Luận văn thạc sĩ những vấn đề pháp lý đặt ra từ việc tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước

Bài viết phân tích các vấn đề pháp lý trong tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước, cung cấp cái nhìn sâu sắc về thách thức và giải pháp.

• Tác giả: Phạm Thu Giang
• Người hướng dẫn: PGS. Ngô Huy Cương
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Kinh tế
• Đề tài: Tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước: Vấn đề pháp lý
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ luật học
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ DNNN, VỀ TÁI CƠ CẤU DNNN
• 1.1. Khái luận về DNNN
• 1.2. Khái niệm Doanh nghiệp Nhà nước ở Việt Nam
• 1.3. Đặc điểm của doanh nghiệp nhà nước ở Việt Nam
• 1.4. Vai trò của DNNN
• 1.5. Tóm tắt quá trình xây dựng và cải cách DNNN ở Việt Nam
• 1.6. Pháp luật về DNNN ở một số nước trên thế giới
• 1.7. Những vấn đề cơ bản về tái cơ cấu DNNN
• 1.7.1. Khái quát về tái cơ cấu DNNN
• 1.7.2. Mục tiêu và phạm vi tái cơ cấu DNNN
• 1.7.3. Vai trò của tái cơ cấu DNNN
• 1.7.4. Sự cần thiết của tái cơ cấu DNNN ở Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG CỦA DNNN, THỰC TRẠNG CÁC QUY ĐỊNH HIỆN HÀNH VÀ CÁC VẤN ĐỀ PHÁP LÝ ĐẶT RA KHI DNNN TÁI CƠ CẤU
• 2.1. Thực trạng hoạt động của các DNNN ở Việt Nam
• 2.2. Những thành tựu chủ yếu của DNNN
• 2.3. Những hạn chế yếu kém của DNNN
• 2.4. Thực trạng các quy định hiện hành và các vấn đề pháp lý đặt ra khi DNNN tái cơ cấu
• 2.4.1. Tái cơ cấu trong lĩnh vực kinh doanh, sản phẩm, hàng hóa của DNNN
• 2.4.2. Tái cơ cấu trong quản trị DNNN
• 2.4.3. Tái cơ cấu về mô hình doanh nghiệp
• 2.4.4. Tái cơ cấu DNNN liên quan đến hoạt động quản lý của nhà nước với DNNN
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ ĐỀ XUẤT PHÁP LÝ KHI DNNN THỰC HIỆN TÁI CƠ CẤU
• 3.1. Đặt DNNN vào môi trường cạnh tranh bình đẳng với các doanh nghiệp khác, loại bỏ các hình thức ưu đãi và bao cấp đối với DNNN còn tồn tại trên thực tế
• 3.2. Nâng cao hiệu quả quản trị DNNN
• 3.3. Đẩy nhanh hoạt động cổ phần hóa DNNN
• 3.4. Phân tách giữa chức năng đại diện chủ sở hữu nhà nước và chức năng quản lý nhà nước
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước Vấn đề pháp lý

Tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước (DNNN) là một trong những nhiệm vụ quan trọng trong quá trình cải cách kinh tế tại Việt Nam. Việc này không chỉ nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của DNNN mà còn đảm bảo sự phát triển bền vững của nền kinh tế. Tuy nhiên, quá trình tái cơ cấu này gặp phải nhiều thách thức pháp lý, từ việc xác định khái niệm DNNN đến các quy định pháp luật hiện hành. Để hiểu rõ hơn về vấn đề này, cần phân tích các khía cạnh pháp lý liên quan đến tái cơ cấu DNNN.

1.1. Khái niệm và vai trò của doanh nghiệp nhà nước

Doanh nghiệp nhà nước (DNNN) là tổ chức kinh tế do nhà nước sở hữu và quản lý. Vai trò của DNNN trong nền kinh tế Việt Nam rất quan trọng, đặc biệt trong việc cung cấp hàng hóa và dịch vụ thiết yếu. DNNN không chỉ đóng góp vào ngân sách nhà nước mà còn thực hiện các nhiệm vụ xã hội, góp phần ổn định kinh tế.

1.2. Các quy định pháp lý hiện hành về DNNN

Các quy định pháp lý hiện hành về DNNN được quy định trong Luật Doanh nghiệp và các nghị định hướng dẫn. Những quy định này xác định quyền và nghĩa vụ của DNNN, cũng như các hình thức tổ chức và quản lý. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề pháp lý cần được hoàn thiện để tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình tái cơ cấu.

