mở đầu bằng nhạc hiệu, hình hiệu, lời giới thiệu, kết thúc bằng lời chào tạm biệt nhằm đáp ứng yêu cầu tuyên truyền của cơ quan báo chí truyền hình và mang lại hiệu quả thông tin cao nhất cho khán giả.TS Tạ Ngọc Tấn trong cuốn Truyền thông đại chúng thì cho rằng thuật ngữ “chƣơng trình truyền hình” đƣợc sử dụng trong hai trƣờng hợp: Trƣờng hợp thứ nhất, ngƣời ta dùng chƣơng trình truyền hình để chỉ toàn bộ nội dung thông tin phát đi trong ngày, trong tuần, trong tháng của một kênh truyền hình hay của cả một đài truyền hình. Trƣờng hợp thứ hai, chƣơng trình truyền hình dùng để chỉ một hay nhiều tác phẩm hoàn chỉnh, hoặc kết hợp với một số thông tin tài liệu khác đƣợc tổ chức theo một chủ đề cụ thể với hình thức tƣơng đối nhất quán, thời lƣợng ổn định và đƣợc phát theo định kỳ.76] Hiện nay, nếu phân chia theo tiêu chí tính thời sự của thông tin thì có: chƣơng trình Thời sự, chƣơng trình Chuyên đề. Nếu phân chia theo 20 lĩnh vực phản ánh thì có: chƣơng trình Kinh tế, chƣơng trình Văn hóa, Quân đội, Giáo dục đào tạo, Y tế, Thể thao… Nếu chia theo tiêu chí giới tính và độ tuổi, thì có các chƣơng trình dành cho các đối tƣợng: Phụ nữ, Thiếu nhi, Thanh niên, Ngƣời cao tuổi… Nếu theo tiêu chí mục đích thông tin thì chủ yếu có các chƣơng trình Giải trí, chƣơng trình tin tức thời sự… Mỗi chƣơng trình truyền hình có tôn chỉ mục đích, chức năng nhiệm vụ khác nhau, đối tƣợng khán giả khác nhau. Căn cứ vào các yếu tố đó, ngƣời ta thƣờng xây dựng chƣơng trình có cấu trúc, format tƣơng đối ổn định, có thời lƣợng xác định, thời điểm phát cụ thể.
Các chƣơng trình có thể đƣợc phát trên từng kênh sóng khác nhau. Chương trình thời sự truyền hình Trong cuốn Các loại hình báo chí truyền thông, PGS.TS Dƣơng Xuân Sơn đã định nghĩa về chƣơng trình Thời sự nhƣ sau: Đây là chƣơng trình quan trọng nhất của một đài truyền hình với tƣ cách là cơ quan báo chí. Nó hàm chứa những đặc điểm nổi bật nhƣ: - Thông tin thời sự đƣợc cập nhật liên tục: cung cấp cho ngƣời xem những tin tức mới nhất về sự kiện đang diễn ra, có khả năng đƣa tin nhanh nhất bằng truyền hình trực tiếp. Các bản tin đƣợc sản xuất liên tục theo chu kì thời gian, có thể là 1 tiếng, 3 tiếng, 6 tiếng, 12 tiếng.
- Đảm bảo cơ cấu thông tin các lĩnh vực: kinh tế, chính trị, văn hóa xã hội, thể thao. nhờ đó mà nhu cầu thông tin của nhiều đối tƣợng khán giả đƣợc đáp ứng. - Đảm bảo thông tin các vùng miền: mỗi đài truyền hình đều xác định đối tƣợng khán giả trong một không gian địa lý, việc xây dựng kết cấu bản tin và đƣa tin tức đều khắp các khu vực là cần thiết, nó đảm bảo sự công bằng trong tiếp nhận tin tức của công chúng.185] 21 Tóm lại, chương trình thời sự truyền hình là một chương trình truyền hình, trong đó chuyển tải các thông tin về sự kiện, hiện tượng trong cuộc sống xã hội một cách nhanh chóng, kịp thời đến công chúng, đáp ứng được yêu cầu nhiệm vụ tuyên truyền và nhu cầu thông tin của công chúng, được phát sóng định kỳ, có thời lượng ổn định. Một chương trình thời sự truyền hình được kết cấu, xây dựng bởi các thể loại: Tin, phóng sự, ghi nhanh, phỏng vấn… 1.
