Đặt vấn đề Phong Thổ là huyện vùng cao biên giới nằm ở phía Bắc của tỉnh Lai Châu có tổng diện tích đất tự nhiên là 103.460,54 ha, dân số 75.615 người, tổng số lao động 41.138 lao động, trong đó diện tích đất trồng rau 806 ha, sản lượng đạt 6. Với địa hình chia cắt thành hai khu vực vùng thấp và vùng cao rõ rệt. Tại các xã vùng cao có điều kiện khí hậu mát mẻ quanh năm, đây là điều kiện thuận lợi cho việc trồng các loại rau quả, đặc biệt là các loại rau quả ôn đới, á nhiệt đới. Tuy nhiên hiện nay người dân mới chỉ trồng rau chủ yếu phục vụ cho nhu cầu của gia đình với năng suất và sản lượng thấp, chưa có sản phẩm để bán, đặc biệt là tại các xã vùng cao chưa phát huy được lợi thế về đất đai, khí hậu để trồng các loại rau bắp cải, súp lơ, su hào, cà chua, đậu Hà Lan.
đây là các loại rau có giá trị kinh tế cao, được thị trường ưa chuộng. Cây bắp cải (Bassica oleracea L. Capitata) thuộc họ thập tự, thích hợp với các vùng có điều kiện nhiệt độ trung bình 15-20 oC, chênh lệch nhiệt độ ngày và đêm dao động 5oC độ cao trên 800m (đạt năng suất và chất lượng tốt nhất), nhiệt độ trên 25oC bắp cải vẫn sinh trưởng nhưng khả năng cuộn bắp hạn chế (Trung tâm Khuyến nông Quốc gia, 2008). Cùng với sự phát triển của tiến bộ kỹ thuật trong sản xuất nông nghiệp, trong những năm qua, nhiều giống bắp cải tốt như: KK.
Cross, Thúy Phong, Sakata No70.có thời gian sinh trưởng ngắn, năng suất và chất lượng tốt, phù hợp với thị hiếu người tiêu dùng. Với vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên thích hợp cho cây bắp cải sinh trưởng phát triển, năng suất và phẩm chất tốt. Tuy nhiên, hiện nay người dân chủ yếu trồng giống bắp cải Trung Quốc không rõ nguồn gốc và cây con giống mua ở chợ về trồng, việc này dẫn đến nhiều rủi ro cho người dân như chất lượng cây giống không tốt, chưa đánh giá, xác định được giống có hiệu quả kinh tế cao đối với người trồng rau. Hiện nay trên địa bàn huyện Phong Thổ người dân mới chỉ trồng bắp cải chính vụ (tháng 11-2 năm sau),vụ này có giá trị kinh tế không cao, do bắp cải 2 được vận chuyển từ dưới các tỉnh đồng bằng lên nhiều, do đó giá rẻ.
Ngược lại, nếu tận dụng được lợi thế của vùng về khí hậu với nền nhiệt độ thấp, để trồng bắp cải trái vụ sẽ tăng thêm thu nhập cho người dân do vụ này các tỉnh đồng bằng có nền nhiệt độ cao hơn nên không trồng được. Tuy nhiên để trồng được bắp cải trái vụ có hiệu quả kinh tế cao, cần chọn được giống bắp cải phù hợp (chịu nhiệt, cuốn chặt, chất lượng cao. Mặt khác người dân địa phương mới quan tâm tới phân bón đa lượng, phân vi lượng ít hay không quan tâm. Để giúp cây bắp cải sinh trưởng và phát triển tốt nhằm tăng năng suất chất lượng ngoài giống chịu nhiệt có thể cải thiện bằng sử dụng phân bón lá.
Tuy nhiên để tăng hiệu quả của việc dùng phân bón lá trên cây bắp cải cần lựa chọn được loại phân bón lá phù hợp. Để đánh giá và lựa chọn được một số giống bắp cải tốt, đồng thời xác định được loại phân bón lá phù hợp cho người trồng rau trên địa bàn huyện Phong Thổ, tỉnh Lai Châu thì việc thực hiện đề tài: “So sánh giống và xác định phân bón lá thích hợp cho sản xuất bắp cải trái vụ tại Phong Thổ - Lai Châu” là cần thiết trong thực tiễn sản xuất nông nghiệp tại địa phương. Mục đích và yêu cầu của đề tài 1. Mục đích - Xác định được 1-2 giống bắp cải phù hợp cho trồng trái vụ tại huyện Phong Thổ, tỉnh Lai Châu.