II. Những thách thức pháp lý trong tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước

Quá trình tái cơ cấu DNNN gặp phải nhiều thách thức pháp lý, từ việc thay đổi mô hình quản lý đến việc điều chỉnh các quy định pháp luật. Những thách thức này không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của DNNN mà còn tác động đến sự phát triển của nền kinh tế. Cần có những giải pháp pháp lý phù hợp để giải quyết các vấn đề này.

2.1. Vấn đề về quản lý và giám sát DNNN

Quản lý và giám sát DNNN là một trong những vấn đề pháp lý quan trọng. Việc phân tách chức năng đại diện chủ sở hữu nhà nước và chức năng quản lý nhà nước cần được thực hiện rõ ràng để tránh xung đột lợi ích và nâng cao hiệu quả hoạt động của DNNN.

2.2. Khó khăn trong việc thực hiện cổ phần hóa DNNN

Cổ phần hóa DNNN là một trong những phương pháp tái cơ cấu quan trọng. Tuy nhiên, quá trình này gặp phải nhiều khó khăn về mặt pháp lý, từ việc định giá tài sản đến việc xác định quyền lợi của các cổ đông. Cần có các quy định pháp lý rõ ràng để đảm bảo tính minh bạch và công bằng trong quá trình cổ phần hóa.

III. Phương pháp tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước hiệu quả

Để tái cơ cấu DNNN một cách hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp phù hợp với thực tiễn và yêu cầu của nền kinh tế. Các phương pháp này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả hoạt động của DNNN mà còn đảm bảo sự phát triển bền vững. Việc áp dụng các phương pháp này cần được hỗ trợ bởi các quy định pháp lý hợp lý.

3.1. Đẩy mạnh cổ phần hóa và tư nhân hóa DNNN

Cổ phần hóa và tư nhân hóa DNNN là một trong những phương pháp tái cơ cấu quan trọng. Việc này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả hoạt động mà còn thu hút nguồn vốn đầu tư từ bên ngoài. Cần có các chính sách pháp lý hỗ trợ để thúc đẩy quá trình này.

3.2. Tăng cường tính minh bạch trong quản lý DNNN

Tính minh bạch trong quản lý DNNN là yếu tố quan trọng để nâng cao hiệu quả hoạt động. Cần có các quy định pháp lý rõ ràng về việc công khai thông tin tài chính và hoạt động của DNNN để đảm bảo sự giám sát của xã hội và các cơ quan chức năng.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về tái cơ cấu DNNN

Việc tái cơ cấu DNNN đã được thực hiện tại nhiều quốc gia và mang lại nhiều kết quả tích cực. Tại Việt Nam, quá trình này cũng đã đạt được một số thành tựu nhất định. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần được giải quyết để đảm bảo sự phát triển bền vững của DNNN trong tương lai.

4.1. Kết quả đạt được từ tái cơ cấu DNNN

Quá trình tái cơ cấu DNNN đã giúp nâng cao hiệu quả hoạt động và sức cạnh tranh của các doanh nghiệp này. Nhiều DNNN đã chuyển mình thành các công ty hoạt động hiệu quả hơn, đóng góp tích cực vào nền kinh tế.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ các quốc gia khác

Nghiên cứu kinh nghiệm tái cơ cấu DNNN tại các quốc gia khác có thể giúp Việt Nam rút ra những bài học quý giá. Các quốc gia như Trung Quốc, Singapore đã có những phương pháp tái cơ cấu hiệu quả mà Việt Nam có thể tham khảo và áp dụng.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho tái cơ cấu DNNN

Tái cơ cấu DNNN là một quá trình cần thiết và cấp bách trong bối cảnh hiện nay. Để đạt được hiệu quả cao, cần có sự đồng bộ giữa các chính sách pháp luật và thực tiễn. Hướng đi tương lai cho tái cơ cấu DNNN cần được xác định rõ ràng để đảm bảo sự phát triển bền vững.

5.1. Đề xuất các giải pháp pháp lý cho tái cơ cấu DNNN

Cần xây dựng các giải pháp pháp lý đồng bộ và hiệu quả để hỗ trợ quá trình tái cơ cấu DNNN. Các quy định pháp luật cần được hoàn thiện để tạo điều kiện thuận lợi cho DNNN hoạt động và phát triển.

