Đặt vấn đề Sản xuất nông nghiệp luôn là vấn đề trọng yếu của mỗi quốc gia, kể cả các nước đã đạt đến trình độ phát triển cao, bởi là một trong hai ngành sản xuất vật chất quan trọng của nền kinh tế (Nguyễn Thiện,2014). Ở Việt Nam, đóng góp của lĩnh vực nông nghiệp chính là tạo công ăn việc làm cho người dân, bên cạnh đó cũng góp phần vào nền tăng trưởng kinh tế. Theo nhiều nghiên cứu, đóng góp của ngành nông nghiệp trong việc tạo công ăn việc làm lớn hơn đóng góp của nó trong GDP Việt Nam. Cụ thể: năm 2020, lao động 15 tuổi trở lên đang làm việc là 53,61 triệu người, bao gồm 17,74 triệu người đang làm việc ở khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản, chiếm 33,1% tổng lao động 15 tuổi trở lên đang làm việc.
Trong khi cơ cấu nền kinh tế năm 2020, khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản chiếm tỷ trọng 14,85%, lực lượng lao động vẫn tập trung đông nhất ở khu vực Đồng bằng sông Hồng (chiếm trên 22%), tiếp đến là khu vực Bắc Trung bộ, Duyên hải miền Trung (trên 21%) và Đồng bằng sông Cửu Long(Ban Tuyên Giáo Trung Ương,2021). Năm 2018, GDP của ngành nông nghiệp, lâm nghiệp và thủy sản tăng 3,76% mức cao nhất kể từ năm 2012. Sự chuyển đổi cơ cấu của ngành nông nghiệp đã có hiệu quả. Theo công bố dữ liệu kinh tế xã hội năm 2018 của Tổng cục Thống kê, tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của Việt Nam mở rộng với tỷ lệ 7,08% hàng năm, mức cao nhất kể từ năm 2008 đến nay.
Trong sự tăng trưởng kinh tế chung của nền kinh tế, ngành nông nghiệp, lâm nghiệp và thủy sản tăng 3,76%, đóng góp 8,7% vào tăng trưởng chung của nền kinh tế (Tổng Cục Thống Kê, 2018). Như vậy, nhờ có sự chuyển đổi cơ cấu cây trồng hợp lý, ngành nông nghiệp đã đạt được những kết quả đáng khích lệ. Bắt đầu từ năm 2019, khi đại dịch Covid-19 bùng nổ, đã tác động mạnh mẽ không chỉ việc làm, thu nhập, đời sống của các cá nhân, hộ gia đình mà nhiều lĩnh vực sản xuất cũng bị ảnh hưởng nặng nề. Theo Tổng cục Thống kê, 1 trong quý I/2021, dịch COVID-19 đã tác động tiêu cực đến 9,1 triệu người từ 15 tuổi trở lên, trong đó 540 nghìn người bị mất việc và hàng triệu lao động phải tạm nghỉ, nghỉ giãn việc, giảm thu nhập (2,8 triệu người phải tạm nghỉ/tạm ngừng sản xuất kinh doanh; 3,1 triệu người cho biết họ bị cắt giảm giờ làm hoặc buộc phải nghỉ giãn việc, nghỉ luân phiên và 6,5 triệu lao động bị giảm thu nhập).
Mặc dù bị ảnh hưởng bởi dịch Covid-19 nhưng sản xuất nông nghiệp vẫn phát triển so với cùng kỳ năm trước: năng suất lúa tăng cao, chăn nuôi tăng trưởng ổn định, kim ngạch xuất khẩu một số nông sản đạt khá. Ngành nông nghiệp tăng 3,32%, đóng góp 0,31 điểm phần trăm vào tốc độ tăng tổng giá trị tăng thêm của toàn nền kinh tế; ngành lâm nghiệp tăng 3,3%, đóng góp 0,02 điểm phần trăm; ngành thủy sản tăng 0,66%, đóng góp 0,02 điểm phần trăm(Tổng Cục Thống Kê,2021b). Trong trồng trọt, nhãn là loại cây ăn quả có sự đầu tư tập trung phát triển theo hướng sản xuất hàng hóa mang tính bền vững, góp phần chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp, nâng cao thu nhập cho người nông dân, cho giá trị rất cao đã được hình thành tại nhiều khu vực trên cả nước như ở đồng bằng sông Cửu Long, Tây Nguyên, Bắc Trung Bộ, đồng bằng sông Hồng và Trung du miền núi phía Bắc. Sản lượng nhãn đạt 195,0 nghìn tấn, tăng 0,6%.
