Luận văn thạc sĩ tác động của công nghiệp hóa và đô thị hóa đến đời sống người dân trên địa bàn huyện bến lức tỉnh long an

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu tác động của công nghiệp hóa và đô thị hóa đến đời sống người dân trên địa bàn huyện bến lức tỉnh, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Tô Công Thành
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh Tế
• Đề tài: Tác Động Công Nghiệp Hóa Đến Đời Sống Huyện Bến Lức
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: ĐÔ THỊ HÓA, PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP VÀ BÀI HỌC KINH NGHIỆM
• 1.1. Đô thị hoá và phát triển công nghiệp
• 1.2. Đất nông nghiệp và xu hướng biến động đất nông nghiệp
• 1.3. Tình hình đô thị hoá và phát triển công nghiệp
• 1.4. Phát triển công nghiệp vùng nông thôn
• 1.5. Lý thuyết sinh kế bền vững của DFID
• 1.6. Bài học kinh nghiệm
• 1.7. Đô thị hóa bền vững ở Hàn Quốc: thành tựu và những vấn đề đặt ra
• 1.8. Quá trình đô thị hóa vùng ven đô thành phố Hồ Chí Minh từ sau đổi mới (1986 – 1996)
• 1.9. Bài học kinh nghiệm được đúc kết
• 1.10. Tóm tắt chương I
• 2. CHƯƠNG 2: GIỚI THIỆU TỔNG QUAN VỀ HUYỆN BẾN LỨC – TỈNH LONG AN
• 2.1. Vị trí địa lý Long An
• 2.2. Vị trí địa lý huyện Bến Lức
• 2.3. Hiện trạng phát triển kinh tế xã hội huyện Bến Lức
• 2.4. Tăng trưởng kinh tế
• 2.5. Cơ cấu kinh tế. Thu nhập dân cư
• 2.6. Hệ thống kết cấu hạ tầng
• 2.7. Tốc độ tăng dân số và cơ cấu dân số
• 2.8. Các điều kiện phát triển. Dân số - Lao động
• 2.9. Quy mô lực lượng lao động
• 2.10. Tình hình phát triển công nghiệp Bến Lức
• 2.11. Tình hình sử dụng đất quy hoạch
• 2.12. Tình hình bồi thường, giải phóng mặt bằng và giải quyết khiếu nại đất đai
• 2.13. Tóm tắt chương II
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ KHẢO SÁT VÀ CÁC PHÂN TÍCH
• 3.1. Mô tả các đặc trưng mẫu
• 3.2. Các đặc điểm về sinh kế của người dân
• 3.3. Vốn con người
• 3.4. Vốn tài chính
• 3.5. Tài sản vật chất
• 3.6. Tài sản xã hội (vốn xã hội)
• 3.7. Các khả năng tiếp cận. Sử dụng điện. Nước sinh hoạt. Giao thông đi lại
• 3.8. Vệ sinh – Rác thải
• 3.9. Các tác động của phát triển công nghiệp
• 3.10. Thu nhập và chi tiêu của hộ. Thu nhập của hộ
• 3.11. Môi trường
• 3.12. Tệ nạn xã hội
• 3.13. Tóm tắt chương III
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về tác động công nghiệp hóa đến đời sống huyện Bến Lức

Công nghiệp hóa là một trong những yếu tố quan trọng thúc đẩy sự phát triển kinh tế xã hội tại huyện Bến Lức, tỉnh Long An. Quá trình này không chỉ tạo ra nhiều cơ hội việc làm mà còn làm thay đổi cơ cấu kinh tế của địa phương. Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích, công nghiệp hóa cũng mang lại nhiều thách thức cho đời sống người dân, đặc biệt là những hộ gia đình mất đất nông nghiệp. Việc chuyển đổi từ sản xuất nông nghiệp sang công nghiệp đã làm thay đổi cách thức sinh sống và sinh kế của người dân nơi đây.

1.1. Tình hình phát triển kinh tế xã hội huyện Bến Lức

Huyện Bến Lức đã chứng kiến sự chuyển mình mạnh mẽ trong những năm qua nhờ vào công nghiệp hóa. Tăng trưởng kinh tế đạt được nhờ vào việc thu hút đầu tư từ các khu công nghiệp, tạo ra hàng ngàn việc làm cho người dân. Tuy nhiên, sự phát triển này cũng đi kèm với những vấn đề như ô nhiễm môi trường và sự gia tăng tệ nạn xã hội.

