Nâng cao hiệu quả dạy học sinh học 10 bằng kênh hình tại Đại học Quốc gia Hà Nội

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu sử dụng kênh hình trong dạy học sinh học 10 trung học phổ thông luận văn ths lý luận và phương pháp, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất

• Tác giả: Mẫn Thị Hà
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thế Hưng
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư phạm sinh học
• Đề tài: Sử Dụng Kênh Hình Trong Dạy Học Sinh Học 10
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• MỤC LỤC
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ SỬ DỤNG KÊNH HÌNH TRONG DẠY HỌC
• 1.1. Tổng quan về các vấn đề nghiên cứu có liên quan đến đề tài
• 1.2. Trên thế giới
• 1.3. Trong nước
• 1.4. Kênh hình trong dạy học Sinh học
• 1.4.1. Khái niệm về kênh hình
• 1.4.2. Vai trò của kênh hình trong dạy học Sinh học
• 2. CHƯƠNG 2: SỬ DỤNG KÊNH HÌNH TRONG DẠY HỌC SINH HỌC 10 THPT
• 2.1. Phân tích cấu trúc, nội dung sinh học 10 trung học phổ thông
• 2.2. Mục tiêu của sử dụng một số biện pháp khai thác kênh hình trong dạy học Sinh học 10
• 2.3. Quy trình sử dụng một số biện pháp khai thác kênh hình trong dạy Sinh học 10
• 2.4. Các bước chuẩn bị của giáo viên
• 2.5. Những điều kiện để sử dụng một số hình thức khai thác kênh hình
• 2.6. Một số biện pháp khai thác và sử dụng kênh hình ở số bài cụ thể trong dạy Sinh học 10
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích thực nghiệm
• 3.2. Nhiệm vụ thực nghiệm
• 3.3. Phương pháp thực nghiệm
• 3.4. Chọn đối tượng thực nghiệm
• 3.5. Bố trí thực nghiệm
• 3.6. Phương pháp thu thập dữ liệu và đánh giá
• 3.7. Nội dung, công cụ và thời điểm đánh giá
• 3.8. Cách tiến hành
• 3.9. Kết quả thực nghiệm
• 3.9.1. Kết quả trong thực nghiệm về mặt định lượng
• 3.9.2. Kết quả sau thực nghiệm về mặt định lượng
• 3.9.3. Kết quả về mặt định tính
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về việc sử dụng kênh hình trong dạy học sinh học 10

Việc sử dụng kênh hình trong dạy học đã trở thành một phần không thể thiếu trong chương trình giảng dạy môn sinh học 10. Kênh hình không chỉ giúp học sinh dễ dàng tiếp cận kiến thức mà còn kích thích sự sáng tạo và tư duy phản biện. Trong bối cảnh giáo dục hiện đại, việc áp dụng các phương pháp dạy học mới, đặc biệt là việc sử dụng hình ảnh, sơ đồ và video, đã chứng minh được hiệu quả trong việc nâng cao chất lượng dạy học.

1.1. Khái niệm về kênh hình trong dạy học sinh học

Kênh hình trong dạy học sinh học bao gồm các hình ảnh, sơ đồ, bảng biểu và video. Những phương tiện này giúp học sinh hình dung rõ hơn về các khái niệm sinh học phức tạp, từ đó nâng cao khả năng ghi nhớ và hiểu biết.

1.2. Lợi ích của việc sử dụng kênh hình trong dạy học

Việc sử dụng kênh hình giúp học sinh phát triển kỹ năng quan sát, phân tích và tổng hợp thông tin. Hơn nữa, nó còn tạo ra môi trường học tập sinh động, khuyến khích học sinh tham gia tích cực vào quá trình học tập.

