Tác động của việc thu hồi đất đến sinh kế của hộ gia đình thuộc dự án đường cao tốc Bến Lức - ...

Luận văn thạc sĩ phân tích tác động thu hồi đất đến sinh kế hộ gia đình dự án cao tốc Bến Lức - Long Thành tại huyện Cần Giuộc, Long An.

• Tác giả: Trần Thị Thanh Phương
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Khánh Nam
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Tp. Hcm
• Chuyên ngành: Quản Lý Công
• Đề tài: Tác Động Của Thu Hồi Đất Đến Sinh Kế Hộ Gia Đình Dự Án Cao Tốc Bến Lức - Long Thành
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Kinh Tế
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: PHẦN MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.4.1. Thu thập số liệu thứ cấp
• 1.4.2. Thu thập số liệu sơ cấp
• 1.4.3. Nội dung dữ liệu nghiên cứu
• 1.5. Cấu trúc luận văn
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN CƠ SỞ LÝ THUYẾT
• 2.1. Một số khái niệm về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư
• 2.2. Tổng quan về khung phân tích sinh kế bền vững
• 2.2.1. Khung lý thuyết về sinh kế bền vững của UNDP
• 2.2.2. Khung lý thuyết về sinh kế bền vững của CARE
• 2.2.3. Khung sinh kế bền vững của DFID
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về tác động của thu hồi đất đến sinh kế hộ gia đình

Việc thu hồi đất trong các dự án phát triển hạ tầng, đặc biệt là dự án cao tốc Bến Lức - Long Thành, đã gây ra nhiều tác động đến sinh kế của hộ gia đình. Nhiều hộ gia đình nông dân đã mất đi nguồn thu nhập chính từ đất đai, dẫn đến tình trạng khó khăn trong việc duy trì cuộc sống. Theo nghiên cứu của Trần Thị Thanh Phương (2016), việc thu hồi đất không chỉ ảnh hưởng đến thu nhập mà còn tác động đến các yếu tố khác như chi tiêu, giáo dục và sức khỏe của hộ gia đình. Điều này đặt ra yêu cầu cần có các chính sách bồi thường và hỗ trợ hợp lý để đảm bảo sinh kế cho người dân.

1.1. Khái niệm về thu hồi đất và sinh kế hộ gia đình

Thu hồi đất là hành động của Nhà nước nhằm lấy lại quyền sử dụng đất từ người dân để phục vụ cho các mục đích phát triển kinh tế - xã hội. Sinh kế hộ gia đình được hiểu là khả năng của hộ gia đình trong việc duy trì và cải thiện cuộc sống thông qua các nguồn lực như đất đai, tài sản, và lao động. Việc thu hồi đất có thể làm giảm khả năng sinh kế của hộ gia đình, đặc biệt là khi không có các chính sách bồi thường hợp lý.

1.2. Tình hình thu hồi đất tại dự án cao tốc Bến Lức Long Thành

Dự án cao tốc Bến Lức - Long Thành đã thu hồi một diện tích lớn đất nông nghiệp, ảnh hưởng đến hàng trăm hộ gia đình. Theo số liệu từ Ủy ban nhân dân huyện Cần Giuộc, nhiều hộ gia đình đã khiếu nại về giá bồi thường không hợp lý, dẫn đến tình trạng thiếu việc làm và thu nhập không ổn định. Việc thiếu các khu tái định cư cũng là một trong những nguyên nhân chính khiến người dân gặp khó khăn trong việc ổn định cuộc sống.

II. Vấn đề và thách thức trong thu hồi đất

Việc thu hồi đất không chỉ đơn thuần là vấn đề pháp lý mà còn là một thách thức lớn đối với sinh kế của hộ gia đình. Nhiều hộ gia đình không chỉ mất đất mà còn mất đi nguồn thu nhập chính, dẫn đến tình trạng nghèo đói và thiếu thốn. Theo nghiên cứu, nhiều hộ gia đình không có khả năng chuyển đổi nghề nghiệp sau khi thu hồi đất, gây ra áp lực lớn lên cuộc sống của họ.

