Tác động của giao dịch nhà đầu tư nước ngoài đến thị trường chứng khoán Việt Nam

Khám phá tác động của giao dịch nhà đầu tư nước ngoài đến thị trường chứng khoán Việt Nam và những biến động quan trọng trong ngành.

• Tác giả: Bùi Duy Chiến
• Người hướng dẫn: ThS. Trần Hoàng Minh
• Trường học: Học viện Chính sách và Phát triển
• Chuyên ngành: Tài chính Doanh nghiệp
• Đề tài: Tác Động Của Nhà Đầu Tư Nước Ngoài Đến Thị Trường Chứng Khoán Việt Nam
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NHÀ ĐẦU TƯ NƯỚC NGOÀI TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM
• 1.1. Tổng quan về thị trường chứng khoán Việt Nam
• 1.2. Thị trường chứng khoán
• 1.3. Nhà đầu tư nước ngoài tại Việt Nam
• 1.3.1. Nhà đầu tư nước ngoài
• 1.3.2. Các văn bản quy định về giao dịch của nhà đầu tư nước ngoài
• 1.4. Sự tham gia của các quỹ đầu tư nước ngoài tại Việt Nam
• 1.4.1. Qũy đầu tư chỉ số và các quỹ đầu tư chỉ số nước ngoài hoạt động tại thị trường chứng khoán Việt Nam
• 1.4.1.1. Qũy đầu tư chỉ số
• 1.4.1.2. Một số quỹ ETF nước ngoài tại Việt Nam
• 1.5. Khung lý thuyết về phản ứng của giá và khối lượng giao dịch với thông báo thay đổi cổ phiếu trong danh mục quỹ đầu tư chỉ số
• 1.5.1. Phản ứng của giá và khối lượng giao dịch với thông tin thay đổi cổ phiếu trong danh mục quỹ
• 1.5.2. Các lý thuyết khác liên quan đến phản ứng của khối giao dịch với thông tin công bố
• 1.5.3. Các nghiên cứu trước về ảnh hưởng của thông báo thay đổi cổ phiếu trong danh mục quỹ đến giá và khối lượng cổ phiếu
• 1.5.4. Giả thiết nghiên cứu cho nhóm vấn đề thứ nhất
• 1.5.5. Thông tin hàm chứa trong khối lượng giao dịch
• 1.5.5.1. Lý thuyết liên quan
• 1.5.5.2. Giả thuyết nghiên cứu nhóm vấn đề thứ hai
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG GIAO DỊCH NHÀ ĐẦU TƯ NƯỚC NGOÀI TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM
• 2.1. Phương pháp nghiên cứu
• 2.1.1. Tổng quan về phương pháp nghiên cứu
• 2.1.2. Thiết kế nghiên cứu theo phương pháp nghiên cứu sự kiện
• 2.1.3. Dữ liệu nghiên cứu
• 2.2. Phản ứng của thị trường với thông tin thay đổi cổ phiếu trong danh mục quỹ
• 2.2.1. Phản ứng của giá và khối lượng giao dịch với thông báo thêm cổ phiếu và loại cổ phiếu khỏi danh mục quỹ FTSE
• 2.2.2. Ảnh hưởng lâu dài của thông tin thêm và loại cổ phiếu
• 2.2.3. Ảnh hưởng của thông tin giảm tỷ trọng cổ phiếu trong danh mục quỹ FTSE đến giá và khối lượng giao dịch
• 2.3. Thông tin hàm chứa trong khối lượng giao dịch bất thường của nhà đầu tư nước ngoài
• 2.3.1. Sự kiện giao dịch mua bất thường, giao dịch mua bất thường trong ngày mua ròng của NĐTNN
• 2.3.2. Sự kiện giao dịch bất thường, bán bất thường trong ngày bán ròng của NĐTNN
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ KHUYẾN NGHỊ VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ ĐẦU TƯ TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM
• 3.1. Bối cảnh phát triển thị trường chứng khoán Việt Nam
• 3.1.1. Nền kinh tế Quốc tế
• 3.1.2. Nền kinh tế vĩ mô trong nước
• 3.2. Định hướng phát triển thị trường chứng khoán Việt Nam
• 3.3. Giải pháp nâng cao hiệu quả đầu tư trên thị trường chứng khoán Việt Nam
• 3.3.1. Đối với các nhà đầu tư
• 3.3.2. Đối với nhà làm chính sách
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về tác động của nhà đầu tư nước ngoài đến thị trường chứng khoán Việt Nam

Thị trường chứng khoán Việt Nam đã trải qua nhiều biến động và phát triển mạnh mẽ trong những năm qua. Sự tham gia của nhà đầu tư nước ngoài (NĐTNN) đã đóng góp không nhỏ vào sự phát triển này. NĐTNN không chỉ mang lại nguồn vốn mà còn cả kinh nghiệm quản lý và công nghệ hiện đại. Điều này đã giúp cải thiện tính minh bạch và hiệu quả hoạt động của thị trường. Tuy nhiên, cũng cần xem xét những thách thức mà sự tham gia này mang lại.

