Luận văn thạc sĩ: So sánh hoán dụ trong tiếng Đức và tiếng Việt

Khám phá sự chuyển nghĩa metonymische trong tiếng Đức và tiếng Việt qua luận văn thạc sĩ tại VNU ULIS, phân tích và so sánh sâu sắc.

• Tác giả: Nguyễn Mai Hương
• Người hướng dẫn: Dr. Lê Tuyết Nga
• Trường học: Nationaluniversität Hanoi Fremdsprachenhochschule
• Chuyên ngành: Germanistik
• Đề tài: Đối chiếu hoán dụ trong tiếng Đức và tiếng Việt/METONYMISCHE ÜBERTRAGUNGEN IM DEUTSCHEN UND IM VIETNAMESISCHEN KONTRASTIV
• Loại tài liệu: Masterarbeit
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hanoi

Mục lục chi tiết

• EHRENWÖRTLICHE ERKLÄRUNG
• DANKSAGUNG
• ZUSAMMENFASSUNG
• INHALTSVERZEICHNIS
• 1. Forschungsmethode und Aufbau der Arbeit
• 2. Theoretische Grundlage
• 2.1. Der Begriff Semem
• 2.2. Polysemie in der Semantik
• 2.3. Polysemie in der Stilistik
• 3. Metonymie in der Semantik und als Stilmittel
• 4. Typische metonymische Übertragungen im Deutschen und im Vietnamesischen
• 4.1. Typische metonymische Übertragungen im Deutschen
• 4.2. Typische metonymische Übertragungen im Vietnamesischen
• 4.3. Typische metonymische Übertragungen im Deutschen und im Vietnamesischen kontrastiv
• 5. Metonymie in einer deutschen und vietnamesischen Online-Zeitung
• 5.1. Untersuchungen der Metonymie in der deutschen Online-Zeitung
• 5.2. Untersuchungen der Metonymie in der vietnamesischen Online-Zeitung
• 6. Probleme der Deutschlernenden beim Verstehen und Übersetzen metonymischer Übertragungen und Didaktisierungsvorschläge
• 6.1. Bewertung der Fragebögen
• 6.2. Zusammenfassung der Ergebnisse der Fragebögen
• 6.3. Erläuterung der Lehrskizze
• ABKÜRZUNGEN

Tóm tắt

I. Tổng quan về hoán dụ trong tiếng Đức và tiếng Việt

Hoán dụ là một trong những biện pháp tu từ quan trọng trong ngôn ngữ, giúp diễn đạt ý nghĩa một cách phong phú và sâu sắc. Trong tiếng Đức và tiếng Việt, hoán dụ không chỉ là một kỹ thuật ngôn ngữ mà còn phản ánh văn hóa và tư duy của người sử dụng. Việc so sánh các phép hoán dụ giữa hai ngôn ngữ này sẽ giúp hiểu rõ hơn về cách mà ngôn ngữ hình thành và phát triển. Nghiên cứu này sẽ tập trung vào việc phân tích các loại hoán dụ phổ biến, từ đó chỉ ra những điểm tương đồng và khác biệt giữa chúng.

1.1. Định nghĩa và vai trò của hoán dụ trong ngôn ngữ

Hoán dụ được định nghĩa là việc sử dụng một từ hoặc cụm từ để chỉ một đối tượng khác có mối quan hệ gần gũi với nó. Trong tiếng Đức, hoán dụ thường được sử dụng để tạo ra hình ảnh sinh động, trong khi tiếng Việt cũng sử dụng hoán dụ để thể hiện sự tinh tế trong giao tiếp. Vai trò của hoán dụ không chỉ dừng lại ở việc làm phong phú ngôn ngữ mà còn giúp người nghe dễ dàng hình dung và cảm nhận nội dung được truyền đạt.

1.2. Lịch sử và phát triển của hoán dụ trong tiếng Đức và tiếng Việt

Lịch sử hoán dụ trong tiếng Đức có thể được truy nguyên từ các tác phẩm văn học cổ điển, nơi mà các nhà văn đã sử dụng biện pháp này để tăng cường sức mạnh biểu đạt. Tương tự, trong tiếng Việt, hoán dụ cũng đã xuất hiện từ rất sớm trong thơ ca và văn học dân gian. Sự phát triển của hoán dụ trong cả hai ngôn ngữ này phản ánh sự thay đổi trong tư duy và văn hóa của người dân.

II. Các loại hoán dụ phổ biến trong tiếng Đức và tiếng Việt

Trong tiếng Đức và tiếng Việt, có nhiều loại hoán dụ khác nhau, mỗi loại mang những đặc điểm riêng biệt. Việc phân loại các phép hoán dụ này sẽ giúp người học ngôn ngữ nhận diện và sử dụng chúng một cách hiệu quả hơn. Các loại hoán dụ phổ biến bao gồm hoán dụ theo phần và toàn thể, hoán dụ theo nguyên nhân và kết quả, và hoán dụ theo đặc điểm và thuộc tính.

