Chương 1. VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI Nguồn vốn hỗ trợ phát triển chính thức (Official Development Assistance, ODA) đã trở thành một nguồn lực quan trọng không thể thiếu trong sự phát triển kinh tế xã hội của đất nước ta kể từ năm 1993. Nguồn vốn ODA đã góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, cải thiện môi trường đầu tư và nâng cao nguồn nhân lực.
Sau hơn 20 năm đổi mới và mở cửa thu hút đầu tư, đến năm 2010 Việt Nam đã thoát khỏi danh sách các nước có thu nhập thấp, gia nhập vào hàng ngũ các nước có thu nhập trung bình thấp. Mức tăng trưởng kinh tế hằng năm thuộc nhóm cao và là một trong số ít các nước nhanh chóng vươt qua khỏi cuộc khủng hoảng kinh tế. Điều đó đã chứng minh đường lối lãnh đạo đúng đắn của Đảng và Nhà nước ta, trong đó có chính sách thu hút vốn đầu tư và tiếp nhận vốn tài trợ ODA. “Đồng Tháp là một tỉnh thuộc vùng Đồng bằng Sông Cửu Long (ĐBSCL), một trong ba tỉnh của vùng Đồng Tháp Mười (3 tỉnh Long An, Tiền Giang và Đồng Tháp).
Địa giới của tỉnh nằm trên 2 vùng của ĐBSCL là vùng Đồng Tháp Mười và vùng giữa sông Tiền (đoạn sông Tiền chảy qua tỉnh dài 124 km), sông Hậu (đoạn sông Hậu chảy qua tỉnh dài khoảng 30 km); cách thành phố Hồ Chí Minh khoảng 115 km về phía Đông Bắc. Tổng diện tích đất tự nhiên năm 2017 là 3.383,9 km2, chiếm 1,02% diện tích cả nước, đứng thứ 5/13 của vùng ĐBSCL. Tỉnh được chia thành 12 đơn vị hành chính trực thuộc bao gồm: thành phố Cao Lãnh, thành phố Sa Đéc, thị xã Hồng Ngự và 9 huyện Tân Hồng, Hồng Ngự, Tam Nông, Thanh Bình, Tháp Mười, Cao Lãnh, Lấp Vò, Lai Vung và Châu Thành; với trung tâm tỉnh lỵ đặt tại thành phố Cao Lãnh”1. Tỉnh Đồng Tháp tập trung mọi nguồn lực để đầu tư phát triển kinh tế xã hội hiện nay thì vốn là một yếu tố quan trọng, trong điều kiện nguồn vốn từ ngân 1 Nguồn: điều chỉnh quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế xã hội tỉnh Đồng Tháp đến năm 2020, định hướng đến năm 2030 (Quy hoạch đã được phê duyệt tại Quyết định số 470/QĐ-TTg ngày 30/3/2011 của Thủ tướng Chính phủ).
1 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com sách của tỉnh còn thiếu trầm trọng và đầu tư từ lĩnh vực tư nhân còn quá thấp thì bổ sung nguồn vốn đầu tư bằng nguồn vốn nước ngoài là quan trọng, chủ yếu là vốn ODA và FDI. Trong đó, ODA là nguồn vốn rất quan trọng đối với tỉnh Đồng Tháp, là một giải pháp cứu cánh để vừa khắc phục tình trạng thiếu vốn vừa tạo ra cơ sở vật chất ban đầu nhằm tạo dựng môi trường đầu tư thuận lợi để kêu gọi vốn đầu tư trực tiếp FDI, đồng thời tạo điều kiện thúc đẩy đầu tư để tạo ra nhiều phúc lợi cho người dân và tăng trưởng kinh tế xã hội của tỉnh”. Với bối cảnh đó, nhận thấy cần thiết phải có nghiên cứu về tác động của nguồn vốn ODA đối với sự phát triển của tỉnh Đồng Tháp. Đồng thời, cần phải có những giải pháp để nâng cao những tác động tích cực nguồn vốn ODA, góp phần quan trọng để tạo ra nhiều phúc lợi cho người dân và thúc đẩy kinh tế xã hội tỉnh Đồng Tháp phát triển hơn nữa trong thời gian tới.
