phần Mở đầu, Kết luận và danh mục Tài liệu tham khảo, nội dung nghiên cứu của đề tài bao gồm 3 chương sau: Chƣơng 1: Quan hệ Hoa Kỳ - Trung Quốc sau sự kiện 11/9/2001: Bối cảnh quốc tế và yêu cầu phát triển. Chƣơng 2: Sự vận động của quan hệ Hoa Kỳ - Trung Quốc sau sự kiện 11/9/2001. Chƣơng 3: Tác động của quan hệ Hoa Kỳ - Trung Quốc đến quan hệ quốc tế ở Đông Nam Á. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 QUAN HỆ HOA KỲ - TRUNG QUỐC SAU SỰ KIỆN 11/9/2001 BỐI CẢNH QUỐC TẾ VÀ YÊU CẦU PHÁT TRIỂN 1.1 Bối cảnh quốc tế và khu vực 1.1 Sự biến đổi cục diện thế giới sau Chiến tranh Lạnh Sau khi các chế độ xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu và Liên Xô sụp đổ, Liên bang Xô viết tan rã (12/1991), thế giới bước sang một thời kỳ lịch sử mới, thời kỳ "sau chiến tranh lạnh" với xu thế chủ đạo là hoà bình, ổn định, hợp tác và phát triển.
Thế giới chỉ còn lại một siêu cường duy nhất là Hoa Kỳ, nước luôn muốn duy trì địa vị bá chủ thế giới của mình. Song các cường quốc khác - dù là những cường quốc lâu đời như Nga hay mới nổi lên như Trung Quốc - không dễ chấp nhận mô hình trật tự thế giới như vậy. Trong bối cảnh đó, quan hệ giữa các cường quốc đang tạo ra cục diện thế giới biến động khó lường sau chiến tranh lạnh. Những thay đổi của thế giới trong thập kỷ cuối của thế kỷ XX đã từng bước định hình một trật tự thế giới mới.
Nhân loại bước vào thời kỳ phát triển nhanh chưa từng thấy, nhưng tình hình không phải là hoàn toàn thuận lợi, thế giới ngày nay vẫn đầy biến động và bất trắc. Chiến tranh Lạnh kết thúc là xét trên bình diện toàn cầu, còn ở nơi này nơi kia vẫn có biểu hiện tiếp diễn. Đặc biệt một số cuộc chiến tranh nóng cục bộ, xung đột vũ trang vẫn xảy ra và kéo dài. Trong bối cảnh đó, mối quan hệ giữa các cường quốc càng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết, bởi nó có thể chi phối, can thiệp hoặc là thay đổi các mối quan hệ của từng quốc gia và thậm chí là cả một khu vực.
Quan hệ Hoa Kỳ - Trung Quốc và những tác động đến quan hệ quốc tế ở khu vực Đông Nam Á là một ví dụ.2 Cuộc cách mạng khoa học và công nghệ Những năm cuối thế kỷ XX đầu thế kỷ XXI, thế giới lại một lần nữa bước vào kỷ nguyên của cuộc Cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại mà đặc trưng của nó là làm xuất hiện và phát triển bùng nổ công nghệ cao (với bốn trụ cột là công nghệ vật liệu, công nghệ năng lượng, công nghệ sinh học và công nghệ thông tin). Các công nghệ này không những đã tác động mạnh mẽ và sâu sắc đến sự phát triển kinh tế – xã hội của toàn thế giới mà còn làm thay đổi một cách cơ bản lực lượng sản xuất, thậm chí cả các quan hệ xã hội và quan hệ quốc tế. 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trong lĩnh vực kinh tế, do tác động của cách mạng khoa học và công nghệ, tăng trưởng kinh tế thế giới năm 2000 đã vượt quá mức tăng trưởng kinh tế của toàn bộ thế kỷ XIX, hàng hoá và dịch vụ trên toàn cầu tăng 7 lần kể từ năm 1950, là con số kỷ lục so với bất kỳ thời kỳ nào trước đây. Chỉ riêng trong lĩnh vực nông nghiệp, mức tăng sản lượng cây lương thực từ 1,1 tấn/ha (năm 1950) lên 2,8 tấn/ha (năm 2000) đã vượt quá con số mà loài người đã từng đạt được qua suốt 11.
Dưới sự tác động của sự phát triển KH&CN, tốc độ thay đổi hiện nay nhanh tới mức đang làm lịch sử tăng tốc độ, đã khiến các quốc gia và các tổ chức và định chế quốc tế lớn khó có thể quản lý chúng một cách hiệu quả. Khi sự thay đổi diễn ra với tốc độ nhanh hơn, con người và xã hội sẽ chuyển từ tình trạng ít có biến động trước đây sang một tình thế liên tục bị xáo trộn. Tình trạng xáo trộn này không phải chỉ để đối phó với bản thân sự tăng trưởng, mà còn với những hậu quả do sự tăng trưởng đó gây ra. Một câu hỏi trọng yếu đặt ra là, liệu sự thay đổi đang ngày càng tăng nhanh này, mà hiện đã trở thành một đặc trưng của thời đại, đã bắt đầu vượt quá khả năng mà các quốc gia và các tổ chức và định chế quốc tế có thể đương đầu hay chưa? Dù thế nào đi chăng nữa thì sự thay đổi chắc chắn sẽ là một điều đặc biệt khó khăn đối với những quốc gia nào, tổ chức và định chế quốc tế nào đang phải đối phó với những vấn đề về quan hệ quốc tế, hoặc các vấn đề có tính toàn cầu mà cần phải có những nỗ lực được phối hợp, hợp tác của nhiều nước có nền văn hoá trái ngược nhau.
