Trung tâm Đào tạo E-Learning Cơ hội học tập cho mọi người BÀI 6: TÀI CHÍNH QUỐC TẾ Hướng dẫn: Nắm bắt các vấn đề lý thuyết để tìm ra bản chất của những khái niệm cơ bản trong bài. Liên hệ tình huống và làm các bài tập thực hành để tăng khả năng vận dụng lý thuyết vào thực tế. Nội dung: Tỷ giá hối đoái Thị trường ngoại hối Cán cân thanh toán quốc tế Thanh toán quốc tế Tín dụng quốc tế Mục tiêu : Học viên sau khi nghiên cứu xong bài này cần phải: Hiểu được khái niệm, bản chất, nội dung của tài chính quốc tế Nắm được các vấn đề về tỷ giá hối đoái như khái niệm, cơ sở hình thành, phân loại, cách niêm yết, nhân tố ảnh hưởng và điều chỉnh tỷ giá hối đoái Hiểu được khái niệm, phân loại, vai trò, đặc điểm của thị trường ngoại hối Hiểu được khái niệm, vai trò, nội dung và phân loại cán cân thanh toán quốc tế Nắm được các vấn đề cơ bản về thanh toán quốc tế như khái niệm, đặc điểm, công cụ thanh toán và phương thức thanh toán quốc tế Hiểu được khái niệm, vai trò và phân biệt được các loại tín dụng quốc tế. TỶ GIÁ HỐI ĐOÁI Lý thuyết tài chính tiền tệ - Bài 6 Trang 1 Trung tâm Đào tạo E-Learning Cơ hội học tập cho mọi người Việc thanh toán các giao dịch quốc tế với những đồng tiền quốc gia khác nhau đã nảy sinh việc chuyển đổi, so sánh giữa các đồng tiền đó.
Phần này sẽ nghiên cứu khái niệm, cơ sở hình thành, niêm yết, phân loại, nhân tố ảnh hưởng, điều chỉnh tỷ giá hối đoái… 1. Khái niệm và cơ sở hình thành tỷ giá hối đoái Hối đoái là nghiệp vụ trao đổi ngoại tệ giữa các nước. Tuy nhiên, để trao đổi được ngoại tệ thì các nước phải căn cứ vào quan hệ tỷ lệ nhất định giữa 2 đồng tiền khác nhau- đó chính là tỷ giá hối đoái. Vì vậy, tỷ giá hối đoái là tỷ lệ (rate) chuyển đổi (exchange) từ đơn vị tiền tệ nước này sang đơn vị tiền tệ nước khác.
Tỷ giá hối đoái được hình thành trên những cơ sở nhất định - Trong thời kỳ chế độ bản vị vàng (trước tháng 12/1971): Tỷ giá hối đoái được hình thành từ sự so sánh hàm lượng vàng giữa 2 đồng tiền (gọi là ngang giá vàng (Gold Parity) - Trong thời kỳ bản vị tiền giấy (sau tháng 12/1971 đến nay): Tỷ giá hối đoái được hình thành từ sự so sánh sức mua của hai đồng tiền (PPP- Purchasing Power Parity) 2. Các hệ thống (chế độ) tỷ giá hối đoái - Chế độ tỷ giá hối đoái cố định (Fix Exchange Rate): là chế độ tỷ giá hối đoái mà ở đó NHTW công bố tỷ giá chính thức đồng thời thường tiến hành mua-bán ngoại tệ trên thị trường tiền tệ để duy trì tỷ giá ở mức cam kết quốc tế trong một thời gian dài. - Chế độ tỷ giá hối đoái thả nổi tự do (Floating Exchange Rate): là chế độ tỷ giá hối đoái mà ở đó mối tương quan về giá giữa các đồng tiền được xác định trên cơ sở cung cầu tiền tệ tự do trên thị trường, không chịu sự quản lý và điều tiết của nhà nước. - Chế độ tỷ giá hối đoái thả nổi có điều tiết (Managed Floating Exchange Rate): là chế độ tỷ giá hối đoái mà ở đó, mối tương quan về giá cả giữa các loại đồng tiền, một mặt được xác định trên cơ sở cung- cầu tiền tệ, mặt khác cũng chịu sự điều tiết từ chính phủ.
