Luận văn thạc sĩ nghiên cứu tác động của một số hiện tượng thiên tai tới sản xuất nông nghiệp và sinh kế của cộng đồng dân cư tại huyện mai sơn tỉnh sơn la trong bối cảnh biến đổi khí hậu

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu nghiên cứu tác động của một số hiện tượng thiên tai tới sản xuất nông nghiệp và sinh kế của cộng, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Phan Ngọc Anh
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Xuân Hải
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Môi trường và Phát triển bền vững
• Đề tài: Nghiên Cứu Tác Động Của Một Số Hiện Tượng Thiên Tai Tới Sản Xuất Nông Nghiệp Và Sinh Kế Của Cộng Đồng Dân Cư Tại Huyện Mai Sơn, Tỉnh Sơn La Trong Bối Cảnh Biến Đổi Khí Hậu
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC HÌNH VẼ
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. TỔNG QUAN VỀ SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP TẠI VIỆT NAM
• 1.1.1. Khái quát sản xuất nông nghiệp
• 1.2. TỔNG QUAN LÝ THUYẾT SINH KẾ
• 1.2.1. Khái niệm sinh kế
• 1.2.2. Khung sinh kế bền vững (SLF)
• 1.2.3. Cơ sở nguồn lực sinh kế của cộng đồng dân cư huyện Mai Sơn
• 1.3. TỔNG QUAN VỀ THIÊN TAI VÀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU
• 1.3.1. Khái quát về thiên tai
• 1.3.2. Khái quát về BĐKH tại Việt Nam
• 1.3.3. Lịch sử nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỊA BÀN, PHẠM VI NGHIÊN CỨU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU
• 2.1.1. Đặc điểm điều kiện tự nhiên
• 2.1.2. Đặc điểm kinh tế - xã hội
• 2.2. PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 2.2.1. Phạm vi không gian
• 2.2.2. Phạm vi thời gian
• 2.3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.3.1. Cách tiếp cận
• 2.3.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU VÀ ĐẶC ĐIỂM THIÊN TAI TẠI HUYỆN MAI SƠN TỈNH SƠN LA
• 3.1.1. Biến đổi khí hậu
• 3.1.2. Hiện trạng thiên tai tại huyện Mai Sơn, tỉnh Sơn La
• 3.1.3. Tác động một số hiện tượng thiên tai tới sản xuất nông nghiệp và sinh kế tại địa phương
• 3.1.4. Định hướng và mục tiêu các giải pháp
• 3.1.5. Đề xuất các giải pháp
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về tác động thiên tai đến nông nghiệp tại Sơn La

Tỉnh Sơn La, nằm ở miền núi phía Bắc Việt Nam, là một trong những khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề của thiên tai. Các hiện tượng như lũ lụt, hạn hán, và sạt lở đất thường xuyên xảy ra, gây thiệt hại lớn đến sản xuất nông nghiệp và sinh kế của người dân. Nông nghiệp tại Sơn La chủ yếu dựa vào điều kiện tự nhiên, do đó, sự biến đổi khí hậu và thiên tai đã làm gia tăng rủi ro cho người nông dân. Theo nghiên cứu của Phan Ngọc Anh (2016), thiên tai đã làm giảm năng suất cây trồng, ảnh hưởng đến thu nhập và đời sống của cộng đồng dân cư.

1.1. Thiên tai và nông nghiệp Mối liên hệ chặt chẽ

Thiên tai có tác động trực tiếp đến sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là trong các mùa vụ chính. Các hiện tượng như lũ lụt có thể làm ngập úng ruộng đồng, trong khi hạn hán lại làm giảm năng suất cây trồng. Sự biến đổi khí hậu cũng làm gia tăng tần suất và cường độ của các hiện tượng này.

1.2. Tình hình sản xuất nông nghiệp tại Sơn La

Sản xuất nông nghiệp tại Sơn La chủ yếu tập trung vào cây ngô và lúa. Tuy nhiên, do ảnh hưởng của thiên tai, nhiều hộ gia đình đã phải đối mặt với tình trạng mất mùa và giảm thu nhập. Việc áp dụng các biện pháp canh tác bền vững là cần thiết để giảm thiểu thiệt hại.

II. Những thách thức từ thiên tai đối với sinh kế tại Sơn La

Sinh kế của người dân tại Sơn La chủ yếu phụ thuộc vào nông nghiệp. Thiên tai không chỉ ảnh hưởng đến sản xuất mà còn làm gia tăng tình trạng nghèo đói trong cộng đồng. Nhiều hộ gia đình không có đủ nguồn lực để phục hồi sau thiên tai, dẫn đến việc họ phải di dời hoặc thay đổi nghề nghiệp. Theo số liệu từ các nghiên cứu, tỷ lệ hộ nghèo tại các khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề của thiên tai cao hơn so với các khu vực khác.

