Bất định chính sách kinh tế và ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động ngân hàng

Bất định chính sách kinh tế là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của… 100 trang · Trường Đại học Ngân hàng Thành phố Hồ Chí Minh · 2021.

• Tác giả: Nguyễn Xuân Tiến
• Người hướng dẫn: ThS. Nguyễn Thị Minh Châu
• Trường học: Trường Đại học Ngân hàng Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Ngân hàng
• Đề tài: Bất Định Chính Sách Kinh Tế Và Hiệu Quả Hoạt Động Ngân Hàng
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
• 1.1. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 1.1.1. Mục tiêu nghiên cứu tổng quát
• 1.1.2. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể
• 1.2. CÂU HỎI NGHIÊN CỨU
• 1.3. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 1.3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.3.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.5. ĐÓNG GÓP CỦA ĐỀ TÀI
• 1.5.1. Về mặt khoa học
• 1.6. KẾT CẤU CỦA ĐỀ TÀI
• 1.7. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ BẤT ĐỊNH CHÍNH SÁCH KINH TẾ VÀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG NGÂN HÀNG
• 2.1. BẤT ĐỊNH CHÍNH SÁCH KINH TẾ
• 2.1.1. Khái niệm bất định chính sách kinh tế
• 2.1.2. Tác động của bất định chính sách kinh tế
• 2.2. HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG NGÂN HÀNG
• 2.2.1. Cơ sở lý thuyết về hiệu quả hoạt động ngân hàng
• 2.2.2. Đo lường hiệu quả hoạt động ngân hàng
• 2.2.3. Các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động ngân hàng
• 2.3. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 2.3.1. Nghiên cứu nước ngoài về các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động ngân hàng
• 2.3.2. Nghiên cứu trong nước về các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động ngân hàng thương mại Việt Nam
• 2.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. QUY TRÌNH NGHIÊN CỨU
• 3.2. MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• 3.3. MÔ TẢ BIẾN VÀ GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU
• 3.3.1. Biến phụ thuộc
• 3.3.2. Các biến độc lập
• 3.4. DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU
• 3.5. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.6. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: PHÂN TÍCH KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. THỐNG KÊ MÔ TẢ
• 4.2. MA TRẬN HỆ SỐ TƯƠNG QUAN
• 4.2.1. Ma trận hệ số tương quan ROEA – LGEPU
• 4.2.2. Ma trận hệ số tương quan ROAA – LGEPU
• 4.2.3. Ma trận hệ số tương quan ROEA – LAEPU
• 4.2.4. Ma trận hệ số tương quan ROAA – LAEPU
• 4.3. KIỂM ĐỊNH ĐA CỘNG TUYẾN
• 4.4. PHÂN TÍCH KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.4.1. Hồi quy mô hình ROEA – LGEPU
• 4.4.2. Hồi quy mô hình ROAA – LGEPU
• 4.4.3. Hồi quy mô hình ROEA – LAEPU
• 4.4.4. Hồi quy mô hình ROAA – LAEPU
• 4.5. THẢO LUẬN KẾT QUẢ HỒI QUY
• 4.6. KẾT LUẬN CHƯƠNG 4
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• 5.1. MỘT SỐ KHUYẾN NGHỊ
• 5.1.1. Tăng chất lượng các khoản vay của Ngân hàng Thương mại
• 5.1.2. Gia tăng vốn chủ sở hữu
• 5.1.3. Chính sách vĩ mô của Chính phủ và các cơ quan quản lý
• 5.2. HẠN CHẾ CỦA ĐỀ TÀI VÀ HƯỚNG NGHIÊN CỨU TIẾP THEO
• 5.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 5
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Tổng quan về tác động của bất định chính sách kinh tế

Bất định chính sách kinh tế là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của ngân hàng tại Việt Nam. Trong bối cảnh toàn cầu hóa, sự không chắc chắn trong chính sách có thể dẫn đến những biến động lớn trong thị trường tài chính. Nghiên cứu này sẽ phân tích các yếu tố chính và cách chúng tác động đến hiệu quả ngân hàng.

1.1. Khái niệm và ý nghĩa của bất định chính sách kinh tế

Bất định chính sách kinh tế đề cập đến sự không chắc chắn trong các quyết định chính sách của chính phủ. Điều này có thể ảnh hưởng đến các quyết định đầu tư và tín dụng của ngân hàng.

1.2. Tình hình kinh tế Việt Nam hiện nay

Tình hình kinh tế Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức, bao gồm sự biến động của thị trường toàn cầu và các chính sách điều hành không nhất quán. Điều này tạo ra áp lực lớn lên các ngân hàng thương mại.

II. Vấn đề và thách thức từ bất định chính sách kinh tế

Bất định chính sách kinh tế gây ra nhiều thách thức cho các ngân hàng thương mại tại Việt Nam. Các ngân hàng phải đối mặt với rủi ro cao hơn trong việc cho vay và đầu tư, dẫn đến hiệu quả hoạt động giảm sút.

2.1. Tác động của bất định đến quyết định cho vay

Sự không chắc chắn trong chính sách có thể làm giảm khả năng cho vay của ngân hàng, dẫn đến việc hạn chế nguồn vốn cho các doanh nghiệp.

2.2. Rủi ro tín dụng gia tăng

Khi chính sách kinh tế không ổn định, rủi ro tín dụng gia tăng, ảnh hưởng đến khả năng thanh toán của khách hàng và làm tăng tỷ lệ nợ xấu.