1.1. Vai trò của nhà đầu tư nước ngoài trong thị trường chứng khoán

NĐTNN đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp vốn cho các doanh nghiệp niêm yết. Họ không chỉ đầu tư vào cổ phiếu mà còn tham gia vào các quỹ đầu tư, từ đó tạo ra sự đa dạng cho thị trường. Sự hiện diện của NĐTNN cũng giúp nâng cao tính cạnh tranh và cải thiện chất lượng quản lý doanh nghiệp.

1.2. Lịch sử phát triển của nhà đầu tư nước ngoài tại Việt Nam

Sự tham gia của NĐTNN tại Việt Nam bắt đầu từ những năm 1990, khi chính phủ thực hiện chính sách Đổi mới. Kể từ đó, nhiều quy định đã được ban hành để thu hút NĐTNN, như nới lỏng tỷ lệ sở hữu cổ phần. Điều này đã tạo điều kiện thuận lợi cho NĐTNN tham gia vào thị trường chứng khoán Việt Nam.

II. Những thách thức mà nhà đầu tư nước ngoài gặp phải tại thị trường chứng khoán Việt Nam

Mặc dù NĐTNN mang lại nhiều lợi ích, nhưng họ cũng phải đối mặt với nhiều thách thức. Các vấn đề như rào cản pháp lý, sự thiếu minh bạch trong thông tin và biến động của thị trường có thể ảnh hưởng đến quyết định đầu tư của họ. Việc hiểu rõ những thách thức này là rất quan trọng để cải thiện môi trường đầu tư.

2.1. Rào cản pháp lý đối với nhà đầu tư nước ngoài

Các quy định pháp lý tại Việt Nam vẫn còn nhiều hạn chế đối với NĐTNN. Mặc dù đã có những cải cách, nhưng vẫn tồn tại nhiều quy định phức tạp và không đồng nhất, gây khó khăn cho NĐTNN trong việc tiếp cận thị trường.

2.2. Thiếu minh bạch trong thông tin thị trường

Một trong những vấn đề lớn nhất mà NĐTNN gặp phải là sự thiếu minh bạch trong thông tin. Điều này có thể dẫn đến những quyết định đầu tư sai lầm và làm giảm niềm tin của NĐTNN vào thị trường.

III. Phương pháp nâng cao hiệu quả đầu tư của nhà đầu tư nước ngoài

Để nâng cao hiệu quả đầu tư, NĐTNN cần áp dụng các phương pháp và chiến lược đầu tư hợp lý. Việc nghiên cứu kỹ lưỡng về thị trường và các doanh nghiệp niêm yết là rất quan trọng. Ngoài ra, việc hợp tác với các đối tác địa phương cũng có thể giúp NĐTNN hiểu rõ hơn về thị trường.

3.1. Nghiên cứu thị trường và doanh nghiệp

NĐTNN cần thực hiện các nghiên cứu sâu về thị trường chứng khoán Việt Nam, bao gồm các yếu tố kinh tế vĩ mô và tình hình hoạt động của các doanh nghiệp. Điều này giúp họ đưa ra quyết định đầu tư chính xác hơn.

3.2. Hợp tác với các đối tác địa phương

Việc hợp tác với các công ty chứng khoán và các chuyên gia địa phương có thể giúp NĐTNN nắm bắt thông tin nhanh chóng và chính xác hơn. Điều này không chỉ giúp họ giảm thiểu rủi ro mà còn tăng cường khả năng cạnh tranh.

IV. Ứng dụng thực tiễn từ nghiên cứu về nhà đầu tư nước ngoài

Nghiên cứu về tác động của NĐTNN đến thị trường chứng khoán Việt Nam đã chỉ ra nhiều ứng dụng thực tiễn. Các doanh nghiệp có thể học hỏi từ những kinh nghiệm của NĐTNN để cải thiện hoạt động kinh doanh và quản lý. Đồng thời, các nhà làm chính sách cũng có thể dựa vào những kết quả nghiên cứu để điều chỉnh các quy định pháp lý.

4.1. Cải thiện hoạt động quản lý doanh nghiệp

Các doanh nghiệp niêm yết có thể áp dụng những phương pháp quản lý hiện đại mà NĐTNN mang lại. Điều này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả hoạt động mà còn tạo ra giá trị bền vững cho doanh nghiệp.

4.2. Điều chỉnh chính sách thu hút đầu tư

Các nhà làm chính sách cần xem xét và điều chỉnh các quy định pháp lý để tạo điều kiện thuận lợi hơn cho NĐTNN. Việc này không chỉ giúp thu hút thêm vốn đầu tư mà còn nâng cao tính cạnh tranh của thị trường.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của nhà đầu tư nước ngoài tại Việt Nam

Tương lai của NĐTNN tại thị trường chứng khoán Việt Nam có nhiều triển vọng. Với những cải cách trong chính sách và sự phát triển của nền kinh tế, NĐTNN sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sự phát triển của thị trường. Tuy nhiên, cần phải có những biện pháp để giải quyết các thách thức hiện tại.

5.1. Triển vọng phát triển của thị trường chứng khoán Việt Nam

Thị trường chứng khoán Việt Nam đang trên đà phát triển mạnh mẽ. Sự tham gia của NĐTNN sẽ tiếp tục góp phần vào sự phát triển này, tạo ra nhiều cơ hội cho các nhà đầu tư.

