CHƯƠNG 1 : TỔNG QUAN VỀ LÃI SUẤT TIỀN GỬI VÀ CÁC YẾU TỐ KINH TẾ VĨ MÔ 1.1 Tổng quan về lãi suất tiền gửi 1.1 Khái niệm về lãi suất và lãi suất tiền gửi Nền kinh tế của bất kỳ một quốc gia nào cũng luôn tồn tại những chủ thể tạm thời dư thừa vốn và những chủ thể có cơ hội đầu tư nhưng lại thiếu vốn. Thị trường tài chính ra đời là kênh tài chính trung gian đáp ứng nhu cầu vốn này với hình thức chu chuyển vốn từ nơi thừa tới nơi thiếu vốn thông qua quan hệ vay mượn tín dụng hoặc mua bán các công cụ nợ. Thông qua hoạt động này thì người thừa vốn vừa đảm bảo được vốn vừa có lợi nhuận từ nguồn vốn, người thiếu vốn thì có vốn để đầu tư kinh doanh. Từ thị trường đó đã hình thành nên lãi suất là giá cả của hàng hóa đặc biệt tiền tệ.
Lãi suất được xem là chi phí mà người đi vay phải trả cho người vay để được quyền sử dụng vốn. Nó vận động theo quy luật cung cầu thị trường và được xác định trên cơ sở cân bằng giữa cung và cầu về vốn. Tóm lại chúng ta có thể đưa ra một khái niệm chung cho lãi suất : lãi suất là giá cả của quyền sử dụng vốn vay hay là chi phí mà người đi vay phải trả cho việc sử dụng vốn của người cho vay trong một khoảng thời gian nhất định. Lãi suất tiền gửi là mức lãi suất mà ngân hàng đưa ra cho các cá nhân, tổ chức và doanh nghiệp gửi tiền vào ngân hàng nhằm mục đích phục vụ cho các hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt, tiết kiệm và một số mục đích khác… 1.2 Phân loại các lãi suất tiền gửi Lãi suất tiền gửi có nhiều cách thức phân loại khác nhau, tuy nhiên trong bài tác giả xin phân loại theo hình thức chủ thể đi gửi tiền, kỳ hạn, hình thức lãnh lãi và đơn vị tiền tệ của khoản tiền gửi tại ngân hàng.
Lãi suất tiền gửi đối với dân cư • Lãi suất tiền gửi tiết kiệm Các tầng lớp dân cư đều có những khoản thu nhập tạm thời nhàn rỗi chưa sử dụng và được gửi vào ngân hàng thương mại với mục tiêu đảm bảo an toàn và sinh LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Để có thể gia tăng huy động được nguồn tiền nhàn rỗi nay trong dân cư thì ngân hàng thương mại đã đưa ra nhiều hình thức huy động vốn, trong đó lãi suất tiền gửi tiết kiệm cạnh tranh là điều chủ chốt. Hiện nay các ngân hàng thương mại có 2 loại lãi suất tiền gửi tiết kiệm như sau: + Lãi suất tiền gửi tiết kiệm không kỳ hạn : đây là mức lãi suất ngân hàng đưa ra cho các khoản tiền gửi không có kỳ hạn xác định, người gửi tiền có thể rút vốn ra bất cứ thời điểm nào. Lãi suất tiền gửi tiết kiệm không kỳ hạn cũng thường thấp hơn các lãi suất tiền gửi khác.
Do tính không ổn định của nguồn vốn này nên các ngân hàng chỉ sử dụng nguồn tiền gửi này ở một tỷ lệ nhất định vào các hoạt động cho vay. + Lãi suất tiền gửi tiết kiệm có kỳ hạn: là loại lãi suất được ngân hàng đưa ra cho các khoản tiền gửi mà khách hàng và ngân hàng có sự thỏa thuận về số tiền gửi, kỳ hạn gửi xác định, đơn vị tiền tệ và lãi suất cụ thể. Khách hàng khi sử dụng loại hình này chỉ được rút gốc và lãi khi tới kỳ hạn. Tuy nhiên để tạo tính hấp dẫn và thuận tiện cho khách hàng, cũng như tăng khả năng thu hút vốn và cạnh tranh trên thị trường ngân hàng thì trong thực tế, nếu khách hàng đến rút tiền trước hạn thì sẽ được hưởng lãi suất theo mức lãi suất tiền gửi tiết kiệm không kỳ hạn.