2.1. Những khó khăn trong việc bồi thường và hỗ trợ

Chính sách bồi thường hiện tại chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế của người dân. Nhiều hộ gia đình cho rằng giá bồi thường thấp hơn giá thị trường, dẫn đến sự không hài lòng và khiếu nại. Hơn nữa, việc hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp cũng chưa được thực hiện hiệu quả, khiến người dân gặp khó khăn trong việc tìm kiếm việc làm mới.

2.2. Tác động xã hội của thu hồi đất

Tác động xã hội của việc thu hồi đất rất lớn, không chỉ ảnh hưởng đến kinh tế mà còn đến tâm lý và sức khỏe của người dân. Nhiều hộ gia đình rơi vào tình trạng căng thẳng, lo âu do mất đi nguồn thu nhập chính. Điều này có thể dẫn đến các vấn đề xã hội nghiêm trọng hơn như bạo lực gia đình và tội phạm.

III. Phương pháp bồi thường và hỗ trợ hiệu quả

Để giảm thiểu tác động tiêu cực của thu hồi đất đến sinh kế hộ gia đình, cần có các phương pháp bồi thường và hỗ trợ hiệu quả. Các chính sách cần được thiết kế dựa trên nhu cầu thực tế của người dân và đảm bảo tính công bằng.

3.1. Đề xuất chính sách bồi thường hợp lý

Chính sách bồi thường cần được điều chỉnh để đảm bảo giá bồi thường phù hợp với giá thị trường. Cần có các quy định rõ ràng về việc xác định giá trị đất và tài sản trên đất để người dân có thể nhận được khoản bồi thường công bằng.

3.2. Hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp cho người dân

Cần có các chương trình đào tạo nghề và hỗ trợ việc làm cho người dân bị thu hồi đất. Việc này không chỉ giúp họ có cơ hội tìm kiếm việc làm mới mà còn góp phần ổn định cuộc sống sau khi mất đất.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu về tác động của thu hồi đất đến sinh kế hộ gia đình tại dự án cao tốc Bến Lức - Long Thành đã chỉ ra rằng việc thu hồi đất cần được thực hiện một cách cẩn trọng và có sự tham gia của người dân. Các kết quả nghiên cứu cho thấy rằng những hộ gia đình được bồi thường hợp lý và nhận được hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp có khả năng phục hồi sinh kế tốt hơn.

4.1. Kết quả từ các hộ gia đình bị thu hồi đất

Nghiên cứu cho thấy rằng những hộ gia đình nhận được bồi thường hợp lý đã có thể tái đầu tư vào các hoạt động sản xuất khác, từ đó cải thiện thu nhập. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều hộ gia đình gặp khó khăn trong việc sử dụng khoản bồi thường một cách hiệu quả.

4.2. Các mô hình thành công trong hỗ trợ sinh kế

Một số mô hình hỗ trợ sinh kế thành công đã được áp dụng tại các địa phương khác, như việc cung cấp đào tạo nghề và hỗ trợ tài chính cho người dân. Những mô hình này có thể được áp dụng tại huyện Cần Giuộc để cải thiện tình hình sinh kế cho người dân bị thu hồi đất.

V. Kết luận và tương lai của chủ đề

Việc thu hồi đất là một vấn đề phức tạp và nhạy cảm, ảnh hưởng đến sinh kế của nhiều hộ gia đình. Cần có các chính sách bồi thường và hỗ trợ hợp lý để đảm bảo quyền lợi cho người dân. Tương lai của vấn đề này phụ thuộc vào sự tham gia của các bên liên quan và sự điều chỉnh chính sách phù hợp.