II. Những thách thức trong việc áp dụng kênh hình trong dạy học sinh học 10

Mặc dù việc sử dụng kênh hình mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng tồn tại không ít thách thức. Giáo viên cần phải đối mặt với việc lựa chọn và sử dụng các phương tiện trực quan một cách hiệu quả. Ngoài ra, không phải tất cả học sinh đều có khả năng tiếp thu thông tin từ kênh hình một cách đồng đều.

2.1. Khó khăn trong việc lựa chọn kênh hình phù hợp

Giáo viên cần phải cân nhắc kỹ lưỡng khi lựa chọn kênh hình để đảm bảo rằng nó phù hợp với nội dung bài học và khả năng tiếp thu của học sinh.

2.2. Sự khác biệt trong khả năng tiếp thu của học sinh

Mỗi học sinh có một cách tiếp cận và khả năng tiếp thu khác nhau. Do đó, việc sử dụng kênh hình cần phải linh hoạt để đáp ứng nhu cầu của từng học sinh.

III. Phương pháp hiệu quả trong việc sử dụng kênh hình trong dạy học sinh học 10

Để tối ưu hóa việc sử dụng kênh hình, giáo viên cần áp dụng các phương pháp dạy học hiện đại. Việc kết hợp giữa lý thuyết và thực hành sẽ giúp học sinh hiểu sâu hơn về kiến thức sinh học.

3.1. Kết hợp giữa lý thuyết và thực hành

Giáo viên có thể sử dụng kênh hình để minh họa cho các khái niệm lý thuyết, sau đó tổ chức các hoạt động thực hành để học sinh áp dụng kiến thức đã học.

3.2. Sử dụng công nghệ trong dạy học

Việc áp dụng công nghệ như video, phần mềm mô phỏng sẽ giúp học sinh có cái nhìn trực quan hơn về các hiện tượng sinh học.

IV. Ứng dụng thực tiễn của kênh hình trong dạy học sinh học 10

Việc áp dụng kênh hình trong dạy học sinh học 10 đã được thực hiện tại nhiều trường học và cho thấy những kết quả tích cực. Học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức tốt hơn mà còn phát triển kỹ năng tư duy và sáng tạo.

4.1. Kết quả nghiên cứu về hiệu quả của kênh hình

Nghiên cứu cho thấy rằng việc sử dụng kênh hình giúp học sinh cải thiện điểm số và sự hứng thú với môn học.

4.2. Các mô hình dạy học thành công

Nhiều giáo viên đã áp dụng thành công các mô hình dạy học sử dụng kênh hình, từ đó tạo ra môi trường học tập tích cực và hiệu quả.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của việc sử dụng kênh hình trong dạy học sinh học 10

Việc sử dụng kênh hình trong dạy học sinh học 10 không chỉ là một xu hướng mà còn là một yêu cầu cần thiết trong giáo dục hiện đại. Tương lai, việc áp dụng công nghệ và các phương pháp dạy học mới sẽ tiếp tục được phát triển để nâng cao chất lượng giáo dục.

5.1. Tương lai của kênh hình trong giáo dục

Với sự phát triển của công nghệ, kênh hình sẽ ngày càng trở nên phong phú và đa dạng hơn, giúp giáo viên và học sinh có nhiều lựa chọn hơn trong quá trình dạy học.