1.2. Những thay đổi trong đời sống người dân

Công nghiệp hóa đã làm thay đổi đáng kể đời sống của người dân huyện Bến Lức. Nhiều hộ gia đình đã chuyển từ nghề nông sang làm việc trong các nhà máy, dẫn đến sự thay đổi trong thu nhập và chi tiêu. Tuy nhiên, không phải ai cũng có thể thích nghi với sự thay đổi này, đặc biệt là những người lớn tuổi.

II. Vấn đề và thách thức trong công nghiệp hóa tại Bến Lức

Mặc dù công nghiệp hóa mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng đặt ra nhiều thách thức cho huyện Bến Lức. Một trong những vấn đề lớn nhất là tình trạng mất đất nông nghiệp, ảnh hưởng đến sinh kế của nhiều hộ gia đình. Bên cạnh đó, sự gia tăng ô nhiễm môi trường và tệ nạn xã hội cũng là những vấn đề cần được giải quyết.

2.1. Tình trạng mất đất nông nghiệp

Quá trình công nghiệp hóa đã dẫn đến việc thu hồi một lượng lớn đất nông nghiệp để phục vụ cho các dự án phát triển. Điều này đã làm giảm diện tích đất canh tác, ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập và sinh kế của người dân. Nhiều hộ gia đình đã phải đối mặt với khó khăn trong việc tìm kiếm việc làm mới.

2.2. Ô nhiễm môi trường và tệ nạn xã hội

Sự phát triển nhanh chóng của các khu công nghiệp đã dẫn đến tình trạng ô nhiễm môi trường nghiêm trọng. Nước thải từ các nhà máy không được xử lý đúng cách đã làm ô nhiễm nguồn nước, ảnh hưởng đến sức khỏe của người dân. Đồng thời, sự gia tăng dân số và di cư từ nông thôn vào thành phố cũng làm gia tăng tệ nạn xã hội.

III. Phương pháp giải quyết vấn đề trong công nghiệp hóa

Để giải quyết những vấn đề phát sinh từ công nghiệp hóa, huyện Bến Lức cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Việc xây dựng chính sách phát triển bền vững là rất cần thiết để đảm bảo lợi ích cho người dân và bảo vệ môi trường.

3.1. Chính sách phát triển bền vững

Cần xây dựng các chính sách phát triển bền vững nhằm bảo vệ môi trường và đảm bảo sinh kế cho người dân. Các dự án phát triển cần được đánh giá tác động môi trường trước khi triển khai để giảm thiểu ô nhiễm.

3.2. Đào tạo nghề cho người dân

Đào tạo nghề cho người dân là một trong những giải pháp quan trọng để giúp họ thích nghi với sự thay đổi trong cơ cấu lao động. Các chương trình đào tạo cần được thiết kế phù hợp với nhu cầu của thị trường lao động hiện tại.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu về tác động của công nghiệp hóa đến đời sống người dân huyện Bến Lức đã chỉ ra rằng, mặc dù có nhiều thách thức, nhưng cũng có những cơ hội phát triển. Việc áp dụng các giải pháp hợp lý có thể giúp cải thiện đời sống người dân và phát triển kinh tế địa phương.

4.1. Kết quả khảo sát và phân tích

Kết quả khảo sát cho thấy, nhiều hộ gia đình đã có sự chuyển biến tích cực trong thu nhập nhờ vào việc làm trong các khu công nghiệp. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều hộ gặp khó khăn trong việc thích nghi với môi trường làm việc mới.

4.2. Các mô hình phát triển thành công

Một số mô hình phát triển thành công tại huyện Bến Lức đã được áp dụng, như mô hình hợp tác xã sản xuất nông nghiệp kết hợp với công nghiệp chế biến. Mô hình này không chỉ giúp tăng thu nhập cho người dân mà còn bảo vệ môi trường.

V. Kết luận và tương lai của huyện Bến Lức

Tương lai của huyện Bến Lức phụ thuộc vào khả năng quản lý và điều hành quá trình công nghiệp hóa một cách bền vững. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và người dân để đảm bảo rằng lợi ích từ công nghiệp hóa được chia sẻ công bằng.

5.1. Tầm nhìn phát triển bền vững

Huyện Bến Lức cần xây dựng một tầm nhìn phát triển bền vững, trong đó chú trọng đến việc bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân. Các chính sách cần được thực hiện đồng bộ và hiệu quả.