III. Phương pháp nghiên cứu tác động của bất định chính sách

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng để phân tích tác động của bất định chính sách kinh tế đến hiệu quả hoạt động của ngân hàng. Dữ liệu được thu thập từ các báo cáo tài chính của các ngân hàng thương mại tại Việt Nam.

3.1. Dữ liệu và phương pháp thu thập

Dữ liệu được thu thập từ các báo cáo tài chính đã kiểm toán của 23 ngân hàng thương mại trong giai đoạn 2008-2021.

3.2. Mô hình hồi quy sử dụng trong nghiên cứu

Mô hình hồi quy được áp dụng để phân tích mối quan hệ giữa bất định chính sách và hiệu quả hoạt động ngân hàng, sử dụng các chỉ số ROA và ROE.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng bất định chính sách kinh tế có tác động tiêu cực đến hiệu quả hoạt động của ngân hàng thương mại tại Việt Nam. Các ngân hàng cần có các chiến lược quản lý rủi ro hiệu quả hơn.

4.1. Phân tích kết quả hồi quy

Kết quả hồi quy cho thấy rằng các yếu tố như quy mô ngân hàng và mức độ an toàn vốn có tác động tích cực đến hiệu quả hoạt động.

4.2. Đề xuất giải pháp cho ngân hàng

Các ngân hàng cần cải thiện quy trình quản lý rủi ro và tăng cường khả năng dự đoán để ứng phó với bất định chính sách.

V. Kết luận và triển vọng tương lai

Bất định chính sách kinh tế sẽ tiếp tục là một thách thức lớn cho các ngân hàng thương mại tại Việt Nam. Cần có các chính sách ổn định hơn để hỗ trợ sự phát triển bền vững của ngành ngân hàng.

5.1. Tóm tắt các phát hiện chính

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng bất định chính sách có tác động tiêu cực đến hiệu quả hoạt động ngân hàng, cần có các biện pháp khắc phục.

5.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo

Cần nghiên cứu sâu hơn về các yếu tố khác ảnh hưởng đến hiệu quả ngân hàng trong bối cảnh bất định chính sách.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Ngành ngân hàng đóng vai trò trung gian tài chính thiết yếu trong việc phân bổ vốn và duy trì sự ổn định của nền kinh tế. Đối với các thị trường mới nổi như Việt Nam, hiệu quả hoạt động và năng lực tài chính của hệ thống ngân hàng thương mại (NHTM) có ảnh hưởng quyết định tới tăng trưởng vĩ mô. Sau thời kỳ tăng trưởng nhanh (2000–2010), hệ thống NHTM Việt Nam bước vào giai đoạn tái cơ cấu toàn diện theo Quyết định số 254/QĐ-TTg ngày 01/03/2012 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án "Cơ cấu lại hệ thống các tổ chức tín dụng giai đoạn 2011–2015" và Quyết định số 734/QĐ-NHNN ngày 18/04/2012 của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước. Từ năm 2016 đến nay, các ngân hàng tiếp tục nâng cao năng lực quản trị, xử lý nợ xấu và củng cố hiệu quả kinh doanh.

Tuy nhiên, bối cảnh kinh tế toàn cầu và khu vực xuất hiện nhiều biến động phức tạp, đặc biệt là đại dịch Covid-19, dẫn đến các thay đổi chính sách vĩ mô khó lường trước. Tình trạng bất định trong điều hành chính sách kinh tế (Economic Policy Uncertainty - EPU) làm gia tăng bất đối xứng thông tin, ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định đầu tư, tín dụng và thanh khoản của các trung gian tài chính. Mặc dù các nghiên cứu trước đây tại Việt Nam đã tiếp cận các yếu tố vi mô nội tại của ngân hàng và một số biến vĩ mô truyền thống (GDP, lạm phát), nhưng chưa có công trình nào đánh giá tác động định lượng của bất định chính sách kinh tế toàn cầu, bất định chính sách kinh tế Châu Á và chỉ số rủi ro chính trị đến hiệu quả hoạt động của hệ thống NHTM Việt Nam.

Mục tiêu nghiên cứu tổng quát của đề tài là phân tích ảnh hưởng của các yếu tố bất định chính sách kinh tế Châu Á và toàn cầu đến hiệu quả hoạt động của các NHTM tại Việt Nam, từ đó đề xuất các hàm ý quản trị và kiến nghị chính sách nhằm gia tăng hiệu quả hoạt động ngân hàng.

Mục tiêu nghiên cứu cụ thể bao gồm:

1. Xác định tác động của các yếu tố bất định chính sách, bao gồm bất định chính sách kinh tế thế giới và Châu Á ảnh hưởng tới hiệu quả hoạt động của các NHTM tại Việt Nam.
2. Đo lường chiều hướng và mức độ tác động của các yếu tố, bao gồm bất định chính sách kinh tế tác động tới hiệu quả hoạt động của các NHTM tại Việt Nam.
3. Đề xuất một số giải pháp và kiến nghị dựa trên kết quả nghiên cứu thực nghiệm nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của NHTM.