Ước tính diện tích trồng nhãn năm 2019 đạt 65 nghìn ha, sản lượng ước đạt 530 nghìn tấn. Sản phẩm cây ăn quả không những chiếm lĩnh thị trường trong nước mà còn vươn ra thị trường nước ngoài chinh phục những thị trường khó tính như Mỹ, Nhật Bản,. Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đạt được, các hộ gia đình trồng cây ăn quả nói chung, cây nhãn nói riêng cũng đang phải đối mặt với một số khó khăn. Cụ thể, theo thống kê của Bộ NN và PTNT, do thời tiết năm 2019 không thuận lợi khi nhãn ra hoa ở miền Bắc gặp mưa nhiều, tỷ lệ đậu quả thấp nên sản lượng giảm nhiều, ngoài ra còn dịch bệnh trên cây trồng cũng phát triển mạnh làm ảnh hưởng rất lớn đến sự sinh trưởng của cây trồng.
2 Hưng Yên là tỉnh có thế mạnh về trồng cây ăn quả, đặc biệt là cây nhãn do có đặc điểm thuận lợi về khí hậu, địa hình Hưng Yên còn có hơn 80km sông Hồng và sông Luộc chạy qua, tạo nên dải phù sa thuận lợi về canh tác, thổ nhưỡng phù hợp với cây ăn trái và hoa cây cảnh. Những năm qua toàn tỉnh đã chuyển đổi gần 10 nghìn ha đất canh tác trồng lúa kém hiệu quả sang trồng cây ăn quả, hoa cây cảnh kết hợp chăn nuôi. Hiện nay, trên toàn tỉnh có 2 vùng sản xuất nhãn được cấp mã số xuất khẩu sang thị trường Mỹ là xã Hồng Nam (TP Hưng Yên) và xã Hàm Tử (huyện Khoái Châu). Đây là điều kiện thuận lợi để nhãn lồng Hưng Yên khẳng định và bảo vệ thương hiệu trên thị trường.
Nhờ trồng nhãn, nhiều hộ gia đình đã nâng cao được mức sống của hộ gia đình. Nhãn cho thu hoạch từ đầu tháng 7 cho đến giữa tháng 9, chủ yếu trà muộn là chính từ tháng đầu tháng 8 cho đến giữa tháng 9, giá bán từ 20.000đ/kg, giá trị thu được khoảng 350 triệu đồng/ha/năm (Phòng nông nghiệp và phát triển nông thôn, 2019). Chính vì vậy, các hộ nghèo trên địa bàn giảm, đời sống của các hộ gia đình được cải thiện, đáp ứng được nhiều nhu cầu nâng cao chất lượng đời sống của người dân địa phương. Để đáp ứng nhu cầu thị trường, nâng cao chất lượng cũng như giá thành của nông sản, Hưng Yên đạt 100% diện tích của vùng sản xuất tập trung từ 5 ha trở lên; đồng thời, thực hiện theo chuỗi đảm bảo các tiêu chuẩn an toàn, có thương hiệu và được sản xuất, chứng nhận đáp ứng theo VietGAP.
Theo báo cáo của Sở Công Thương Hưng Yên, năm 2020 sản lượng nhãn đạt 50.000 tấn, tuy nhiên, đại dịch Covid-19 đã tác động mạnh mẽ đến hoạt động sản xuất kinh doanh nói chung và sản xuất tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp nói riêng trong đó các nhóm nông sản chủ lực của tỉnh cũng gặp không ít khó khăn trong việc tìm kiếm thị trường tiêu thụ ổn định và xuất khẩu sang các nước, ảnh hưởng đến thu nhập và đời sống của các hộ gia đình trồng nhãn. Chính vì vậy, việc nghiên cứu đời sống của các hộ gia đình trồng nhãn dưới tác động của đại dịch Covid là một vấn đề cần thiết nhằm trả lời cho câu hỏi: Tác động của đại 3 dịch covid đến hoạt động trồng và tiêu thụ nhãn hiện nay của các hộ gia đình như thế nào? Tác động của đại dịch Covid đến đời sống của các hộ gia đình ra sao? Đề tài. “Tác động của Covid-19 đối với các hộ gia đình trồng nhãn”. (Nghiên cứu trường hợp tại xã Hàm Tử, huyện Khoái Châu, tỉnh Hưng Yên) được thực hiện sẽ góp phần làm rõ câu hỏi đó.