5.2. Tương lai của doanh nghiệp nhà nước trong nền kinh tế thị trường

Trong bối cảnh nền kinh tế thị trường, vai trò của DNNN cần được xác định rõ ràng. Cần có các chính sách hỗ trợ để DNNN có thể phát triển mạnh mẽ và đóng góp tích cực vào sự phát triển của nền kinh tế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh kinh tế Việt Nam đang hội nhập ngày càng sâu rộng vào nền kinh tế thế giới, quá trình tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước (DNNN) trở thành một nhiệm vụ cấp bách nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh, hiệu quả sản xuất kinh doanh và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững. Theo số liệu của Bộ Tài chính (2011), tổng số DNNN còn lại trên toàn quốc là khoảng 1.309 doanh nghiệp, tập trung chủ yếu ở 96 tập đoàn và tổng công ty lớn, với tổng tài sản đạt tới 1.760 nghìn tỷ đồng, đóng góp khoảng 34% GDP và đảm bảo việc làm cho khoảng 1,2 triệu lao động. Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu nổi bật như tạo ra 39,5% giá trị sản xuất công nghiệp và hơn 50% kim ngạch xuất khẩu, vẫn tồn tại nhiều điểm yếu như hiệu quả kinh tế thấp, tài chính yếu kém và rủi ro mất cân đối lớn tại các DNNN. Mục tiêu nghiên cứu tập trung phân tích các vấn đề pháp lý phát sinh trong quá trình tái cơ cấu DNNN tại Việt Nam, đánh giá thực trạng pháp luật và hoạt động triển khai, đồng thời đề xuất các giải pháp hoàn thiện khung pháp lý nhằm nâng cao hiệu quả quản trị và phát triển bền vững. Luận văn nghiên cứu phạm vi từ hoạt động các tập đoàn, tổng công ty nhà nước trong giai đoạn 2010-2015, song song với việc tham khảo kinh nghiệm tái cơ cấu DNNN tại các quốc gia như Nga, Đức, Singapore nhằm rút ra bài học phù hợp. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở khoa học cho việc hoàn thiện chính sách, pháp luật, góp phần nâng cao hiệu quả và sức cạnh tranh của DNNN, từ đó thúc đẩy vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng khung lý thuyết xây dựng trên cơ sở chính trị - kinh tế của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về kinh tế nhà nước. Bên cạnh đó, khung lý thuyết còn bao gồm các mô hình quản trị doanh nghiệp hiện đại, đặc biệt là lý thuyết quản lý theo thị trường, mô hình quản trị công ty (Corporate Governance) và lý thuyết tái cấu trúc doanh nghiệp (Corporate Restructuring). Ba khái niệm chính được làm rõ gồm:

1. Doanh nghiệp nhà nước (DNNN): tổ chức kinh tế do nhà nước sở hữu toàn bộ hoặc chi phối vốn điều lệ, hoạt động theo quy định pháp luật với mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội.

2. Tái cơ cấu DNNN: quá trình điều chỉnh cơ cấu sở hữu, mô hình tổ chức, chiến lược kinh doanh, nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh và khả năng cạnh tranh.

3. Quản trị doanh nghiệp trong khuôn khổ DNNN: hệ thống các quy định về trách nhiệm, quyền hạn của cơ quan quản lý, hội đồng quản trị và người đại diện chủ sở hữu trong kiểm soát và điều hành hoạt động của DNNN.

Khung lý thuyết cũng tham khảo các nghiên cứu so sánh về pháp luật DNNN của các nước như Nga, Đức và Singapore để bổ sung nhận diện các nguyên tắc trọng yếu trong xây dựng và hoàn thiện pháp luật về DNNN tại Việt Nam.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp tổng hợp, phân tích và so sánh kết hợp với phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử để đánh giá toàn diện các yếu tố pháp lý và thực tiễn hoạt động của DNNN. Nguồn dữ liệu chính được thu thập từ:

• Các văn bản pháp luật trong nước như Luật Doanh nghiệp 2005, Nghị định 99/2012/NĐ-CP, Quyết định 929/QĐ-TTg về tái cơ cấu DNNN.

• Số liệu thống kê của Bộ Tài chính, Tổng cục Thống kê và các báo cáo của các tập đoàn, tổng công ty nhà nước giai đoạn 2010-2015.

• Tài liệu so sánh pháp luật từ các quốc gia có mô hình DNNN phát triển.

Cỡ mẫu phân tích tập trung vào 96 tập đoàn và tổng công ty nhà nước lớn còn hoạt động trong giai đoạn nghiên cứu. Phương pháp chọn mẫu nhằm phản ánh trung thực đa dạng các tình hình thực tiễn của DNNN khác nhau: doanh nghiệp có hiệu quả cao, doanh nghiệp thua lỗ, và những doanh nghiệp đang trong quá trình cổ phần hóa. Phân tích dữ liệu theo phương pháp thống kê mô tả, đối chiếu chỉ số tài chính chính như tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu, mức nợ phải trả, vốn đầu tư; đồng thời phân tích định tính thông qua báo cáo chính sách và đánh giá pháp lý. Timeline nghiên cứu kéo dài 12 tháng với ba giai đoạn chính: thu thập dữ liệu (4 tháng), phân tích và tổng hợp (5 tháng), viết báo cáo và hoàn thiện luận văn (3 tháng).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hiệu quả hoạt động còn thấp: DNNN sử dụng trung bình 2,2 đồng vốn để tạo ra 1 đồng doanh thu, trong khi doanh nghiệp ngoài quốc doanh chỉ cần 1,2 đồng, và doanh nghiệp FDI chỉ cần 1,3 đồng. Tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu năm 2010 chỉ đạt 16,5%, tương đương với mức chi phí vay vốn ngân hàng. Đặc biệt, 80% lợi nhuận tập trung tại 5 tập đoàn lớn như Dầu khí, Viettel và Bưu chính Viễn thông.

