phần mở đầu, phần kết luận, luận văn đƣợc trình bày trong 4 chƣơng. Cụ thể nhƣ sau: 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu, cơ sở khoa học về sự tăng giá đồng Nhân dân tệ và tác động của nó tới xuất nhập khẩu của Việt Nam. - Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu - Chƣơng 3: Đánh giá tác động của đồng CNY tăng giá đối với hoạt động xuất - nhập khẩu Việt Nam giai đoạn 2005 - 2015 - Chƣơng 4: Một số hàm ý đối với hoạt động xuất - nhập khẩu của Việt Nam trong bối cảnh Trung Quốc tăng giá đồng CNY. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ SỰ TĂNG GIÁ ĐỒNG NHÂN DÂN TỆ VÀ TÁC ĐỘNG CỦA NÓ TỚI XUẤT NHẬP KHẨU CỦA VIỆT NAM 1.
Tổng quan tình hình nghiên cứu Trung Quốc đƣợc coi là “công xƣởng” của thế giới với ngành chế tạo có quy mô khổng lồ, Trung Quốc đã vƣợt qua Nhật Bản để trở thành nền kinh tế lớn thứ hai thế giới những năm gần đây. Đồng nhân dân tệ (CNY) của Trung Quốc đƣợc định giá thấp đã hỗ trợ rất lớn cho xuất khẩu hàng hóa của Trung Quốc trong một thời gian dài. Tuy nhiên, theo nhận định của nhiều nƣớc đặc biệt là Mỹ và nhiều quốc gia khác có quan hệ thƣơng mại với Trung Quốc cho rằng đồng CNY đang bị định giá thấp so với giá trị thực tế của nó, gây ra nhiều bất lợi cho thƣơng mại toàn cầu. Do vậy, Trung Quốc cần có những chính sách nâng giá đồng CNY, đảm bảo công bằng cho giao dịch thƣơng mại quốc tế.
Trung Quốc là đối tác thƣơng mại lớn nhất của Việt Nam tại thời điểm hiện nay. Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu giữa Việt Nam - Trung Quốc đạt khoảng 35,7 tỉ USD trong năm 2011, lên tới 41 tỉ USD vào năm 2012 và đạt mức 60 tỉ USD trong năm 2015. Tuy nhiên, Việt Nam thƣờng ở vị thế nhập siêu và con số nhập ngày càng tăng mạnh. Cụ thể, nếu năm 2001 Việt Nam nhập siêu từ Trung Quốc gần 222 triệu USD thì năm 2011 đã lên tới 13,4 tỉ USD (tăng hơn 60 lần), đến năm 2012 lên tới 16,7 tỉ USD.
Việc đồng CNY tăng giá mở ra cả cơ hội lẫn khó khăn cho Việt Nam, nhƣng dƣờng nhƣ Việt Nam sẽ chịu nhiều tác động tiêu cực hơn là tích cực do cơ cấu kinh tế cũng nhƣ cơ cấu hàng xuất – nhập khẩu hiện nay. Về lợi thế, đồng CNY tăng giá thì năng lực sản xuất cũng nhƣ cạnh tranh thƣơng mại 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com quốc tế của Trung Quốc bị suy giảm. Hàng hóa của Trung Quốc sẽ đắt lên tƣơng đối so với hàng Việt Nam, giúp hạn chế nhập khẩu và tăng cƣờng xuất khẩu của Việt Nam, cải thiện cán cân thƣơng mại song phƣơng Việt Nam - Trung Quốc. Bên cạnh đó, đồng CNY tăng giá sẽ làm cho môi trƣờng đầu tƣ tại Trung Quốc kém hấp dẫn hơn.
Đây là cơ hội cho Việt Nam trong việc thu hút các luồng vốn đầu tƣ nƣớc ngoài để phát triển kinh tế. Chính vì vậy, sự biến động về tỷ giá của đồng CNY cũng nhƣ những tác động của nó đối với nền kinh tế của một quốc gia đã đƣợc đề cập trong một số bài nghiên cứu trong và ngoài nƣớc. Các nghiên cứu về xu hƣớng vận động của đồng CNY tại thị trƣờng quốc tế Theo nghiên cứu của Nicola Casarini & Miguel Otero - Iglesias, “Europe’s Reminbi Romance”, Project Sydicate, 04/04/2016 đánh giá khả quốc tế hóa của đồng CNY. Nghiên cứu này đã chỉ ra niềm tin vào đồng CNY đang sụp đổ bên trong Trung Quốc và điều này đã không ngăn cản phƣơng Tây - đặc biệt là Châu Âu - tăng cƣờng đánh cƣợc vào đồng tiền này.