5.2. Những biện pháp cần thực hiện để thu hút nhà đầu tư nước ngoài

Cần có những biện pháp cụ thể để cải thiện môi trường đầu tư, bao gồm việc nâng cao tính minh bạch và giảm thiểu rào cản pháp lý. Điều này sẽ giúp thu hút thêm NĐTNN và tạo ra sự phát triển bền vững cho thị trường.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp "Tác động của giao dịch nhà đầu tư nước ngoài đến thị trường chứng khoán Việt Nam" được thực hiện bởi tác giả Bùi Duy Chiến (Lớp TCDN 10, Ngành Tài chính Doanh nghiệp, Học viện Chính sách và Phát triển) dưới sự hướng dẫn của ThS. Trần Hoàng Minh.

Về bối cảnh thực tiễn, tại các nền kinh tế mới nổi và thị trường biên, khối nhà đầu tư nước ngoài (NĐTNN) giữ vai trò then chốt trong việc bổ sung nguồn vốn trung và dài hạn, chuyển giao kinh nghiệm quản trị và giảm thiểu tính bất cân xứng thông tin. Tại Việt Nam, kể từ công cuộc Đổi mới năm 1986 và đặc biệt là đề án tái cấu trúc thị trường chứng khoán (TTCK) sau khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008, Chính phủ đã liên tục ban hành các chính sách nới lỏng tỷ lệ sở hữu nước ngoài nhằm thu hút dòng vốn ngoại. Về mặt học thuật, các nghiên cứu trước đây tại Việt Nam (như Võ Xuân Vinh, 2014; Batten và Vo, 2015; Vo, 2015a) chủ yếu tập trung phân tích tỷ lệ sở hữu của NĐTNN trong cấu trúc vốn và tác động của nó tới hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp hoặc tính thanh khoản chung. Khóa luận chỉ ra rằng thị trường vẫn còn khoảng trống lớn về các nghiên cứu thực nghiệm đánh giá tác động trực tiếp của các hành vi giao dịch (mua, bán, tái cơ cấu danh mục) của khối ngoại đối với sự biến động tức thì và lâu dài của giá và khối lượng giao dịch cổ phiếu.

Mục tiêu nghiên cứu tổng quát của đề tài là phân tích phản ứng của thị trường thông qua biến động giá và thanh khoản trước các thông báo tái cơ cấu danh mục của quỹ hoán đổi danh mục (ETF), đồng thời xác định tín hiệu thông tin hàm chứa trong các giao dịch mua/bán bất thường của NĐTNN trên sàn giao dịch.

Tác giả xác định 12 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể, phân bổ thành hai nhóm vấn đề chính:

Nhóm vấn đề thứ nhất (Xem xét phản ứng thị trường với thông báo tái cơ cấu danh mục quỹ ETF):

1. Xem xét giá cổ phiếu thay đổi như thế nào xung quanh thông báo thêm cổ phiếu vào danh mục quỹ ETF.
2. Xem xét giá cổ phiếu thay đổi như thế nào xung quanh thông báo loại cổ phiếu ra khỏi danh mục quỹ ETF.
3. Xem xét giá cổ phiếu thay đổi như thế nào xung quanh thông báo tăng tỷ trọng cổ phiếu trong danh mục quỹ ETF.
4. Xem xét giá cổ phiếu thay đổi như thế nào xung quanh thông báo giảm tỷ trọng cổ phiếu trong danh mục quỹ ETF.
5. Xem xét khối lượng giao dịch thay đổi như thế nào xung quanh thông báo thêm cổ phiếu vào danh mục quỹ ETF.
6. Xem xét khối lượng giao dịch thay đổi như thế nào xung quanh thông báo loại cổ phiếu ra khỏi danh mục quỹ ETF.
7. Xem xét khối lượng giao dịch thay đổi như thế nào xung quanh thông báo tăng tỷ trọng cổ phiếu trong danh mục quỹ ETF.
8. Xem xét khối lượng giao dịch thay đổi như thế nào xung quanh thông báo giảm tỷ trọng cổ phiếu trong danh mục quỹ ETF.

Nhóm vấn đề thứ hai (Xem xét thông tin hàm chứa trong giao dịch bất thường của NĐTNN): 9. Xem xét thông tin hàm chứa trong khối lượng mua bất thường của NĐTNN là thông tin tốt hay xấu. 10. Xem xét thông tin hàm chứa trong khối lượng mua bất thường của NĐTNN trong ngày mua ròng là thông tin tốt hay xấu. 11. Xem xét thông tin hàm chứa trong khối lượng bán bất thường của NĐTNN là thông tin tốt hay xấu. 12. Xem xét thông tin hàm chứa trong khối lượng bán bất thường của NĐTNN trong ngày bán ròng là thông tin tốt hay xấu.

Đối tượng nghiên cứu là các giao dịch mua bán của NĐTNN cùng biến động giá và khối lượng của cổ phiếu niêm yết. Phạm vi nghiên cứu được phân định:

• Về nhóm vấn đề thứ nhất: Các mã cổ phiếu thuộc diện thêm vào, loại ra, tăng hoặc giảm tỷ trọng trong danh mục của quỹ FTSE Vietnam Index ETF (quỹ ngoại có lịch sử hoạt động lâu năm và quy mô vốn hóa lớn tại Việt Nam), thời gian từ năm 2011 đến năm 2021.
• Về nhóm vấn đề thứ hai: Tất cả các cổ phiếu niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh (HOSE) có phát sinh giao dịch của NĐTNN trong giai đoạn 2011 – 2021.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng hệ thống cơ sở lý thuyết dựa trên khung pháp lý đầu tư tại Việt Nam kết hợp các lý thuyết kinh tế tài chính hành vi và cấu trúc vi mô thị trường.