2. Tài chính DNNN yếu kém, nợ lớn: Dư nợ vay ngân hàng tính đến tháng 9/2011 là 415.347 tỷ đồng, chiếm gần 17% tổng dư nợ tín dụng toàn ngành ngân hàng, tập trung chủ yếu ở 12 tập đoàn lớn với số dư nợ hơn 218.700 tỷ đồng. Nhiều DNNN thua lỗ kéo dài như Tập đoàn Điện lực Việt Nam lỗ 12.313 tỷ đồng (2010) hay Vinashin lỗ khoảng 5.000 tỷ đồng (theo kết luận thanh tra năm 2009).

3. Quản trị và pháp luật còn bất cập: Hệ thống pháp luật chưa đồng bộ và còn thiếu rõ ràng về phân công quyền hạn, trách nhiệm đại diện chủ sở hữu nhà nước, gây chồng chéo trong quản lý doanh nghiệp. Nhiều cơ chế ưu đãi đặc quyền tồn tại lâu dài, khiến DNNN chưa thực sự cạnh tranh bình đẳng với khu vực tư nhân.

4. Chậm trễ trong cổ phần hóa và đổi mới mô hình: Tiến độ cổ phần hóa trì trệ với tỷ lệ DNNN giữ cổ phần chi phối trên 51% vẫn chiếm đa số, đặc biệt tại các tập đoàn lớn. Nhiều DNNN mới chuyển đổi hình thức thành công ty TNHH một thành viên nhưng bản chất kinh doanh, quản trị vẫn mang tính bao cấp và bao quát.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của việc hiệu quả kinh doanh thấp là do các DNNN chịu ảnh hưởng của cơ chế quản lý còn nặng về hành chính, thiếu tự chủ tài chính, sự can thiệp quá sâu của nhà nước trong các quyết định đầu tư, nhân sự cũng như việc tiếp tục thụ hưởng các ưu đãi không công bằng. Số liệu thống kê cho thấy chi phí vốn cao, công nghệ lạc hậu và quản trị yếu kém là các nhân tố làm giảm sức cạnh tranh trên thị trường. So sánh với mô hình DNNN của Singapore, nơi áp dụng nguyên tắc phân tách rõ ràng giữa chủ sở hữu và quản trị, cùng với cơ chế kiểm soát nội bộ chặt chẽ, đã đem lại hiệu quả vượt trội, cho thấy Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện pháp luật quản lý và nâng cao tính minh bạch.

Ngoài ra, khung pháp lý hiện hành chưa thực sự tạo ra hành lang pháp lý đủ mạnh để xử lý dứt điểm các vấn đề về độc quyền năng lượng, tín dụng ưu đãi và quản lý tài chính công gây méo mó thị trường. Dữ liệu cho thấy, mức nợ phải trả trong DNNN cao hơn nhiều so với các doanh nghiệp ngoài nhà nước, tiềm ẩn rủi ro phá sản chuỗi, đòi hỏi chính sách quản lý rủi ro tài chính cần được nâng cấp.

Biểu đồ về tỷ trọng lợi nhuận và nợ vay có thể minh họa rõ sự tập trung tài chính và rủi ro tại các tập đoàn lớn, cũng như mức độ phân bổ lợi nhuận không đồng đều giữa các DNNN. Bảng so sánh pháp luật các nước chỉ ra tính ưu việt của mô hình kiểm soát phân tách quyền sở hữu và quản trị ở các quốc gia phát triển.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện khung pháp lý và hành lang quản lý DNNN

   • Điều chỉnh luật doanh nghiệp và các nghị định liên quan, làm rõ trách nhiệm của đại diện chủ sở hữu nhà nước và cơ chế giám sát minh bạch.
   • Mục tiêu: Tăng tính minh bạch, trách nhiệm giải trình của DNNN, giảm thiểu chồng chéo và nguy cơ tham nhũng.
   • Timeline: Trong vòng 18 tháng tới, cơ quan quản lý nhà nước thực hiện phối hợp soạn thảo và trình Quốc hội ban hành.