5.2. Khuyến nghị cho giáo viên

Giáo viên cần thường xuyên cập nhật kiến thức và kỹ năng sử dụng kênh hình để nâng cao hiệu quả dạy học, đồng thời tạo ra môi trường học tập tích cực cho học sinh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh đổi mới giáo dục phổ thông từ năm 2006-2007, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành chương trình sách giáo khoa Sinh học với mục tiêu đổi mới toàn diện về cấu trúc, nội dung và phương pháp dạy học. Việc sử dụng kênh hình trong dạy học Sinh học lớp 10 trung học phổ thông trở thành một yêu cầu cấp thiết nhằm nâng cao hiệu quả tiếp thu kiến thức và phát triển năng lực tư duy cho học sinh. Theo khảo sát tại tỉnh Bắc Ninh năm học 2015-2016, phần lớn giáo viên vẫn chủ yếu sử dụng phương pháp truyền thống, trong đó chỉ khoảng 25% giáo viên thường xuyên sử dụng kênh hình trong giảng dạy. Mục tiêu nghiên cứu là đề xuất và thử nghiệm một số biện pháp khai thác và sử dụng kênh hình hợp lý trong dạy học Sinh học 10, nhằm giúp học sinh rèn luyện kỹ năng quan sát, phát triển năng lực tư duy và nâng cao chất lượng học tập. Nghiên cứu được thực hiện tại Trường THPT Lương Tài, huyện Lương Tài, tỉnh Bắc Ninh trong năm học 2015-2016, có ý nghĩa thiết thực trong việc đổi mới phương pháp dạy học, góp phần phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh trong quá trình học tập môn Sinh học.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết về nhận thức luận Mac-xít, nhấn mạnh vai trò của phương tiện trực quan trong quá trình nhận thức từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng. Quan điểm của nhà giáo dục J. Cômenxki và K.Đ Usinxki cũng được vận dụng, trong đó việc dạy học trực quan dựa trên hình ảnh cụ thể giúp học sinh tiếp thu kiến thức hiệu quả hơn. Mô hình kênh hình trong dạy học Sinh học được phân loại thành ba nhóm chính: mẫu vật tự nhiên, vật tượng hình (tranh vẽ, sơ đồ, phim ảnh) và thí nghiệm. Các khái niệm chính bao gồm: kênh hình, câu hỏi vấn đáp, bài toán nhận thức, phiếu học tập và câu hỏi trắc nghiệm khách quan. Những biện pháp khai thác kênh hình được thiết kế nhằm phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh, đồng thời hỗ trợ giáo viên trong tổ chức hoạt động dạy học sáng tạo.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp giữa nghiên cứu lý thuyết và thực tiễn. Nguồn dữ liệu bao gồm các văn bản chỉ đạo của Bộ Giáo dục và Đào tạo, tài liệu chuyên ngành, kết quả khảo sát thực trạng tại 6 trường THPT tỉnh Bắc Ninh với 40 giáo viên tham gia. Phương pháp thu thập dữ liệu gồm điều tra bằng phiếu khảo sát, phỏng vấn giáo viên và học sinh, dự giờ các tiết dạy có sử dụng kênh hình, quan sát và phân tích tài liệu giảng dạy. Thực nghiệm sư phạm được tiến hành tại Trường THPT Lương Tài trong năm học 2015-2016 với cỡ mẫu khoảng 60 học sinh, chia thành nhóm thực nghiệm và đối chứng. Phân tích dữ liệu sử dụng phương pháp thống kê định lượng và định tính nhằm đánh giá hiệu quả của các biện pháp khai thác kênh hình. Timeline nghiên cứu kéo dài từ tháng 9/2015 đến tháng 6/2016, bao gồm các giai đoạn chuẩn bị, thực hiện và đánh giá kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng sử dụng kênh hình còn hạn chế: Khoảng 25% giáo viên thường xuyên sử dụng kênh hình trong giảng dạy, 60% sử dụng kênh hình trong sách giáo khoa, nhưng chỉ 17,5% tự xây dựng hoặc sưu tầm kênh hình mới. Việc sử dụng kênh hình chủ yếu tập trung vào dạy kiến thức mới, còn các khâu kiểm tra bài cũ, củng cố kiến thức, rèn luyện kỹ năng và giáo dục thái độ đều có tỷ lệ sử dụng dưới 20%.

2. Biện pháp khai thác kênh hình chưa đa dạng: Câu hỏi vấn đáp là biện pháp được sử dụng nhiều nhất (45%), trong khi phiếu học tập và câu hỏi trắc nghiệm khách quan chỉ chiếm khoảng 37,5%. Các biện pháp như bài toán nhận thức ít được áp dụng, dẫn đến việc khai thác kênh hình chưa phát huy tối đa hiệu quả.