Từ lý do trên đã thôi thúc tác giả chọn đề tài “Cảm nhận của người dân về tác động của nguồn vốn viện trợ phát triển chính thức (ODA) đối với phúc lợi người dân tỉnh Đồng Tháp giai đoạn 2007 - 2017” để nghiên cứu. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 1. Mục tiêu chung Đề tài tập trung phân tích thực trạng thu hút, sử dụng vốn ODA và vai trò của vốn ODA đối với phúc lợi của người dân tỉnh Đồng Tháp giai đoạn 2007 - 2017. Bằng phương pháp chuyên gia và kinh nghiệm cá nhân, với hy vọng đưa ra giải pháp cứu cánh nhằm nâng cao hơn nữa những tác động tích cực của vốn ODA đối với tỉnh Đồng Tháp.
Mục tiêu cụ thể Một là đánh giá tác động vốn ODA đến phúc lợi của người dân và hoạt động kinh tế của tỉnh Đồng Tháp giai đoạn 2007 - 2017. Hai là trên cơ sở các kết quả nghiên cứu, bằng phương pháp chuyên gia và kinh nghiệm cá nhân, với hy vọng đưa ra giải pháp cứu cánh nhằm nâng cao hơn nữa những tác động tích cực của vốn ODA đối với hoạt động kinh tế tỉnh Đồng Tháp. 2 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. CÂU HỎI NGHIÊN CỨU Để đạt được các mục tiêu nêu trên, nghiên cứu cần trả lời các câu hỏi sau: Câu hỏi số một là các dự án sử dụng vốn ODA tại tỉnh Đồng Tháp giai đoạn 2007 - 2017 cải thiện phúc lợi của người dân (i) tăng phúc lợi trực tiếp; (ii) tăng phúc lợi gián tiếp tiếp ra sao?; Câu hỏi số hai là vốn ODA có tác động gì đến hoạt động kinh tế chung (GDP, việc làm, thị trường mở rộng) tỉnh Đồng Tháp trong giai đoạn 2007 - 2017? 1.
ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU 1. Đối tượng nghiên cứu Hoạt động sử dụng vốn ODA và người dân được hưởng lợi từ vốn ODA đối tượng nghiên cứu của đề tài. Phạm vi nghiên cứu Về thời gian trong giai đoạn 2007 - 2017; về không gian toàn bộ vốn ODA chuyển giao (dispursement ODA) trên địa bàn tỉnh Đồng Tháp; tác động của vốn ODA là một vấn đề rộng, đề tài chỉ đi sâu vào một số vấn đề chính như: đối với phúc lợi của người dân gồm cải thiện thu nhập, cung cấp nước sạch, vệ sinh môi trường, y tế, giáo dục, an ninh trật tự; tác động của vốn ODA để đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng kinh tế - xã hội tác động tới hoạt động kinh tế tỉnh Đồng Tháp. BỐ CỤC CỦA ĐỀ TÀI Chương một là trình bày vấn đề nghiên cứu, sự cần thiết của vấn đề nghiên cứu, mục tiêu, câu hỏi nghiên cứu, đối tượng, phạm vi nghiên cứu.
Chương hai là trình bày tổng quan lý thuyết, giới thiệu cơ sở lý thuyết và thực tiễn về vốn đối với tăng trưởng kinh tế và vai trò của vốn ODA đối với tăng trưởng kinh tế; tình hình thu hút sử dụng vốn ODA của Việt Nam. Đồng thời, lược khảo các nghiên cứu trong nước và ngoài nước có liên quan đến đề tài. 3 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Chương ba là trình bày từ lý thuyết và thực tiễn các nước ở chương hai, tiếp theo xây dựng khung phân tích; các chỉ tiêu đánh giá thu hút, sử dụng vốn ODA; phương pháp nghiên cứu dữ liệu, phương pháp thu thập và phân tích dữ liệu. Chương bốn là trình bày kết quả nghiên cứu và thảo luận, khái quát thông tin về kinh tế - xã hội của tỉnh Đồng Tháp, tình hình thu hút vốn ODA của khu vực ĐBSCL.