Nhiệm vụ nghiên cứu được cụ thể hóa qua 3 câu hỏi nghiên cứu:

1. Liệu bất định chính sách kinh tế và bất định chính sách Châu Á có tác động tới hiệu quả hoạt động của NHTM tại Việt Nam?
2. Các yếu tố bất định chính sách kinh tế thế giới và Châu Á ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động NHTM Việt Nam như thế nào?
3. Đề xuất nào là phù hợp dựa trên kết quả nghiên cứu để các ngân hàng nâng cao hiệu quả hoạt động NHTM Việt Nam trong thời gian tới?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Tác động của bất định chính sách kinh tế toàn cầu và Châu Á, cùng các yếu tố tài chính đặc thù và vĩ mô, đến hiệu quả hoạt động của các NHTM Việt Nam.
• Phạm vi không gian: Mẫu nghiên cứu gồm 23 NHTM tại Việt Nam có dữ liệu tài chính công bố đầy đủ và liên tục. Tính đến ngày 31/12/2020, tổng tài sản của 23 ngân hàng này đạt 8.873.073 tỷ đồng, chiếm 83,29% trong tổng số 10.652.207 tỷ đồng tài sản của toàn bộ 31 NHTM tại Việt Nam, đảm bảo tính đại diện cho hệ thống.
• Phạm vi thời gian: Giai đoạn 14 năm, từ năm 2008 đến năm 2021.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng khung phân tích dựa trên lý thuyết trung gian tài chính (Peter S. Rose), lý thuyết hiệu quả doanh nghiệp của Farrell (1957), cùng các quan điểm đánh giá hiệu quả ngân hàng theo tiếp cận kế toán và cấu trúc tài sản (Chang et al., 2010; Leightner & Lovell, 1998). Khái niệm bất định chính sách kinh tế được tiếp cận theo Abel (1983), Keynes (1973), Jurado, Ludvigson & Ng (2015) và Al-Thaqeb & Algharabali (2019).

Phương pháp đo lường chỉ số bất định chính sách kinh tế kế thừa nghiên cứu phân tích văn bản (text-mining) của Baker, Bloom & Davis (2016) và Davis (2016). Chỉ số GEPU là trung bình chỉ số EPU theo GDP của 16 quốc gia, trong khi chỉ số AEPU được tính bằng trung bình chỉ số EPU theo năm của 4 quốc gia có quan hệ kinh tế trọng yếu với Việt Nam gồm Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc và Singapore.

Phân nhóm biến	Tên biến	Ký hiệu	Công thức đo lường	Kỳ vọng dấu	Nguồn dữ liệu
Biến phụ thuộc	Tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản bình quân	ROAA	Lợi nhuận sau thuế / Tổng tài sản bình quân	-	Báo cáo tài chính kiểm toán 23 NHTM
	Tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu	ROEA	Lợi nhuận sau thuế / Vốn chủ sở hữu	-	Báo cáo tài chính kiểm toán 23 NHTM
Biến độc lập nội tại	Quy mô ngân hàng	SIZE	Ln(Tổng tài sản)	+	Báo cáo tài chính kiểm toán 23 NHTM
	Mức độ an toàn vốn	TE/TA	Vốn chủ sở hữu / Tổng tài sản	+	Báo cáo tài chính kiểm toán 23 NHTM
	Tính thanh khoản	LA/TA	Tài sản lưu động / Tổng tài sản	+	Báo cáo tài chính kiểm toán 23 NHTM
	Chất lượng tài sản	TL/TA	Tổng dư nợ cho vay / Tổng tài sản	-	Báo cáo tài chính kiểm toán 23 NHTM
	Rủi ro tín dụng	DB/TL	Nợ xấu / Tổng dư nợ cho vay	-	Báo cáo tài chính kiểm toán 23 NHTM
	Tỷ lệ chi phí hoạt động	C/I	Tổng chi phí hoạt động / Tổng thu nhập hoạt động	-	Báo cáo tài chính kiểm toán 23 NHTM
Biến độc lập vĩ mô/bên ngoài	Tăng trưởng kinh tế	GDP	Tốc độ tăng trưởng GDP hàng năm (%)	+	Tổng cục Thống kê, NHNN
	Lạm phát	CPI	Chỉ số giá tiêu dùng hàng năm (%)	-	Tổng cục Thống kê, NHNN
	Bất định chính sách toàn cầu	LGEPU	Logarit tự nhiên của GEPU trung bình năm	-	Website Economic Policy Uncertainty
	Bất định chính sách Châu Á	LAEPU	Logarit tự nhiên của AEPU trung bình năm	-	Website Economic Policy Uncertainty
	Điểm rủi ro chính trị	PR	Điểm xếp hạng rủi ro chính trị (thang 0–100)	-	Tổ chức PRS Group

Về mô hình và phương pháp ước lượng: Khóa luận thiết lập 4 phương trình hồi quy dữ liệu bảng (panel data) dựa trên khung mô hình của Seyed Alireza Athari (2016):

• Mô hình 1: $ROAA = f(SIZE, LA/TA, TE/TA, TL/TA, DB/TL, C/I, PR, CPI, LGEPU, GDP)$
• Mô hình 2: $ROEA = f(SIZE, LA/TA, TE/TA, TL/TA, DB/TL, C/I, PR, CPI, LGEPU, GDP)$
• Mô hình 3: $ROAA = f(SIZE, LA/TA, TE/TA, TL/TA, DB/TL, C/I, PR, CPI, LAEPU, GDP)$
• Mô hình 4: $ROEA = f(SIZE, LA/TA, TE/TA, TL/TA, DB/TL, C/I, PR, CPI, LAEPU, GDP)$

Quy trình xử lý dữ liệu được thực hiện trên phần mềm Stata 15.1 qua các bước:

1. Thống kê mô tả dữ liệu và lập ma trận hệ số tương quan.
2. Kiểm tra hiện tượng đa cộng tuyến thông qua hệ số phóng đại phương sai (VIF).
3. Chạy các mô hình hồi quy gộp OLS (Pooled OLS), mô hình tác động cố định (FEM) và mô hình tác động ngẫu nhiên (REM).
4. Thực hiện kiểm định Hausman để chọn lựa giữa FEM và REM.
5. Kiểm định các khuyết tật mô hình: kiểm định phương sai sai số thay đổi (Breusch-Pagan test) và kiểm định tự tương quan (Autocorrelation).
6. Sử dụng phương pháp bình phương nhỏ nhất tổng quát khả thi (Feasible Generalized Least Squares - FGLS) để khắc phục triệt để hiện tượng phương sai thay đổi và tự tương quan, đảm bảo ước lượng thu được là vững và hiệu quả.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Lý do chọn đề tài