- Xác định được loại phân bón lá phù hợp trên cây bắp cải khi trồng trái vụ tại huyện Phong Thổ, tỉnh Lai Châu. Yêu cầu - Theo dõi đặc điểm nông sinh học của 05 giống bắp cải như thời gian sinh trưởng, số lá, sự hình thành bắp cải, năng suất. để so sánh tiềm năng năng suất và hiệu quả gieo trồng tại Phong Thổ - Lai Châu trong vụ thu đông và xuân hè. - Đánh giá hiệu quả của 03 loại phân bón lá đối với khả năng sinh trưởng và phát triển của cây bắp cải.
3 PHẦN II: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.Giới thiệu về cây rau bắp cải 2.1 Nguồn gốc: Bắp cải có nguồn gốc từ Địa Trung Hải từ thời Hy Lạp và La Mã cổ đại. Bắp cải được phát triển từ lựa chọn nhân tạo diễn ra liên tục để ngăn chặn chiều dài các giống. Một số nghiên cứu đã mô tả bắp cải hoang dại là bố mẹ của bắp cải đang được trồng hiện nay. Nó là cây lâu năm, thân phân nhánh, các lá dưới có cuống, các lá trên không có cuống, không hình thành bắp.
Bắp cải được giới thiệu ở Việt Nam từ thế kỷ XVIII. Nó có thể được di thực từ Trung Quốc và được phổ biến rộng rãi ở Việt Nam. Bắp cải được trồng trong vụ đông Xuân ở các tỉnh phía Bắc, miền Trung và Tây Nguyên. Bắp cải có nguồn gốc ôn đới, nhiệt độ xuân hóa là 1- 10°C trong khoảng 15- 30 ngày tùy thời gian sinh trưởng của giống.
Do đặc điểm như vậy nên sản xuất hạt bắp cải ở Việt Nam là rất khó khăn. Trừ những giống chịu nhiệt có thể để giống trên các vùng núi cao như Sapa, Sin Hồ. Phân loại: Bắp cải được có hệ thống phân loại thực vật như sau: Giới (regnum): Plantae Ngành ( diviso): Magnoliophyta Lớp (class): Magnoliopsida Bộ (ordo): Brassicales Họ (familia): Brassicaceae Chi (genus): Brassica Loài (species): B.oleracea Nhóm (group): Capitata Bắp cải (Brassica oleracea var. Bắp cải có 3 loại: Bắp cải trắng: Loại này rất có giá trị ở Châu Âu và các nước Châu Á, được dùng trong sản xuất với diện tích lớn, loại này thường có thời gian sinh trưởng ngắn, cuốn bắp sớm, chất lượng ngon.
Bắp cải đỏ: loại này mới được trồng ở Việt Nam, ở các nước nó được dùng để làm xalat, thời gian sinh trưởng dài. 4 Ngoài ra còn loại bắp cải dùng cho chế biến: thích hợp với các vùng núi cao, tuy nhiên ở Việt nam chưa được chú trọng trồng loại giống này. Bắp cải xoăn: Loại này chưa được trồng ở Việt Nam. Lá của loại này thường xoăn, xốp và nổi gờ.3 Giá trị kinh tế và giá trị sử dụng của cây rau bắp cải Người xưa có câu : “Cơm không rau như đau không thuốc”.
Câu nói đó cho thấy rau là loại thực phẩm không thể thiếu trong bữa ăn hàng ngày của con người, đặc biệt là đối với người Châu Á và người Việt Nam. * Thành phần dinh dưỡng Bảng 2.1: Thành phần dinh dưỡng trong 100g bắp cải ăn được Thành phần Đơn vị Giá trị Tỷ lệ thải bỏ % 10,0 Năng lượng Kcal 29,0 Nước G 90,0 Protein G 1,8 Lipid G - Glucid G 5,4 Cellulose G 1,6 Tro G 1,2 Calci Mg 48 Phosphor Mg 31 Sắt Mg 1,1 Beta-caroten Mcg 280 B1 Mg 0,06 B2 Mg 0,05 PP Mg 0,4 C Mg 30 Nguồn: Viện dinh dưỡng năm 2000 Các chất dinh dưỡng nói trên rất cần cho cơ thể con người. Muốn tăng được hàm lượng các chất trên cần có sự tác động của con người như chọn tạo giống và kỹ thuật trồng trọt tốt. 5 * Giá trị kinh tế và sử dụng: Bắp cải được coi là vị thuốc của người nghèo, nó đã được dùng để trị bệnh thiếu chất tươi, chậm tiêu, táo bón, loét dạ dày và các bệnh ngoài da như mụn nhọt, ngay cả bệnh giời leo (zonna).
