phần mở đầu, kết luận, danh mục công trình khoa học của tác giả liên quan đến luận án, tài liệu tham khảo và phụ lục, luận án được kết cấu thành 4 chương, 11 tiết. 5 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1. Những nghiên cứu lý luận về tiến bộ khoa học và công nghệ hiện đại, về gia đình 1. Những nghiên cứu lý luận về tiến bộ khoa học và công nghệ hiện đại Năm 1988, Nguyễn Trọng Chuẩn trong bài viết “Cách mạng khoa học - kỹ thuật và sự tác động của nó đến các nước đang phát triển” đã cho rằng, sự phát triển của cách mạng khoa học - kỹ thuật “về thực chất là một hiện tượng lịch sử - xã hội phức tạp” [15, tr.
Tác giả cũng đưa ra lý luận về cách mạng khoa học - kỹ thuật. Đây thực sự là những gợi ý quan trọng giúp cho tác giả luận án trong việc phân tích lý luận về mối quan hệ giữa tiến bộ khoa học và công nghệ hiện đại với đời sống xã hội trong đó có gia đình. Đặng Hữu, trong cuốn Khoa học và công nghệ với sự phát triển kinh tế - xã hội (1989) cho rằng: “Công nghệ là một tập hợp những hiểu biết hướng vào cải tạo tự nhiên, phục vụ nhu cầu của con người” [66, tr. Khi nói về công nghệ, cần xem xét ở cả hai khía cạnh là phần cứng và phần mềm.
Công nghệ không thể phát triển từ kinh nghiệm thực tế mà phải từ kết quả nghiên cứu khoa học, ngược lại các nghiên cứu khoa học cũng phụ thuộc vào công nghệ. Công trình là tài liệu giúp tác giả của luận án hiểu rõ hơn lý luận về mối quan hệ giữa tiến bộ khoa học với công nghệ hiện đại. Bài viết “Khoa học và công nghệ - chìa khóa phát triển kinh tế và những vấn đề của xã hội hiện đại” của Đặng Ngọc Dinh trong cuốn Trao đổi ý kiến những vấn đề lý luận của chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam (1990), đã khái lược những thành tựu công nghệ mới vào những năm 80 của thế kỷ XX, đồng thời khẳng định vai trò của nó như là “chìa khóa” cho sự thay đổi xã hội, kinh tế, chính trị, nghệ thuật và nhân cách. Tuy nhiên, tác giả cũng lưu ý cần “phải sử dụng công nghệ một cách thông minh và thận trọng” [26, tr.
Mặc dù với dung lượng không dài, nhưng công trình 6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com nghiên cứu giúp tác giả luận án có cái nhìn về lịch sử phát triển của công nghệ trong những năm 80 của thế kỷ XX. Trong cuốn Khoa học công nghệ với nhận thức và biến đổi thế giới và con người - Mấy vấn đề lý luận và thực tiễn (2003), trên cơ sở phân tích và khái quát các quan niệm về khoa học công nghệ phổ biến hiện nay, Phạm Thị Ngọc Trầm cho rằng, “ngày nay, khi nói đến công nghệ, người ta hiểu ngay trong nó có khoa học. Trong công nghệ, trí tuệ, tri thức khoa học đã trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp” [157, tr. Công trình này là tài liệu hữu ích giúp tác giả luận án đưa ra và làm rõ hơn lý luận về tiến bộ khoa học và công nghệ hiện đại.
Năm 2004, trong cuốn Kinh tế tri thức - Thời cơ và thách thức đối với sự phát triển của Việt Nam, Đặng Hữu đã dành 57 trang viết về cách mạng khoa học và công nghệ, đồng thời chỉ ra những công nghệ tiên tiến đã làm thay đổi xã hội loài người, như công nghệ sinh học giúp “con người có thể kiểm soát được quá trình sinh trưởng của mình chống lại các bệnh tật, phát triển thể lực và trí lực, có sự sống tốt đẹp” [67, tr. Công trình nghiên cứu được chuẩn bị công phu, có giá trị lý luận giúp tác giả luận án hiểu biết hơn về công nghệ tiên tiến và tác động của nó đến chức năng gia đình Việt Nam hiện nay. Đặng Mộng Lân, trong công trình “Góp ý về việc sử dụng các khái niệm “Khoa học và công nghệ” và “Khoa học công nghệ”” (2006) đã đi từ khái niệm “khoa học” đến khái niệm “công nghệ”, từ khái niệm “khoa học kỹ thuật” đến khái niệm “khoa học công nghệ”, và từ khái niệm “khoa học và kỹ thuật - công nghệ”, rồi bàn đến khái niệm “khoa học và công nghệ” đang được sử dụng hiện nay. Tác giả cũng đặt câu hỏi nên “dùng thế nào cho chính xác” [86, tr.
Công trình giúp cho tác giả luận án có thêm cơ sở trong việc lựa chọn dùng thuật ngữ tiến bộ khoa học và công nghệ hiện đại. Năm 2008, trong cuốn Cấu trúc các cuộc Cách mạng Khoa học, Thomas Kuhn đã đưa ra cái nhìn mới về lịch sử của sự phát triển, sự tiến hoá của khoa học. Theo Thomas Kuhn, khoa học không phát triển theo đường thẳng mà thông qua tích luỹ đều đặn các tri thức mới, trải qua các cuộc cách mạng luôn diễn ra, tức là trải qua các 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com “mẫu hình”, “mẫu hình mới phải hứa hẹn duy trì một phần tương đối lớn khả năng giải quyết vấn đề khoa học đã tích tụ được nhờ vào mẫu hình cũ” [81, tr. Trong “mẫu hình” có sự thay đổi đột ngột về chất của công việc tìm tòi và phát triển của các cuộc cách mạng khoa học.