5.2. Khuyến khích sự tham gia của cộng đồng

Khuyến khích sự tham gia của cộng đồng trong quá trình phát triển là rất quan trọng. Người dân cần được lắng nghe và tham gia vào các quyết định liên quan đến cuộc sống của họ để đảm bảo rằng các chính sách phát triển thực sự phù hợp với nhu cầu của họ.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quá trình công nghiệp hóa và đô thị hóa tại Việt Nam, đặc biệt ở các vùng ven đô như huyện Bến Lức, tỉnh Long An, đã diễn ra mạnh mẽ trong những năm gần đây. Theo số liệu năm 2006, dân số huyện Bến Lức đạt khoảng 131.308 người với mật độ 454 người/km², trong đó tỷ lệ đô thị hóa ngày càng tăng, tạo áp lực lớn lên quỹ đất nông nghiệp và đời sống người dân. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là đánh giá tác động của công nghiệp hóa và đô thị hóa đến đời sống người dân mất đất tại huyện Bến Lức, phân tích hiện trạng các tài sản sinh kế và đề xuất giải pháp hỗ trợ sinh kế bền vững cho người dân. Nghiên cứu tập trung vào giai đoạn từ năm 2000 đến 2007, với phạm vi khảo sát tại 4 xã gồm Mỹ Yên, Long Hiệp, thị trấn Bến Lức và Lương Bình. Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp số liệu cụ thể về biến động đất đai, thu nhập, lao động và điều kiện sinh hoạt của người dân, từ đó góp phần xây dựng chính sách phát triển kinh tế xã hội bền vững, giảm thiểu tác động tiêu cực của đô thị hóa và công nghiệp hóa tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn sử dụng khung lý thuyết sinh kế bền vững (Sustainable Livelihood Approach - SLA) do Uỷ ban Phát triển Quốc tế (DFID) đề xuất. Theo đó, sinh kế bền vững là khả năng của con người duy trì và phát triển các tài sản sinh kế gồm vốn con người, vốn xã hội, vốn tự nhiên, vốn vật chất và vốn tài chính, đồng thời có thể đối phó và phục hồi trước các cú sốc và áp lực bên ngoài mà không làm suy thoái nguồn tài nguyên thiên nhiên. Khung sinh kế bền vững tập trung vào hoàn cảnh dễ bị tổn thương, các loại tài sản sinh kế và chính sách thể chế hỗ trợ. Ngoài ra, nghiên cứu còn tham khảo các lý thuyết về đô thị hóa và phát triển công nghiệp, đặc biệt là bài học kinh nghiệm từ quá trình đô thị hóa bền vững tại Hàn Quốc và vùng ven đô thành phố Hồ Chí Minh.

Các khái niệm chính bao gồm:

• Đô thị hóa và công nghiệp hóa
• Biến động đất nông nghiệp
• Tài sản sinh kế (vốn con người, xã hội, tự nhiên, vật chất, tài chính)
• Hoàn cảnh dễ bị tổn thương
• Sinh kế bền vững

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp thống kê mô tả để phân tích dữ liệu thu thập được. Dữ liệu sơ cấp được thu thập qua khảo sát trực tiếp 281 hộ dân tại 4 xã thuộc huyện Bến Lức, với tỷ lệ phân bổ cụ thể: Long Hiệp 31,7%, Mỹ Yên 25,6%, thị trấn Bến Lức 24,9%, Lương Bình 17,8%. Cỡ mẫu được chọn nhằm đảm bảo tính đại diện cho các nhóm dân cư bị ảnh hưởng bởi công nghiệp hóa và đô thị hóa. Dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ các báo cáo kinh tế xã hội của tỉnh Long An và huyện Bến Lức, các quy hoạch sử dụng đất, số liệu điều tra lao động việc làm và các nghiên cứu liên quan. Thời gian nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2000-2007, phù hợp với quá trình phát triển công nghiệp và đô thị hóa tại địa phương. Phân tích dữ liệu sử dụng các chỉ tiêu như số tuyệt đối, tỷ lệ phần trăm, tốc độ tăng trưởng trung bình để đánh giá biến động về đất đai, lao động, thu nhập và điều kiện sinh hoạt của người dân.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Biến động đất đai và đô thị hóa: Diện tích đất nông nghiệp tại huyện Bến Lức giảm từ 22.161 ha năm 2002 xuống còn khoảng 19.000 ha năm 2010, tương ứng giảm khoảng 14%. Đất công nghiệp và đất đô thị tăng mạnh, với đất công nghiệp tăng 37,7% và đất ở đô thị tăng từ 81 ha lên 1.809 ha trong cùng giai đoạn. Tỷ lệ dân số đô thị tăng từ 14,16% năm 1989 lên khoảng 25% năm 2006, cho thấy tốc độ đô thị hóa nhanh và áp lực lớn lên quỹ đất nông nghiệp.