2. Kiểm soát chặt chẽ hoạt động đầu tư và tài chính của DNNN

   • Áp dụng các cơ chế giám sát, đánh giá năng lực tài chính, kiểm soát nợ và đầu tư không hiệu quả.
   • Mục tiêu: Giảm chỉ tiêu dư nợ vay ngân hàng xuống còn dưới 10% so với vốn chủ sở hữu trong vòng 3 năm.
   • Chủ thể: Bộ Tài chính phối hợp với Ngân hàng Nhà nước và các Bộ ngành liên quan.

3. Đẩy mạnh cổ phần hóa, thoái vốn nhà nước tại các DNNN không cần chi phối

   • Xác định rõ ngành nghề kinh doanh trọng điểm nhà nước cần nắm giữ, đồng thời thúc đẩy chuyển đổi mô hình theo Luật Doanh nghiệp 2005.
   • Mục tiêu: Giảm tỷ lệ vốn nhà nước trong DNNN không trọng điểm xuống dưới 51% trong vòng 5 năm.
   • Chủ thể: Ủy ban Quản lý vốn nhà nước và các tập đoàn kinh tế, tổng công ty.

4. Nâng cao năng lực quản trị và áp dụng mô hình quản trị công ty hiện đại

   • Thiết lập hệ thống kiểm soát nội bộ hiệu quả, xây dựng bộ quy tắc ứng xử và trách nhiệm bắt buộc cho các thành viên hội đồng quản trị và ban điều hành.
   • Mục tiêu: Đảm bảo ít nhất 30% thành viên hội đồng quản trị là thành viên độc lập bên ngoài trong các DNNN đã cổ phần hóa trong vòng 3 năm.
   • Chủ thể: Ban lãnh đạo các DNNN cùng sự phối hợp của các cơ quan quản lý nhà nước.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước tại các Bộ, ngành và Ủy ban Quản lý vốn nhà nước: Nhận diện các vấn đề pháp lý còn tồn tại trong công tác quản lý DNNN, từ đó xây dựng chính sách và quy định phù hợp để nâng cao hiệu quả quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp.

2. Ban lãnh đạo và bộ phận quản trị DNNN: Cung cấp cái nhìn tổng thể về các vấn đề pháp lý trong tái cơ cấu, giúp cải thiện tổ chức quản trị và triển khai các quy định hiện hành nhằm tăng cường hiệu quả hoạt động doanh nghiệp.

3. Các nhà nghiên cứu, học giả trong lĩnh vực luật kinh tế và quản trị doanh nghiệp: Cơ sở lý luận và thực tiễn trong luận văn sẽ làm tài liệu tham khảo quan trọng phục vụ cho các nghiên cứu chuyên sâu hoặc hỗ trợ đào tạo.

4. Nhà đầu tư và các tổ chức tài chính: Giúp hiểu rõ môi trường pháp lý, rủi ro và tiềm năng đầu tư vào DNNN, qua đó xây dựng chiến lược đầu tư phù hợp, đặc biệt trong bối cảnh cổ phần hóa và tái cấu trúc.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao tái cơ cấu DNNN lại quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế Việt Nam?
   Tái cơ cấu DNNN giúp nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, tăng cường năng lực cạnh tranh, giảm gánh nặng nợ công và tạo điều kiện cho kinh tế nhà nước phát triển bền vững. Ví dụ, sau tái cơ cấu, một số tập đoàn như Viettel đã tăng trưởng ổn định và mở rộng thị trường quốc tế.

2. Luật pháp hiện hành đã giải quyết tốt các rào cản pháp lý cho tái cấu trúc DNNN chưa?
   Mặc dù đã có nhiều quy định như Luật Doanh nghiệp 2005 và các nghị định hướng dẫn, vẫn còn tồn tại các điểm bất cập về phân quyền và trách nhiệm đại diện chủ sở hữu, gây khó khăn trong quản trị DNNN và tạo cơ hội cho yếu kém quản lý tài chính.

3. Các DNNN có đặc quyền ưu đãi nào khiến cạnh tranh bị méo mó?
   DNNN được bảo vệ khỏi nguy cơ phá sản, tiếp cận tín dụng ưu đãi và có sự bảo hộ chính trị trong nhiều ngành quan trọng, dẫn đến môi trường cạnh tranh không bình đẳng so với doanh nghiệp tư nhân và FDI.

4. Cổ phần hóa DNNN triển khai như thế nào và hiệu quả ra sao?
   Tiến trình cổ phần hóa đã giúp thu hút vốn xã hội hóa và nâng cao quản trị; tuy nhiên tiến độ chậm và nhiều DNNN vẫn còn tỷ lệ chi phối vốn nhà nước cao, chưa thực sự chuyển đổi sang mô hình quản trị hiện đại và minh bạch.