3. Hiệu quả thực nghiệm sư phạm: Kết quả kiểm tra định lượng cho thấy nhóm học sinh thực nghiệm sử dụng biện pháp khai thác kênh hình có điểm trung bình cao hơn nhóm đối chứng khoảng 15-20% qua các lần kiểm tra. Phân loại trình độ học sinh cũng cho thấy tỷ lệ học sinh khá giỏi tăng lên rõ rệt sau thực nghiệm.

4. Tác động tích cực đến năng lực tư duy và kỹ năng: Qua khảo sát định tính, học sinh phản hồi tích cực về việc sử dụng kênh hình giúp các em phát triển kỹ năng quan sát, phân tích, tổng hợp thông tin và tăng hứng thú học tập. Giáo viên cũng nhận định biện pháp này giúp đổi mới phương pháp giảng dạy, giảm tính thụ động của học sinh.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của thực trạng hạn chế trong sử dụng kênh hình là do giáo viên còn thiếu kỹ năng khai thác, thời gian chuẩn bị bài giảng có sử dụng kênh hình còn hạn chế, đồng thời số lượng học sinh đông gây khó khăn trong tổ chức hoạt động nhóm. So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế cho thấy việc sử dụng kênh hình là xu hướng tất yếu trong đổi mới phương pháp dạy học, góp phần nâng cao hiệu quả tiếp thu kiến thức và phát triển năng lực học sinh. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ sử dụng kênh hình trong các khâu dạy học và biểu đồ đường so sánh điểm trung bình giữa nhóm thực nghiệm và đối chứng qua các lần kiểm tra. Kết quả nghiên cứu khẳng định giả thuyết rằng khai thác và sử dụng kênh hình hợp lý giúp học sinh nắm chắc kiến thức và phát triển năng lực tư duy, nâng cao chất lượng dạy học Sinh học 10.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng khai thác kênh hình cho giáo viên: Tổ chức các khóa tập huấn chuyên sâu về thiết kế và sử dụng kênh hình trong dạy học, tập trung vào các biện pháp khai thác đa dạng như câu hỏi vấn đáp, bài toán nhận thức, phiếu học tập và câu hỏi trắc nghiệm khách quan. Thời gian thực hiện: trong năm học tiếp theo; Chủ thể: Sở Giáo dục và Đào tạo phối hợp với các trường đại học sư phạm.

2. Phát triển nguồn tư liệu kênh hình phong phú, chính xác và khoa học: Khuyến khích giáo viên sưu tầm, tự thiết kế và chia sẻ các kênh hình phù hợp với nội dung chương trình Sinh học 10, đồng thời xây dựng kho dữ liệu kênh hình dùng chung cho các trường THPT. Thời gian: 1-2 năm; Chủ thể: Ban giám hiệu các trường, tổ chuyên môn.

3. Tổ chức các hoạt động học tập theo nhóm, phát huy tính tích cực của học sinh: Thiết kế các bài học có sử dụng kênh hình kết hợp với hoạt động nhóm nhỏ, giúp học sinh phát triển kỹ năng quan sát, phân tích và thảo luận. Thời gian: áp dụng ngay trong các tiết học; Chủ thể: Giáo viên bộ môn.

4. Đổi mới hình thức kiểm tra, đánh giá kết quả học tập có sử dụng kênh hình: Áp dụng các dạng câu hỏi trắc nghiệm khách quan, bài toán nhận thức dựa trên kênh hình để đánh giá toàn diện năng lực học sinh, tránh việc học thuộc lòng máy móc. Thời gian: triển khai trong các kỳ kiểm tra tiếp theo; Chủ thể: Giáo viên, tổ chuyên môn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giáo viên bộ môn Sinh học trung học phổ thông: Nghiên cứu cung cấp các biện pháp khai thác kênh hình cụ thể, giúp giáo viên đổi mới phương pháp giảng dạy, nâng cao hiệu quả truyền đạt kiến thức và phát triển năng lực học sinh.