2.1. Tác động kinh tế của thiên tai đến sinh kế

Thiên tai gây ra thiệt hại lớn về kinh tế cho người dân, làm giảm thu nhập và tăng chi phí phục hồi. Nhiều hộ gia đình phải vay nợ để khắc phục thiệt hại, dẫn đến tình trạng nợ nần chồng chất.

2.2. Tình trạng nghèo đói gia tăng do thiên tai

Thiên tai làm gia tăng tình trạng nghèo đói, đặc biệt là trong các cộng đồng dân tộc thiểu số. Nhiều gia đình không có đủ tài nguyên để phục hồi sau thiên tai, dẫn đến việc họ phải sống trong cảnh thiếu thốn.

III. Phương pháp ứng phó với thiên tai trong nông nghiệp

Để giảm thiểu tác động của thiên tai đến nông nghiệp, các phương pháp ứng phó cần được áp dụng. Việc xây dựng hệ thống cảnh báo sớm, cải thiện cơ sở hạ tầng và áp dụng các kỹ thuật canh tác bền vững là rất quan trọng. Các nghiên cứu cho thấy, việc áp dụng các biện pháp này có thể giúp giảm thiểu thiệt hại do thiên tai.

3.1. Xây dựng hệ thống cảnh báo sớm

Hệ thống cảnh báo sớm giúp người dân nhận biết và chuẩn bị cho các hiện tượng thiên tai. Việc này có thể giảm thiểu thiệt hại về người và tài sản.

3.2. Cải thiện cơ sở hạ tầng nông nghiệp

Cải thiện cơ sở hạ tầng như hệ thống tưới tiêu, đường giao thông sẽ giúp người dân dễ dàng tiếp cận các nguồn lực và phục hồi nhanh chóng sau thiên tai.

IV. Kết quả nghiên cứu về tác động thiên tai tại Sơn La

Nghiên cứu của Phan Ngọc Anh (2016) đã chỉ ra rằng thiên tai có tác động nghiêm trọng đến sản xuất nông nghiệp và sinh kế của người dân tại huyện Mai Sơn. Các số liệu cho thấy, thiệt hại do thiên tai gây ra lên đến hàng trăm tỷ đồng mỗi năm. Việc áp dụng các giải pháp ứng phó là cần thiết để bảo vệ sinh kế của người dân.

4.1. Đánh giá thiệt hại do thiên tai

Thiệt hại do thiên tai gây ra không chỉ về kinh tế mà còn ảnh hưởng đến đời sống xã hội. Nhiều hộ gia đình mất đi nguồn thu nhập chính, dẫn đến tình trạng nghèo đói gia tăng.

4.2. Các giải pháp ứng phó hiệu quả

Các giải pháp như xây dựng hệ thống tưới tiêu, cải thiện giống cây trồng và áp dụng công nghệ mới đã được chứng minh là hiệu quả trong việc giảm thiểu thiệt hại do thiên tai.

V. Kết luận và định hướng tương lai cho nông nghiệp Sơn La

Tác động của thiên tai đến nông nghiệp và sinh kế tại Sơn La là một vấn đề nghiêm trọng cần được giải quyết. Việc áp dụng các biện pháp ứng phó hiệu quả sẽ giúp bảo vệ sinh kế của người dân và phát triển bền vững nông nghiệp. Tương lai của nông nghiệp Sơn La phụ thuộc vào khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu và thiên tai.

5.1. Tương lai của nông nghiệp tại Sơn La

Nông nghiệp Sơn La cần được phát triển theo hướng bền vững, chú trọng đến việc ứng phó với thiên tai và biến đổi khí hậu.

