phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, tài liệu tham khảo, luận văn đƣợc trình bày trong ba chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận hiện đại về giảng dạy bài tập vật Lý phổ thông bằng phần mềm toán học Mathematica. Chƣơng 2: Thực trạng dạy học giải bài tập Vật Lý phần “Chuyển động cong của chất điểm”- SGK Vật Lý lớp 10 THPT hiện nay và xây dựng hệ thống bài tập có sử dụng phần mềm toán học Mathematica. Chƣơng 3: Thực nghiệm sƣ phạm. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN HIỆN ĐẠI VỀ GIẢNG DẠY BÀI TẬP VẬT LÝ PHỔ THÔNG BẰNG PHẦN MỀM TOÁN HỌC MATHEMATICA 1.
Những vấn đề lý luận dạy học hiện đại Lý luận dạy học là bộ phận quan trọng của Giáo dục học, nghiên cứu quá trình dạy học trong nhà trƣờng. Nhiệm vụ của lí luận dạy học là tìm ra bản chất và các quy luật của quá trình dạy học, nghiên cứu xây dựng nội dung, phƣơng pháp và các hình thức dạy học nhằm tổ chức quá trình dạy học đạt hiệu quả cao nhất. Lý luận dạy học cung cấp các lý thuyết về quá trình, dạy học hiện đại giúp các giáo viên làm tốt nhiệm vụ giảng dạy của mình. Bản chất của quá trình dạy học Dạy học là một bộ phận của quá trình sƣ phạm tổng thể, là một trong những con đƣờng để thực hiện mục đích giáo dục.
Quá trình dạy học đƣợc tổ chức trong nhà trƣờng bằng phƣơng pháp sƣ phạm đặc biệt, nhằm trang bị cho học sinh hệ thống kiến thức khoa học và hình thành hệ thống kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Dạy học là hoạt động phối hợp của hai chủ thể Phân tích khái niệm dạy học, ngay cả khi xét về mặt hình thức ta dễ dàng nhân thấy dạy học là hoạt động phối hợp của hai chủ thể đó là giáo viên và học sinh. Dạy và học đƣợc thực hiện đồng thời với cùng một nội dung và hƣớng tới cùng một mục đích. Phải khẳng định rằng, nếu hai hoạt động này bị tách rời sẽ lập tức phá vỡ khái niệm quá trình dạy học.
Học tập không có giáo viên trở thành tự học. Giảng dạy không có học sinh trở thành độc thoại. + Giáo viên là chủ thể của hoạt động giảng dạy, ngƣời đƣợc đào tạo chu đáo về nghiệp vụ sƣ phạm, ngƣời nắm vững kiến thức khoa học chuyên ngành, Giáo viên giữ vai trò chủ đạo trong toàn bộ tiến trình dạy học. + Học sinh là chủ thể của hoạt động học tập.
Chủ thể có ý thức, chủ động, tích cực và sáng tạo trong nhận thức và rèn luyện nhân cách. Chính vì học sinh mà ngƣời ta tiến hành quá trình dạy học bằng cách khơi dậy tiềm năng trí tuệ của học sinh, nghĩa là quá trình học tập đƣợc tiến 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hành bởi học sinh. Học sinh vừa là mục tiêu vừa là động lực của quá trình dạy học. Đó chính là bản chất của quan điểm "Dạy học lấy học sinh làm trung tâm" một quan điểm dạy học hiện đại, là cơ sở lý luận để tiến hành các hoạt động dạy học có hiệu quả.
Dạy học là hoạt động trí tuệ, hoạt động nhận thức Dạy học là hoạt động trí tuệ của thầy và trò, một quá trình vận động và phát triển liên tục trong trí tuệ và nhân cách của học sinh. Học tập bao gồm việc học và tập. Học là quá trình nhận thức, nhằm tiếp thu những kinh nghiệm lịch sử, xã hội. Tập là luyện rèn để có kỹ năng hoạt động và có thái độ tốt trong các mối quan hệ với cuộc sống và lao động.