Lý thuyết tài chính tiền tệ - Bài 6 Trang 2 Trung tâm Đào tạo E-Learning Cơ hội học tập cho mọi người 3. Niêm yết tỷ giá hối đoái Có nhiều phương pháp yết tỷ giá khác nhau được các quốc gia trên thế giới áp dụng, như: 1) yết giá trực tiếp; 2) yết giá gián tiếp; 3) yết giá kiểu Mỹ và 4) yết giá kiểu châu Âu - Yết giá trực tiếp (direct quotation) Phương pháp yết tỷ giá trực tiếp là phương pháp biểu thị giá trị một đơn vị cố định của đồng ngoại tệ thông qua một số lượng biến đổi của đồng nội tệ Hiện nay đa số các nước biểu diễn theo phương pháp trực tiếp. - Yết giá gián tiếp (indirect quotation) Phương pháp yết tỷ giá gián tiếp là phương pháp biểu thị giá trị một đơn vị cố định của đồng nội tệ thông qua một số lượng biến đổi của đồng ngoại tệ Phương pháp này rất ít được sử dụng ở các quốc gia trên thế giới. Tiêu biểu là Anh, Newzealand, Úc và các nước dùng đồng tiền chung euro là các nước có áp dụng phương pháp yết tỷ giá gián tiếp (Nước Anh và các nước thuộc địa của Anh sử dụng phương pháp này là do trước đây nước Anh dùng hệ nhị phân).
Đồng SDR (tiền tệ của quỹ tiền tệ quốc tế) cũng được yết giá theo phương pháp này. Niêm yết trực tiếp Niêm yết gián tiếp 1 đồng ngoại tệ = X đồng nội tệ 1 đồng nội tệ = X đồng ngoại tệ Đồng ngoại tệ là đồng yết giá Đồng nội tệ là đồng yết giá Đồng nội tệ là đồng định giá Đồng ngoại tệ là đồng định giá - Yết tỷ giá kiểu Mỹ (American term) Theo cách này, tỷ giá được niêm yết bằng số USD trên đơn vị ngoại tệ - Yết tỷ giá kiểu châu Âu (European term) Theo cách này, tỷ giá được niêm yết bằng số ngoại tệ trên một đơn vị USD Phương pháp yết giá kiểu Mỹ và kiểu Châu Âu thường được áp dụng cho thị trường ngoại tệ liên ngân hàng, tức là áp dụng cho đối tượng khách hàng là một ngân hàng khác. Đối với Lý thuyết tài chính tiền tệ - Bài 6 Trang 3 Trung tâm Đào tạo E-Learning Cơ hội học tập cho mọi người khách hàng không phải ngân hàng khác người ta thường áp dụng phương pháp yết giá trực tiếp và gián tiếp. Tại Việt Nam hiện nay theo quy định tại Văn bản hợp nhất số 07/VBHN-VPQH ngày 11 tháng 07 năm 2013; tỷ giá hối đoái của đồng Việt Nam là giá của một đơn vị tiền tệ nước ngoài tính bằng đơn vị tiền tệ của Việt Nam.
Như vậy, Việt Nam sử dụng phương pháp niêm yết tỷ giá trực tiếp. Phân loại - Căn cứ vào thời điểm công bố tỷ giá có tỷ giá hối đoái lúc mở cửa và tỷ giá hối đoái lúc đóng cửa - Căn cứ phương thức kinh doanh có tỷ giá hối đoái mua vào (Buying Rate/ Bid Rate) và tỷ giá hối đoái bán ra (Selling Rate/Ask Rate) - Căn cứ vào phương tiện chuyển ngoại hối có tỷ giá điện hối và tỷ giá thư hối - Căn cứ phương thức thanh toán có tỷ giá hối đoái chuyển khoản (Transfer Rate) và tỷ giá hối đoái tiền mặt (Cash Rate). - Căn cứ vào kỳ hạn giao dịch có Tỷ giá hối đoái giao ngay (Spot Rate) và Tỷ giá hối đoái có kỳ hạn (Forward Rate) - Tỷ giá hối đoái chính thức và tỷ giá hối đoái thị trường (thương mại) - Tỷ giá hối đoái danh nghĩa và tỷ giá hối đoái thực tế 5. Nhân tố ảnh hưởng đến tỷ giá hối đoái - Cung-cầu về ngoại tệ (cán cân thanh toán quốc tế): Khi cán cân vãng lai thặng dư thì cung ngoại tệ > cầu ngoại tệ (cung vượt cầu) khiến tỷ giá hối đoái giảm và ngược lại.