Khung pháp lý được tác giả hệ thống hóa qua quá trình phát triển quy định sở hữu ngoại:

• Luật Đầu tư số 67/2014/QH13 và Luật Chứng khoán năm 2006.
• Quyết định 139/1999/QĐ-TTg và Thông tư 01/1999/TT-UBCK (giới hạn tỷ lệ sở hữu tối đa 20% cổ phần đang lưu hành, không quá 7% cho mỗi tổ chức và 3% cho cá nhân nước ngoài).
• Quyết định 146/2003/QĐ-TTg (nâng trần sở hữu lên 30% và xóa bỏ giới hạn đối với trái phiếu).
• Quyết định 238/2005/QĐ-TTg và Quyết định 55/2009/QĐ-TTg (nâng giới hạn nắm giữ lên mức 49% vốn điều lệ công ty đại chúng).
• Nghị định 58/2012/NĐ-CP, Nghị định 60/2015/NĐ-CP (bước chuyển cho phép không giới hạn tỷ lệ sở hữu nước ngoài trừ ngành nghề kinh doanh có điều kiện) và Thông tư 123/2015/TT-BTC.

Khung lý thuyết giải thích biến động giá và thanh khoản gồm:

• Lý thuyết thị trường hiệu quả (Efficient Market Hypothesis – EMH, Fama, 1970) ở dạng vừa, làm nền tảng xem xét phản ứng tức thì của giá tại ngày thông báo (Announcement Date - AD) và ngày thực hiện hoán đổi (Change Date - CD).
• Lý thuyết áp lực giá (Price Pressure Hypothesis – PPH, Harris và Gurel, 1986): Giải thích sự thay đổi tạm thời của giá và khối lượng quanh ngày thực hiện do hành vi cơ cấu của quỹ và các nhà kinh doanh chênh lệch giá (arbitrageur), sau đó giá sẽ đảo chiều về trạng thái cân bằng.
• Lý thuyết sự thay thế không hoàn hảo (Imperfect Substitute Hypothesis – ISH, Shleifer, 1986): Cho rằng đường cầu cổ phiếu dốc xuống; sự thay đổi sở hữu dài hạn của quỹ dẫn đến việc dịch chuyển mức giá cân bằng vĩnh viễn.
• Lý thuyết thanh khoản và chi phí thông tin (Information Cost and Liquidity Hypothesis – ICLH, Amihud và Mendelson, 1986): Việc vào danh mục quỹ làm tăng mức độ quan tâm từ giới phân tích, tăng thanh khoản và giảm chi phí giao dịch.
• Lý thuyết nhận thức của nhà đầu tư (Investor Awareness Hypothesis – IAH, Merton, 1987): Giải thích sự tăng giá dài hạn của cổ phiếu được thêm vào danh mục do nhà đầu tư mở rộng nhận thức và giảm chi phí thông tin mờ.
• Lý thuyết tín hiệu thông tin (Information Signaling Hypothesis – IH, Jain, 1987): Việc thêm hoặc loại cổ phiếu gửi đi tín hiệu tích cực hoặc tiêu cực về triển vọng tương lai của doanh nghiệp.
• Khung lý thuyết về khối lượng giao dịch: Lý thuyết phân phối hỗn hợp (Mixture of Distributions Hypothesis – MDH, Clark, 1973; mở rộng bởi Copeland, 1976; Lamoureux và Lastrapes, 1990) định vị khối lượng giao dịch bất thường như biến đại diện trực tiếp cho dòng thông tin tiềm ẩn lan tỏa ra thị trường. Đồng thời, nghiên cứu kế thừa mô hình của Karpoff (1986) và Bamber et al. (2011) về sự khác biệt trong kỳ vọng và cách diễn giải thông tin của các nhóm nhà đầu tư.

Về phương pháp nghiên cứu, tác giả ứng dụng phương pháp nghiên cứu sự kiện (Event Study Methodology) chuẩn hóa theo MacKinlay (1997) và Kothari & Warner (2005). Quy trình thực hiện gồm các giai đoạn:

1. Xác định sự kiện: Sự kiện công bố thay đổi danh mục quỹ FTSE và các ngày xuất hiện khối lượng giao dịch mua/bán bất thường của NĐTNN.
2. Thiết lập cửa sổ thời gian: Thiết kế khung ước lượng (estimation window), khung sự kiện (event window) và khung sau sự kiện (post-event window) để đo lường các hiệu ứng ngắn hạn và dài hạn.
3. Ước lượng lợi nhuận kỳ vọng: Khóa luận lược khảo 5 mô hình kinh điển gồm: Mô hình điều chỉnh theo mức trung bình (Mean-adjusted), Mô hình điều chỉnh theo thị trường (Market-adjusted), Mô hình điều chỉnh theo thị trường và rủi ro (Market and risk-adjusted OLS), Mô hình định giá tài sản vốn (CAPM) và Mô hình ba nhân tố Fama – French (1993).
4. Tính toán các chỉ tiêu thống kê bất thường: Xác định lợi nhuận bất thường (AR), lợi nhuận bất thường trung bình (AAR), lợi nhuận bất thường trung bình tích lũy (CAAR), khối lượng giao dịch bất thường trung bình (AAV) và khối lượng giao dịch bất thường trung bình theo ngày (MAAV).
5. Xử lý dữ liệu: Toàn bộ quá trình tính toán chỉ số bất thường và kiểm định t-test/z-test được tác giả tính toán thủ công trên phần mềm Microsoft Excel dựa trên dữ liệu giá, khối lượng giao dịch, chỉ số VN-Index và lịch công bố thông tin thu thập từ HOSE và quỹ FTSE Vietnam ETF.