Tác dụng trị bệnh đau dạ dày của bắp cải đã được khoa học hiện đại nghiên cứu và xác nhận. Các cuộc khảo sát cho thấy kết quả trị loét dạ dày - tá tràng bằng nước ép bắp cải là hơn một nửa số ca khỏi bệnh sau 3 tuần điều trị. Hoạt chất trị lành vết loét dạ dày là sinh tố U, một hợp chất có lưu huỳnh, methylmethiomin sulfomium. Chất này được đưa vào công nghiệp trong những năm thế kỷ XX, dưới tên đặc chế Epadyn U.
Ngày nay người ta đã tổng hợp được chất này mà không cần chiết xuất từ bắp cải nữa. đối với người Việt Nam chúng ta, bắp cải tươi có sẵn quanh năm nên việc ép nước không khó khăn, có thể tự làm lấy dễ dàng. Một vài thử nghiệm khác cho thấy, bắp cải làm giảm quá trình đồng hóa glucid và làm giảm lượng đường huyết. Ngoài ra bắp cải có ít chất đường nên có thể dùng cho người bị bệnh đái tháo đường.
Bắp cải có khả năng sinh nhiệt thấp, lại có axit tartronic, một chất dùng để trị bệnh béo phì. Người xưa thường lấy lá bắp cải, bỏ xương lá và làm dập nát rồi đắp vào mụn nhọt, vết thương. Nhờ vậy vết thương không làm độc và hết mủ. Người ta cũng dùng lá giã nát để đắp lên vết giời leo.
Theo giáo sư Paul Talaluy ( trường đại học Hopkin- Mỹ) thì trong cơ thể có 2 loại enzim. Loại thứ nhất có tính kích thích tế bào cảm ứng với tác nhân gây ung thư. Loại thứ 2 ức chế tác nhân gây ung thư làm cho chúng không còn độc tính. Trong cơ thể khỏe mạnh có sự quân bình giữa hai loại enzim này.
Ông cũng tìm thấy chất sulfographan trong một số cây thuộc họ cải (cruciferal): bắp cải, su hào, xà lách, cải xông. Sulfographan ngăn cản phát triển khối u bằng cách hoạt hóa các enzim loại thứ 2. Người bệnh ung bướu nên dùng bắp cải. Tại Trung Quốc, bệnh ung thư vú rất hiếm thấy ở những vùng dân cư ăn nhiều rau cải.
Trong phòng thí nghiệm, những con vật ăn nhiều rau cải bị cố tình 6 gây ung thư vẫn khỏe mạnh và không mắc bệnh. Sinh trưởng và phát triển cây rau bắp cải Về sinh trưởng và phát triển của bắp cải có thể chia làm 4 thời kỳ: *Thời kỳ cây con: Cây con bắp cải nằm trọn trong thời gian ở vườn ươm. Thời gian ở vườn ươm tốt nhất nên chiếm khoảng 1/3 tổng thời gian sinh trưởng, không nên kéo dài hơn. Cây giống già làm ảnh hưởng đến năng suất từ 15- 20%.
Sau khi gieo được 25- 30 ngày ở vụ chính hầu hết các cây giống đều đạt từ 5- 6 lá, một vài giống đạt 8- 9 lá. Vào mùa sớm, nhiệt độ cao, cây sinh trưởng khó khăn nên thời gian vườn ươm từ 35- 40 ngày. Khối lượng cây con ở thời kỳ này chiếm 1/100- 1/300 cây trưởng thành. Sau khi gieo 3- 4 ngày, hầu hết các giống đều mọc khỏi mặt đất.