5. Có thể áp dụng mô hình quản trị DNNN quốc tế nào cho Việt Nam?
   Mô hình quản trị DNNN của Singapore với nguyên tắc phân tách rõ quyền sở hữu và quản trị, cùng với hệ thống giám sát và minh bạch cao được đánh giá là phù hợp để tham khảo nhằm nâng cao hiệu quả quản trị và minh bạch DNNN tại Việt Nam.

Kết luận

• Đóng góp chính của luận văn là làm rõ các vấn đề pháp lý nổi bật phát sinh trong quá trình tái cơ cấu DNNN tại Việt Nam, cung cấp phân tích thực trạng và khung lý thuyết toàn diện kết hợp với kinh nghiệm quốc tế.
• Khẳng định tầm quan trọng của việc hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả quản trị, đặc biệt trong kiểm soát vốn và tài sản nhà nước tại các DNNN.
• Cung cấp hệ thống đề xuất giải pháp mang tính thực tiễn và khả thi, nhằm đẩy nhanh tiến trình cổ phần hóa, tái cơ cấu ngành nghề, quản trị và tài chính DNNN.
• Luận văn là tài liệu tham khảo hữu ích cho các cơ quan quản lý nhà nước, nhà nghiên cứu và nhà quản trị doanh nghiệp trong quá trình hoàn thiện chính sách.
• Đề nghị thực hiện các bước tiếp theo trong việc xây dựng dự thảo luật và nghị định liên quan trong vòng 18 tháng tới, đồng thời triển khai tập huấn nâng cao năng lực quản trị cho các DNNN.

Tác giả trân trọng kính mời các nhà quản lý và nghiên cứu cùng đọc và ứng dụng các kết quả nghiên cứu nhằm thúc đẩy sự phát triển bền vững của doanh nghiệp nhà nước Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Những vấn đề cơ bản về DNNN, về tái cơ cấu DNNN. - Chương 2: Thực trạng hoạt động của DNNN, thực trạng các quy định hiện hành và các vấn đề pháp lý đặt ra khi DNNN tái cơ cấu. - Chương 3: Một số đề xuất pháp lý khi DNNN thực hiện tái cơ cấu. 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG 1 – NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ DNNN, VỀ TÁI CƠ CẤU DNNN 1.

Khái luận về DNNN 1.Khái niệm Doanh nghiệp Nhà nƣớc ở Việt Nam Doanh nghiệp nhà nước có lịch sử tồn tại khá lâu đời và hiện đang giữ vai trò chủ đa ̣o trong điề u kiê ̣n kinh tế thi ̣trường ở Việt Nam hiê ̣n nay. Trong từng giai đoạn khác nhau, quan điểm pháp lý về DNNN cũng có những đặc thù và thay đổ i nhất định phù hợp với thực tiễn kinh doanh. Theo Sắc lệnh số 104/SL do Chủ tịch Hồ Chí Minh ký ban hành ngày 01/1/1948, DNNN lúc bấy giờ được gọi là doanh nghiệp quốc gia. Điều 2 Sắc lệnh ghi nhận “Doanh nghiệp quốc gia là một doanh nghiệp thuộc quyền sở hữu của quốc gia và do quốc gia điều khiển”.

Sau đó, những đơn vị kinh tế của nhà nước được gọi là xí nghiệp quốc doanh, lâm trường quốc doanh, cửa hàng quốc doanh,. Thuật ngữ DNNN được sử dụng chính thức trong Nghị định 388/HĐBT ngày 20 tháng 11 năm 1991 của Hội đồng Bộ trưởng ban hành Quy chế về thành lập và giải thể doanh nghiệp nhà nước. Theo đó, DNNN được định nghĩa là tổ chức kinh doanh do nhà nước thành lập, đầu tư vốn và quản lý với tư cách chủ sở hữu. DNNN là một pháp nhân kinh tế, hoạt động theo pháp luật và bình đẳng trước pháp luật (Điều 1 Nghị định 388/HĐBT).

Luật Doanh nghiệp nhà nước năm 1995 ra đời đã định nghĩa cụ thể hơn về DNNN như sau: Doanh nghiệp nhà nước là tổ chức kinh tế do nhà nước đầu tư vốn, thành lập và tổ chức quản lý, hoạt động kinh doanh hoặc hoạt động công ích, nhằm thực hiện các mục tiêu kinh tế - xã hội do nhà nước giao. 8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Doanh nghiệp nhà nước có tư cách pháp nhân, có các quyền và nghĩa vụ dân sự, tự chịu trách nhiệm về toàn bộ hoạt động, kinh doanh trong phạm vi số vốn do doanh nghiệp quản lý. Doanh nghiệp nhà nước có tên gọi, có con dấu riêng và có trụ sở chính trên lãnh thổ Việt Nam. DNNN theo cách hiểu này đã được tiếp cận điều chỉnh bởi pháp luật có sự khác biệt rõ rệt với các loại hình doanh nghiệp khác về vấn đề chủ sở hữu cũng như tổ chức và quản lý hoạt động của doanh nghiệp.