Chương 1 thiết lập tính cấp thiết của nghiên cứu trong bối cảnh các NHTM Việt Nam tái thiết sau giai đoạn 2011–2015 và thích ứng trước những biến động chính sách toàn cầu, dịch bệnh Covid-19. Tác giả xác định rõ 3 mục tiêu cụ thể, 3 câu hỏi nghiên cứu, phạm vi dữ liệu 23 NHTM giai đoạn 2008–2021 (đại diện 83,29% tài sản toàn ngành), phương pháp nghiên cứu định lượng trên Stata 15.1 và bố cục tổng thể gồm 5 chương.

Chương 2: Cơ sở lý thuyết về bất định chính sách kinh tế và hiệu quả hoạt động ngân hàng

Chương này hệ thống hóa các định chế lý thuyết về hoạt động kinh doanh ngân hàng thương mại, các chỉ số đo lường hiệu quả (ROA, ROE) và bản chất của bất định chính sách kinh tế (EPU). Tác giả phân tích diễn biến chỉ số GEPU giai đoạn 1997–2020 qua Biểu đồ 1, làm rõ các đỉnh biến động gắn với Khủng hoảng tài chính châu Á (1998), Khủng hoảng tài chính toàn cầu (2008–2009), Brexit (2016) và đại dịch Covid-19 (2019–2020). Chương 2 cũng tổng thuật sâu sắc các công trình quốc tế (Athari, 2016; Baker et al., 2016; Bougatef, 2017; Dietrich & Wanzenried, 2014) và nghiên cứu tại Việt Nam (Lê Hải Trung et al., 2022; Trịnh Quốc Trung & Nguyễn Văn Sang, 2013; Lê Tấn Phước & Bùi Xuân Diễn, 2016; Hồ Thị Lam et al., 2017), từ đó chỉ ra khoảng trống về tác động của GEPU, AEPU và PR tại Việt Nam.

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu

Chương 3 trình bày sơ đồ quy trình nghiên cứu chuẩn hóa từ thu thập dữ liệu thứ cấp, xây dựng 4 mô hình thực nghiệm, định nghĩa chi tiết công thức đo lường của 12 biến số (ROAA, ROEA, SIZE, LA/TA, TE/TA, TL/TA, DB/TL, C/I, PR, CPI, LGEPU, LAEPU, GDP) và lập bảng kỳ vọng dấu giả thuyết. Chương này cũng phân tích chi tiết cơ sở toán học của các ước lượng Pooled OLS, FEM, REM, quy trình kiểm định Hausman, tiêu chuẩn kiểm tra VIF < 10, kiểm định Breusch-Pagan và kỹ thuật hồi quy FGLS để xử lý khuyết tật mô hình.

Chương 4: Phân tích kết quả nghiên cứu

Chương 4 thể hiện toàn bộ các kết quả xử lý dữ liệu và kiểm định thực nghiệm thông qua hệ thống bảng từ Bảng 5 đến Bảng 30:

• Thống kê mô tả (Bảng 5) và ma trận tương quan giữa các biến phụ thuộc và độc lập trong 4 mô hình (Bảng 6 đến Bảng 9).
• Kiểm định đa cộng tuyến (Bảng 10) xác nhận hệ số VIF của các biến đều nhỏ hơn 10, không xảy ra hiện tượng đa cộng tuyến nghiêm trọng.
• Kết quả hồi quy Pooled OLS, FEM, REM cho các mô hình (Bảng 11, 16, 21, 26). Kiểm định Hausman (Bảng 12, 17, 22, 27) chỉ ra sự phù hợp của mô hình FEM hoặc REM tùy trường hợp.
• Kiểm định khuyết tật (Bảng 13, 14, 18, 19, 23, 24, 28, 29) phát hiện sự hiện diện của hiện tượng phương sai sai số thay đổi và tự tương quan.
• Ước lượng FGLS cuối cùng (Bảng 15, 20, 25, 30) đưa ra kết quả ước lượng vững, làm căn cứ thảo luận chi tiết về ảnh hưởng của từng yếu tố vĩ mô và vi mô lên ROAA và ROEA.

Chương 5: Kết luận và khuyến nghị

Chương cuối cùng tổng kết các phát hiện chính từ kết quả thực nghiệm của Chương 4, đối chiếu mức độ phù hợp giữa giả thuyết và thực tế. Trên cơ sở đó, tác giả xây dựng 3 nhóm khuyến nghị chính: nâng cao chất lượng tín dụng, củng cố quy mô vốn chủ sở hữu, và kiến nghị cơ chế điều hành vĩ mô cho Ngân hàng Nhà nước và Chính phủ. Cuối chương nêu rõ các giới hạn về dữ liệu và đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo.