5.2. Định hướng phát triển bền vững

Cần có các chính sách hỗ trợ người dân trong việc ứng phó với thiên tai, đồng thời khuyến khích áp dụng các công nghệ mới trong sản xuất nông nghiệp.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Huyện Mai Sơn, tỉnh Sơn La, nằm trong vùng núi Tây Bắc Việt Nam, là khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề của các hiện tượng thiên tai trong bối cảnh biến đổi khí hậu (BĐKH). Từ năm 1961 đến 2010, nhiệt độ trung bình tại đây đã tăng khoảng 0,5 - 1,1°C, trong khi lượng mưa có xu hướng phân bố không đồng đều, mùa mưa tăng nhẹ, mùa khô giảm dần. Các hiện tượng thiên tai như lũ quét, hạn hán, rét đậm, gió lốc xảy ra thường xuyên, gây thiệt hại lớn cho sản xuất nông nghiệp và sinh kế cộng đồng dân cư. Ví dụ, trận lũ quét năm 1991 đã cuốn trôi hàng trăm nhà cửa, làm thiệt hại hàng trăm ha ruộng lúa và hàng ngàn tấn ngô, với tổng thiệt hại ước tính trên 115 tỷ đồng.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm xác định tác động của các hiện tượng thiên tai đến sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là cây ngô, và sinh kế của người dân tại huyện Mai Sơn trong bối cảnh BĐKH; đồng thời đề xuất các giải pháp ứng phó phù hợp với điều kiện địa phương. Phạm vi nghiên cứu tập trung trên địa bàn huyện Mai Sơn, với dữ liệu khí tượng thủy văn và hiện tượng thiên tai từ năm 1961 đến 2010, kết hợp khảo sát thực địa tại ba xã đại diện. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao nhận thức, hỗ trợ chính quyền và cộng đồng dân cư miền núi phát triển bền vững, giảm thiểu rủi ro thiên tai và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên khung sinh kế bền vững (Sustainable Livelihoods Framework - SLF) của Bộ Phát triển Hải ngoại Anh Quốc (DFID), tập trung vào năm loại vốn sinh kế: vốn nhân lực, tài chính, tự nhiên, vật chất và xã hội. Khung này giúp phân tích các nguồn lực và chiến lược sinh kế của cộng đồng dân cư, đồng thời đánh giá tác động của thiên tai và BĐKH đến các nguồn vốn này. Ngoài ra, nghiên cứu áp dụng lý thuyết biến đổi khí hậu và các mô hình khí hậu khu vực như PRECIS để dự báo xu thế biến đổi các yếu tố khí hậu như nhiệt độ và lượng mưa.

Các khái niệm chính bao gồm:

• Biến đổi khí hậu (BĐKH): sự biến đổi trạng thái hệ thống khí hậu kéo dài hàng thập kỷ, do tác động tự nhiên và nhân tạo.
• Thiên tai khí tượng thủy văn: các hiện tượng như bão, lũ, hạn hán, lũ quét, sạt lở đất.
• Sinh kế bền vững: khả năng duy trì và phát triển các nguồn lực sinh kế mà không làm tổn hại đến môi trường tự nhiên.
• Nguồn vốn sinh kế: các tài sản vật chất và phi vật chất mà người dân sử dụng để duy trì cuộc sống.
• Tác động và thích ứng với BĐKH: đánh giá mức độ ảnh hưởng và khả năng ứng phó của cộng đồng dân cư.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp giữa phân tích thống kê số liệu khí tượng thủy văn, khảo sát thực địa và phỏng vấn có sự tham gia (PRA).

• Nguồn dữ liệu:

  • Số liệu quan trắc khí tượng thủy văn từ 4 trạm gần huyện Mai Sơn (Bắc Yên, Yên Châu, Sông Mã, Sơn La) giai đoạn 1961-2010.
  • Số liệu hiện tượng thiên tai, sản xuất nông nghiệp và sinh kế từ các báo cáo của UBND huyện, Ban Phòng chống lụt bão tỉnh Sơn La, Cục Thống kê tỉnh Sơn La.
  • Khảo sát thực địa tại 3 xã đại diện (Chiềng Chăn, Mường Bon, Chiềng Ve) với 30 hộ dân được phỏng vấn trực tiếp.

• Phương pháp phân tích:

  • Phân tích xu thế biến đổi khí hậu sử dụng phương pháp hồi quy tuyến tính, tính toán độ lệch tiêu chuẩn (S) và biến suất (Sr) để đánh giá mức độ biến đổi và tính ổn định của các yếu tố khí hậu.
  • Phân tích tần suất, cường độ các hiện tượng thiên tai qua thống kê số liệu lịch sử.
  • Đánh giá tác động của thiên tai đến sản xuất nông nghiệp và sinh kế dựa trên khảo sát thực địa và phân tích nguồn vốn sinh kế theo khung SLF.
  • Sử dụng mô hình khí hậu khu vực PRECIS để dự báo xu thế biến đổi khí hậu đến năm 2020.

• Timeline nghiên cứu:

  • Thu thập và xử lý số liệu: 07/2015 - 03/2016
  • Khảo sát thực địa và phỏng vấn: 24 - 31/05/2016
  • Phân tích dữ liệu và viết báo cáo: 06/2016 - 09/2016

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Biến đổi khí hậu tại huyện Mai Sơn:

   • Nhiệt độ trung bình năm tăng từ 0,5 đến 1,1°C trong giai đoạn 1961-2010, với mùa đông tăng nhanh hơn mùa hè (0,5-1,0°C so với 0,2-0,6°C).
   • Lượng mưa mùa mưa tăng nhẹ 1,3% tại trạm Bắc Yên, trong khi mùa khô giảm nhẹ, đặc biệt các tháng II-IV giảm 0,3-1,2%.
   • Số ngày có nhiệt độ tối thấp dưới 13°C giảm từ trung bình 94,36 ngày (1960-1970) xuống còn 71,89 ngày (2000-2010).
   • Số ngày có nhiệt độ tối cao trên 35°C có xu hướng tăng, đặc biệt trong các tháng mùa đông.