Cũng theo mạng lƣới tài chính SWIFT, CNY là đồng tiền đƣợc sử dụng nhiều thứ hai trong tài trợ thƣơng mại, sau khi vƣợt qua đồng euro, và đứng thứ năm trong lĩnh vực thanh toán quốc tế. Bằng cách vực dậy đồng CNY trong vai trò một đồng tiền dự trữ, châu Âu hy vọng sẽ hỗ trợ những ngƣời theo tƣ tƣởng tự do hóa bên trong Trung Quốc và chào đón đất nƣớc này gia nhập vào nhóm nòng cốt các cƣờng quốc trên thế giới, những nƣớc quyết định các vấn đề tiền tệ toàn cầu. Một nghiên cứu chi tiết về dữ liệu thƣơng mại của Ta Hui – trƣởng ban nghiên cứu châu Á của ngân hàng Standard Chartered ở Singapore, cho thấy sự tƣơng quan cao giữa hàng xuất khẩu của Trung Quốc với hàng xuất khẩu của Thái Lan và Malaysia, nhƣng giữa Trung Quốc và hai nƣớc Hàn Quốc, 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Đài Loan thì sự tƣơng quan đó kém hơn rất nhiều. Trong khi đó, thực trạng xuất khẩu của Indonesia và Việt Nam cũng rất khác so với Trung Quốc.
Ngoài ra một số nƣớc, nhất là Nhật Bản, Hàn Quốc và Đài Loan đã tạo ra đƣợc một năng lực sản xuất đáng kể tại Trung Quốc. Điều đó có nghĩa rằng họ đang cùng hƣởng lợi trong sự bùng nổ hàng xuất khẩu của Trung Quốc. Và nếu đồng CNY tăng giá, nó sẽ làm yếu đi tính cạnh tranh về giá của hàng hóa Trung Quốc, điều này về nguyên tắc sẽ có lợi cho các nƣớc mở xí nghiệp sản xuất tại Trung Quốc. Ngƣợc lại, nếu đồng CNY bị định giá thấp hơn giá trị thực của nó cũng có lợi cho một số nƣớc châu Á một cách gián tiếp qua việc kích thích nhu cầu sản xuất các thiết bị mà Trung Quốc cần nhập để sản xuất hàng xuất khẩu.
Nghiên cứu của Nguyễn Văn Tiến “Nhìn nhận vấn đề nâng giá đồng Nhân dân tệ của Trung Quốc trong thời gian gần đây” (Nghiên cứu kinh tế số 332 – tháng 1/2006) đánh giá hiệu ứng tích cực từ việc đồng CNY tăng giá đối với Trung Quốc và phần thế giới còn lại. Nghiên cứu cho thấy chính sách tỷ giá của Trung Quốc kể từ khi thực hiện cuộc phá giá mạnh đồng CNY đã thực sự hoạt động có hiệu quả. Và lý do chủ yếu để Trung Quốc định giá lại đồng NDT là vì nó làm tăng những lợi thế mà Trung Quốc sẽ có thể đạt đƣợc khi tiến hành thay đổi. Các nghiên cứu về tác động do sự biến động đồng CNY đối với nền kinh tế Việt Nam Nghiên cứu của Phạm Thị Hoàng Anh, Khoa Ngân hàng, Học viện Ngân hàng - Hà Nội “Cán cân thương mại Việt Nam - Trung Quốc trong bối cảnh quốc tế hóa nhân dân tệ”.
Theo đó, từ ngày 19/6/2010, ngân hàng Trung ƣơng Trung Quốc tuyên bố cho phép tỷ giá CNY biến động linh hoạt hơn sau một thời gian dài giữ cố định để phản ứng cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu. Vấn đề quan trọng của nghiên cứu này là cơ chế tỷ giá. Việc đồng CNY 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tăng giá về lý thuyết là có lợi cho xuất khẩu của Việt Nam, tuy nhiên do thực tế chúng ta phụ thuộc lớn từ nhập khẩu của Trung Quốc nên không đƣợc lợi. Do đó, Việt Nam cần lựa chọn chế độ tỷ giá phù hợp.