Kết quả và đóng góp

Tổng hợp kết quả hồi quy mô hình FGLS đối với các nhân tố tác động đến hiệu quả hoạt động (ROAA, ROEA) của 23 NHTM Việt Nam giai đoạn 2008–2021:

Nhân tố / Biến số	Chiều hướng tác động thực tế	Ý nghĩa thống kê	Diễn giải kết quả thực nghiệm
Quy mô ngân hàng (SIZE)	Cùng chiều (+)	Có ý nghĩa	Ngân hàng quy mô tài sản lớn tận dụng tốt lợi thế kinh tế theo quy mô, tăng khả năng đa dạng hóa danh mục và tối ưu hóa năng lực sinh lời.
Mức độ an toàn vốn (TE/TA)	Cùng chiều (+)	Có ý nghĩa	Tỷ lệ vốn chủ sở hữu cao tạo bộ đệm an toàn vững chắc, giảm chi phí huy động vốn bên ngoài và nâng cao hiệu quả hoạt động.
Tăng trưởng kinh tế (GDP)	Cùng chiều (+)	Có ý nghĩa	Tăng trưởng GDP thúc đẩy nhu cầu tín dụng, mở rộng dịch vụ ngân hàng và cải thiện năng lực trả nợ của khách hàng.
Bất định chính sách Châu Á (LAEPU)	Cùng chiều (+)	Có ý nghĩa	Bất định chính sách tại 4 nước đối tác lớn ở Châu Á thúc đẩy dòng vốn hoặc dịch chuyển hoạt động thương mại, tạo cơ hội gia tăng tỷ suất sinh lời cho các NHTM Việt Nam.
Tỷ lệ chi phí trên thu nhập (C/I)	Ngược chiều (-)	Có ý nghĩa	Chi phí hoạt động quản lý kém hiệu quả làm xói mòn trực tiếp lợi nhuận ròng của ngân hàng.
Rủi ro tín dụng (DB/TL)	Ngược chiều (-)	Có ý nghĩa	Tỷ lệ nợ xấu tăng cao buộc ngân hàng phải trích lập dự phòng rủi ro lớn, làm giảm sút ROA và ROE.
Chất lượng tài sản (TL/TA)	Không tác động	Không có ý nghĩa	Tỷ lệ cho vay trên tổng tài sản không thể hiện tác động rõ ràng đến hiệu quả sinh lời trong mẫu nghiên cứu.
Tính thanh khoản (LA/TA)	Không tác động	Không có ý nghĩa	Tỷ lệ tài sản lưu động không tác động có ý nghĩa thống kê đến ROA/ROE.
Điểm rủi ro chính trị (PR)	Không tác động	Không có ý nghĩa	Điểm rủi ro chính trị không tạo ra sự biến động đáng kể đến hiệu quả kinh doanh của nhóm NHTM Việt Nam.
Bất định chính sách toàn cầu (LGEPU)	Không tác động	Không có ý nghĩa	Chỉ số GEPU không có ảnh hưởng mang ý nghĩa thống kê trực tiếp đến hiệu quả hoạt động của NHTM Việt Nam trong giai đoạn 2008–2021.

Các giải pháp và khuyến nghị do tác giả đề xuất:

• Tăng cường chất lượng các khoản vay: Tái cấu trúc quy trình cấp tín dụng, nâng cao chất lượng thẩm định, kiểm soát chặt chẽ tỷ lệ nợ xấu (DB/TL) nhằm giảm áp lực chi phí dự phòng rủi ro tín dụng.
• Gia tăng vốn chủ sở hữu: Tăng cường quy mô vốn tự có (TE/TA) thông qua phát hành cổ phần, giữ lại lợi nhuận để củng cố hệ số an toàn vốn, gia tăng khả năng chống chịu trước các cú sốc tài chính.
• Nâng cao hiệu quả quản trị chi phí: Kiểm soát chặt chẽ tỷ lệ C/I thông qua tối ưu hóa bộ máy vận hành và hiện đại hóa công nghệ.
• Kiến nghị đối với Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước: Xây dựng khung điều hành chính sách tiền tệ và vĩ mô nhất quán, minh bạch; thường xuyên theo dõi các biến động chính sách kinh tế từ các quốc gia trong khu vực Châu Á (Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore) để có phương án điều tiết tỷ giá, lãi suất và cung tiền chủ động.

Đóng góp của đề tài:

• Về mặt khoa học: Bổ sung bằng chứng thực nghiệm mới về mối liên hệ giữa bất định chính sách kinh tế khu vực/toàn cầu (GEPU, AEPU) và rủi ro chính trị (PR) với hiệu quả hoạt động của hệ thống NHTM tại một thị trường mới nổi như Việt Nam, lấp đầy khoảng trống nghiên cứu giai đoạn 2008–2021.
• Về mặt thực tiễn: Cung cấp cơ sở định lượng giúp các nhà quản trị ngân hàng nhận diện rõ mức độ ảnh hưởng của chi phí, nợ xấu, quy mô vốn và các yếu tố ngoại cảnh khu vực đến hiệu quả tài chính.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận chỉ ra một số hạn chế gắn liền với phạm vi nghiên cứu:

• Dữ liệu nghiên cứu mới chỉ bao quát 23 NHTM do một số ngân hàng thương mại cổ phần không công bố đầy đủ báo cáo tài chính kiểm toán trong toàn bộ giai đoạn 2008–2021.
• Đề tài sử dụng chỉ số GEPU (16 quốc gia) và AEPU (tổng hợp từ 4 quốc gia: Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore) do Việt Nam chưa có chỉ số đo lường bất định chính sách kinh tế riêng biệt.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ hệ thống ngân hàng khi dữ liệu sẵn có, kéo dài chuỗi thời gian sau năm 2021, hoặc phát triển chỉ số EPU đặc thù cho nền kinh tế Việt Nam để đánh giá chi tiết hơn.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu tham khảo hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên cao học chuyên ngành Ngân hàng, Tài chính - Doanh nghiệp, Kinh tế học ứng dụng trong việc tiếp cận phương pháp xây dựng mô hình hồi quy dữ liệu bảng, quy trình xử lý khuyết tật bằng FGLS trên phần mềm Stata.
• Các nhà nghiên cứu quan tâm đến chủ đề bất định chính sách kinh tế (EPU), rủi ro chính trị và hiệu quả kinh doanh của các định chế tài chính tại các thị trường đang phát triển.
• Phần mô tả biến, kỳ vọng dấu (Bảng 3, Bảng 4) và hệ thống bảng kiểm định khuyết tật mô hình (từ Bảng 10 đến Bảng 30) trong văn bản có giá trị thực hành cao đối với nghiên cứu định lượng kinh tế lượng.

