Chương 1 tác giả đề cập đến những lý luận về sự can thiệp của nhà nước trong lịch sử. Đặc biệt tại chương 2, tác giả đề cập đến vai trò của nhà nước trong việc tạo lập và thay đổi cơ cấu nền kinh tế. Theo tác giả: Dù nền kinh tế thịnh vượng hay khủng hoảng thì vai trò của nhà nước đều có ảnh hưởng mạnh mẽ. Việc nhà nước can thiệp vào nền kinh tế là cần thiết bởi sự bất lực của thị trường.
Khi bộ máy thị trường thất bại trong việc tạo ra các điều kiện tối ưu cho sản xuất kinh doanh, thì nhà nước, với những hiểu biết, quyền lực và trách nhiệm bảo vệ xã hội, được chờ đợi sẽ thay thế để khắc phục những khiếm khuyết của thị trường bằng các biện pháp như thuế, quản lý quyền kinh doanh, quản lý giá cả… Trong cả ba bối cảnh là nền kinh tế phát triển, nền kinh tế khủng hoảng và tạo lập mới cho nền kinh tế, nhà nước cần thể hiện hai vai trò chính trong quá trình thay đổi cơ cấu nền kinh tế, đó là vai trò nhận thức và quản lý [131, tr. Trong vai trò nhận thức, nhà nước là người trung gian nhằm cung cấp tầm nhìn tương lai cho nền kinh tế với những dự báo, kế hoạch để kiến thiết, xây dựng nền kinh tế. Với vai trò quản lý, nhà nước phải kiểm soát những sung đột nảy sinh 15 trong quá trình thay đổi cơ cấu nền kinh tế, đồng thời cung cấp và thực hiện những giải pháp tái cơ cấu nền kinh tế nhằm ổn định kinh tế, ổn định xã hội. Cuốn Restructuring the French Economy: Government and the Rise of Market competition since world war II (Tái cơ cấu nền kinh tế Pháp: Nhà nước và sự phát triển thị trường cạnh tranh từ sau chiến tranh thế giới lần thứ II) của Williams James Adams [142].
Trong tác phẩm, tác giả đề cập đến mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và sự biến đổi cơ cấu kinh tế. Tác giả đề cập đến giải thích của Simon Kuznet về sự đồng hành và phối hợp của tăng trưởng và biến đổi cơ cấu nền kinh tế: Tăng trưởng kinh tề phụ thuộc vào quá trình công nghệ. Quá trình công nghệ lại đòi hỏi cơ cấu nền kinh tế phải biến đổi. Những trở ngại trong thay đổi cơ cấu nền kinh tế sẽ cản trở tăng trưởng kinh tế.
Cơ cấu nền kinh tế thay đổi không phải do những giới hạn của tăng trưởng kinh tế. Nó thay đổi do thị hiếu của khách hàng, do công nghệ sản xuất, do những điều kiện cạnh tranh quốc gia mà không phụ thuộc vào tỷ lệ tăng trưởng [142, tr. Chương 2 của tác phẩm, tác giả đề cập đến phạm vi thay đổi cơ cấu nền kinh tế Pháp. Ngay sau chiến tranh thế giới lần thứ II, ngay lập tức Chính phủ Pháp đã có những chính sách nhằm thúc đẩy sự thay đổi cơ cấu nền kinh tế.
Tác giả khẳng định "với những dấu tích để lại, không còn nghi ngờ gì nữa, cơ cấu nền kinh tế Pháp đã thay đổi trong bốn thập kỷ qua và toàn bộ những thay đổi này hoàn toàn theo đúng những dự báo của Kuznet" [142, tr. Chương 3 tác giả khảo sát những tính toán của Chính phủ Pháp trong nỗ lực tái cơ cấu nền kinh tế trong đó miêu tả các nguyên lý và công cụ can thiệp của nhà nước. Cuối cùng tác giả nhấn mạnh tác động của chính sách nhà nước tới thái độ của doanh nghiệp và hiệu quả thị trường. Bài báo "Corporate Sector Restructuring: The Role of Government in Times of Crisis" (Tái cơ cấu toàn thể doanh nghiệp: Vai trò của Chính phủ trong thời gian khủng hoảng) của Mark R.