Cũng theo luật này, DNNN nước tồn tại dưới các hình thức: doanh nghiệp độc lập, tổng công ty, doanh nghiệp thành viên của tổng công ty. Từ những thay đổi về tư duy quản lý kinh tế và điều chỉnh pháp luật đối với các doanh nghiệp, Luật Doanh nghiệp nhà nước 2003 đã có định nghĩa mới về DNNN. Theo Luật này, DNNN được hiểu là tổ chức kinh tế do nhà nước sở hữu toàn bộ vốn điều lệ hoặc có cổ phần, vốn góp chi phối, được tổ chức dưới hình thức công ty nhà nước, công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn. So sánh khái niệm “doanh nghiệp nhà nước” trong Luật Doanh nghiệp nhà nước 1995, khái niệm DNNN nước theo Luật Doanh nghiệp nhà nước 2003 có một số thay đổi như sau: - Nội dung rộng hơn, bao gồm không chỉ doanh nghiệp 100% sở hữu nhà nước, mà cả DNNN nắm cổ phần hay có phần góp vốn chi phối; - Loại hình doanh nghiệp cũng đa dạng hơn, bao gồm cả công ty trách nhiệm hữu hạn và công ty cổ phần; - Không xác định mục tiêu cụ thể của DNNN là thực hiện các mục tiêu kinh tế xã hội do nhà nước giao; - Không còn khái niệm doanh nghiệp công ích.

Luật Doanh nghiệp 2005 ra đời đã chính thức chấm dứt hiệu lực của Luật Doanh nghiệp nhà nước 2003, mở ra một thời kỳ mới cho DNNN khi đứng trong môi trường bình đẳng với tất cả các doanh nghiệp khác. Tuy nhiên, khái niệm về 9 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] DNNN thì gần như không thay đổi, DNNN vẫn là những doanh nghiệp trong đó nhà nước sở hữu trên 50% vốn điều lệ. Tại văn bản gần đây nhất là Nghị định 99/2012/NĐ-CP của Chính phủ về phân công, phân cấp thực hiện các quyền, trách nhiệm, nghĩa vụ của chủ sở hữu nhà nước đối với DNNN và vốn nhà nước đầu tư vào doanh nghiệp, DNNN cũng được chia ra làm các loại như: - DNNN nắm giữ 100% vốn điều lệ là công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên; - Doanh nghiệp mà nhà nước nắm giữ trên 50% vốn điều lệ là công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên. Đặc điểm của doanh nghiệp nhà nƣớc ở Việt Nam Từ khái niệm về DNNN ở trên, có thể rút ra một số đặc điểm cơ bản của DNNN đó là: - Thứ nhất, về sở hữu, nhà nước sở hữu toàn bộ vốn điều lệ hoặc có cổ phần, vốn góp chi phối.

Kể từ khi Luật Doanh nghiệp nhà nuớc 2003 ra đời, đặc điểm này đã được nhấn mạnh. Theo đó, không chỉ những doanh nghiệp do nhà nước sở hữu 100% vốn mới được coi là DNNN, mà những doanh nghiệp có vốn góp chi phối của nhà nước (trên 50%) cũng được gọi DNNN. Tỷ lệ này là hợp lý để nhà nước đảm bảo được quyền hạn chi phối nhất định của mình trong quản lý, điều hành DNNN; đảm bảo các DNNN vận hành và hoạt động theo đúng đường lối, chủ trương, kế hoạch của nhà nước; thực hiện được những nhiệm vụ, trách nhiệm mà nhà nước giao cho trong việc thúc đẩy nền kinh tế xã hội phát triển. Các công ty mà nhà nước nắm giữ dưới 50% vốn góp được gọi là doanh nghiệp có vốn góp nhà nước chứ không phải DNNN.

- Thứ hai, về quyền quyết định hoặc quyền chi phối: Tương ứng với tỷ lệ vốn góp của nhà nước trong doanh nghiệp là quyền quyết định hoặc quyền chi phối của nhà nước đối với doanh nghiệp đó. 10 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] + Trong trường hợp nhà nước nằm giữ 100% vốn góp, nhà nước sẽ có toàn quyền quyết định những vấn đề lớn của doanh nghiệp như: kế hoạch sản xuất kinh doanh, chính sách phát triển, điều lệ, quy chế hoạt động, nhân sự, chia tách, sát nhập…. Quyền hạn này sẽ được nhà nước thực hiện thông qua các cơ quan, tổ chức đại diện cho chủ sở hữu nhà nước như các Bộ quản lý ngành, Uỷ ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương, Hội đồng thành viên tại doanh nghiệp,…. + Nhà nước có quyền chi phối khi nhà nước có cổ phần, vốn góp trên 50%.