Câu hỏi thường gặp

1. Mẫu nghiên cứu của khóa luận gồm bao nhiêu ngân hàng và có tính đại diện như thế nào?
Mẫu nghiên cứu gồm 23 NHTM tại Việt Nam trong giai đoạn 2008–2021 có dữ liệu kiểm toán đầy đủ. Tính đến ngày 31/12/2020, tổng tài sản của 23 ngân hàng này đạt 8.873.073 tỷ đồng, chiếm 83,29% tổng tài sản của toàn bộ 31 NHTM tại Việt Nam (10.652.207 tỷ đồng), đảm bảo tính đại diện cho toàn hệ thống.

2. Chỉ số bất định chính sách kinh tế Châu Á (AEPU) và toàn cầu (GEPU) được tính toán như thế nào trong bài?
Chỉ số GEPU là logarit tự nhiên của giá trị trung bình 12 tháng chỉ số GEPU toàn cầu (dựa trên dữ liệu text-mining của 16 quốc gia do Davis công bố). Chỉ số LAEPU là logarit tự nhiên của giá trị trung bình chỉ số EPU theo năm của 4 quốc gia Châu Á có quan hệ kinh tế mật thiết với Việt Nam gồm Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc và Singapore.

3. Kết quả thực nghiệm chỉ ra những yếu tố nào tác động đáng kể nhất đến ROA và ROE của ngân hàng?
Quy mô ngân hàng (SIZE), mức độ an toàn vốn (TE/TA), tốc độ tăng trưởng kinh tế (GDP) và bất định chính sách Châu Á (LAEPU) có tác động cùng chiều (+). Tỷ lệ chi phí trên thu nhập (C/I) và tỷ lệ nợ xấu (DB/TL) có tác động ngược chiều (-) rõ rệt.

4. Vì sao tác giả phải sử dụng phương pháp hồi quy FGLS?
Sau khi chạy các mô hình Pooled OLS, FEM và REM, các kiểm định thống kê cho thấy mô hình xuất hiện hiện tượng phương sai sai số thay đổi (kiểm định Breusch-Pagan) và hiện tượng tự tương quan. Phương pháp FGLS được sử dụng để khắc phục triệt để các khuyết tật này, đảm bảo các hệ số ước lượng thu được không bị chệch và có độ tin cậy thống kê cao.

5. Điểm rủi ro chính trị (PR) và bất định chính sách toàn cầu (LGEPU) có tác động đến hiệu quả NHTM Việt Nam không?
Trong giai đoạn 2008–2021, kết quả hồi quy cho thấy biến điểm rủi ro chính trị (PR) và bất định chính sách toàn cầu (LGEPU) không có tác động mang ý nghĩa thống kê đến các chỉ số hiệu quả hoạt động (ROAA, ROEA) của các NHTM Việt Nam.

Kết luận

Khóa luận của tác giả Nguyễn Xuân Tiến đã phân tích định lượng tác động của bất định chính sách kinh tế và các nhân tố tài chính đến hiệu quả hoạt động của 23 NHTM Việt Nam giai đoạn 2008–2021. Bằng kỹ thuật hồi quy FGLS trên dữ liệu bảng, nghiên cứu khẳng định quy mô ngân hàng, an toàn vốn, tăng trưởng GDP và bất định chính sách Châu Á tác động cùng chiều, trong khi nợ xấu và tỷ lệ chi phí hoạt động tác động tiêu cực đến ROA và ROE. Nghiên cứu cung cấp hệ thống luận cứ thực nghiệm quan trọng, làm cơ sở đề xuất các giải pháp nâng cao chất lượng tín dụng, gia tăng năng lực vốn và hoàn thiện chính sách điều hành vĩ mô cho ngành ngân hàng Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 đã thể hiện rõ vấn đề cần nghiên cứu, câu hỏi nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu và kết cấu của bài luận. Phương pháp định lượng được sử dụng trong bài viết thông qua mô hình hồi quy khi sử dụng phần mềm thống kê kinh tế Stata 15.1, nhằm tìm ra các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động NHTM ở Việt Nam đặc biệt nhấn mạnh sự bất định chính sách kinh tế, từ đó đưa ra các giải pháp phù hợp để gia tăng hiệu quả hoạt động của các ngân hàng trong thời kỳ hiện tại. 7 Nguyễn Xuân Tiến CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ BẤT ĐỊNH CHÍNH SÁCH KINH TẾ VÀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG NGÂN HÀNG 2. BẤT ĐỊNH CHÍNH SÁCH KINH TẾ 2.