Nội dung chính theo từng chương

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NHÀ ĐẦU TƯ NƯỚC NGOÀI TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM

Chương 1 cung cấp cơ sở lý luận và tổng quan thực trạng pháp lý, định chế quỹ trên TTCK Việt Nam. Tác giả định nghĩa chứng khoán, phân loại chứng khoán theo Luật Chứng khoán 2006 (cổ phiếu, trái phiếu, chứng chỉ quỹ, chứng khoán phái sinh) và làm rõ vai trò của NĐTNN dưới hình thức đầu tư gián tiếp. Quá trình tự do hóa tài chính được tổng kết qua từng thời kỳ điều chỉnh tỷ lệ sở hữu từ 20%, 30%, 49% đến bãi bỏ trần sở hữu theo Nghị định 60/2015/NĐ-CP.

Chương này phân tích sự tham gia của các định chế đầu tư quốc tế từ các quỹ đóng đời đầu (VEIL thuộc Dragon Capital thành lập năm 1995 với quy mô gần 1 tỷ USD sau sáp nhập VGF năm 2015; VOF thuộc VinaCapital; PYN Elite Fund) sang các quỹ mở (Vietnam Emerging Equity Fund thuộc PXP Vietnam AM, JPMorgan Vietnam Opportunities Fund) và quỹ ETF. Tác giả chỉ ra FTSE Vietnam Index ETF (Deutsche Bank AG quản lý, thành lập 15/01/2008, mô phỏng chỉ số FTSE Vietnam Index) và Market Vectors Vietnam ETF (VanEck Global quản lý, thành lập cuối năm 2008) là hai quỹ chỉ số có sức chi phối lớn nhất giai đoạn 2011–2021.

Cuối chương, tác giả xây dựng 12 giả thuyết nghiên cứu chia làm hai nhóm (ngắn hạn - dài hạn đối với sự kiện ETF và tín hiệu hàm chứa trong giao dịch bất thường):

Nhóm giả thuyết	Mã giả thuyết	Nội dung giả thuyết kiểm định
Nhóm 1: Sự kiện thay đổi danh mục quỹ FTSE	H1 - H4	Tồn tại lợi nhuận bất thường (AR/CAAR) xung quanh thông báo thêm cổ phiếu (H1), loại cổ phiếu (H2), tăng tỷ trọng (H3), giảm tỷ trọng (H4)
	H5 - H8	Tồn tại khối lượng giao dịch bất thường (AAV/MAAV) xung quanh thông báo thêm cổ phiếu (H5), loại cổ phiếu (H6), tăng tỷ trọng (H7), giảm tỷ trọng (H8)
Nhóm 2: Tín hiệu giao dịch bất thường NĐTNN	H9	Tồn tại lợi nhuận bất thường dương xung quanh ngày giao dịch mua bất thường của NĐTNN (thông tin tốt)
	H10	Tồn tại lợi nhuận bất thường dương xung quanh ngày giao dịch mua bất thường tại ngày mua ròng của NĐTNN (thông tin tốt)
	H11	Tồn tại lợi nhuận bất thường âm xung quanh ngày giao dịch bán bất thường của NĐTNN (thông tin xấu)
	H12	Tồn tại lợi nhuận bất thường âm xung quanh ngày giao dịch bán bất thường tại ngày bán ròng của NĐTNN (thông tin xấu)

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG GIAO DỊCH NHÀ ĐẦU TƯ NƯỚC NGOÀI TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM

Chương 2 trình bày toàn bộ kết quả phân tích định lượng thực nghiệm qua các kiểm định thống kê:

1. Phản ứng thị trường đối với việc tái cơ cấu danh mục quỹ FTSE (Bảng 7, 9, 10, 11, 12 và Hình 3-7):

   • Sự kiện thêm cổ phiếu: Xuất hiện lợi nhuận bất thường dương và khối lượng giao dịch gia tăng đáng kể xung quanh ngày thông báo (AD) và ngày thực hiện cơ cấu (CD). Tuy nhiên, sau ngày CD, lợi nhuận bất thường trung bình tích lũy (CAAR) có xu hướng sụt giảm và quay về trạng thái cân bằng. Kết quả này ủng hộ mạnh mẽ cho Lý thuyết áp lực giá (PPH) trong ngắn hạn, đồng thời phản ánh tính chất đầu cơ của các nhà đầu tư trong nước nhằm đón đầu việc mua vào của quỹ.
   • Sự kiện loại cổ phiếu: Ghi nhận sự sụt giảm tức thì của giá cổ phiếu và lợi nhuận bất thường âm xuất hiện tại các ngày quanh AD và CD, đi kèm thanh khoản tăng đột biến tại ngày CD do áp lực bán giải tỏa vị thế từ quỹ.
   • Sự kiện giảm tỷ trọng: Phản ứng giá thể hiện lợi nhuận bất thường trung bình giảm sút rõ rệt xung quanh thông báo, khối lượng giao dịch có sự đột biến tại các phiên quỹ thực hiện tái cân bằng tỷ trọng tài sản.