Quan hệ quốc tế giữa các cường quốc lớn, đặc biệt là giữa Hoa Kỳ - một siêu cường đang suy giảm với Trung Quốc - một cường quốc đang lên, càng trở nên có ý nghĩa quan trọng.3 Quá trình toàn cầu hoá, kinh tế tri thức Cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại đã khiến nền kinh tế thế giới chuyển dần từ nền kinh tế công nghiệp sang một loại hình kinh tế mới dựa trên chất xám và kỹ thuật, công nghệ cao được gọi là kinh tế tri thức. Nó cũng làm giảm dần ý nghĩa của khoảng cách không gian, thúc đẩy sự phân công lao động quốc tế ngày càng sâu rộng, phát triển nhanh chóng mậu dịch quốc tế, đầu tư trên phạm vi toàn cầu. Từ đó, dẫn tới sự hình thành nền kinh tế toàn cầu hoá, với những biểu hiện: thương mại quốc tế phát triển mạnh; đầu tư nước ngoài tăng trưởng nhanh; thị trường tài chính quốc tế mở rộng; các công ty xuyên quốc gia với chi nhánh ở nhiều quốc gia khác nhau, nắm trong tay những của cải vật chất rất lớn và chi phối nhiều ngành kinh 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tế quan trọng. Toàn cầu hoá và hội nhập kinh tế quốc tế là xu thế khách quan, vừa là quá trình hợp tác để phát triển, vừa là quá trình đấu tranh của các nước đang phát triển để bảo vệ lợi ích quốc gia.
Toàn cầu hoá kinh tế đã thúc đẩy sản xuất phát triển và tăng trưởng kinh tế toàn cầu, đẩy nhanh đầu tư và khai thác triệt để khoa học – công nghệ, tăng cường sự hợp tác quốc tế giữa các nước. Sự phát triển của mọi quốc gia nằm trong sự tác động và phụ thuộc lẫn nhau ngày càng gia tăng. Những cơ hội lớn là mở rộng thị trường, tiếp cận khoa học – công nghệ hiện đại, thu hút nguồn vốn và đầu tư từ bên ngoài, tạo ra động lực cạnh tranh lớn trong nền kinh tế… để các nước có thể phát triển mang tính đột phá. Tuy vậy, những quốc gia nào không biết tận dụng hoặc không tận dụng được cơ hội để tích luỹ năng lực nội sinh đủ mạnh, sẽ đứng trước nguy cơ tụt hậu xa hơn.
Nói cách khác, trong khi toàn cầu hoá là một chất xúc tác cho và cũng là hệ quả của tiến bộ loài người, nó cũng là một quá trình hỗn độn cần có sự điều chỉnh, và nó cũng tạo ra những thách thức và các vấn đề lớn cần sự hợp tác chặt chẽ của tất cả các quốc gia trên thế giới. Toàn cầu hoá là một xu thế tất yếu trong lịch sử loài người. Toàn cầu hoá đem thế giới lại gần hơn thông qua việc trao đổi hàng hoá và các sản phẩm, thông tin, kiến thức và văn hóa. Thực tế dấu hiệu toàn cầu hoá đã xuất hiện từ khi loài người bắt đầu quá trình phát triển kinh tế, khi người ta mang hàng hoá từ làng này bán sang làng khác, nước này sang nước khác.
Nhưng trong suốt vài thập kỷ qua, tốc độ hội nhập toàn cầu đã trở nên nhanh và sâu sắc hơn rất nhiều do có những tiến bộ chưa từng thấy trong công nghệ, truyền thông, khoa học, giao thông vận tải và công nghiệp, đặc biệt là sự phát triển của Internet và sự bùng nổ của các phương tiện thông tin đại chúng. Loài người hàng ngày được tiếp cận với nhiều nguồn thông tin và do đó, có thêm nhiều dịp trao đổi tiếp xúc với nhau, đẩy mạnh sự giao lưu về mọi mặt từ kinh tế mậu dịch, đầu tư, du lịch đến văn hoá nghệ thuật. Làn sóng di dân từ nước này sang nước khác cũng góp phần mở rộng hơn nữa sự giao lưu trực tiếp và mạnh mẽ cả về đời sống vật chất và tinh thần của nhiều dân tộc. Dưới tác động của toàn cầu hóa và tự do hóa thương mại, Trái Đất dường như đang nhỏ lại.
Dòng chảy của hàng hóa, tiền vốn, kỹ thuật, nhân công và kèm theo đấy là cả quyền lực từ nước này xâm nhập sang nước khác dễ dàng hơn và mức độ ngày càng cao hơn. Không một quốc gia nào có thể độc lập giải quyết những vấn đề của mình (như phát triển kinh tế, khoa học 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com công nghệ, bảo vệ môi sinh.) và cũng không có sai lầm trên quy mô quốc gia nào không ảnh hưởng đến đời sống chung của toàn nhân loại. Sự phát triển của khoa học và kỹ thuật cũng làm chuyển biến các mối quan hệ quốc tế bởi đã đến lúc các quan hệ quốc tế phát triển tới mức không một quốc gia nào dù lớn hay nhỏ, dù thuộc hệ thống kinh tế xã hội nào có thể tồn tại và phát triển mà không khỏi phụ thuộc vào nhau. Tuy nhiên, cũng phải nói thêm rằng, quá trình toàn cầu hoá và phát triển tăng vọt của loài người đã khiến nhân loại phải đương đầu với rất nhiều sự đe doạ và thách thức.
Có thể quan sát thấy tốc độ của lịch sử cũng đang tăng nhanh khi những nhu cầu tăng vọt của con người chạm vào những giới hạn tự nhiên của Trái đất.