Khái niệm bất định chính sách kinh tế Bất định (Uncertainty) hay không chắc chắn là khái niệm được đề cập trong nhiều nghiên cứu. Khi cuốn sách “Thời đại của sự không chắc chắn” của John Kenneth Galbraith vào năm 1977 ra đời, “không chắc chắn” hay “bất định” được các chuyên gia đánh giá là chủ đề quan trọng trong lĩnh vực tài chính (Al-Thaqeb & Algharabali, 2019). Theo định nghĩa từ điển Oxford, sự không chắc chắn đề cập đến các tình huống mang tính nhận thức liên quan đến thông tin không hoàn hảo hoặc không xác định. Nó áp dụng cho các dự đoán về các sự kiện trong tương lai, cho các phép đo vật lý… Bất định chính sách kinh tế (EPU) là một khái niệm chưa được định nghĩa thống nhất trong giới học thuật.

Theo Al-Thaqeb & Algharabali (2019), một số học giả hiểu bất định chính sách kinh tế là chính sách tiền tệ, quy định và ngoại khóa không thể dự đoán được, cuối cùng góp phần vào sự biến động của thị trường. Theo Abel (1983), EPU có thể hiểu là những thay đổi bất ngờ ảnh hưởng đến hệ sinh thái kinh tế và cách những thay đổi đó ảnh hưởng đến các chính sách tiền tệ hoặc bất kỳ chính sách nào khác của chính phủ ảnh hưởng đến các chủ thể trong nền kinh tế. EPU làm gia tăng rủi ro cho các chủ thể trong nền kinh tế khi đưa ra các quyết định về chi tiêu, đầu tư. Bất định chính sách kinh tế được hiểu là những thay đổi không lường trước được của các chính sách kinh tế, ảnh hưởng đến hệ thống kinh tế và việc ra quyết định của các chủ thể trong nền kinh tế (Jurado, Ludvigson và Ng, 2015).

Như vậy, EPU có thể hiểu là những thay đổi bất ngờ, không lường trước được của chính phủ và cơ quan quản lý liên quan đến chính sách kinh tế. 8 Nguyễn Xuân Tiến 2. Đo lường GEPU EPU là một rủi ro không thể đoán trước phát sinh từ quá trình điều chỉnh chính sách. Việc đo lường hiệu quả của EPU là điều cần thiết đối với nghiên cứu lý thuyết và thực nghiệm liên quan.

Hiện tại, có hai phương pháp chính để đo EPU. Một được đo lường bằng các biến giả phi kinh tế (Ví dụ: Julio và Yook, 2012) hoặc sự biến động của một biến chính sách kinh tế duy nhất (Ví dụ, Creal và Wu, 2016). Tuy nhiên, vấn đề chính của phương pháp này là nhiều thay đổi chính sách khó được mô hình hóa thông qua các thống kê tiêu chuẩn. Phương pháp khác xây dựng chỉ số tổng hợp dựa trên phân tích văn bản (Ví dụ: Baker và cộng sự, 2016; Manela và Moreira, 2017; Huang và cộng sự, 2020).

Chỉ số toàn diện này có thể phản ánh mức tổng thể của EPU, với tính liên tục tốt, khả năng truy nguyên và khả năng thay đổi theo thời gian. Do đó, tác giả sử dụng chỉ số EPU do Baker et al đề xuất. Baker, Bloom và Davis (2016) dựa trên cơ sở thu thập tin tức, phân tích dữ liệu text để xây dựng chỉ số EPU của các quốc gia trên thế giới. Nhóm tác giả xây dựng các chỉ số dựa trên các cụm từ có hàm ý bất ổn trên phương tiện truyền thông theo phương pháp khai phá dữ liệu dạng chữ (text-mining).

Chỉ số này được các tác giả xây dựng dựa trên 2 nguồn thông tin chính. Thứ nhất, các tác giả dựa trên thống kê về các cụm từ thể hiện sự bất ổn chính sách kinh tế trong các bài báo được thống kê về tần suất và thái độ theo công nghệ học máy. Điều này cho thấy, mức độ không chắc chắn của truyền thông về chính sách kinh tế trong tương lai, từ đó, phản ánh tới hành vi của các chủ thể tham gia trong thị trường. Thứ hai, các tác giả đánh giá sự bất ổn chính sách kinh tế thông qua sự không đồng nhất của các nhà dự báo kinh tế về chính sách kinh tế trong tương lai thông qua sai lệch về dự báo trong các chỉ số kinh tế cốt lõi của kinh tế vĩ mô.

Bằng cách sử dụng thuật toán, nhóm nghiên cứu đã xây dựng cách thức đo lường EPU dựa trên thông tin được đăng tải chính thống ở các quốc gia. EPU được tính bằng mức trung bình của ba phần: mức độ đưa tin của báo về sự không chắc chắn liên quan đến chính sách về kinh tế, bao nhiêu điều khoản trong bộ luật thuế liên bang sắp hết hạn và sự bất đồng giữa các nhà dự báo kinh tế. Mỗi chỉ số EPU quốc gia phản ánh tần suất tương đối của các bài báo trong nước có bộ ba thuật ngữ liên quan đến nền kinh tế, sự bất định và các 9 Nguyễn Xuân Tiến vấn đề liên quan đến chính sách. Dữ liệu nào được cập nhật theo tháng và công bố trên website.