Công trình nghiên cứu giúp tác giả luận án hiểu sâu hơn về cấu trúc cuộc cách mạng khoa học. Trong cuốn Nhận thức về thời đại ngày nay (2010), khi bàn đến nội dung và đặc điểm của cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại, Vũ Văn Hiền cho rằng, “cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại, bản thân nó là lực lượng sản xuất mới hiện đại, đồng thời là động lực thúc đẩy lực lượng sản xuất phát triển nhảy vọt, làm cho tính chất và trình độ lực lượng sản xuất ở thế kỷ XXI thay đổi căn bản” [49, tr. Công trình giúp tác giả luận án hiểu sâu thêm về đặc điểm của cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại. Vũ Cao Đàm, trong bài “Khoa học hay tri thức là lực lượng sản xuất trực tiếp” (2011), đã trình bày khái lược quan điểm của nhiều tác giả khác nhau về luận điểm “khoa học trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp”.
Sở dĩ có cuộc tranh luận trên là do “luận điểm của C.Mác đã bị giải thích không chính xác” [32, tr.27], họ đã đồng nhất “khoa học” với “tri thức”. Đúng là “khoa học” được định nghĩa là “hệ thống tri thức”, nhưng ngược lại, không thể hiểu “tri thức” chỉ là “tri thức khoa học”. Mặc dù dung lượng bài báo không lớn, nhưng đã cung cấp những cơ sở lý luận quan trọng về “tri thức khoa học trở lực lượng sản xuất trực tiếp”, giúp cho tác giả luận án lựa chọn cách dùng khái niệm phù hợp với sự phát triển của khoa học và công nghệ hiện nay. Năm 2012, trong cuốn Công nghệ tiên tiến và công nghệ cao với tiến trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở Việt Nam, Phan Xuân Dũng (Chủ biên) cho rằng, “đặc điểm cơ bản nhất của công nghệ cao là dựa trên kiến thức khoa học hiện đại, những thành tựu khoa học mới nhất với hàm lượng tri thức và hàm lượng khoa học, sáng tạo nhất” [29, tr.
Công trình đã giúp tác giả luận án có thêm cơ sở hiểu biết về công nghệ tiên tiến, công nghệ cao trong tiến trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở Việt Nam cùng sự tác động của nó đến gia đình. 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Trong cuốn Khoa học thách thức của thế kỷ 21 (2013), Claude Allegre đã phân tích về sự phát triển của khoa học, trong đó tác giả đặt ra nhiều câu hỏi về tính hai mặt của khoa học và công nghệ, như “nếu người ta đưa ra bằng chứng rằng, điện thoại di động nguy hại cho não của bạn, liệu bạn có bỏ nó không?” [1, tr. Các câu hỏi sẽ còn tăng lên nhiều hơn nữa trong tương lai, trong một thế giới mà với sự giúp đỡ của thông tin toàn cầu hoá, mọi người đều liên quan và được tham vấn dễ dàng. Đây là công trình nghiên cứu được chuẩn bị công phu, có giá trị lý luận giúp tác giả luận án có cái nhìn mới về sức lôi cuốn của tiến bộ khoa học và công nghệ, để từ đó tìm ra giải pháp khắc phục mặt trái của việc sử dụng những thành tựu khoa học và công nghệ hơn là phê phán nó.
Như vậy, trên cơ sở tổng quan một số công trình khoa học nghiên cứu lý luận về tiến bộ khoa học và công nghệ hiện đại cho thấy, kết quả nghiên cứu của các nhà khoa học đi trước là tài liệu tham khảo rất hữu ích đối với tác giả trong quá trình triển khai thực hiện luận án. Tuy nhiên, cho đến nay việc nghiên cứu lý luận về tiến bộ khoa học và công nghệ hiện đại (đặc biệt dưới góc độ triết học) vẫn còn là một vấn đề mới mẻ. Những nghiên cứu lý luận về gia đình Năm 1996, trong bài “Tam giác gia đình”, Hồ Ngọc Đại cho rằng, gia đình được hình thành từ ba thành phần là “Bố (A), Mẹ (B) và con cái (C). Tôi gọi là tam giác gia đình” [31, tr.
Không chỉ dừng lại ở khái niệm tam giác gia đình, tác giả còn gắn nó với tam giác đời sống xã hội mà “ba đỉnh là Cá nhân - Gia đình - Xã hội” [31, tr. Công trình gợi mở cho tác giả luận án nghiên cứu lý luận về khái niệm gia đình. Lê Thi, trong Vai trò của gia đình trong xây dựng nhân cách trong con người Việt Nam (1997), đã phân tích vai trò của gia đình đối với việc xây dựng nhân cách con người Việt Nam trong điều kiện cách mạng khoa học và công nghệ đạt được những thành tựu to lớn trên mọi lĩnh vực. Tác giả cho rằng, “sự phát triển của gia đình chịu ảnh hưởng mạnh mẽ, có tính quyết định của sự biến đổi môi trường bao quanh, tự nhiên và xã hội, đồng thời gia đình có quy luật vận động độc lập tương 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com đối của nó” [138, tr.
Công trình gợi mở cho tác giả luận án nghiên cứu lý luận về khái niệm gia đình và lý luận về sự tác động của tiến bộ khoa học và công nghệ hiện đại đến gia đình Việt Nam hiện nay.