2. Hiện trạng thiên tai:

   • Lũ quét xảy ra thường xuyên với tần suất 4-10 trận mỗi năm, gây thiệt hại lớn về người và tài sản. Ví dụ, trận lũ quét năm 1991 làm chết 16 người, cuốn trôi 200 nhà, thiệt hại 115 tỷ đồng.
   • Hạn hán có xu hướng gia tăng về cường độ và thời gian, với số ngày nắng nóng trên 35°C tăng khoảng 2 ngày mỗi thập kỷ. Năm 2010, hạn hán làm thiệt hại gần 4 tỷ đồng cho cây trồng.
   • Gió lốc và rét đậm cũng gây thiệt hại đáng kể, như gió lốc năm 2013 làm hư hại hơn 850 nhà và 1 người chết.

3. Tác động đến sản xuất nông nghiệp và sinh kế:

   • Cây ngô là cây trồng chủ lực, chịu ảnh hưởng nặng nề từ thiên tai, với diện tích thiệt hại do hạn hán và lũ lụt lên đến hàng nghìn ha.
   • Thiệt hại về sản lượng ngô do thiên tai ước tính hàng ngàn tấn mỗi năm, làm giảm thu nhập và an ninh lương thực của người dân.
   • Các nguồn vốn sinh kế như vốn nhân lực (kinh nghiệm, sức khỏe), vốn tài chính (tiền dự trữ, tín dụng), vốn tự nhiên (đất canh tác, nước), vốn vật chất (cơ sở hạ tầng) và vốn xã hội (quan hệ cộng đồng) đều bị ảnh hưởng tiêu cực, làm giảm khả năng phục hồi và phát triển sinh kế.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các tác động tiêu cực là do địa hình đồi núi phức tạp, khí hậu nhiệt đới gió mùa với mùa mưa tập trung, cùng với sự gia tăng tần suất và cường độ các hiện tượng thiên tai do BĐKH. So với các nghiên cứu tại các vùng miền núi phía Bắc khác, huyện Mai Sơn có mức độ thiệt hại thiên tai tương đối cao do mật độ sông suối dày và địa hình dốc. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ xu thế nhiệt độ và lượng mưa, bảng thống kê thiệt hại thiên tai theo năm, và biểu đồ phân bố các nguồn vốn sinh kế bị ảnh hưởng.

Kết quả nghiên cứu khẳng định rằng BĐKH làm gia tăng rủi ro thiên tai, ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất nông nghiệp và sinh kế của cộng đồng dân cư miền núi. Việc áp dụng khung sinh kế bền vững giúp nhận diện rõ các nguồn lực cần được bảo vệ và tăng cường để nâng cao khả năng thích ứng. So với các nghiên cứu trước đây, luận văn bổ sung dữ liệu chi tiết về tác động của thiên tai đến cây ngô và sinh kế tại huyện Mai Sơn, góp phần hoàn thiện bức tranh tổng thể về tác động BĐKH ở vùng núi phía Bắc.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường công tác dự báo và cảnh báo thiên tai:

   • Xây dựng hệ thống cảnh báo sớm lũ quét, hạn hán và gió lốc tại huyện Mai Sơn.
   • Mục tiêu giảm thiệt hại do thiên tai 30% trong vòng 5 năm.
   • Chủ thể thực hiện: UBND huyện phối hợp với Sở TN&MT và Trung tâm Khí tượng Thủy văn.

2. Phát triển cơ sở hạ tầng chống chịu thiên tai:

   • Xây dựng, nâng cấp đê điều, kênh mương thủy lợi, cầu cống, đặc biệt tại các xã dễ bị lũ quét và hạn hán.
   • Mục tiêu đảm bảo tưới tiêu cho 80% diện tích sản xuất nông nghiệp trong 3 năm tới.
   • Chủ thể thực hiện: Ban Quản lý dự án huyện, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn.

3. Đa dạng hóa sinh kế và nâng cao năng lực sản xuất:

   • Hỗ trợ chuyển đổi cơ cấu cây trồng, áp dụng kỹ thuật canh tác thích ứng với biến đổi khí hậu, ưu tiên cây trồng chịu hạn và chống ngập úng.
   • Mục tiêu tăng năng suất ngô lên 15% trong 5 năm.
   • Chủ thể thực hiện: Trung tâm Khuyến nông, các tổ chức phi chính phủ.

4. Tăng cường truyền thông và nâng cao nhận thức cộng đồng:

   • Tổ chức các lớp tập huấn, hội thảo về BĐKH, thiên tai và kỹ năng ứng phó cho người dân, đặc biệt là các nhóm dân tộc thiểu số.
   • Mục tiêu 90% hộ dân được tiếp cận thông tin và kỹ năng trong 2 năm.
   • Chủ thể thực hiện: UBND xã, các tổ chức cộng đồng, trường học.