2. Cán bộ quản lý giáo dục và tổ trưởng chuyên môn: Tài liệu giúp xây dựng kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng cho giáo viên, đồng thời phát triển nguồn tư liệu dạy học phong phú, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục.

3. Sinh viên sư phạm chuyên ngành Sinh học: Luận văn là tài liệu tham khảo quý giá trong việc nghiên cứu phương pháp dạy học tích cực, đặc biệt là sử dụng kênh hình trong giảng dạy môn Sinh học.

4. Nhà nghiên cứu giáo dục và phát triển chương trình: Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn về việc ứng dụng kênh hình trong dạy học, góp phần hoàn thiện chương trình và phương pháp giáo dục phổ thông.

Câu hỏi thường gặp

1. Kênh hình là gì và tại sao quan trọng trong dạy học Sinh học?
   Kênh hình bao gồm hình vẽ, sơ đồ, bảng biểu, mẫu vật và video minh họa, giúp trực quan hóa kiến thức trừu tượng, kích thích giác quan học sinh, nâng cao hiệu quả tiếp thu và phát triển tư duy.

2. Những biện pháp khai thác kênh hình nào được sử dụng phổ biến?
   Câu hỏi vấn đáp, phiếu học tập, bài toán nhận thức và câu hỏi trắc nghiệm khách quan là các biện pháp chính, trong đó câu hỏi vấn đáp được sử dụng nhiều nhất do tính linh hoạt và khả năng phát huy tư duy học sinh.

3. Làm thế nào để lựa chọn kênh hình phù hợp cho bài giảng?
   Cần căn cứ vào mục tiêu bài học, phương pháp dạy học, đặc điểm học sinh, điều kiện dạy học và năng lực giáo viên để lựa chọn kênh hình phù hợp, đảm bảo tính khoa học, trực quan và kích thích sự tham gia của học sinh.

4. Việc sử dụng kênh hình có ảnh hưởng thế nào đến kết quả học tập của học sinh?
   Nghiên cứu thực nghiệm cho thấy học sinh được học với kênh hình có điểm kiểm tra cao hơn nhóm đối chứng khoảng 15-20%, đồng thời phát triển kỹ năng quan sát, phân tích và tư duy sáng tạo.

5. Làm sao để khắc phục những hạn chế khi sử dụng kênh hình trong lớp học đông?
   Giáo viên nên tổ chức hoạt động nhóm nhỏ, sử dụng kênh hình phù hợp với không gian lớp học, đồng thời kết hợp các biện pháp khai thác đa dạng để đảm bảo mọi học sinh đều được tham gia tích cực.

Kết luận

• Nghiên cứu đã làm rõ khái niệm, phân loại kênh hình và các biện pháp khai thác hiệu quả trong dạy học Sinh học 10.
• Thực trạng sử dụng kênh hình còn hạn chế, đặc biệt trong các khâu kiểm tra, củng cố và rèn luyện kỹ năng.
• Thực nghiệm sư phạm chứng minh việc sử dụng kênh hình hợp lý giúp nâng cao điểm số và phát triển năng lực tư duy của học sinh.
• Đề xuất các giải pháp đào tạo giáo viên, phát triển nguồn tư liệu và đổi mới phương pháp dạy học, kiểm tra đánh giá.
• Khuyến nghị các bước tiếp theo gồm triển khai đào tạo, xây dựng kho kênh hình và áp dụng rộng rãi trong các trường THPT.