5.1. Tương lai của chính sách thu hồi đất

Chính sách thu hồi đất cần được cải cách để đảm bảo tính công bằng và hiệu quả. Cần có sự tham gia của người dân trong quá trình ra quyết định để đảm bảo quyền lợi của họ được bảo vệ.

5.2. Đề xuất nghiên cứu tiếp theo

Cần có các nghiên cứu sâu hơn về tác động lâu dài của thu hồi đất đến sinh kế hộ gia đình, từ đó đưa ra các giải pháp hiệu quả hơn trong việc hỗ trợ người dân.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HCM TRẦN THỊ THANH PHƯƠNG TÁC ĐỘNG CỦA VIỆC THU HỒI ĐẤT ĐẾN SINH KẾ CỦA HỘ GIA ĐÌNH THUỘC DỰ ÁN ĐƯỜNG CAO TỐC BẾN LỨC - LONG THÀNH TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN CẦN GIUỘC, TỈNH LONG AN LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ Thành phố Hồ Chí Minh - Năm 2016 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HCM TRẦN THỊ THANH PHƯƠNG TÁC ĐỘNG CỦA VIỆC THU HỒI ĐẤT ĐẾN SINH KẾ CỦA HỘ GIA ĐÌNH THUỘC DỰ ÁN ĐƯỜNG CAO TỐC BẾN LỨC - LONG THÀNH TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN CẦN GIUỘC, TỈNH LONG AN Chuyên ngành : Quản lý công Mã số : 60340403 LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. Phạm Khánh Nam Thành phố Hồ Chí Minh - Năm 2016 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác. Với tư cách là tác giả của nghiên cứu, tôi xin cam đoan rằng những nhận định và luận cứ khoa học đưa ra trong luận văn này hoàn toàn không sao chép từ các công trình khác mà xuất phát từ chính kiến bản thân tác giả, mọi sự trích dẫn đều có nguồn gốc rõ ràng. Nếu có sự đạo văn và sao chép tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trước Hội đồng Khoa học. Thành phố Hồ Chí Minh, ngày tháng năm 2016 Người thực hiện luận văn Trần Thị Thanh Phương LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] MỤC LỤC TRANG PHỤ BÌA LỜI CAM ĐOAN MỤC LỤC DANH MỤC CÁC BẢNG DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ Chương 1: Phần mở đầu. Mục tiêu nghiên cứu: . Câu hỏi nghiên cứu . Đối tượng và phạm vi nghiên cứu . Phương pháp nghiên cứu. Cấu trúc luận văn: . Tổng quan cơ sở lý thuyết . Một số khái niệm về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư . Tổng quan về khung phân tích sinh kế bền vững .1 Khung lý thuyết về sinh kế bền vững của UNDP .2 Khung lý thuyết về sinh kế bền vững của CARE .3 Khung lý thuyết về sinh kế bền vững của DFID . Các nghiên cứu trước . Thiết kế nghiên cứu . Khung phân tích nghiên cứu . Phương pháp thu thập số liệu .1 Thu thập số liệu thứ cấp: .2 Thu thập số liệu sơ cấp: .3 Nội dung dữ liệu nghiên cứu . Phương pháp phân tích . Thống kê mô tả. 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Mô hình kinh tế lượng:. Phân tích định tính . Kết quả phân tích . Tổng quan về dự án đường cao tốc Bến Lức – Long Thành: . Giới thiệu về dự án . Công tác thu hồi đất, phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định dự án: . Thống kê mô tả tài sản sinh kế của hộ gia đình . Vốn con người . Vốn tự nhiên . Vốn vật chất . Vốn tài chính . Các thông tin liên quan đến chính sách bồi thường, hỗ trợ . Chính sách hỗ trợ chuyển đổi nghề và tái định cư . Đơn giá bồi thường, hỗ trợ về đất và tài sản trên đất: . Những thay đổi về sinh kế . Phân tích định lượng thay đổi sinh kế . Phân tích thay đổi thu nhập của hộ gia đình. Phân tích thay đổi chi tiêu của hộ gia đình . Phân tích định tính về biện pháp sử dụng tiền bồi thường, hỗ trợ của hộ gia đình . Kết luận và gợi ý chính sách . Gợi ý chính sách:. 