Chương trình Thời sự tổng hợp trên kênh truyền hình địa phương Thời gian gần đây, ở các Đài PT-TH địa phƣơng khu vực đồng bằng sông Cửu Long xuất hiện cách gọi Chương trình thời sự tổng hợp. Cách gọi này có cơ sở từ khái niệm về chương trình tổng hợp mà PGS.TS Dƣơng Xuân Sơn đã nêu trong cuốn Các loại hình báo chí truyền thông nhƣ sau: Chƣơng trình tổng hợp là dạng chƣơng trình sáng tạo về mặt hình thức đƣa thông tin, linh hoạt trong kết cấu nội dung chƣơng trình. Hiện nay có nhiều chƣơng trình khai thác tính tƣơng tác với khán giả để thu hút ngƣời xem. Trong chƣơng trình tổng hợp, những ngƣời sản xuất có thể kết hợp nhiều thể loại tác phẩm và nhiều hình thức thông tin khác nhau để tăng tính hấp dẫn của chƣơng trình truyền hình.
Cũng có thể kết hợp giữa các yếu tố thông tin, giải trí, nghệ thuật trong một chƣơng trình dạng tổng hợp. Theo đó, chương trình thời sự tổng hợp là một bản tin có sự linh hoạt, sáng tạo trong cách đưa thông tin cũng như kết cấu nội dung chương trình, có sự kết hợp giữa yếu tố thông tin với giải trí, nghệ thuật trong những thể loại đặc trưng chỉ có ở truyền hình để thu hút sự quan tâm của người xem. Cách gọi chương trình thời sự tổng hợp hiện nay cũng đƣợc một số 22 chuyên gia, nhà nghiên cứu sử dụng để phân biệt tiêu chí giữa các bản tin và cũng để phân biệt cách thức sản xuất chƣơng trình. Phương thức sản xuất chương trình truyền hình Theo từ điển tiếng Việt, “phƣơng thức” đƣợc định nghĩa là “cách thức, phương pháp được quy định để tiến hành”.
Còn “sản xuất” là “quá trình tạo ra của cải, vật chất”. Nhƣ vậy, có thể hiểu phương thức sản xuất là cách thức, phương pháp tạo ra một sản phẩm theo các bước, các khâu hay quy trình đã định sẵn. Trên lĩnh vực truyền hình, tác giả xin đƣa ra khái niệm về phƣơng thức sản xuất chƣơng trình truyền hình nhƣ sau: Phương thức sản xuất chương trình truyền hình là cách thức, phương pháp để làm ra một chương trình truyền hình trong một thời gian nhất định và theo một quy trình định sẵn. Để nghiên cứu về phƣơng thức sản xuất chƣơng trình truyền hình một cách có hệ thống, tác giả dựa trên hai yếu tố: lực lƣợng sản xuất chƣơng trình (bao gồm nguồn nhân lực, vật lực, tài chính…) và quan hệ sản xuất (bao gồm cơ cấu tổ chức, hệ thống quản lý, phân công công việc, sự phối hợp giữa các bộ phận sản xuất…) Thực tế trong hoạt động sản xuất chƣơng trình ở các Đài truyền hình hiện nay, bên cạnh thuật ngữ Phương thức sản xuất chương trình, còn có các thuật ngữ nhƣ Tổ chức sản xuất chương trình, Quy trình sản xuất chương trình và Công nghệ sản xuất Chương trình truyền hình.
Có thể phân biệt các khái niệm này nhƣ sau: Trong luận văn Thạc sĩ báo chí Xây dựng quy trình tổ chức sản xuất các sản phẩm báo chí cho Đài Phát thanh – Truyền hình Cần Thơ hiện nay của tác giả Lê Băng Thạch [42, tr.10 - 16] đã nêu rõ: Quy trình sản xuất sản phẩm báo chí là trình tự các bước tiến hành cần trải qua để có được một sản phẩm báo chí. Nó bao gồm nhiều 23 bước và nhà báo cần tuân thủ các bước trong quy trình ấy. Nhƣ vậy, có thể hiểu "quy trình sản xuất chƣơng trình truyền hình" là các bƣớc có tính chất bắt buộc và đƣợc quy định, sắp xếp theo một trình tự hợp lý nhất định để sản xuất ra một sản phẩm truyền hình. Khi có sự thay đổi trong "phƣơng thức sản xuất chƣơng trình" thì các bƣớc, các công đoạn trong "quy trình sản xuất" cơ bản vẫn giữ nguyên, có chăng chỉ là thêm, bớt hoặc kết hợp, hoặc thay đổi thứ tự một số bƣớc trong quy trình để phù hợp với đặc điểm của lực lƣợng sản xuất và quan hệ sản xuất đƣợc quy định bởi phƣơng thức sản xuất ấy.