Theo tác giả, việc tái cơ cấu doanh nghiệp quy mô lớn là cần thiết do cuộc khủng hoảng tài chính là một trong những thách thức lớn nhất mà các nhà hoạch định chính sách phải đối mặt. Đề cập đến vai trò của nhà nước, tác giả khẳng định, tái cơ cấu không thể thành công nếu không có một nền tảng vững chắc được thiết lập bởi hành động của nhà nước thông qua các chính sách kinh tế. Nhà nước buộc phải có vai trò dẫn đầu, trực tiếp vì nhu cầu ưu tiên các mục tiêu chính sách, giải quyết các thất bại của thị trường, cải cách các hệ thống pháp luật và thuế, và đối phó với sự phản kháng của các nhóm lợi ích. Mục tiêu của việc tái cơ cấu 16 doanh nghiệp có quy mô lớn là điều cơ bản để tái cơ cấu các tập đoàn kinh tế khả thi và thanh lý các khoản nợ, khôi phục sức khoẻ của khu vực tài chính, tạo điều kiện cho tăng trưởng kinh tế dài hạn.
Các chính sách tái cơ cấu doanh nghiệp cần thực hiện theo trình tự. Thứ nhất là xây dựng chính sách kinh tế vĩ mô và pháp luật làm nền tảng cho việc tái cơ cấu thành công. Sau đó, cơ cấu lại tài chính phải bắt đầu thiết lập các ưu đãi phù hợp để các ngân hàng có thể có vai trò trong việc cơ cấu lại và nhận tín dụng lại. Chỉ sau đó, việc tái cấu trúc doanh nghiệp mới bắt đầu một cách nghiêm túc với sự tách biệt khỏi các tập đoàn kinh tế phi vật thể - tái cấu trúc nền kinh tế cũ và thanh lý nó.
Các công cụ tái cơ cấu doanh nghiệp do chính phủ lãnh đạo chính là trung gian, kế hoạch khích lệ, tăng vốn của ngân hàng, các công ty quản lý tài sản, và chỉ định các giám đốc để lãnh đạo cơ cấu lại. Sau khi đạt được mục tiêu, nhà nước phải cắt giảm sự can thiệp của mình để doanh nghiệp hoạt động theo bản chất kinh tế. Trong nghiên cứu của mình, tác giả đã đưa ra nhiều nội dung hữu ích đối với việc tái cơ cấu doanh nghiệp như nhiệm vụ tái cơ cấu, lựa chọn nội dung mà nhà nước cần tham gia tái cơ cấu, cách thức giảm vai trò của nhà nước khi thực hiện xong tái cơ cấu và một số ví dụ cụ thể ở các nước Mexico, Chile, Hungary. CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU Ở TRONG NƯỚC 1.
Công trình nghiên cứu liên quan đến cơ cấu nền kinh tế và tái cơ cấu nền kinh tế Các công trình nghiên cứu liên quan đến cơ cấu và tái cơ cấu nền kinh tế rất nhiều và phong phú về thể loại. Đó có thể là sách, bài báo khoa học, Luận án Tiến sĩ, giáo trình và những công trình mang tính lý luận và thực tiễn khác trong đó các công trình nghiên cứu, phân tích thực tiễn chiếm số lượng lớn. Những công trình nghiên cứu tiêu biểu có liên quan có thể kể đến là: Cuốn Giáo trình kinh tế học phát triển của tập thể tác giả [84] do nhà xuất bản Chính trị - Hành chính phát hành. Trong cuốn giáo trình này, các tác giả đã đưa ra khái niệm về cơ cấu nền kinh tế với tính chất và các nhân tố ảnh hưởng, phân biệt tái cơ cấu nền kinh tế và chuyển dịch cơ cấu kinh tế, đưa ra tiêu chí về cơ cấu kinh tế hợp lý.