5. Xây dựng chính sách hỗ trợ và bảo hiểm thiên tai:

   • Phát triển các chính sách hỗ trợ tài chính cho các hộ bị thiệt hại do thiên tai, khuyến khích bảo hiểm nông nghiệp.
   • Mục tiêu giảm thiệt hại kinh tế cho hộ dân 20% trong 5 năm.
   • Chủ thể thực hiện: UBND tỉnh, các cơ quan tài chính, ngân hàng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Chính quyền địa phương và các cơ quan quản lý:

   • Hỗ trợ xây dựng chính sách, kế hoạch ứng phó thiên tai và BĐKH phù hợp với điều kiện địa phương.
   • Use case: Lập kế hoạch phát triển kinh tế xã hội bền vững vùng núi.

2. Các nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực môi trường, nông nghiệp và phát triển bền vững:

   • Cung cấp dữ liệu thực tiễn và phương pháp nghiên cứu về tác động thiên tai và BĐKH.
   • Use case: Tham khảo để phát triển các nghiên cứu tiếp theo hoặc so sánh vùng miền.

3. Tổ chức phi chính phủ và các dự án phát triển cộng đồng:

   • Định hướng các chương trình hỗ trợ sinh kế, nâng cao năng lực thích ứng cho cộng đồng dân cư miền núi.
   • Use case: Thiết kế dự án giảm thiểu rủi ro thiên tai và thích ứng BĐKH.

4. Người dân và cộng đồng dân tộc thiểu số tại vùng nghiên cứu:

   • Nâng cao nhận thức về tác động thiên tai và BĐKH, từ đó chủ động trong việc bảo vệ sinh kế và tài sản.
   • Use case: Tham gia các hoạt động đào tạo, ứng phó thiên tai.

Câu hỏi thường gặp

1. Biến đổi khí hậu ảnh hưởng như thế nào đến sản xuất nông nghiệp tại Mai Sơn?
   Biến đổi khí hậu làm tăng nhiệt độ trung bình, thay đổi lượng mưa và gia tăng các hiện tượng thiên tai như hạn hán, lũ quét, gây thiệt hại trực tiếp đến cây trồng, đặc biệt là cây ngô – cây trồng chủ lực. Ví dụ, hạn hán năm 2010 làm thiệt hại hơn 6.800 ha ngô.

2. Lũ quét tại Mai Sơn có đặc điểm gì và tác động ra sao?
   Lũ quét thường xảy ra vào mùa mưa, do địa hình dốc và lượng mưa lớn tập trung. Trận lũ quét năm 1991 đã cuốn trôi 200 nhà, làm chết 16 người và thiệt hại hàng trăm tỷ đồng. Lũ quét làm hư hại cơ sở hạ tầng, đất canh tác và tài sản của người dân.

3. Người dân Mai Sơn có thể làm gì để thích ứng với thiên tai và biến đổi khí hậu?
   Người dân nên đa dạng hóa cây trồng, áp dụng kỹ thuật canh tác thích ứng, tham gia các lớp tập huấn về phòng chống thiên tai, xây dựng kế hoạch dự phòng và bảo vệ tài sản. Ví dụ, chuyển đổi sang giống cây chịu hạn hoặc chống ngập úng.

4. Chính quyền địa phương đã có những giải pháp gì để giảm thiểu tác động thiên tai?
   Chính quyền đã xây dựng hệ thống cảnh báo sớm, nâng cấp cơ sở hạ tầng thủy lợi, hỗ trợ chuyển đổi cây trồng và tổ chức truyền thông nâng cao nhận thức cộng đồng. Tuy nhiên, cần tăng cường đầu tư và phối hợp hiệu quả hơn.

5. Dữ liệu khí tượng thủy văn được thu thập như thế nào khi Mai Sơn không có trạm quan trắc?
   Nghiên cứu sử dụng số liệu từ 4 trạm khí tượng gần nhất có đặc điểm khí hậu tương đồng (Bắc Yên, Yên Châu, Sông Mã, Sơn La) để phân tích xu thế biến đổi khí hậu tại Mai Sơn, kết hợp với khảo sát thực địa và phỏng vấn người dân.

Kết luận

• Nhiệt độ trung bình tại huyện Mai Sơn tăng từ 0,5 đến 1,1°C trong 50 năm qua, lượng mưa mùa mưa tăng nhẹ, mùa khô giảm, làm gia tăng các hiện tượng thiên tai.
• Lũ quét và hạn hán là hai hiện tượng thiên tai gây thiệt hại lớn nhất cho sản xuất nông nghiệp và sinh kế người dân, với thiệt hại hàng trăm tỷ đồng mỗi năm.
• Các nguồn vốn sinh kế của cộng đồng dân cư bị ảnh hưởng nghiêm trọng, làm giảm khả năng phục hồi và phát triển bền vững.
• Nghiên cứu đề xuất các giải pháp cụ thể về cảnh báo thiên tai, phát triển cơ sở hạ tầng, đa dạng hóa sinh kế, nâng cao nhận thức và chính sách hỗ trợ.
• Tiếp tục nghiên cứu mở rộng phạm vi và cập nhật dữ liệu để theo dõi xu thế biến đổi khí hậu và hiệu quả các giải pháp ứng phó.