2. Cơ cấu lao động và trình độ chuyên môn: Tổng số lao động năm 2006 là 86.374 người, tăng 1,1 lần so với năm 2000. Lao động trong ngành nông nghiệp giảm từ 80% năm 1995 xuống còn 45% năm 2006, trong khi lao động ngành dịch vụ tăng từ 11% lên 25%. Tỷ lệ lao động có trình độ chuyên môn kỹ thuật từ sơ cấp trở lên đạt 40% năm 2006, tăng 22% so với năm 2002. Tuy nhiên, lao động có bằng công nhân kỹ thuật chỉ chiếm khoảng 25,6%, cho thấy chất lượng lao động còn hạn chế.

3. Thu nhập và chi tiêu của hộ dân: Thu nhập bình quân đầu người tăng từ 595 USD năm 2000 lên 1.160 USD năm 2005, tăng gần gấp đôi trong 5 năm. Tỷ lệ hộ nghèo giảm từ 6,8% năm 2000 xuống còn 3,3% năm 2005. Tuy nhiên, khảo sát cho thấy nhiều hộ dân mất đất vẫn gặp khó khăn trong chuyển đổi nghề nghiệp và duy trì sinh kế ổn định.

4. Điều kiện sinh hoạt và hạ tầng: Tỷ lệ hộ dân sử dụng điện sinh hoạt đạt 99%, nước sạch sinh hoạt đạt 80%. Hệ thống giao thông được cải thiện với 45 km đường nhựa và nhiều cầu mới xây dựng. Tuy nhiên, tình trạng ô nhiễm môi trường và tệ nạn xã hội gia tăng tại các khu vực đô thị hóa nhanh, ảnh hưởng tiêu cực đến chất lượng cuộc sống.

Thảo luận kết quả

Việc giảm diện tích đất nông nghiệp do chuyển đổi sang đất công nghiệp và đô thị là xu hướng tất yếu trong quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa. Tuy nhiên, sự mất đất này ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế của người dân, đặc biệt là các hộ nông dân truyền thống. Sự chuyển dịch lao động từ nông nghiệp sang công nghiệp và dịch vụ diễn ra nhanh nhưng chưa đồng bộ về chất lượng và kỹ năng, dẫn đến tình trạng thiếu việc làm và thất nghiệp cục bộ, nhất là ở nhóm lao động trẻ. Thu nhập tăng nhưng chưa đồng đều, nhiều hộ dân mất đất chưa có giải pháp hỗ trợ hiệu quả để chuyển đổi nghề nghiệp, gây ra rủi ro về sinh kế bền vững.

So sánh với các nghiên cứu tại các vùng đô thị hóa khác như vùng ven thành phố Hồ Chí Minh và bài học từ Hàn Quốc, có thể thấy rằng việc quản lý quy hoạch đất đai, đầu tư phát triển hạ tầng xã hội và đào tạo nâng cao chất lượng lao động là những yếu tố then chốt để đảm bảo phát triển bền vững. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ biến động diện tích đất theo loại hình sử dụng, bảng phân bố lao động theo ngành nghề và biểu đồ tăng trưởng thu nhập bình quân đầu người để minh họa rõ nét các xu hướng chính.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo nghề và nâng cao kỹ năng lao động: Tổ chức các lớp đào tạo nghề phù hợp với nhu cầu thị trường lao động, đặc biệt cho nhóm lao động mất đất và lao động trẻ, nhằm nâng cao tỷ lệ lao động có trình độ chuyên môn kỹ thuật. Mục tiêu tăng tỷ lệ lao động có bằng công nhân kỹ thuật lên ít nhất 40% trong vòng 5 năm. Chủ thể thực hiện là các cơ quan đào tạo nghề phối hợp với chính quyền địa phương.

2. Xây dựng chính sách hỗ trợ sinh kế cho người dân mất đất: Cung cấp các gói hỗ trợ tài chính, tư vấn chuyển đổi nghề nghiệp, hỗ trợ tiếp cận vốn vay ưu đãi để người dân đầu tư sản xuất hoặc kinh doanh mới. Thời gian triển khai trong 3 năm, tập trung vào các xã chịu ảnh hưởng nặng nề nhất. Chủ thể thực hiện là UBND huyện phối hợp với các tổ chức tín dụng và các ban ngành liên quan.