Cuốn Giáo trình cũng đề cập đến nội dung về cơ cấu nền kinh tế Việt Nam tiếp cận theo quy mô, trình độ kỹ thuật công nghệ, cơ cấu theo ngành, lĩnh vực kinh tế, vùng kinh tế, thành phần kinh tế. Cuốn Tái cấu trúc kinh tế theo mô hình tăng trưởng xanh - kinh nghiệp quốc tế và gợi ý cho Việt Nam của tập thể tác giả [83]. Cuốn sách biên tập 18 bài tham 17 luận tham dự hội thảo với các nội dung chính là tái cấu trúc nền kinh tế sau khủng hoảng tài chính toàn cầu, khuôn khổ lý thuyết và kinh nghiệm quốc tế về kinh tế xanh, hướng tới nền kinh tế - lựa chọn chính sách cho Việt Nam. Cuốn Tập đoàn kinh tế trong việc thúc đẩy tái cơ cấu nền kinh tế của Nguyễn Hữu Đạt và Ngô Tuấn Nghĩa [21] đã khái quát một số vấn đề lý luận và thực tiễn về hình thành và phát triển tập đoàn kinh tế.
Quá trình hình thành và hoạt động của một số tập đoàn kinh tế ở Việt Nam. Quan điểm, phương hướng, giải pháp phát huy vai trò của các tập đoàn kinh tế trong thúc đẩy tái cơ cấu nền kinh tế. Báo cáo tổng quan Đề tài khoa học cấp bộ Tái cấu trúc kinh tế thế giới trong thời kỳ hậu khủng hoảng kinh tế toàn cầu của Nguyễn Mạnh Hùng [36] đưa ra phần lý thuyết với các nội dung về tái cơ cấu nền kinh tế. Trong đề tài, tác giả thống nhất cụm từ "tái cơ cấu" và "tái cấu trúc" có ý nghĩa như nhau.
Tác giả đưa ra một số định nghĩa về cơ cấu nền kinh tế, tái cơ cấu nền kinh tế của các tổ chức, trích dẫn khái niệm ở một số tài liệu nghiên cứu khác nhau hoặc quan niệm của một số nhà nghiên cứu nước ngoài. Đề tài cũng đã tổng hợp lịch sử tái cơ cấu nền kinh tế thế giới, và tái cơ cấu nền kinh tế ở một số quốc gia nhìn từ các góc độ. Cuốn Giám sát và đánh giá quá trình thực hiện Đề án tái cơ cấu tổng thể nền kinh tế của Nguyễn Đình Cung và Nguyễn Tú Anh [9] đưa ra nội dung mang tính tổng quan về tái cơ cấu. Đó là khái niệm và nội hàm của tái cơ cấu nền kinh tế, mục tiêu tổng quát, định hướng và điều kiện tiền đề của tái cơ cấu nền kinh tế, nguyên tắc chỉ đạo và những định hướng, giải pháp tái cơ cấu nền kinh tế Việt Nam.
Cuốn Những vấn đề chủ yếu về kinh tế phát triển của Ngô Doãn Vịnh [123] đề cập đến nhiều nội dung mang tính lý luận về kinh tế phát triển. Đó là các vấn đề lý luận về nền kinh tế quốc dân, lý thuyết về phát triển, tăng trưởng kinh tế, phát triển bền vững, đầu tư phát triển và cơ cấu kinh tế. Về cơ cấu nền kinh tế, tác giả đã đưa ra những vấn đề mang tính lý thuyết tổng quan như khái niệm và bản chất cơ cấu nền kinh tế, các nhân tố ảnh hưởng tới sự hình thành cơ cấu nền kinh tế, tiêu chí phân tích, nội dung đánh giá, phân loại cơ cấu nền kinh tế. Theo tác giả, "nền kinh tế quốc dân là một hệ thống.
Khi đã là một hệ thống thì nhất quyết sẽ có tính cơ cấu. Cơ cấu của nền kinh tế biểu thị nội dung, cách thức liên kết, phối hợp giữa các phần tử cấu thành nên hệ thống kinh tế" [123, tr. Hai phạm trù nền kinh tế và cơ cấu nền kinh tế luôn gắn liền với nhau.