49 TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1.1: Biến động sử dụng đất giai đoạn 2010 - 2015 .1: Mô tả các biến của mô hình phân tích .1: Thông tin về tuổi, trình độ học vấn của chủ hộ .2: Tổng thể vốn con người .3: Quy mô hộ gia đình .4: Nghề nghiệp của chủ hộ .5: Mối quan hệ xã hội .6: Diện tích đất nông nghiệp của hộ .7: Hộ không có diện tích đất nông nghiệp .8: Diện tích đất ở, nhà ở.9: Loại nhà ở, tài sản sản xuất, tài sản tiêu dùng .10: Vốn tài chính của hộ gia đình .11: Ý kiến nhận xét của hộ gia đình đối với đơn giá bồi thường, hỗ trợ về đất và tài sản trên đất (tỷ lệ %) . Những thay đổi về sinh kế của hộ sau thu hồi đất so với trước khi thu hồi đất .13: Kết quả ước lượng hàm hồi quy OLS cho thay đổi thu nhập .14: Kết quả ước lượng hàm hồi quy OLS cho thay đổi chi tiêu .15: Mức độ chênh lệch về thu nhập, chi têu .16: Ý kiến của hộ gia đình về biện pháp sử dụng tiền. 46 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ Hình 2.1: Khung lý thuyết về sinh kế bền vững của UNDP (2001) .2: Dựa theo Khung lý thuyết về sinh kế bền vững của CARE (2001) .3: Dựa theo Khung sinh kế bền vững (DFID, 2001) .1: Khung phân tích nghiên cứu .1: Số lao động bình quân của hộ .2: Diện tích đất nông nghiệp bình quân của hộ.3: Diện tích đất ở, nhà ở bình quân của hộ .4: Loại nhà ở của hộ trước thu hồi đất .5: Loại nhà ở của hộ sau thu hồi đất .6: Vốn tài chính bình quân của hộ gia đình .7: Đánh giá hiệu quả sử dụng tiền bồi thường, hỗ trợ . 46 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 1 Chương 1: Phần mở đầu 1. Đặt vấn đề Nước ta đang trong quá trình đổi mới mô hình tăng trưởng, cơ cấu lại nền kinh tế; đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, phát triển nhanh, bền vững nhằm tạo nền tảng cho một nước công nghiệp và nâng cao khả năng độc lập, tự chủ của nền kinh tế. Để thực hiện quá trình đổi mới này, thì vấn đề thu hồi đất và chuyển dịch đất đai là điều tất yếu phải xảy ra; đồng thời nhà nước cần phải đầu tư hoàn thiện cơ sở hạ tầng và có các chính sách ưu đãi để thu hút đầu tư. Việc xây dựng các công trình hạ tầng phục vụ cho quá trình đổi mới, phát triển bền vững đòi hỏi phải có diện tích lớn đất sạch để thực hiện, dẫn đến tình trạng đất sản nông nghiệp bị thu hẹp lại và đất sản xuất, công nghiệp, công trình công cộng ngày càng gia tăng. Điều này đã làm cho nhiều hộ nông dân bị mất một phần hoặc toàn bộ tư liệu sản xuất là đất đai; hay đồng nghĩa với việc nhiều lao động nông thôn bị mất việc làm, gặp khó khăn trong tìm và tạo việc làm mới khiến cho thu nhập của họ không ổn định. Nhà nước đã ban hành nhiều văn bản quy phạm pháp luật quy định chi tiết về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất; theo đó Ủy ban nhân dân các tỉnh cũng đã đề ra các