3. Quản lý và quy hoạch sử dụng đất hiệu quả: Rà soát, điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất nhằm cân bằng giữa phát triển công nghiệp, đô thị và bảo vệ quỹ đất nông nghiệp. Đẩy mạnh công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng minh bạch, công bằng, đảm bảo quyền lợi người dân. Thực hiện liên tục trong giai đoạn 2024-2030. Chủ thể thực hiện là Sở Tài nguyên và Môi trường, UBND huyện.

4. Phát triển hạ tầng xã hội và môi trường: Đầu tư nâng cấp hệ thống giao thông, cấp điện, cấp nước sạch, xử lý rác thải và ô nhiễm môi trường tại các khu vực đô thị hóa nhanh. Tăng cường công tác tuyên truyền nâng cao ý thức bảo vệ môi trường và xây dựng nếp sống văn minh đô thị. Thời gian thực hiện trong 5 năm tới. Chủ thể thực hiện là các ban ngành địa phương và các tổ chức xã hội.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước địa phương: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách phát triển kinh tế xã hội, quy hoạch sử dụng đất và hỗ trợ người dân mất đất chuyển đổi nghề nghiệp.

2. Các nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực phát triển nông thôn, đô thị hóa và công nghiệp hóa: Tham khảo số liệu thực tiễn và phân tích tác động để phát triển các nghiên cứu chuyên sâu hơn về sinh kế bền vững và biến động đất đai.

3. Các tổ chức phi chính phủ và tổ chức phát triển quốc tế: Áp dụng các giải pháp hỗ trợ sinh kế và đào tạo nghề dựa trên khung lý thuyết sinh kế bền vững, nhằm nâng cao hiệu quả các chương trình phát triển cộng đồng.

4. Doanh nghiệp và nhà đầu tư: Hiểu rõ bối cảnh phát triển kinh tế xã hội, nguồn lao động và các vấn đề xã hội tại huyện Bến Lức để có chiến lược đầu tư phù hợp, đồng thời tham gia hỗ trợ phát triển bền vững địa phương.

Câu hỏi thường gặp

1. Công nghiệp hóa và đô thị hóa ảnh hưởng thế nào đến đất nông nghiệp tại Bến Lức?
   Quá trình này làm giảm diện tích đất nông nghiệp khoảng 14% trong giai đoạn 2002-2010, chuyển đổi sang đất công nghiệp và đô thị, gây áp lực lên sinh kế nông dân.

2. Người dân mất đất có được hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp không?
   Hiện tại có các chính sách hỗ trợ học nghề và vay vốn ưu đãi, nhưng mức độ tiếp cận và hiệu quả còn hạn chế, cần tăng cường triển khai các chương trình hỗ trợ thiết thực hơn.

3. Tỷ lệ thất nghiệp tại huyện Bến Lức như thế nào?
   Tỷ lệ thất nghiệp khu vực thành thị thấp, khoảng 1,5% năm 2006, nhưng tỷ lệ thiếu việc làm và chuyển đổi nghề nghiệp vẫn là thách thức lớn, đặc biệt với lao động trẻ.

4. Chất lượng lao động tại Bến Lức ra sao?
   Tỷ lệ lao động có trình độ chuyên môn kỹ thuật từ sơ cấp trở lên đạt 40% năm 2006, tuy nhiên lao động có bằng công nhân kỹ thuật chỉ chiếm khoảng 25,6%, cho thấy cần nâng cao chất lượng đào tạo nghề.

5. Làm thế nào để phát triển đô thị hóa bền vững tại Bến Lức?
   Cần quản lý quy hoạch đất đai chặt chẽ, đầu tư hạ tầng xã hội đồng bộ, nâng cao trình độ lao động và xây dựng chính sách hỗ trợ sinh kế cho người dân mất đất, học hỏi kinh nghiệm từ các mô hình thành công như Hàn Quốc.