Bài báo “Hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam trong bối cảnh Trung Quốc phá giá đồng Nhân dân tệ” Đinh Thị Thanh Vân, Tạp chí Tài Chính, số ra tháng 9/2015. Bài báo chỉ ra, việc Trung Quốc bất ngờ phá giá đồng CNY vào tháng 8/2015 đã thu hút sự chú ý và gây quan ngại đối với các chuyên gia kinh tế trên thế giới và các nhà hoạch định chính sách ở một số quốc gia. Tác giả đã phân tích sự ảnh hƣởng của việc giảm giá đồng CNY tới một số mặt hàng xuất khẩu chủ đạo của Việt Nam, bài viết đƣa ra một số khuyến nghị đối với các nhà hoạch định chính sách ở Việt Nam để bảo vệ các ngành, hàng xuất khẩu ở Việt Nam trƣớc tác động xấu từ việc giảm giá đồng CNY. Nghiên cứu “Đồng Nhân dân tệ giảm giá và những tác động tới nền kinh tế Việt Nam” Nguyễn Đức Độ, Tạp chí Tài Chính, số ra tháng 9/2015.
Bằng các phƣơng pháp ƣớc lƣợng, thống kê, nghiên cứu đã chỉ ra rằng quan hệ thƣơng mại giữa Việt Nam và Trung Quốc, về cơ bản mang tính bổ sung nhiều hơn là cạnh tranh. Việt Nam chủ yếu nhập khẩu máy móc, thiết bị cho đầu tƣ cũng nhƣ nguyên vật liệu, phụ kiện cho xuất khẩu. Ngƣợc lại, Trung Quốc cũng nhập khẩu nhiều nông sản, nguyên liệu thô để phục vụ sản xuất. Quy mô xuất nhập khẩu hàng tiêu dùng, những hàng hóa mang tính cạnh tranh lại không nhiều.
Do đó, các tác động của sự thay đổi tỷ giá đến thƣơng mại giữa hai nƣớc sẽ không quá lớn. Đồng thời, trƣớc sự kiện này, nghiên cứu cũng cho rằng Việt Nam cũng cần phá giá VND ở mức tƣơng ứng. Trên thực tế, đầu năm 2015, ngân hàng Nhà nƣớc cũng đã cho phép tỷ giá VND/USD tăng khoảng 5%, tƣơng ứng với mức giảm giá của đồng CNY. Phân tích của Lê Xuân Nghĩa - Vụ trƣởng Vụ Chiến lƣợc phát triển ngân hàng phân tích tác động của việc thả nổi đồng CNY của Trung Quốc đối với 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com kinh tế Việt Nam trên tờ The Economy số ra tháng 7/2005 “Đồng Nhân dân tệ thả nổi tác động thế nào đến Việt Nam?”.
Phân tích chỉ ra rằng nếu Trung Quốc chỉ mở rộng biên độ TGHĐ ở mức thấp thì về thƣơng mại sẽ có tác dụng cải thiện thâm hụt thƣơng mại của Việt Nam, nhƣng mức độ không lớn, do sức cạnh tranh mạnh của hàng hóa Trung Quốc với chi phí thấp và lợi thế hơn nhiều so với hàng hóa Việt Nam. Mặt khác, do cơ cấu hàng xuất khẩu và nhập khẩu của Trung Quốc vào Việt Nam cũng khác nhau trong quan hệ hai chiều (Trung Quốc xuất hàng công nghiệp, Việt Nam xuất hàng nông sản) cho nên tác động tích cực của việc tăng giá đồng CNY không đủ bù đắp lợi thế về sức bán của hàng hóa Trung Quốc. Trung Quốc là một quốc gia lớn và ảnh hƣởng kinh tế của Trung Quốc đối với kinh tế thế giới và kinh tế Việt Nam ngày càng mạnh. Nhƣng trƣớc mắt, đồng CNY chƣa phải là đồng tiền mạnh, chƣa sử dụng phổ biến làm phƣơng tiện thanh toán của Việt Nam.
Do đó, với mức độ điều chỉnh CNY không lớn cũng sẽ ảnh hƣởng không đáng kể đến thị trƣờng tài chính nói chung và hệ thống ngân hàng nói riêng của Việt Nam. Tuy nhiên, việc Trung Quốc tăng giá CNY sẽ không dẫn đến việc điều chỉnh các định hƣớng chiến lƣợc về tài chính tiền tệ của Việt Nam.