quy định cụ thể phù hợp với tình hình thực tế của địa phương nhằm đảm bảo sinh kế của người dân sau thu hồi đất. Tuy nhiên, tình trạng thiếu việc làm, không chuyển đổi được nghề nghiệp, cuộc sống gặp nhiều khó khăn sau thu hồi đất vẫn đang diễn ra ở nhiều địa phương. Nguyên nhân là do chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư chưa hợp lý ở một số dự án, như: chưa có khu tái định cư hoặc chưa giải quyết tái định cư đã quyết định thu hồi đất ở; giá đất bồi thường thấp hơn giá đất cùng loại trên thị trường; sự chênh lệch giá đất bồi thường, mức hỗ trợ quá lớn giữa tỉnh và thành phố; người dân còn trông chờ vào mức hỗ trợ thêm từ nhà nước, chủ đầu tư và chưa chủ động đào tạo chuyển đổi nghề. Tỉnh Long An được Chính phủ định hướng phát triển kinh tế xã hội vùng kinh tế trọng điểm phía nam đến năm 2020, và huyện Cần Giuộc được xác định là một trong chín huyện, thị trong vùng kinh tế trọng điểm của tỉnh, phát triển kinh tế theo LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2 hướng công nghiệp hóa, đô thị hóa (UBND tỉnh Long An, năm 2008), với trên 60 dự án đầu tư khu cụm công nghiệp, dân cư, đô thị, công trình giao thông,… trên diện tích 4.279 ha, chiếm tỷ lệ 20% tổng diện tích của huyện (Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Cần Giuộc, năm 2014).1: Biến động sử dụng đất giai đoạn 2010 - 2015 Năm 2010 Năm 2015 Chênh lệch T Chỉ tiêu C Diệ C Diện Cơ Diện T ơ cấu n tích ơ cấu tích (ha) cấu (%) tích (ha) (%) (ha) (%) Đất nông 12,5 10,9 5 - - 1 nghiệp 09.52 Đất sản xuất, KD 1,86 68.92 Nguồn: Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Cần Giuộc, năm 2014 Giải quyết việc làm, tạo thu nhập để đảm bảo sinh kế sau thu hồi đất đã và đang tác động mạnh đến người nông dân, đây là một vấn đề lớn mà chính quyền địa phương chưa có giải pháp thực hiện thỏa đáng vì hầu hết các dự án đều có trường hợp khiếu nại về đơn giá bồi thường về đất, mức hỗ trợ; cụ thể như dự án tái định cư Tân Phước có 04 trường hợp, đường cao tốc Bến Lức – Long Thành 20 trường hợp (Ủy ban nhân dân huyện Cần Giuộc, năm 2015). Nhằm làm rõ những tác động của việc thu hồi đất đến sinh kế của hộ gia đình và đề ra những giải pháp thực hiện có hiệu quả cho công tác thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đối với các dự án; tôi chọn đề tài nghiên cứu khoa học “Tác động của việc thu hồi đất đến sinh kế của hộ gia đình thuộc dự án đường cao tốc Bến Lức – Long Thành trên địa bàn huyện Cần Giuộc, tỉnh Long An” 1. Mục tiêu nghiên cứu: - Phân tích những yếu tố tác động đến sinh kế (thay đổi thu nhập, thay đổi chi tiêu) của hộ gia đình khi nhà nước thu hồi đất. - Phân tích việc sử dụng các khoản bồi thường, hỗ trợ và tái định cư của hộ gia đình. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3 - Tác giả đưa ra kết luận nghiên cứu, đề xuất khuyến nghị và gợi ý một số chính sách nhằm góp phần đảm bảo an sinh xã hội cho người dân sau thu hồi đất. Câu hỏi nghiên cứu - Những yếu tố nào đã tác động và tác động như thế nào đến sinh kế của hộ gia đình? - Hộ gia đình đã sử dụng các khoản bồi thường, hỗ trợ như thế nào? 1.