Còn theo Giáo trình Công nghệ sản xuất Chương trình Truyền hình của Thạc sĩ Phạm Thị Sao Băng: Công nghệ sản xuất bao gồm một lĩnh vực hoạt động sản xuất có điều tiết theo chương trình, gia công và phát sóng tất cả các thể loại chương trình với sự tham gia của các phương tiện kỹ thuật. Nhƣ vậy, "công nghệ sản xuất" đề cập nhiều đến khía cạnh áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào quá trình sản xuất chƣơng trình truyền hình trong khi "phƣơng thức sản xuất chƣơng trình" lại mang tính bao quát hơn, gồm cả việc kiểm soát chất lƣợng nội dung, quản lý điều hành nhân sự. Còn với khái niệm Tổ chức sản xuất chương trình, có thể hiểu là các hoạt động nhằm sử dụng tối đa và hiệu quả các nguồn nhân lực, trang thiết bị chuyên ngành một cách có kế hoạch và hợp lý, phát huy mọi khả năng sáng tạo của con người nhằm tạo ra một sản phẩm truyền hình có chất lượng. Xét về mặt ngôn ngữ, phương thức sản xuất là một cụm danh từ dùng để gọi tên các phƣơng pháp sản xuất chƣơng trình mà Đài truyền hình đang áp dụng.
Có thể thấy, mỗi phương thức sản xuất sẽ quy định những đặc điểm riêng của lực lƣợng sản xuất cùng các mối quan hệ sản xuất và cũng phản ánh trình độ phát triển của một cơ quan báo chí. Với tổ 24 chức sản xuất, đây là cụm động từ để chỉ toàn bộ những hoạt động để tạo ra sản phẩm truyền hình. Việc tổ chức sản xuất bao gồm các yếu tố: Tổ chức nhân sự, nhân lực và kinh phí Tổ chức hệ thống trang thiết bị, kỹ thuật Tổ chức sản xuất nội dung Mặc dù khi nói đến phương thức sản xuất chương trình và tổ chức sản xuất chương trình, chúng ta đều phải xét đến các yếu tố nguồn nhân lực, trang thiết bị kỹ thuật, nguồn kinh phí, các mối quan hệ trong sản xuất. tuy nhiên không thể gộp chung hai khái niệm này mà cần hiểu theo hƣớng: để tạo ra sản phẩm truyền hình đạt yêu cầu, chất lƣợng, trƣớc tiên ngƣời tổ chức sản xuất chƣơng trình phải xác định đƣợc phương thức sản xuất dựa trên điều kiện thực tế và trình độ phát triển của cơ quan, đơn vị, sau đó mới tiến hành tổ chức sản xuất bằng cách lên kế hoạch, tập hợp một lực lƣợng lao động có những tiêu chuẩn năng lực nhất định cùng các trang thiết bị máy móc, kỹ thuật… tham gia vào quá trình sản xuất.
Một số phương thức sản xuất chương trình thời sự ở các đài truyền hình địa phương hiện nay Căn cứ vào giai đoạn phát triển của báo chí khi ứng dụng khoa học – công nghệ vào sản xuất, có thể chia phƣơng thức sản xuất chƣơng trình thời sự thành: phƣơng thức sản xuất truyền thống và phƣơng thức sản xuất hiện đại. Phương thức sản xuất hậu kỳ: Với phƣơng thức này, quy trình tổ chức sản xuất gồm các công đoạn: Phóng viên đi viết tin, bài sau đó nộp về cho ban biên tập. Khi đã tập hợp đƣợc một số lƣợng tin bài, thời lƣợng các phần đã đƣợc xác định cho phù hợp, biên tập viên sẽ viết lời giới thiệu, cắt gọt, bổ sung tạo ra sự hoàn chỉnh về nội dung cũng nhƣ kết cấu của chƣơng trình.