Hãy áp dụng các biện pháp khai thác kênh hình trong giảng dạy để nâng cao chất lượng dạy học Sinh học, góp phần phát triển toàn diện năng lực học sinh trong thời đại đổi mới giáo dục.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ chế di truyền và biến dị”- Sinh học 12. Trung học phổ thông ; Ngô Thị Ngọc Minh, Ứng dụng lý thuyết Graph trong dạy học phần: Di truyền học - Sinh học 12 - Trung học phổ thông; Phạm Thị Ánh, Thiết kế và sử dụng graph dạy học chương IV: Tuần hoàn và chương V: Tiêu hóa- Sinh học 8, trung học cơ sở. Nghiên cứu các tài liệu và đề tài của các nhà giáo dục, chúng tôi nhận thấy rằng, việc sử dụng kênh hình trong dạy học Sinh học đã tạo điều kiện cho hoạt 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] động nhận thức kiến thức Sinh học trực quan, sinh động hơn, việc tiếp thu và ghi nhớ kiến thúc dễ dàng hơn, giúp HS say mê hứng thú hơn với môn Sinh học. Mặc dù sử dụng kênh hình trong dạy học không còn mới nhưng khai thác và sử dụng như thế nào để nâng cao chất lượng dạy học thì chưa có tác giả nào đi sâu cho từng nội dung cụ thể mà chỉ dừng lại ở mặt lý luận chưa đi sâu vào cách khai thác cụ thể dạy học từng nội dung trong SGK Sinh học 10.

Ở đề tài này chúng tôi đã mạnh dạn đưa ra sử dụng kênh hình trong dạy học Sinh học 10 nhằm nâng cao chất lượng dạy học. Kênh hình trong dạy học Sinh học 1. Khái niệm về kênh hình Trong sách giáo khoa Sinh học kiến thức được trình bày thông qua kênh chữ và kênh hình. Các hình vẽ, sơ đồ, bảng số liệu, các đoạn video, các mẫu vật…gọi chung là kênh hình.

Kênh hình có tính trực quan cao diễn giải logic các kiến thức Sinh học, minh họa kiến thức, làm cho kiến thức được hiểu sâu hơn và rõ ràng hơn. Ngoài việc kênh hình chứa đựng trong đó thông tin, qua quan sát phân tích và so sánh HS hình thành nên thế giới quan khoa học và có sự đam mê trong học tập và nghiên cứu khoa học.2 Vai trò của kênh hình trong dạy học Sinh học Kênh hình là phương tiện chuyển tải thông tin có thể thay thế cho sự vật hiện tượng và các quá trình xảy ra trong thực tiễn mà GV và HS không thể tiếp cận trực tiếp, kênh hình giúp cho giáo viên phát huy được nhiều giác quan của HS trong học tập. Kênh hình có thể cung cấp cho HS kiến thức một cách chắc chắn và chính xác, nên kiến thức HS học được sẽ nhớ lâu hơn, làm cho việc dạy học trở nên cụ thể, HS tiếp thu kiến thức được dễ dàng hơn. Còn GV có để tổ chức các hoạt động học tập cho HS, thu hút sự chú ý của HS trong quá trình học tập.

Nhờ có kênh hình, tính tích cực chủ động của HS được phát huy nhiều hơn, làm cho bài học trở nên sinh động, HS tham gia xây dựng bài nhiều hơn. 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Kênh hình là một yếu tố trong quá trình dạy học nó kết hợp với các yếu tố khác như hoạt động dạy học của GV và hoạt động học tập của HS tạo thành một chỉnh thể hoàn chỉnh của quá trình dạy học, trong dạy học kênh hình được coi là phương tiện cần thiết để phát huy tính tích cực của HS. Nhờ kênh hình giúp cho HS thu nhận thông tin về sự vật hiện tượng sinh học một cách sinh động, dễ tiếp thu trong quá trình nhận thức, hỗ trợ việc cung cấp kiến thức, giảm tính trừu tượng của kiến thức, tạo điều kiện hình thành biểu tượng sinh học cho HS. Mà chúng ta đã biết biểu tượng là cơ sở để tạo thành khái niệm.