2. Thông tin hàm chứa trong khối lượng giao dịch bất thường của NĐTNN (Bảng 8, 13, 14, 15 và Hình 8-9):

   • Giao dịch mua bất thường: Kết quả kiểm định thống kê cho thấy tồn tại lợi nhuận bất thường dương quanh ngày sự kiện. Đặc biệt, đối với các phiên xuất hiện khối lượng mua bất thường trùng với ngày khối ngoại mua ròng toàn thị trường, mức độ tăng giá và giá trị CAAR dương duy trì kéo dài hơn. Điều này khẳng định giao dịch mua bất thường của NĐTNN phát đi tín hiệu thông tin tích cực (ủng hộ giả thuyết H9 và H10).
   • Giao dịch bán bất thường: Tồn tại phản ứng giá tiêu cực với mức lợi nhuận bất thường âm đáng kể xung quanh ngày sự kiện, nhất là trong các ngày khối ngoại bán ròng. Dữ liệu thực nghiệm chứng minh giao dịch bán bất thường của NĐTNN truyền tải tín hiệu thông tin xấu đến thị trường (ủng hộ giả thuyết H11 và H12), phù hợp với dự đoán của lý thuyết phân phối hỗn hợp (MDH).

CHƯƠNG 3: MỘT SỐ KHUYẾN NGHỊ VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ ĐẦU TƯ TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM

Chương 3 đặt các phát hiện thực nghiệm vào bối cảnh kinh tế vĩ mô quốc tế và trong nước, chỉ rõ định hướng phát triển của TTCK Việt Nam hướng tới mục tiêu nâng hạng từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi theo tiêu chuẩn quốc tế (MSCI, FTSE). Trên cơ sở đó, tác giả đề xuất hai nhóm giải pháp:

• Đối với nhà đầu tư: Cần theo dõi chặt chẽ lịch trình đảo danh mục định kỳ của các quỹ ETF nước ngoài và diễn biến giao dịch khối ngoại trên HOSE; thận trọng trước các bẫy giá hình thành do áp lực cung - cầu tạm thời quanh ngày thực hiện hoán đổi danh mục; tận dụng tín hiệu mua/bán ròng bất thường như một chỉ báo phân tích dòng tiền hỗ trợ ra quyết định thay vì chạy theo tâm lý đám đông.
• Đối với nhà làm chính sách: Cần hoàn thiện khung pháp lý về tỷ lệ sở hữu nước ngoài, đồng bộ hóa quy định giữa Luật Doanh nghiệp, Luật Đầu tư và Luật Chứng khoán; tăng cường tính minh bạch và công khai hóa dữ liệu giao dịch của NĐTNN; đa dạng hóa sản phẩm tài chính và quản lý giám sát chặt chẽ các hành vi đầu cơ trục lợi dựa trên thông tin công bố danh mục chỉ số.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận cung cấp các bằng chứng thực nghiệm rõ ràng về tác động của dòng vốn ngoại trên TTCK Việt Nam giai đoạn 2011–2021:

1. Kết quả thực nghiệm chính:

   • Chứng minh phản ứng giá và khối lượng xung quanh các kỳ cơ cấu danh mục của quỹ FTSE Vietnam Index ETF chủ yếu tuân theo Lý thuyết áp lực giá (PPH). Giá cổ phiếu được thêm vào tăng trước và tại ngày thực hiện hoán đổi do nhu cầu đột xuất từ quỹ và dòng vốn đầu cơ của các nhà đầu tư chênh lệch giá, sau đó đảo chiều suy giảm khi áp lực mua kết thúc.
   • Ngược lại, thông báo loại bỏ hoặc giảm tỷ trọng cổ phiếu kích hoạt sự sụt giảm ngắn hạn về giá và tạo thanh khoản đột biến tại ngày CD do áp lực bán tháo.
   • Khẳng định khối lượng giao dịch bất thường của NĐTNN có hàm chứa nội dung thông tin giá trị (ủng hộ lý thuyết MDH). Khối lượng mua bất thường (nhất là trong các ngày mua ròng) đem lại lợi nhuận bất thường dương kéo dài; khối lượng bán bất thường (nhất là trong các ngày bán ròng) gửi đi tín hiệu tiêu cực kéo giảm giá cổ phiếu.