Kết luận

• Quá trình công nghiệp hóa và đô thị hóa tại huyện Bến Lức đã tạo ra sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế, giảm diện tích đất nông nghiệp và thay đổi sinh kế người dân.
• Lực lượng lao động có trình độ chuyên môn kỹ thuật tăng nhưng chưa đáp ứng đủ nhu cầu chuyển đổi nghề nghiệp và phát triển công nghiệp.
• Thu nhập bình quân đầu người tăng gần gấp đôi trong 5 năm, tuy nhiên nhiều hộ dân mất đất vẫn gặp khó khăn trong ổn định cuộc sống.
• Hạ tầng xã hội được cải thiện đáng kể nhưng vẫn còn tồn tại các vấn đề về môi trường và tệ nạn xã hội.
• Đề xuất các giải pháp đào tạo nghề, hỗ trợ sinh kế, quản lý đất đai và phát triển hạ tầng nhằm hướng tới phát triển bền vững trong giai đoạn tiếp theo.

Triển khai các chương trình đào tạo nghề và hỗ trợ sinh kế trong vòng 3-5 năm tới; rà soát và điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất; tăng cường đầu tư hạ tầng xã hội.

Các cơ quan quản lý, nhà nghiên cứu và tổ chức phát triển cần phối hợp chặt chẽ để thực hiện các giải pháp đề xuất, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống và phát triển bền vững huyện Bến Lức.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I: ĐÔ THỊ HÓA, PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP VÀ BÀI HỌC KINH NGHIỆM 1. Đô thị hoá và phát triển công nghiệp 1. Đất nông nghiệp và xu hướng biến động đất nông nghiệp Đất đai là tài sản quý của mỗi quốc gia. Đất đai tham gia vào tất cả các ngành sản xuất vật chất xã hội, không những phục vụ cho sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp mà còn phục vụ cho các ngành khác như xây dựng, giao thông, thuỷ lợi, khai khoáng, nhà ở, phát triển đô thị.

Với đặc tính có giới hạn về diện tích, đòi hỏi con người phải biết tính toán, đánh giá đầy đủ về đất đai không chỉ về mặt kỹ thuật mà cả về mặt kinh tế và xã hội của đất đai. Trong lĩnh vực nông nghiệp, đất nông nghiệp có vai trò đặc biệt quan trọng, được sử dụng vào việc trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thuỷ sản. Quỹ đất nông nghiệp là tổng thể về diện tích ruộng đất trên một vùng lãnh thổ theo ranh giới nhất định, nằm trong phạm vi một một đơn vị sản xuất (hộ gia đình, doanh nghiệp sản xuất nông nghiệp) của một địa phương. Các thay đổi về quỹ đất thường diễn ra theo hai hướng: - Thu hẹp do quá trình đô thị hoá, do sự phát triển của hệ thống kết cấu hạ tầng nông thôn, do sự hình thành các trung tâm công nghiệp mới làm cho quỹ đất nông nghiệp bị thu hẹp lại.

Xu hướng này đã và đang diễn ra một cách nhanh chóng. Đây là xu hướng tất yếu nên vấn đề đặt ra là lựa chọn địa điểm để xây dựng đô thị và khu công nghiệp cũng như các cơ sở hạ tầng như thế nào cho hiệu quả. - Mở rộng do sức ép về lao động và việc làm, do nhu cầu về nông sản ngày càng tăng trong khi quỹ đất nông nghiệp ngày càng bị thu hẹp, việc khai khẩn đất chưa sử dụng, đất hoang hoá đưa vào hoạt động sản xuất nông nghiệp đã làm cho quỹ đất nông nghiệp tăng lên. Cung và cầu về đất đai, xét trên tổng quỹ đất thì cung đất đai là cố định, đường cung có dạng đường thẳng, tuy nhiên cung của từng loại đất có thể biến động do có sự chuyển đối mục đích sử dụng qua lại lẫn nhau.

Cầu về đất đai là cầu phát sinh do sự tăng lên của nhu cầu đối với các sản phẩm từ đất đai và các nhu cầu khác của các ngành, của nhu cầu xây dựng nhà ở. Đối với đất nông nghiệp, mức cung đất nông nghiệp có thể tăng hoặc giảm. Sự tăng lên của diện tích đất nông nghiệp có thể biểu hiện ở một số khía cạnh như: (i) Chuyển những diện TIEUtích đất hoang hoáMOI LUAN thành đất nông nghiệp mới download khai phá; (ii) Chuyển một phần đất khác, : [e-mail] 3 chủ thể. Tuy biểu hiện sau cùng không làm tăng cung đất nông nghiệp nhưng có vai trò quan trọng trong quá trình phát triển sản xuất nông nghiệp và ảnh hưởng thị trường đất nông nghiệp.