Tiếp theo, là kết quả thống kê về mẫu khảo sát người dân. Chương này tập trung đánh giá thực trạng thu hút, sử dụng vốn ODA, tác động của vốn ODA đối với phúc lợi của người dân trong vùng dự án và tác động của vốn ODA đối với hoạt động kinh tế của tỉnh Đồng Tháp. Chương năm là trình bày kết luận và hàm ý chính sách, trình bày tóm tắt kết quả nghiên cứu các phát hiện để cho các cơ quan hữu quan (tỉnh, địa phương, ngành) trả lời các câu hỏi nghiên cứu đã đặt ra; khuyến nghị một số chính sách để nâng cao tác động tích cực của vốn ODA đối với phúc lợi của người dân và hoạt động kinh tế tỉnh Đồng Tháp; đồng thời, chỉ ra những hạn chế của nghiên cứu và đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo. 4 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Chương 2.
TỔNG QUAN LÝ THUYẾT Chương này giới thiệu khái niệm về vốn ODA và đặc trưng của vốn ODA cũng như vai trò của vốn ODA đối với các nước đang phát triển. Đồng thời, giới thiệu tổng quan về tình hình thu hút vốn ODA tại Việt Nam cũng như tầm quan trọng của vốn ODA đối với phát triển kinh tế ở Việt Nam và lược khảo các nghiên cứu trong nước và ngoài nước có liên quan đến đề tài. Các khái niệm Cơ sở lý thuyết về vốn ODA Khái niệm vốn ODA2 Tài trợ phát triển vốn chính thức (ODA) đã ra đời và hình thành trong một thời gian dài và có nhiều đóng góp tích cực cho phát triển của nhiều quốc gia và khu vực trên thế giới. Theo báo cáo nghiên cứu chính sách của Ngân hàng Thế giới (1999) định nghĩa về ODA như sau: “ODA là một phần của tài chính phát triển chính thức ODA là tất cả các nguồn tài chính mà chính phủ các nước phát triển và các tổ chức đa phương dành cho các nước đang phát triển, trong đó có yếu tố viện trợ không hoàn lại cộng với cho vay ưu đãi và phải chiếm ít nhất 25% trong tổng viện trợ thì gọi là ODA”.
Gọi là hỗ trợ bởi vì các khoản đầu tư này thường là khoản cho vay không lãi suất hoặc lãi suất thấp với thời gian vay dài; đôi khi còn gọi là viện trợ. Gọi là phát triển vì mục tiêu danh nghĩa của các khoản đầu tư này là phát triển kinh tế và nâng cao phúc lợi ở nước được đầu tư. Gọi là chính thức vì thường cho chính phủ của một quốc gia vay. Tại Việt Nam, theo quy chế quản lý và sử dụng nguồn vốn hỗ trợ phát triển chính thức ban hành kèm theo nghị định số 131/2006/NĐ-CP ngày 09/11/2006 của chính phủ thì ODA được định nghĩa là “Hỗ trợ phát triển chính thức (gọi tắt là ODA) được hiểu là hoạt động hợp tác phát triển giữa nhà nước hoặc chính phủ nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam với nhà tài trợ là chính phủ nước 2 Phụ lục 2.1: Khái niệm vốn ODA.
5 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com ngoài, các tổ chức tài trợ song phương và các tổ chức liên quốc gia hoặc liên chính phủ”. Vì vậy, có thể hiểu một cách chung nhất, viện trợ phát triển chính thức (ODA) là tất cả các khoản viện trợ không hoàn lại và các khoản tín dụng ưu đãi của chính phủ, các tổ chức tài chính quốc tế, các tổ chức của liên hợp quốc, các tổ chức liên quốc gia dành cho nước nhận viện trợ nhằm hỗ trợ sự phát triển của nước này. Các đồng vốn bên ngoài chủ yếu chảy vào các nước đang phát triển và chậm phát triển gồm có: viện trợ ODA, tín dụng thương mại từ các ngân hàng, đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), viện trợ cho không của các tổ chức phi chính phủ (NGO) và tín dụng tư nhân. Các dòng vốn quốc tế này có những mối quan hệ rất chặt chẽ với nhau.