2. Đóng góp khoa học và ứng dụng:

   • Bổ sung bằng chứng thực nghiệm cho mảng nghiên cứu tài chính vi mô tại Việt Nam, lấp đầy khoảng trống học thuật về tác động của các hành vi giao dịch tức thời của khối ngoại thay vì chỉ dừng lại ở các phân tích tĩnh về tỷ lệ sở hữu nước ngoài.
   • Cung cấp cơ sở định lượng giúp các nhà đầu tư cá nhân và tổ chức nhận diện bản chất tạm thời của biến động giá quanh các kỳ tái cơ cấu ETF, từ đó thiết lập chiến lược giải ngân và phòng ngừa rủi ro thích hợp.
   • Đưa ra khuyến nghị thiết thực cho các cơ quan điều hành (UBCKNN, Bộ Tài chính) trong việc tháo gỡ rào cản nới room và kiểm soát biến động thị trường trong quá trình nâng hạng TTCK.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận ghi nhận các giới hạn nghiên cứu xuất phát từ phạm vi và phương tiện kỹ thuật được nêu trong văn bản:

• Về phạm vi mẫu: Mẫu nghiên cứu nhóm vấn đề thứ nhất mới chỉ tập trung phân tích quỹ FTSE Vietnam Index ETF, chưa mở rộng đối sánh toàn diện với các quỹ chỉ số ngoại quy mô lớn khác như VanEck Vectors Vietnam ETF (VNM ETF) hoặc các quỹ ETF nội địa.
• Về phạm vi thị trường: Nhóm vấn đề thứ hai chỉ khảo sát trên sàn HOSE giai đoạn 2011–2021, chưa đánh giá giao dịch khối ngoại trên Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) và sàn UPCoM.
• Về phương pháp xử lý dữ liệu: Do giai đoạn nghiên cứu chưa có phần mềm tích hợp xuyên suốt toàn bộ các bước nghiên cứu sự kiện, tác giả thực hiện tính toán thủ công trên Microsoft Excel, điều này hạn chế khả năng kiểm tra trên nhiều khung cửa sổ sự kiện phức tạp hoặc kiểm soát đa biến tác động đồng thời.

Hướng nghiên cứu tiếp theo được tác giả đề xuất là mở rộng quy mô mẫu sang toàn bộ các quỹ ETF đang vận hành tại Việt Nam, kiểm định chéo trên cả sàn HNX/UPCoM, và ứng dụng các mô hình hồi quy đa biến kết hợp nghiên cứu sự kiện dài hạn để đánh giá sâu hơn tính bền vững của giá cổ phiếu sau tái cơ cấu danh mục.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên cao học chuyên ngành Tài chính Doanh nghiệp, Ngân hàng và Thị trường Tài chính cần tài liệu tham khảo chi tiết về cách thiết kế một đề tài ứng dụng phương pháp nghiên cứu sự kiện (Event Study).
• Các nhà nghiên cứu kinh tế lượng tài chính: Chương 2 và phần phương pháp luận trình bày tường minh các bước xác định khung ước lượng, mô hình tính toán lợi nhuận kỳ vọng (Market model, CAPM, Fama-French 3 nhân tố) và công thức tính các chỉ tiêu AR, CAAR, AAV.
• Các chuyên viên phân tích chiến lược, nhà quản trị danh mục và nhà đầu tư cá nhân trên TTCK Việt Nam: Giúp hiểu rõ cơ chế vận hành, áp lực cung cầu và chu kỳ biến động giá quanh các kỳ thông báo và cơ cấu danh mục của các quỹ ETF nước ngoài trên sàn HOSE.

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận sử dụng quỹ đầu tư chỉ số ngoại nào làm đại diện để kiểm định tác động của việc cơ cấu danh mục? Tác giả lựa chọn quỹ FTSE Vietnam Index ETF (quỹ thành lập ngày 15/01/2008 do Deutsche Bank AG quản lý, tham chiếu chỉ số FTSE Vietnam Index) làm đối tượng khảo sát trọng tâm cho nhóm vấn đề thứ nhất trong giai đoạn 2011–2021.

2. Lý thuyết nào giải thích rõ nhất phản ứng của giá cổ phiếu quanh sự kiện thay đổi danh mục quỹ ETF trong nghiên cứu này? Kết quả nghiên cứu thực nghiệm ủng hộ Lý thuyết áp lực giá (Price Pressure Hypothesis – PPH). Giá cổ phiếu tăng hoặc giảm mang tính chất tạm thời quanh ngày thông báo (AD) và ngày thực hiện (CD) do áp lực mất cân đối cung - cầu ngắn hạn từ quỹ và các nhà đầu cơ, sau đó giá đảo chiều quay về mức cân bằng.

3. Khối lượng mua/bán bất thường của NĐTNN phát đi tín hiệu gì cho thị trường? Theo kết quả kiểm định giả thuyết H9-H12 dựa trên lý thuyết phân phối hỗn hợp (MDH), khối lượng mua bất thường (đặc biệt trong ngày mua ròng) hàm chứa thông tin tốt, dẫn đến lợi nhuận bất thường dương; ngược lại, khối lượng bán bất thường (đặc biệt trong ngày bán ròng) hàm chứa thông tin xấu, khiến giá cổ phiếu giảm sút bất thường.