Bản chất của quá trình dạy học là quá trình nhận thức độc đáo của ngƣời học sinh. Trong học tập học sinh nhận thức thế giới thông qua các tài liệu học tập, đƣợc chọn lọc từ các thành quả của nền văn minh nhân loại và sắp xếp theo một chƣơng trình. Việc học tập của học sinh bao giờ cũng có hƣớng dẫn, có kiểm tra, uốn nắn từ phía giáo viên, cho nên việc nhận thức của học sinh trở lên độc đáo, đó là con đƣờng giáo dục ngắn nhất và có hiệu quả nhất. Dạy học giúp học sinh tiến bộ thành đạt, tránh khỏi những mò mẫm, vấp váp trong cuộc sống.
Từ những phân tích trên ta có thể khẳng định: Quá trình dạy học là quá trình hoạt động của hai chủ thể, trong đó dưới sự tổ chức, hướng dẫn và điều khiển của giáo viên, học sinh nhận thức lại nền văn minh nhân loại và rèn luyện hình thanh kỹ năng hoạt động, tạo lập thái độ sống tốt đẹp 1. Dạy học với tư cách là một hệ thống Quá trình dạy học là một chỉnh thể thống nhất, ngoài hai nhân tố trung tâm là giáo viên và học sinh còn nhiều nhân tố khác tham gia. Các nhân tố đó bao gồm: mục đích và nhiệm vụ dạy học, nội dung và các hình thức tổ chức dạy học, phƣơng pháp và phƣơng tiện dạy học, cùng với môi trƣờng văn hoá - chính trị - xã hội, môi trƣờng kinh tế - khoa học - kỹ thuật của đất nƣớc trong trào lƣu phát triển chung của thời đại. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Sự vận động và phát triển của quá trình dạy học là kết quả của quá trình tác động biện chứng giữa các nhân tố kể trên.
Kết quả dạy học là kết quả phát triển tổng hợp của toàn hệ thống. Muốn nâng cao chất lƣợng quá trình dạy học phải nâng cao chất lƣợng của từng thành tố và đồng thời nâng cao chất lƣợng tổng hợp của toàn hệ thống. Các nhiệm vụ của quá trình dạy học Quá trình dạy học là một bộ phận của quá trình sƣ phạm, bản thân nó đã mang tính mục đích rất cao. Từ mục đích của quá trình sƣ phạm tổng thể, ta thấy quá trình dạy học có các nhiệm vụ sau đây: 1.
Nhiệm vụ cung cấp kiến thức cho học sinh Quá trình dạy học có một nhiệm vụ đặc trƣng, cơ bản là cung cấp cho học sinh một hệ thống kiến thức khoa học toàn diện về tự nhiên, xã hội, tƣ duy, về kỹ thuật và nghệ thuật. cùng với nó là hệ thống kỹ năng thực hành và phƣơng pháp tƣ duy sáng tạo. Nhƣ vậy, dạy học làm cho ngƣời học nắm vững một hệ thống kiến thức về thế giới và cuộc sống loài ngƣời, vừa hiểu sâu, hiểu rộng, vừa biết vận dụng chúng vào hoạt động thực tiễn để hình thành kỹ năng hoạt động trí tuệ và thực hành, tạo nên văn hóa cuộc sống, đó là cơ sở học vấn của con ngƣời. Nhiệm vụ phát triển trí tuệ cho học sinh Quá trình dạy học có nhiệm vụ làm phát triển trí tuệ cho học sinh.