Về cầu đất nông nghiệp, xét về lâu dài do quá trình công nghiệp hoá và hiện đại hoá, tổng lượng cầu về đất nông nghiệp có xu hướng giảm tương đối và sẽ giảm tuyệt đối so với các loại đất khác. Cơ sở của xu hướng này là sự phát triển của lực lượng sản xuất ngày càng cao tạo điều kiện để tăng năng suất cây trồng, vật nuôi trong nông nghiệp. Ngoài ra còn một nguyên nhân khá quan trọng gây ra giảm cầu đất nông nghiệp là do xu hướng giảm sút tương đối tỷ suất lợi nhuận của sản xuất nông nghiệp so với các ngành khác, nguyên nhân này tạo ra sự chuyển dịch lao động từ nông nghiệp sang các lĩnh vực khác. Tình hình đô thị hoá và phát triển công nghiệp 1.

Đô thị hoá Quá trình phát triển kinh tế xã hội cho thấy đô thị hoá là xu hướng tất yếu của mọi quốc gia. Đô thị hoá phát triển trước hết sẽ thúc đẩy mạnh mẽ sự phân công sản xuất, đem lại sự phát triển kinh tế hàng hoá và đẩy nhanh quá trình phát triển hạ tầng cơ sở phục vụ sản xuất, kinh doanh và đời sống sinh hoạt của con người. Quá trình đô thị hoá là tổng thể của nhiều lĩnh vực, trong đó việc tổ chức các khu dân cư, sự hình thành các quy hoạch không gian lãnh thổ, sự quy hoạch hoá các thể loại kiến trúc gắn liền với những đặc điểm lịch sử, xã hội và nhân văn của thị dân. Trong đó, theo Lưu Đức Hải (Phó giáo sư, Tiến sĩ - Viện trưởng Viện qui hoạch Đô thị và Nông thôn, Bộ Xây dựng) : Đô thị hoá nông thôn là một quá trình phát triển tất yếu của một quốc gia, đặc biệt đối với nước ta đang trong giai đoạn đầu của công cuộc công nghiệp hoá đất nước.

Tốc độ đô thị hoá trong thời gian qua còn diễn ra nhanh hơn nữa. Đô thị hoá đã, đang và sẽ mang lại các mặt tích cực như thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội rõ rệt, đồng thời nó cũng nảy sinh những mặt tiêu cực như thu hẹp đất đai canh tác nông nghiệp, gây nguy cơ ô nhiễm môi trường; đồng thời đô thị hoá không bó hẹp ở việc hình thành các đô thị trong đó có công nghiệp về nông thôn thông qua các xí nghiệp vừa và nhỏ, thu hút lao động nông thôn, hạn chế sự di động nhân lực từ nông thôn vào thành thị (Lâm Quang Huyên, 2003). Như vậy, nội dung của đô thị hoá rất đa dạng và các ảnh hưởng của nó đối với xã hội cũng rất phong phú; xu hướng và tiến trình đô thị hoá phụ thuộc vào đặc điểm, điều kiện của TIEU từng LUAN địa phương, vùngMOI và quốcdownload gia. Tuy nhiên, :một [e-mail] số biểu hiện chung của đô thị hoá là sự 4 gia tăng tỷ lệ dân số đô thị, diện tích đất nông nghiệp bị thu hẹp, chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng nhiều ngành, nghề mới, phát triển các hoạt động dịch vụ, tăng tỷ trọng các ngành phi nông nghiệp; kết cấu hạ tầng cơ sở, văn hoá - xã hội, môi trường sinh thái thay đổi.

Đối với Việt Nam, quá trình phát triển đô thị có thể chia thành các giai đoạn như sau: Giai đoạn trước 1954, chính quyền Pháp thiết lập bộ máy quản lý tại Việt Nam, củng cố và mở rộng các thành phố cũ và phát triển các thành phố mới, đặc trưng là Hải Phòng, Hà Nội, Sài Gòn. Thời kỳ này công nghiệp phát triển nhưng còn yếu. Giai đoạn từ năm 1954 – 1975 tốc độ đô thị hoá của Việt Nam đã phát triển nhưng còn chậm (Đỗ Quý Trung, 2007). Từ năm 1975 đến 1990, nền kinh tế Việt Nam trong tình trạng trì trệ, đô thị hoá diễn ra yếu.