Mục tiêu nghiên cứu 1. Mục tiêu chung - Tìm hiểu tác động của Covid-19 đối với các hộ gia đình trồng nhãn tại xã Hàm Tử, huyện Khoái Châu, tỉnh Hưng Yên. Mục tiêu cụ thể - Tìm hiểu đặc điểm chung của hộ gia đình trồng nhãn được điều tra tại xã Hàm Tử, huyện Khoái Châu, tỉnh Hưng Yên. - Tìm hiểu tác động của Covid-19 đến hoạt động trồng và tiêu thụ nhãn của các hộ gia đình tại xã Hàm Tử, huyện Khoái Châu, tỉnh Hưng Yên.
- Tìm hiểu tác động của Covid-19 đến thu nhập và chi tiêu của các hộ gia đình tại xã Hàm Tử, huyện Khoái Châu, tỉnh Hưng Yên. Đối tượng, khách thể nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu 1. Đối tượng nghiên cứu - Tác động của dịch Covid-19 đối với các hộ gia đình trồng nhãn. Khách thể nghiên cứu - Các hộ gia đình trồng nhãn đã có quả thu hoạch bán ra thị trường.
Phạm vi nghiên cứu - Phạm vi không gian: Nghiên cứu được thực hiện đối với các gia đình trồng nhãn tại xã Hàm Tử, huyện Khoái Châu, tỉnh Hưng Yên - Phạm vi thời gian: + Thông tin thứ cấp được thu thập từ năm 2013 trở lại đây + Thông tin sơ cấp được thu thập từ tháng 12 / 2021 – 5 / 2022 - Phạm vi nội dung: Đề tài tập trung tìm hiểu đặc điểm của các hộ gia đình 4 trồng nhãn, hoàn cảnh kinh tế của hộ, các ảnh hưởng của dịch Covid-19 đến hoạt động trồng và tiêu thụ nhãn của các hộ gia đình, bên cạnh đó còn tìm hiểu về thu nhập và chi tiêu của hộ đã bị ảnh hưởng như thế nào khi xẩy ra dịch bệnh, đồng thời tìm hiểu sự hỗ trợ của chính quyền địa phương đến việc tiêu thụ nhãn cho các hộ gia đình. Để từ đó có thể thấy được đời sống của các hộ gia đình trồng nhãn thay đổi như thế nào trước dịch bệnh và thời điểm dịch bệnh phức tạp hiện nay. 5 PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Các lý thuyết nền cho đề tài nghiên cứu 2.
Lý thuyết AGIL của T. Parsons (1902 -1979) Talcott Parson (1902-1979) là nhà xã hội học người Mỹ, nổi tiếng với lý thuyết hệ thống xã hội, lý thuyết hành động, có công lớn trong việc giới thiệu Weber với xã hội học Mỹ. Với tư cách là nhà khoa học tổ chức, sáng lập ra các “Khoa quan hệ xã hội” ở trường đại học tổng hợp Harvard năm 1946. Parson là tác giả có khoảng 270 ấn phẩm nghiên cứu trong đó có công trình xã hội học quan trọng như “Hệ thống xã hội” (1951) (Tiến tới một lý thuyết tổng quát về hành động” (1951).
Theo Parsons, xã hội là một kiểu hay loại hệ thống xã hội đáp ứng được tất cả các đòi hỏi chức năng cơ bản của một sự tồn tại lâu bền từ các nguồn lực bên trong của nó. Hệ thống xã hội là hệ thống của các quá trình tương tác giữa các tác nhân. Cấu trúc của hệ thống xã hội về cơ bản là cấu trúc của các mối liên hệ giữa các tác nhân tham gia vào quá trình tương tác. Chức năng là vai trò, nhiệm vụ mà mỗi một thành phần của hệ thống xã hội phải thực hiện để đảm bảo cho cả hệ thống xã hội tồn tại, vận động và phát triển một cách phù hợp với môi trường xung quanh.
Parsons cho rằng hệ thống xã hội được cấu hình từ 4 tiểu hệ thống, tương ứng với các loại nhu cầu,chức năng cơ bản của hệ thống xã hội.