• Lãi suất tiền gửi thanh toán : là mức lãi suất ngân hàng đưa ra cho các khoản tiền gửi với mục đích an toàn và được sử dụng cho các dịch vụ thanh toán thuận tiện như thanh toán séc, ủy nhiệm chi, chuyển khoản… Tương tự với lãi suất tiền gửi tiết kiệm không kỳ hạn thì mức lãi suất tiền gửi thanh toán cũng thấp hơn. Lãi suất tiền gửi đối với doanh nghiệp và các tổ chức sản xuất Cũng tương tự như đối với các nhân, các doanh nghiệp và các tổ chức sản xuất cũng bao gồm 2 loại lãi suất tiền gửi có kỳ hạn và lãi suất tiền gửi không có kỳ hạn. Phân loại theo đơn vị đồng tiền Tại các ngân hàng thương mại chúng ta sẽ dễ dàng nhận thấy ngoài lãi suất tiền gửi cho đồng nội tệ thì còn có các mức lãi suất tiền gửi cho ngoại tệ. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 Cụ thể các ngân hàng thương mại sẽ thông báo mức lãi suất tiền gửi đối với đồng Đôla Mỹ.
Ở Việt Nam thì lãi suất tiền gửi của đồng ngoại tệ có xu hướng thấp hơn so với lãi suất huy động tiền gửi nội tê. Phân loại theo hình thức trả lãi Đối với cá nhân, tổ chức và các doanh nghiệp thì lãi suất tiền gửi còn được chia nhỏ ra theo hình thức trả lãi như : + Lãi suất tiền gửi có kỳ hạn trả lãi trước + Lãi suất tiền gửi có kỳ hạn trả lãi khi đáo hạn + Lãi suất tiền gửi có kỳ hạn trả lãi hàng tháng + Lãi suất tiền gửi có kỳ hạn trả lãi theo hàng quý. Tùy theo từng hình thức trả lãi và kỳ hạn khác nhau mà giữa các lãi suất này sẽ có sự chênh lệch với nhau.3 Cơ sở hình thành mức lãi suất tiền gửi Cơ sở hình thành lãi suất tiền gửi chính là cung – cầu vốn trên thị trường và sự tác động của các điều chỉnh chính sách tiền tệ của NHTW cùng với bản thân các ngân hàng thương mại. Cung cầu vốn Nguồn cung vốn : Đối với các NHTM thì nguồn cung vốn cho ngân hàng rất nhiều cụ thể từ lượng tiền nhàn rỗi của các các nhân trong nước, người nước ngoài cư trú và làm việc tại Việt Nam, các tổ chức kinh doanh.
Giữa các NHTM với nhau cũng có thể huy động vốn trên thị trường liên ngân hàng, nguồn vốn từ NHTW, nguồn vốn từ việc phát hành chứng chỉ tiền gửi, tín phiếu. Cầu về vốn của ngân hàng : chính là nhu cầu chi tiêu dùng của các cá nhân, nhu cầu đầu tư của các tổ chức sản xuất kinh doanh, nhu cầu về vốn của NHTM để đáp ứng lượng vốn theo qui định của NHTW, nhu cầu đầu tư của chính NHTM. Sự điều hành chính sách tiền tệ của NHTW tác động tới các NHTM Cùng với sự can thiệp của NHTW thông qua tỷ lệ dự trữ bắt buộc đối với nguồn vốn của các NHTM, mức lãi suất cơ bản, lãi suất tái chiết khấu cùng với một số yếu tố khác xuất phát từ chính bản thân các NHTM, từ đó sẽ hình thành nên lãi LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 suất tiền gửi và lãi suất cho vay để thông báo ra thị trường. Các yếu tố đó là yếu tố nào thì chúng ta sẽ đi tìm hiểu vào các mục tiếp theo của bài nghiên cứu.