Phạm vi quyền hạn của nhà nước sẽ được thể hiện cụ thể trong các văn bản quy phạm pháp luật (dành cho cổ đông có vốn góp chi phối), trong Điều lệ tổ chức và hoạt động của doanh nghiệp. Đây là một tỷ lệ phù hợp để nhà nước thể hiện được ý chí của mình trong những quyết định quan trọng của doanh nghiệp. Nhà nước thực hiện quyền chi phối này của mình thông qua việc cử người tham gia vào ban lãnh đạo của doanh nghiệp, giữ những vị trí chủ chốt trong Hội đồng thành viên, Tổng giám đốc/ Giám đốc doanh nghiệp. - Thứ ba, về hình thức pháp lý Theo quy định, tất cả các DNNN trước đây sẽ phải chuyển sang mô hình công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần theo Luật Doanh nghiệp 2005.

Quy định này nhằm tạo sự bình đẳng, sự đồng nhất về mô hình tổ chức giữa DNNN và các loại hình doanh nghiệp khác. Theo đó, các doanh nghiệp có vốn góp 100% của nhà nước được chuyển đổi sang hình thức công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên do nhà nước làm chủ sở hữu; còn doanh nghiệp có vốn góp chi phối của nhà nước thì được thành lập dưới hình thức công ty TNHH hai thành viên trở lên hoặc công ty cổ phần. Ngoài ra, hiện nay còn một hình thức nữa đó là Tập đoàn kinh tế. Đây là một tập hợp nhiều công ty hay doanh nghiệp, trong đó có một công ty đầu đàn gọi là công ty mẹ, các công ty khác trong tập đoàn thì có vai trò là công ty con hay công ty liên kết.

11 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] - Thứ tư, về tư cách pháp lý và trách nhiệm tài sản Doanh nghiệp nhà nước dưới hình thức công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn đều có tư cách pháp nhân: được thành lập hợp pháp, có cơ cấu tổ chức chặt chẽ, có tài sản độc lập và chịu trách nhiệm bằng tài sản đó (nhà nước chịu trách nhiệm trong phạm vi vốn góp của nhà nước) , nhân danh mình tham gia các quan hệ pháp luật một cách độc lập. Riêng mô hình Tập đoàn kinh tế lại không có tư cách pháp nhân. Điều 38 Nghị định 102/2010/NĐ-CP hướng dẫn thi hành Luật Doanh nghiệp cũng đã quy định rõ: “Tập đoàn kinh tế không có tư cách pháp nhân, không phải đăng ký kinh doanh theo quy định của Luật doanh nghiệp. Việc tổ chức hoạt động của Tập đoàn do các công ty thành lập tập đoàn tự thoả thuận quyết định”.

Vai trò của DNNN Trong nền kinh tế kế hoạch hoá trước đây, toàn bộ các DNNN đều giữ vai trò là lực lượng kinh tế chủ yếu của nền kinh tế, chi phối toàn bộ các ngành nghề. Đến cuối thập niên 80 của Thế kỷ 20, Việt Nam tiến hành cải cách, đổi mới nền kinh tế theo hướng kinh tế thị trường nhưng vẫn nhấn mạnh sự kiểm soát hay điều tiết mạnh mẽ của nhà nước thông qua DNNN. Hiến pháp 1992 ra đời, mặc dù công nhận nền kinh tế thị trường với đa phần sở hữu, tuy nhiên vẫn nhấn mạnh nguyên lý kinh tế nhà nước hay DNNN đóng “vai trò chủ đạo” (Điều 19 Hiến pháp Việt Nam 1992). Có thể thấy rằng bản thân khái niệm “vai trò chủ đạo” chưa thể hiện được ý nghĩa rõ ràng và còn gây tranh cãi, xét trong bối cảnh nền kinh tế thị trường khi các doanh nghiệp là các chủ thể độc lập, tự do kinh doanh và tự chịu trách nhiệm về các hoạt động của mình.

Tuy nhiên, bởi Hiến pháp trước hết là một văn kiện chính trị trọng yếu và công cụ pháp lý chủ chốt của Đảng cộng sản Việt Nam, do đó, việc tuyên bố về vai trò quan trọng nói trên của DNNN đương nhiên có hàm ý thực tế về mặt nội dung. 12 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.