Davis (2016) dựa trên nghiên cứu của Baker, Bloom và Davis (2016) xây dựng chỉ số hàng tháng về Sự bất định của chính sách Kinh tế Toàn cầu (GEPU) từ tháng 1 năm 1997. Chỉ số GEPU được tính bởi chỉ số EPU quốc gia trung bình theo GDP trên 16 quốc gia chiếm 2/3 sản lượng sản xuất toàn cầu. Chỉ số GEPU tăng mạnh do phản ứng với Khủng hoảng tài chính châu Á, vụ khủng bố 11/9, cuộc xâm lược Iraq do Hoa Kỳ dẫn dầu năm 2003, Khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008-2009, cuộc khủng hoảng nhập cư châu Âu, những lo ngại về nền kinh tế Trung Quốc vào cuối năm 2015, và cuộc trưng cầu dân ý về Brexit vào tháng 6 năm 2016. Nó dao động ở mức cao liên tục từ giữa năm 2011 đến đầu năm 2013, giai đoạn được đặc trưng bởi các cuộc khủng hoảng ngân hàng và nợ có chủ quyền tái diễn ở Khu vực đồng tiền chung châu Âu, các cuộc chiến căng thẳng giữa các đảng phái về chính sách tài khóa và chăm sóc sức khỏe ở Hoa Kỳ và sự chuyển đổi lãnh đạo nhiều thế hệ ở Trung Quốc.

Giá trị trung bình của Chỉ số GEPU từ tháng 7 năm 2011 đến tháng 8 năm 2016 cao hơn 60% so với trong hơn 14 năm trước đó và cao hơn 22% so với năm 2008-2009. Biểu đồ 1: Diễn biến chỉ số GEPU giai đoạn 1997 - 2020 Nguồn: http://www.com/ 10 Nguyễn Xuân Tiến Biểu đồ 1 mô tả biến động của chỉ số GEPU, giai đoạn từ 1997 - 2020. Có thể thấy, chỉ số GEPU đều tăng mạnh ở các sự kiện mang tính bất ổn cao như khủng hoảng tài chính tại châu Á và Liên Xô cuối năm 1998, khủng hoảng kinh tế thế giới giai đoạn 2008 - 2009, cho đến các sự kiện chính trị như Brexit năm 2016 hay cuộc tranh cử Tổng thống nhiệm kỳ II của cựu Tổng thống Donald Trump. Chỉ số GEPU đạt đỉnh tại thời điểm cuối năm 2019, với sự bùng phát của đại dịch Covid-19, ảnh hưởng nặng nề đến nền kinh tế thế giới và chuỗi cung ứng giá trị toàn cầu.3 Tác động của bất định chính sách kinh tế Ảnh hưởng của EPU đến các chủ thể trong nền kinh tế được chứng minh qua nhiều lý thuyết và nghiên cứu thực nghiệm.

Keynes (1973) đã nhận định bất định, bao gồm bất định chính sách kinh tế dẫn đến tình trạng thiếu thông tin làm cho cac chủ thể khó có thể ra quyết định về chi tiêu và đầu tư. EPU được xem như là một rủi ro đối với các chủ thể trong nền kinh tế. Baker và cộng sự (2016) cho rằng sự không chắc chắn về chính sách đặc biệt làm trì hoãn khả năng phục hồi từ suy thoái kinh tế do các doanh nghiệp và hộ gia đình trì hoãn các quyết định của họ về chi tiêu đầu tư và tiêu dùng. Dựa trên tổng hợp của Al-Thaqeb & Algharabali (2019), EPU có ảnh hưởng đến toàn bộ các chủ thể trong nền kinh tế.

EPU làm gia tăng tỷ lệ thất nghiệp, giảm tốc độ tăng trưởng kinh tế. Người tiêu dùng buộc phải trì hoãn chi tiêu khi thu nhập không chắc chắn cao (Eberly, 1994). Hoạt động đầu tư của các hộ gia đình và doanh nghiệp cũng bị ảnh hưởng đáng kể trong thời kỳ chính sách kinh tế bất định do những rủi ro mà EPU mang lại (Bloom, 2009; P astor & Veronesi, 2012). Sự gia tăng sự không chắc chắn về chính sách sẽ có tác động lâu dài đến các khoản đầu tư vốn, và kết quả là những hậu quả lâu dài đối với tăng trưởng kinh tế (Barrero, Bloom, & Wright, 2017).

Đặc biệt, lĩnh vực tài chính ngân hàng chịu ảnh hưởng nghiêm trọng. EPU dẫn đến tình trạng thông tin bất cân xứng cũng như đạo đức của người vay làm cho các hoạt động của các chủ thể trung gian tài chính gặp nhiều bất lợi. Tahbaz-Salehi và Vedolin (2017) cho rằng những bất ổn về chính sách tiền tệ thường có tác động đến tỷ giá hối đoái và các thị trường giao dịch trên thị trường tài chính. Bordo, Duca và Koch (2016), EPU đó có mối quan hệ ngược chiều với tăng trưởng tín dụng của các ngân hàng.

Do đó, 11 Nguyễn Xuân Tiến sự không chắc chắn liên quan đến các chính sách trong tương lai có thể dừng hoặc giảm tốc độ tăng trưởng tín dụng ngân hàng bằng cách tăng các ràng buộc đối với tài trợ của ngân hàng. Pierce và Schott (2016) quan sát thấy rằng tác động của thương mại quốc tế đối với việc làm trong nước phụ thuộc vào mức độ tiếp xúc của ngành và thương mại; tiếp xúc nhiều hơn dẫn đến hiệu ứng mạnh hơn. Họ chỉ ra rằng tác động của sự không chắc chắn đối với việc làm phụ thuộc vào mức độ tiếp xúc của ngành đối với cả các chính sách kinh tế và thương mại quốc tế. Những nghiên cứu trên cho thấy ảnh hưởng của EPU đến nền kinh tế và các chủ thể trong nền kinh tế, bao gồm ngân hàng.

HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG NGÂN HÀNG 2. Cơ sở lý thuyết về hiệu quả hoạt động ngân hàng NHTM, theo Quản trị Ngân hàng thương mại – Peter S.