4. Dữ liệu nghiên cứu được tác giả thu thập ở đâu và xử lý bằng công cụ nào? Dữ liệu giao dịch cổ phiếu và chỉ số thị trường được thu thập từ sàn HOSE trong giai đoạn 2011–2021; dữ liệu cơ cấu danh mục lấy từ công bố của quỹ FTSE. Quá trình tính toán các chỉ tiêu bất thường và kiểm định thống kê được tác giả xử lý thủ công trên phần mềm Microsoft Excel.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Bùi Duy Chiến đã giải quyết trọn vẹn mục tiêu đo lường tác động của các giao dịch khối ngoại đối với giá và thanh khoản cổ phiếu trên TTCK Việt Nam giai đoạn 2011–2021. Bằng việc ứng dụng phương pháp nghiên cứu sự kiện, công trình đã xác thực sự chi phối của Lý thuyết áp lực giá (PPH) đối với sự kiện cơ cấu danh mục quỹ FTSE và khẳng định giá trị tín hiệu thông tin trong các giao dịch mua/bán bất thường của khối ngoại theo Lý thuyết MDH. Đây là công trình nghiên cứu nghiêm túc, cung cấp hệ thống số liệu thực nghiệm và hàm ý chính sách quan trọng cho cả giới đầu tư lẫn các nhà quản lý thị trường vốn Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu tiên có mặt là Vietnam Emerging Equity Fund được quản lý bởi PXP Vietnam AM, cuối năm 2016 quỹ này đang quản lý khoảng hơn 119 triệu USD giá trị tài sản ròng. Xuất hiện sau, vào năm 2006, JPMorgan Vietnam Opportunities Fund là quỹ mở thứ hai có mặt tại Việt Nam và giá trị vốn hóa khoảng 180 triệu USD vào cuối năm 2016. Sau đó, nhiều quỹ mở khác cũng có mặt như Vietnam Emerging Market Fund, Lion Global Vietnam Fund, Lumen Vietnam Fund, Vietnam Equity Fund, Tundra Vietnam, Forum One - VCG Partners Vietnam Fund. Tiếp theo sự xuất hiện của các quỹ đóng và quỹ mở tại Việt Nam là quỹ đầu tư chỉ số ETF (Exchange Traded Fund).

Quỹ đầu tư chỉ số nước ngoài xuất hiện sớm nhất tại thị trường Việt Nam là quỹ FTSE Vietnam ETF được thành lập năm 2008 và được quản lý bởi tổ chức tài chính Deutsche Bank AG. Sau đó, năm 2009, quỹ Market Vectors Vietnam ra đời và được quản lý bởi VanEck Global. Cuối năm 2011, quỹ đầu tư chỉ số thứ 3 được thành lập là MSCI Frontier Markets Index ETF. Tiếp sau đó là các quỹ đầu tư chỉ số IShares MSCI Frontier 100 Index Fund và một quỹ chờ xin được cấp phép từ UBCK Mỹ là IShares MSCI Vietnam Investable Market Index Fund ETF.

9 Phần tiếp theo của khóa luận, tác giả sẽ trình bày rõ hơn về quỹ đầu tư chỉ số và các quỹ đầu tư chỉ số nước ngoài đang hoạt động tại Việt Nam. Đây là một trong số hai đối tượng nghiên cứu chính của khóa luận.3 Qũy đầu tư chỉ số và các quỹ đầu tư chỉ số nước ngoài hoạt động tại thị trường chứng khoán Việt Nam 1.1 Qũy đầu tư chỉ số Theo định nghĩa của Ủy ban chứng khoán Mỹ, quỹ đầu tư chỉ số hay còn gọi là quỹ hoán đổi danh mục (Exchange Traded Fund - ETF) là một quỹ đầu tư được xây dựng và quản lý với mục đích là mô phỏng diễn biến của một chỉ số, trái phiếu, hàng hóa, tiền tệ, một rổ cổ phiếu hoặc đánh cược ngược lại với sự biến động của một chỉ số tham chiếu. Toàn bộ số tiền góp của quỹ ETF sẽ được giải ngân vào tất cả cổ phiếu của một chỉ số nào đó (ví dụ như S&P500 hoặc Nikkei 225). ETF có chứng chỉ quỹ, được niêm yết và giao dịch như một cổ phiếu.

Lịch sử ra đời của ETF bắt đầu từ năm 1993 (Agapova, 2011), ETF ra đời bởi một tập đoàn cung cấp dịch vụ tài chính đến từ Bắc Mỹ có tên là State Street. Họ phát triển một loại sản phẩm để làm sao có thể theo dõi sát nhất diễn biến của chỉ số S&P 500, sản phẩm đó bắt đầu với tên gọi là quỹ hoán đổi danh mục và được giao dịch trên thị trường NYSE dưới mã SPY. Những năm sau đó, quỹ hoán đổi danh mục bắt đầu nở rộ và phát triển ở hầu hết các thị trường bao gồm tại các thị trường phát triển như Mỹ, Châu Âu, Úc, Nhật Bản đến các thị trường mới nổi như Trung Quốc, Ấn Độ, Nga, Braxin và thị trường biên như Sri Lanka, Nigêria, Việt Nam. Những lý do làm cho sự phát triển của các ETF trở nên mạnh mẽ và phổ biến là do tính ưu việt của nó so với loại hình truyền thống như các quỹ tương hỗ (mutualfunds).

Theo các so sánh bởi ETF, tính ưu việt này được thể hiện thông qua một số các chỉ tiêu cơ bản như sau: Tính thanh khoản tốt hơn: các nhà đầu tư có thể mua và bán các chứng chỉ quỹ ETF bất cứ lúc nào trong ngày giao dịch tương tự như bất kỳ một mã cổ phiếu nào khác.