Giai đoạn từ 1990 trở lại đây đô thị hoá ở Việt Nam phát triển nhanh, Năm 1990, cả nước có 500 đô thị lớn, nhỏ; đến năm 2000 đã tăng lên 649 đô thị, năm 2003 số đô thị tăng lên 656. Dân số đô thị tăng từ 11,87 triệu người (năm 1986 chiếm 19,3 % dân số cả nước) lên 13 triệu người (năm 1990 chiếm 20,75% dân số cả nước); năm 2000 chiếm 25%; năm 2002 chiếm 25,3%; dự báo năm 2010 là 33% và đến năm 2020 sẽ là 45%. Đô thị hoá cũng làm diện tích đất đô thị tăng dần. Năm 1999, diện tích đất các đô thị chiếm 0,2% trên tổng diện tích tự nhiên của quốc gia, đã tăng lên 1% vào năm 2003.

Các khu công nghiệp cũng phát triển mạnh, năm 1991 cả nước mới có 1 khu công nghiệp, đến năm 2003 đã lập thêm 82 khu công nghiệp (Đỗ Quang Quý, 2007). Phát triển công nghiệp vùng nông thôn Phát triển công nghiệp vùng nông thôn gắn liền với quá trình phát triển đô thị. Trong xu thế phát triển kinh tế, đô thị dần trở thành các trung tâm giao lưu kinh tế, thương mại, văn hoá và các dịch vụ xã hội khác; các cơ sở sản xuất công nghiệp sẽ được chuyển về khu công nghiệp sử dụng nhiều lao động. Năm 1997, cả nước có 688 cơ sở sản xuất công nghiệp quan trọng, trong đó có 195 cơ sở trên địa bàn nông thôn đã có những đóng góp đáng kể trong nền kinh tế.

Hầu hết các cơ sở chế biến nông lâm sản đều có nguyên liệu sản xuất tại nông thôn, nên có tới 80% cơ sở được xây dựng ở nông thôn; tốc độ tăng trưởng công nghiệp nông thôn từ 1991 – 1996 tăng liên tục. Tỷ lệ hộ công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và xây dựng năm 2001 chiếm 5,8% đến năm 2006 tăng lên 10%; hộ dịch vụ từ 11,25 tăng lên 14,8%. Sau 5 năm (2001 - 2006), tỷ TIEU trọng LUAN các loại MOInghiệp hệ phi nông download : [e-mail] ở khu vực nông thôn đã tăng thêm 8% so với năm 2001 5 (Nguyễn Sinh Cúc, 2007). Công nghiệp nông thôn phát triển làm thay đổi cơ cấu kinh tế, ngành nghề và lao động nông thôn theo hướng tăng số lượng và tỷ trọng của các nhóm hộ công nghiệp, xây dựng, dịch vụ và giảm tỷ trọng hộ công nghiệp.

Về mặt tích cực, đô thị hoá và phát triển công nghiệp từng bước hình thành các trung tâm đô thị, thương mại, du lịch, chuyển đổi cơ cấu kinh tế, cơ cấu lao động, thu nhập và đời sống của người dân về vật chất lẫn tinh thần ngày càng được nâng lên. Tuy nhiên, song song với quá trình đô thị hoá và phát triển công nghiệp cũng đã nảy sinh nhiều vấn đề cấp bách cần giải quyết, trước tiên là một phần đất đai phục vụ sản xuất nông nghiệp chuyển sang mục đích sử dụng khác, một bộ phận nông dân phải chuyển đổi nghề nghiệp và thu nhập, đời sống có những chuyển biến nhất định; tình trạng ô nhiễm môi trường, hạ tầng cơ sở phát triển không đồng bộ, vần để lao động - việc làm, phân hoá giàu nghèo, tệ nạn xã hội. Lý thuyết sinh kế bền vững của DFID Nghiên cứu này sử dụng lý thuyết về tiếp cận sinh kế bền vững (SLA) của Uỷ ban phát triển Quốc tế (DFID). Định nghĩa sinh kế bền vững Thuật ngữ sinh kế bền vững được sử dụng lần đầu tiên như một khái niệm phát triển vào đầu thập niên 90.

Chambers và Conway (1991) đã định nghĩa sinh kế bền vững như sau: “Sinh kế bao gồm con người, những khả năng của họ và phương tiện sinh sống, bao gồm thức ăn, thu nhập và tài sản. Tài sản hữu hình là tài nguyên và tích luỹ, và tài sản vô hình là quyền yêu sách và quyền tiếp cận”. Một sinh kế gồm có những khả năng, những tài sản (bao gồm cả nguồn tài nguyên vật chất và xã hội) và những hoạt động cần thiết để kiếm sống.