Next steps: Triển khai các giải pháp đề xuất, tăng cường hợp tác giữa chính quyền, cộng đồng và các tổ chức nghiên cứu; xây dựng hệ thống giám sát và đánh giá tác động liên tục.

Các bên liên quan cần phối hợp chặt chẽ để bảo vệ sinh kế cộng đồng, giảm thiểu rủi ro thiên tai và thích ứng hiệu quả với biến đổi khí hậu tại huyện Mai Sơn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan vấn đề nghiên cứu Chương 2: Địa bàn, phạm vi nghiên cứu và phƣơng pháp nghiên cứu Chương 3: Kết quả nghiên cứu KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 3 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG 1. TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.TỔNG QUAN VỀ SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP TẠI VIỆT NAM 1. Khái quát sản xuất nông nghiệp Hiện nay có rất nhiều định nghĩa khác nhau về sản xuất nông nghiệp đƣợc sử dụng tùy thuộc vào mục đích quản lí của mỗi quốc gia hay vùng lãnh thổ, địa lý. Theo Vũ Đình Thắng, nông nghiệp hiểu theo nghĩa hẹp chỉ có ngành trồng trọt, chăn nuôi và dịch vụ trong nông nghiệp.

Còn nông nghiệp hiểu theo nghĩa rộng bao gồm cả ngành lâm nghiệp và thủy sản [21].Theo Bộ NN&PTNT, quy địnhSXNN ở xã theo nghĩa rộng bao gồm các tiểu ngành: nông nghiệp (trồng trọt, chăn nuôi), lâm nghiệp, thuỷ sản, diêm nghiệp [2]. Nông nghiệp có vai trò rất quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam, đóng góp 22,1% GDP năm 2008, gần 30% giá trị xuất khẩu và trên 60% lực lƣợng lao động. Nông nghiệp nƣớc ta tăng trƣởng cao và ổn định trong thời gian dài, đạt đƣợc những thành tựu to lớn mặc dù thƣờng gặp những tổn thất nặng nề do thiên tai. Sau 30 năm đổi mới (1986 - 2016), Việt Nam đã đạt đƣợc tốc độ tăng trƣởng cao trong nông nghiệp, đặc biệt trong lĩnh vực sản xuất lƣơng thực.

Sản lƣợng lƣơng thực Việt Nam không những đủ cho nhu cầu trong nƣớc mà còn có khối lƣợng lớn cho xuất khẩu. Bình quân lƣơng thực đầu ngƣời tăng từ 445 kg năm 2000 lên 501 kg năm 2008. Từ một nƣớc thiếu lƣơng thực trong một thời gian dài Việt Nam đã trở thành nƣớc xuất khẩu gạo đứng thứ hai trên thế giới. Hiện nay, bốn cây lƣơng thực chính của Việt Nam đó là lúa, ngô, sắn, khoai [51].

Tuy Việt Nam là một nƣớc nông nghiệp với 75% dân số sống bằng nông nghiệp và 70% lãnh thổ là khu vực nông thôn nhƣng cuộc sống ngƣời dân còn phụ thuộc nhiều vào điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên. SXNN hiện nay vẫn chủ yếu dựa trên các hộ cá thể, quy mô nhỏ, trình độ khoa học kỹ thuật chƣa cao. Đây là một thách thức lớn dƣới tác động của BĐKH [12]. 4 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] SXNN của Việt Nam hiện nay còn phụ thuộc rất nhiều vào thời tiết.

Khi thời tiết thay đổi sẽ ảnh hƣởng rất lớn tới SXNN, nhất là trồng trọt, làm giảm năng suất. Ngành trồng trọt chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu nông nghiệp, có vị trí quan trọng đối với sự phát triển kinh tế - xã hội Việt Nam, trong đó sản xuất lƣơng thực nhƣ lúa, ngô, rau màu giữ vị trí then chốt trong ngành nông nghiệp.Việt Nam hiện đạt đƣợc an ninh lƣơng thực trên phạm vi toàn quốc gia. Tuy nhiên vấn đề đảm bảo an ninh lƣơng thực ở cấp hộ gia đình trên phạm vi cả nƣớc vẫn đang còn là một vấn đề lớn, đặc biệt ở vùng miền núi phía Bắc. Tại huyện Mai Sơn, cây trồng chủ lực đóng vai trò quan trọng trong sản xuất nông nghiệp đó là cây ngô.