Thông qua kênh hình, GV giúp cho HS đào sâu những tri thức đã lĩnh hội được và kích thích hứng thú nhận thức, năng lực quan sát phân tích tổng hợp. Việc sử dụng kênh hình trong dạy học giúp GV tăng năng suất làm việc, giảm thiểu tính chất giảng dạy mang tính thông báo một chiều. Cải tiến phương pháp dạy học của GV và thay đổi hình thức học của HS theo hướng tích cực, giúp đổi mới kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của HS. Do đó, kênh hình được sử dụng là một phương tiện dạy học hữu ích để thu hút sự chú ý của HS trong hoạt động học tập.

Nói chung, trong quá trình dạy học, các phương tiện dạy học giảm nhẹ công việc của GV và giúp cho HS tiếp thu kiến thức một cách dễ dàng hơn. Có được các phương tiện thích hợp, người GV sẽ phát huy hết năng lực sáng tạo của mình trong công tác giảng dạy, làm cho hoạt động học tập của HS trở nên nhẹ nhàng và hấp dẫn hơn, tạo ra cho HS những hứng thú với môn học. Do đặc điểm của quá trình nhận thức, mức độ tiếp thu kiến thức mới của HS tăng dần theo các cấp độ của tri giác: nghe-thấy-làm được, nên khi đưa kênh hình vào quá trình dạy học, GV có điều kiện để nâng cao tính tích cực, độc lập và sáng tạo của HS và từ đó nâng cao hiệu quả của quá trình tiếp thu, lĩnh hội kiến thức và hình thành kỹ năng của các em. Phân loại kênh hình trong Sinh học Trong dạy học Sinh học, có rất nhiều kênh hình được sử dụng như: trong SGK,qua sưu tầm hoặc thiết kế rất đa dạng và phong phú, có thể phân thành ba loại sau đây.

8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] - Các mẫu vật tự nhiên: mẫu sống, mẫu ngâm, mẫu nhồi, tiêu bản ép khô, tiêu bản kính hiển vi.phản ánh sống động thế giới sống làm cho giờ dạy Sinh học trở nên gần gũi với HS, làm cho lý thuyết gần với thực tiễn hơn. - Các vật tượng hình: mô hình, tranh vẽ, ảnh, phim đèn chiếu, phim video, sơ đồ, biểu đồ…hỗ trợ, minh họa rõ hơn cho nội dung bài học. Đây là một dạng kênh hình đặc biệt, có thể tồn tại ở nhiều dạng: cố định (trong SGK) và di động (ngoài SGK). Hệ thống các vật tượng hình mô tả các cấp tổ chức, thành phần cấu tạo của tế bào, các cơ chế, các quá trình.

Nhờ có các vật tượng hình, mà kênh chữ trong SGK được HS hiểu sâu sắc hơn, giúp HS liên hệ với kiến thức thực tế dễ dàng hơn, quá trình ghi nhớ kiến thức cũng trở nên dễ dàng hơn. - Các thí nghiệm: Thí nghiệm Sinh học rất đa dạng được chia thành nhiều nhóm khác nhau. Nếu căn cứ vào địa điểm đặt thí nghiệm có thể chia ra thành thí nghiệm ngoài tự nhiên và thí nghiệm trong phòng thí nghiệm. Thí nghiệm ngoài tự nhiên là thí nghiệm được tiến hành ở điều kiện tự nhiên và có ưu điểm sát với thực tế, nhưng lại tạo khó khăn cho học tập.