Trên cơ sở cung cấp kiến thức khoa học, rèn luyện kỹ năng thực hành, với các mức độ khó khăn khác nhau, "đi trƣớc", "đón đầu" để hƣớng dẫn phát triển trí tuệ cho ngƣời học. Trong học tập, học sinh luôn phải có những cố gắng, nỗ lực, phải vƣơn lên để nắm vững kiến thức, rèn luyện phƣơng pháp tƣ duy sáng tạo. Quá trình dạy học hiện đại một mặt chú trọng đến bồi dƣỡng kiến thức, mặt khác lại rất chú trọng đến việc bồi dƣỡng phƣơng pháp tƣ duy sáng tạo cho học sinh, giúp học sinh định hƣớng trƣớc những luồng thông tin phong phú, linh hoạt, nhạy bén sử dụng kiến thức để giải quyết mọi tình huống thực tiễn bằng phƣơng thức sáng tạo nhất. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trí thông minh của con ngƣời về bản chất bao gồm hệ thống kiến thức do thâu lƣợm, tích luỹ đƣợc trong học tập và trong cuộc sống lao động, cùng với khả năng đặc biệt linh hoạt, sắc xảo của các thao tác tƣ duy, vừa do tƣ chất, vừa do tập luyện mà hình thành.
Cả hai yếu tố này đều có thể có đƣợc nhờ quá trình dạy học, nơi nhà trƣờng dạy khoa học, dạy tƣ duy, dạy các hoạt động thực tiễn. Tóm lại, phát triển trí tuệ là chức năng vốn có, là mục đích tự thân của quá trình dạy học. Ngƣợc lại, quá trình dạy học bằng mọi khả năng của mình tác động đến học sinh làm phát triển tối đa tiềm năng trí tuệ của họ. Nhiệm vụ giáo dục các phẩm chất nhân cách cho học sinh Dạy học là một bộ phận của quá trình sƣ phạm, là một hoạt động có mục đích, có kế hoạch.
Mục đích cuối cùng là hình thành các phẩm chất nhân cách cho học sinh. Tóm lại, quá trình dạy học phải thực hiện ba nhiệm vụ. Ba nhiệm vụ của quá trình dạy học gắn bó chặt chẽ, tác động biện chứng với nhau và cùng phát triển. Mỗi nhiệm vụ là tiền đề của các nhiệm vụ khác, nhiệm vụ này là kết quả của nhiệm vụ kia và sản phẩm cuối cùng của dạy học chính là nhân cách ngƣời học sinh.
Động lực và logic của quá trình dạy học 1. Động lực của quá trình dạy học Dạy học là một quá trình vận động và phát triển, chỉ số để đo sự vận động và phát triển của quá trình dạy học chính là sự phát triển của trí tuệ và các phẩm chất nhân cách của học sinh. Sự vận động của quá trình dạy học có nguồn gốc từ việc giải quyết các mâu thuẫn cơ bản của chính quá trình dạy học và sự phát triển của nó diễn ra theo một logic đặc biệt. - Mâu thuẫn giữa mục đích dạy học đƣợc đề ra rất cao và phƣơng tiện dạy học để đạt tới mục đích đó thƣờng còn rất hạn chế.
- Mâu thuẫn giữa nội dung dạy học hiện đại và phƣơng pháp dạy học còn nghiêng về truyền thống. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Mâu thuẫn giữa nội dung kiến thức mới với các kiến thức và kinh nghiệm cũ đã có của ngƣời học sinh. - Mâu thuẫn giữa yêu cầu cao của chƣơng trình, nội dung dạy học, của Thầy giáo và nhà trƣờng với trình độ học tập và khả năng nhận thức có hạn của ngƣời học sinh ở một thời điểm nhất định. Lôgic của quá trình dạy học Quá trình dạy học là quá trình vận động có định hƣớng, nó diễn ra theo những logic nội tại, bản chất của nó.
Lôgic của quá trình dạy học là sự thống nhất của lôgic nhận thức và lôgic của chƣơng trình dạy học trong sự thống nhất hữu cơ. Nắm đƣợc điều này giúp giáo viên thực hiện tốt hoạt động giảng dạy của mình. Các khâu của quá trình dạy học Quá trình dạy học đƣợc thực hiện trong một bài học cụ thể thƣờng diễn ra theo các khâu sau đây: 1.