NHTW Lãi suất cơ bản NHTM Lãi suất tiền gửi Lãi suất cho vay NGƯỜI NGƯỜI ĐI GỬI TIỀN VAY Hình 1.1 : Mô hình lãi suất giữa các thành phần kinh tế. Nguồn: Tác giả tự tổng hợp 1.4 Vai trò của lãi suất tiền gửi: như tác giả tìm hiểu thì lãi suất tiền gửi có vai trò và tác động rất lớn đến ngân hàng thương mại, các các nhân và doanh nghiệp sản xuất kinh doanh trong xã hội hiện nay.1 Đối với ngân hàng thương mại Ngân hàng thương mại với hai nghiệp vụ chính trong hoạt động kinh doanh của mình là huy động vốn và sử dụng vốn để cho vay, ngoài ra lãi suất huy động tiền gửi còn là công cụ để phản ánh quy mô hoạt động của ngân hàng thương mại. Với hình thức “ đi vay để cho vay”, ngân hàng thương mại huy động lượng vốn nhàn rỗi trong thị trường thông qua lãi suất tiền gửi để đáp ứng nhu cầu vốn kinh doanh và tiêu dùng của xã hội. Để huy động vốn và cho vay một cách hiệu quả thì NHTM phải xác định lãi suất tiền gửi và lãi suất cho vay một cách hợp lý.
Lãi suất huy động tiền gửi sẽ quyết định chi phí vốn của NHTM cũng như tình hình lợi LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 nhuận trong năm kinh doanh của ngân hàng. Do đó, lãi suất tiền gửi là điều không thể thiếu sự quan tâm chú trọng ở các ngân hàng thương mại. Ngoài ra lãi suất còn có nhiều tác động tới dân cư cũng như chính bản thân các NHTM như sau: Lãi suất tiền gửi là công cụ để thu hút nguồn vốn, thu hút sự chú ý và quan tâm của khách hàng gửi tiền, đồng thời nó cũng là một chỉ số thể hiện sự uy tín và niềm tin của khách hàng đối với ngân hàng. Lãi suất tiền gửi là công cụ thể hiện sự cạnh tranh lành mạnh của chính các ngân hàng trong hệ thống.
Bởi vì lãi suất tiền gửi huy động sẽ quyết định chi phí nguồn vốn của NHTM nên nó sẽ có tác động lớn trong việc hoạch định nguồn vốn để cho vay và đầu tư các lĩnh vực khác của ngân hàng. Từ đó ngân hàng có thể tiếp tục kinh doanh và có nguồn vốn để đáp ứng nhu cầu vốn ngoài thị trường tiền tệ. Lãi suất tiền gửi là cơ sở để NHTM đưa ra các mức lãi suất cho vay, từ đó cung cấp vốn cho thị trường và ước tính lợi nhuận của ngân hàng trong quá trình hoạt động. Lãi suất tiền gửi đồng nội tệ sẽ có tác động tới tâm lý của các nhà đầu tư ngoại, nếu lãi suất đồng nội tệ cao hơn lãi suất ngoại tệ thì sẽ thu hút nguồn vốn ngoại tệ nhàn rỗi chuyển đổi sang đồng nội tệ, từ đó gây sức ép cho đồng nội tệ tăng giá có thể gây thiệt hại cho ngân hàng trong việc nắm giữ ngoại tệ và các khoản đầu tư liên quan tới ngoại tệ.2 Đối với cá nhân và doanh nghiệp Lãi suất tiền gửi chính là căn cứ để các doanh nghiệp ước tính chi phí vốn đầu vào (thông qua lãi suất cho vay), từ đó ảnh hưởng tới việc phân bổ nguồn vốn cho các lĩnh vực đầu tư và hoạt động của doanh nghiệp.