TỔNG QUAN LÝ THUYẾT SINH KẾ 1. Khái niệm sinh kế Theo BộPháttriểnquốctếAnh(DFID)năm1999, sinhkế đƣợc định nghĩa là:“Sinhkếbaogồmcáckhảnăng,cáctàisản(baogồmcảcácnguồnlựcvậtchất,xãhội)vàc áchoạtđộngcầnthiếtđểkiếmsống” [33]. Sinhkếbềnvững:Sinhkếtrởnênbềnvữngkhinógiảiquyếtđƣợcnhững căngthẳngvà độtbiến, hoặccó khảnăng phục hồi,duy trìvàtăng cƣờngkhả năngvànguồnlực hiệntạivà tƣơng laimàkhônglàmtổn hạiđếncơsởtàinguyên thiên nhiên [33].Tiêuchísinhkếbềnvữnggồm: antoàn lƣơng thực, cảithiện điềukiện môi trƣờng tựnhiên,cảithiện điềukiện môitrƣờng cộngđồng-xã hội,cảithiệnđiềukiệnvậtchất,đƣợcbảovệtránhrủirovà các cúsốc. Khung sinh kế bền vững (SLF) SLF là chữ viết tắt của Sustainable Livelihoods Framework (Khung Sinh kế Bền vững) do Bộ Phát triển Hải ngoại Anh Quốc – DFID (Department For International Development, 2001) phát triển, đã nêu lên những yếu tố chính ảnh hƣởng đến sinh kế ngƣời dân.

5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Thành phần cơ bản của khung phân tích sinh kế gồm các nguồn vốn (tài sản), tiến trình thay đổi cấu trúc, ngữ cảnh thay đổi bên ngoài, chiến lƣợc sinh kế và kết quả của chiến lƣợc sinh kế đó. Nguồn vốn hay tài sản sinh kế: Là toàn bộ năng lực vật chất và phi vật chất mà con ngƣời có thể sử dụng để duy trì hay phát triển sinh kế của họ. Nguồn vốn hay tài sản sinh kế đƣợc chia làm 5 loại: - Vốn nhân lực: Vốn nhân lực là khả năng, kỹ năng, kiến thức làm việc và sức khỏe để giúp con ngƣời theo đuổi những chiến lƣợc sinh kế khác nhau nhằm đạt đƣợc kết quả sinh kế hay mục tiêu sinh kế của họ. - Vốn tài chính: Vốn tài chính là các nguồn tài chính mà ngƣời ta sử dụng nhằm đạt đƣợc các mục tiêu trong sinh kế.

- Vốn tự nhiên: Vốn tự nhiên là các nguồn tài nguyên thiên nhiên nhƣ đất, nƣớc,… mà con ngƣời có đƣợc hay có thể tiếp cận đƣợc nhằm phục vụ cho các hoạt động và mục tiêu sinh kế của họ. - Vốn vật chất: Vốn vật chất bao gồm cơ sở hạ tầng cơ bản và hàng hóa vật chất nhằm hỗ trợ việc thực hiện các hoạt động sinh kế. Nguồn vốn vật chất thể hiện ở cả cấp cơ sở cộng đồng hay cấp hộ gia đình. - Vốn xã hội: Nó nằm trong các mối quan hệ xã hội (hoặc các nguồn lực xã hội) chính thể và phi chính thể mà qua đó ngƣời dân có thể tạo ra cơ hội và thu đƣợc lợi ích trong quá trình thực thi sinh kế.

Khung SLF là một công cụ giúp hiểu về sinh kế, mục đích áp dụng khung sinh kế bao gồm: - Mục đích chung nhất của khung SLF là giảm nghèo; - Hiểu rõ hơn về tất cả các khía cạnh của vấn đề nghèo; - Giúp định ra các ƣu tiên hành động; - Giúp tìm ra chiến lƣợc sinh kế phù hợp; 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] - Sử dụng khung sinh kế bền vững trong quá trình đánh giá tính tác động của thiên tai. - Chỉ một loại vốn không thì có thể không đủ để tạo ra sinh kế bền vững nhƣng để phát triển bền vững thì mức độ cần từng loại vốn có mức quan trọng khác nhau, phù hợp từng thời điểm nhất định đối với cộng động dân cƣ địa phƣơng, đặc biệt là các hộ nghèo trong cộng đồng. Nguồn vốn sinh kế Ngữ cảnh Chính Chiến lƣợc Kết quả/mục tiêu dễ bị tổn sách và sinh kế: của sinh kế: Thể chế, - Dựa trên - Tăng thu nhập thƣơng;X tiến trình tài nguyên, - Tăng phúc lợi u hƣớng Nhân lực, (cấu trúc - Không - Giảm tổn thƣơng mùa vụ, Vật chất, dựa trên - Cảithiện an toàn Chính các tác Xã hội, Tự tài nguyên, lƣơng thực phủ, khu động, từ nhiên; Tài vực tƣ - Di cƣ. - Sử dụng tài bên ngoài chính nhân, luật nguyên bền vững pháp,chín hơn h sách…) Hình 1: Khung sinh kế bền vững 1.