- Lạm phát và tình trạng lưu thông tiền tệ trong nước: Khi lưu thông tiền tệ trong nước không ổn định, lạm phát tăng tương đối so với mức lạm phát của một quốc gia khác, Lý thuyết tài chính tiền tệ - Bài 6 Trang 4 Trung tâm Đào tạo E-Learning Cơ hội học tập cho mọi người thì cầu về đồng nội tệ giảm, sức mua của nội tệ khiến tỷ giá hối đoái sẽ tăng. - Lãi suất của hai đồng tiền: Khi lãi suất đồng nội tệ tăng và lớn lãi suất đồng ngoại tệ sẽ khiến cầu đồng nội tệ tăng, đồng nội tệ tăng giá làm cho tỷ giá ngoại tệ/nội tệ giảm. - Tỷ giá XNK bình quân thực tế: ảnh hưởng đến hoạt động xuất nhập khẩu hàng hóa rồi cung- cầu ngoại tệ và cuối cùng là ảnh hưởng đến tỷ giá hối đoái. - Các yếu tố khác: tình hình chính trị xã hội, tình trạng đầu cơ, tâm lý.
Biện pháp điều chỉnh tỷ giá hối đoái - Phá giá tiền tệ (Devaluation): Nhà nước chủ động hạ thấp giá trị của đồng tiền trong nước làm cho tỷ giá hối đoái tăng lên nhằm khuyến khích xuất khẩu, hạn chế NK. - Nâng giá tiên tệ (Upvaluation): Chính phủ làm tăng giá đồng tiền trong nước bằng các biện pháp ngược với biện pháp phá giá tiền tệ. Biện pháp này lợi ít và hại nhiều - Điều chỉnh lãi suất tái chiết khấu (Rediscount Rate): Khi tỷ giá biến động, NHTW thực hiện thay đổi lãi suất tái chiết khấu, làm thay đổi lãi suất tín dụng trên thị trường để kích thích việc di chuyển các luồng vốn ngoại tệ ngắn hạn từ nước này sang nước khác đến đến sự thay đổi cung- cầu ngoại hối làm cho tỷ giá hối đoái được điều chỉnh. - Can thiệp trực tiếp vào thị trường ngoại tệ: Nếu tỷ giá tăng quá cao thì NHTW sẽ bán ngoại tệ để giảm bớt căng thẳng về cung cầu ngoại hối giúp kéo giá trị ngoại tệ xuống.
THỊ TRƯỜNG NGOẠI HỐI Thị trường tài chính gồm có 3 phần của thị trường hợp thành là thị trường tiền tệ; thị trường chứng khóan, và thị trường ngoại hối. Phần này sẽ đi sâu vào nghiên cứu thị trường ngoại hối để nắm được khái niệm, đặc điểm, vai trò và các loại thị trường ngoại hối. Khái niệm Lý thuyết tài chính tiền tệ - Bài 6 Trang 5 Trung tâm Đào tạo E-Learning Cơ hội học tập cho mọi người - Ngoại hối bao gồm những phương tiện sử dụng trong thanh toán quốc tế gồm: Giấy tờ có giá ghi bằng ngoại tệ Theo nghĩa rộng Vàng tiêu chuẩn quốc tế Ngoại hối Nội tệ do người không cư trú nắm giữ Theo nghĩa hẹp Ngoại tệ (tiền giấy, tiền xu…) - Thị trường ngoại hối là là thị trường diễn ra các giao dịch trao đổi, mua-bán, vay mượn các ngoại tệ, phương tiện có giá như ngoại tệ và các loại ngoại hối khác (vàng, bạc.