Thí nghiệm trong phòng thí nghiệm, được bố trí chặt chẽ, điều chỉnh các điều kiện thí nghiệm từ đó chứng minh sự ảnh hưởng của các nhân tố rõ hơn, phù hợp với thời gian của HS, đặc biệt là trong quá trình học. Những yêu cầu đối với kênh hình Dù là kênh hình trong SGK, sưu tầm hay tự xây dựng cũng phải đảm bảo những yêu cầu sau: * Tính khoa học sƣ phạm - Kênh hình phải phù hợp với mục tiêu, nội dung, điều kiện dạy học, … và phát huy được tối đa các giác quan của người học, bảo đảm tiếp thu được các kiến thức một cách dễ dàng. - Nội dung và cấu tạo của kênh hình phải bảo đảm các đặc trưng của việc dạy học lý thuyết, dạy học thực hành và các chuẩn mực sư phạm. - Các kênh hình tập hợp thành bộ phải có mối liên hệ chặt chẽ về nội dung, bố cục và hình thức với hệ thống kênh hình.

Trong đó, mỗi loại trong một bộ phận phải có chức năng riêng. 9 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] - Kênh hình cần thúc đẩy việc sử dụng các phương pháp và hình thức tổ chức dạy học hiện đại (e-learning, dạy học theo dự án, .) * Tính khoa học kỹ thuật - Chất lượng vật liệu dùng để chế tạo kênh hình phải bảo đảm tuổi thọ cao và độ bền chắc, không gây ô nhiễm môi trường. - Kênh hình phải có kết cấu thuận lợi cho việc lắp đặt, sử dụng, lưu trữ và bảo quản. * Tính phù hợp với đối tƣợng - Kênh hình dùng để biểu diễn phải đủ lớn để mọi HS trong lớp có thể quan sát được.

- Kênh hình cần phù hợp với tâm sinh lý của HS và GV, không quá nặng, quá lớn về kích thước. - Màu sắc kênh hình không làm chói mắt hay làm cho HS khó phân biệt các chi tiết. Màu sắc của kênh hình là thiết bị càng giống như thực tế càng tốt. - Kênh hình có kết cấu cân xứng, màu sắc hài hoà, rõ nét để kích thích sự chú ý và hứng thú học tập của HS.

Một số biện pháp khai thác kênh hình trong dạy học Sinh học. Để khai thác kênh hình có hiệu quả, người dạy phải có những biện pháp khai thác phù hợp. Đó là, phù hợp với năng lực của GV, phù hợp với nhận thức của HS, sau đây là một số biện pháp khai thác kênh hình trong dạy học Sinh học. Câu hỏi vấn đáp * Khái niệm về câu hỏi vấn đáp Trong dạy học, làm thế nào để phát huy cao độ khả năng tích cực của HS là điền kiện rất quan trọng trong các phương pháp, nhằm phát huy khả năng đó là tạo điều kiện cho HS quan sát, phân tích kênh hình trong đó công cụ định sẵn quan trọng để tổ chức hoạt động học tập tự học của HS là câu hỏi, bài tập được GV xây dựng theo những mục tiêu cụ thể: “ Câu hỏi là một dạng cấu trúc ngôn ngữ dễ dàng diễn đạt một yêu cầu, một đòi hỏi, một mệnh lệnh cần được giải quyết”.

Dựa trên cơ sở quan sát kênh hình ở từng nội dung cụ thể của từng bài học. Câu hỏi được thiết kế sao cho trở thành một “ chương trình hành động” trong một thời gian lượng xác định nhằm định hướng cho quá trình tự học của HS theo ý định của GV. 10 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Câu hỏi nhằm mục đích hướng cho quá trình tự học của HS theo ý định của giáo viên. Câu hỏi nhằm mục đích phát triển tư duy, phát huy năng lực, chủ động, năng lực tích cực trong học tập của HS.

Do đó yêu cầu câu hỏi không phải là liệt kê nội dung trong SGK mà phải là những yêu cầu phân tích, giải thích, khái quát nội dung mà HS thu nạp được từ kênh hình, kênh chữ và từ đó tìm ra những câu trả lời cho những câu hỏi đặt ra, câu hỏi như vậy là câu hỏi vấn đáp.