Cơ sở nguồn lực sinh kế của cộng đồng dân cƣ huyện Mai Sơn Dựa thuyết sinh kế DFID cũng nhƣ công tác điều tra thực địa tại khu vực nghiên cứu, những nguồn vốn sinh kế của ngƣời dân tại huyện Mai Sơn tỉnh Sơn La đƣợc trình bày theo bảng dƣới đây.Bảng tóm lược thành phần quan trọng nhất trong vốn sinh kế của người dân tại huyện Mai Sơn tỉnh Sơn La Nguồn vốn Thành phần quan trọng nhất - Kinh nghiệm về thiên tai của các hộ dân; 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Nhân lực - Trình độ sản xuất nông nghiệp của các hộ dân; - Tổ chức, lực lƣợng ứng phó thiên tai tại địa phƣơng. - Tiền dự trữ trong các hộ gia đình; Tài chính - Tiền huy động từ các tổ chức tín dụng; - Tiền huy động từ ngƣời thân quen. Xã hội - Quan hệ trong trao đổi, mua bán hàng hóa; - Tập quán và văn hoá địa phƣơng - Thể chế cộng đồng - Khả năng tiếp cận và cập nhật thông tin của ngƣời dân - Đất canh tác, sản xuất; Tự nhiên - Rừng - Nguồn tài nguyên nƣớc - Giống cây trồng, vật nuôi. - Diện tích mặt nƣớc nuôi trồng thuỷ sản - Cơ sở hạ tầng; Vật chất - Sản xuất công nghiệp - Vật chất kỹ thuật; - Tài sản cộng đồng; - Tài sản hộ gia đình 1.

TỔNG QUAN VỀ THIÊN TAI VÀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU 1. Khái quát về thiên tai Thiên tai Theo Luật Phòng chống Thiên tai đƣợc Quốc hội thông qua năm 2013, Thiên tai là hiện tƣợng tự nhiên bất thƣờng có thể gây thiệt hại về ngƣời, tài sản, môi trƣờng, điều kiện sống và các hoạt động kinh tế - xã hội, bao gồm: bão, áp thấp nhiệt đới, lốc, sét, mƣa lớn, lũ, lũ quét, ngập lụt, sạt lở đất do mƣa lũ hoặc dòng chảy, sụt lún đất do mƣa lũ hoặc dòng chảy, nƣớc dâng, xâm nhập mặn, nắng nóng, hạn hán, rét hại, mƣa đá, sƣơng muối, động đất, sóng thần và các loại thiên tai khác [19]. 8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Thiên tai là các hiện tƣợng tự nhiên nhƣ bão, lũ lụt, hạn hán, núi lửa phun trào, sóng thân, vòi rồng (lốc xoáy), trƣợt lở đất đá, cháy rừng. gây ra sự tổn hại về ngƣời và vật chất cho cộng đồng và các hệ sinh thái [12].

Hiện tƣợng thiên tai khí tƣợng thủy văn trong luận văn này đƣợc hiểu là các dạng thiên tai có nguồn gốc từ khí tƣợng thủy văn gây ra nhƣ bão, lốc, lũ lụt, hạn hán. Việt Nam đƣợc cho là một trong những nƣớc trên thế giới chịu tác động lớn nhất của thiên tai và biến đổi khí hậu. Các loại thiên tai phổ biến bao gồm bão, lũ, lụt, lũ quét, hạn hán [12]. Theo số liệu của Cục quản lý Đê điều và Phòng chống lụt bão từ năm 1996- 2008, các loại thiên tai nhƣ bão, lũ, lũ quét, sạt lở đất, úng ngập, hạn hán và các dạng thiên tai khác đã làm chết và mất tích hơn 9.600 ngƣời, giá trị thiệt hại về tài sản ƣớc tính chiếm khoảng 1,5% GDP/năm.

Mức độ tác động thiên tai ở Việt Nam ngày càng gia tăng cả về quy mô cũng nhƣ chu kỳ lặp lại kèm theo những đột biến khó lƣờng [33]. Thiên tai xảy ra trên khắp nƣớc ta, song về số lƣợng, tần suất, cƣờng độ và sự tác hại của từng loại khác nhau theo các vùng miền, nhƣ sau [12]: Bảng 2. Các dạng thiên tai tại các khu vực địa lý và vùng kinh tế khác nhau Các khu vực địa lý và vùng kinh tế Đông Châu Bờ Bờ Cao Đông Châu Khu Thiên tai Bắc và thổ biển biển nguyên Bắc thổ vực Tây sông Bắc Nam Nam sông kinh tế Bắc Hồng Trung Trung Bộ Mekong biển Bộ Bộ Bão *** **** **** **** ** *** *** **** Lụt - **** **** *** *** *** **** **** 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.