2.1. Hoán dụ theo phần và toàn thể

Hoán dụ theo phần và toàn thể là loại hoán dụ mà trong đó một phần của sự vật được dùng để chỉ toàn bộ sự vật đó. Ví dụ, trong tiếng Đức, từ 'Kopf' (đầu) có thể được dùng để chỉ một người, trong khi trong tiếng Việt, 'cái đầu' cũng có thể chỉ đến một người. Loại hoán dụ này rất phổ biến trong cả hai ngôn ngữ và thường được sử dụng trong giao tiếp hàng ngày.

2.2. Hoán dụ theo nguyên nhân và kết quả

Loại hoán dụ này liên quan đến việc sử dụng một từ để chỉ nguyên nhân hoặc kết quả của một sự việc. Trong tiếng Đức, câu 'Die Schule hat geschlossen' (Trường học đã đóng cửa) có thể được hiểu là việc học sinh không còn đến trường. Tương tự, trong tiếng Việt, 'cơn bão đã qua' không chỉ nói về cơn bão mà còn ám chỉ đến những thiệt hại mà nó gây ra.

2.3. Hoán dụ theo đặc điểm và thuộc tính

Hoán dụ theo đặc điểm và thuộc tính là việc sử dụng một đặc điểm của sự vật để chỉ chính sự vật đó. Ví dụ, trong tiếng Đức, 'Das Weiße Haus' (Nhà Trắng) không chỉ đơn thuần là một tòa nhà mà còn đại diện cho chính quyền Mỹ. Trong tiếng Việt, 'Người đẹp' không chỉ là một người phụ nữ xinh đẹp mà còn có thể chỉ đến một biểu tượng văn hóa.

III. Thách thức trong việc sử dụng hoán dụ trong tiếng Đức và tiếng Việt

Mặc dù hoán dụ là một công cụ mạnh mẽ trong ngôn ngữ, nhưng việc sử dụng chúng cũng gặp nhiều thách thức. Người học ngôn ngữ thường gặp khó khăn trong việc nhận diện và hiểu đúng các phép hoán dụ, dẫn đến việc giao tiếp không hiệu quả. Các thách thức này có thể đến từ sự khác biệt văn hóa, ngữ cảnh sử dụng, và cách mà hoán dụ được hình thành trong từng ngôn ngữ.

3.1. Khó khăn trong việc nhận diện hoán dụ

Một trong những khó khăn lớn nhất mà người học gặp phải là việc nhận diện hoán dụ trong ngữ cảnh. Nhiều khi, hoán dụ không được sử dụng một cách rõ ràng, khiến cho người nghe khó hiểu được ý nghĩa thực sự. Điều này đặc biệt đúng trong tiếng Đức, nơi mà các phép hoán dụ có thể rất phức tạp và đa dạng.

3.2. Sự khác biệt văn hóa ảnh hưởng đến hoán dụ

Sự khác biệt văn hóa giữa Đức và Việt Nam cũng ảnh hưởng đến cách mà hoán dụ được sử dụng. Một phép hoán dụ có thể rất phổ biến trong một nền văn hóa nhưng lại không được hiểu hoặc sử dụng trong nền văn hóa khác. Điều này tạo ra những rào cản trong giao tiếp và hiểu biết giữa các nền văn hóa.

IV. Phương pháp nghiên cứu hoán dụ trong tiếng Đức và tiếng Việt

Để nghiên cứu hoán dụ trong tiếng Đức và tiếng Việt, cần áp dụng các phương pháp phân tích ngôn ngữ và văn hóa. Việc phân tích các văn bản, bài viết, và các tác phẩm văn học sẽ giúp làm rõ cách mà hoán dụ được sử dụng trong thực tế. Ngoài ra, việc khảo sát ý kiến của người sử dụng ngôn ngữ cũng là một phương pháp hữu ích để hiểu rõ hơn về cách mà hoán dụ được nhận diện và sử dụng.

4.1. Phân tích văn bản và tác phẩm văn học

Phân tích các văn bản và tác phẩm văn học là một phương pháp quan trọng trong việc nghiên cứu hoán dụ. Qua việc xem xét cách mà các tác giả sử dụng hoán dụ, có thể nhận diện được các xu hướng và đặc điểm trong việc sử dụng ngôn ngữ. Điều này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về hoán dụ mà còn phản ánh văn hóa và tư duy của người viết.

4.2. Khảo sát ý kiến người sử dụng ngôn ngữ

Khảo sát ý kiến của người sử dụng ngôn ngữ là một phương pháp hữu ích để thu thập thông tin về cách mà hoán dụ được nhận diện và sử dụng trong thực tế. Qua các cuộc phỏng vấn hoặc bảng hỏi, có thể thu thập được những ý kiến và trải nghiệm của người học và người sử dụng ngôn ngữ, từ đó đưa ra những nhận định chính xác hơn về hoán dụ.

V. Ứng dụng thực tiễn của hoán dụ trong giao tiếp

Hoán dụ không chỉ là một biện pháp tu từ mà còn có nhiều ứng dụng thực tiễn trong giao tiếp hàng ngày. Việc sử dụng hoán dụ có thể giúp tăng cường sức mạnh biểu đạt, làm cho ngôn ngữ trở nên sinh động và hấp dẫn hơn. Trong cả tiếng Đức và tiếng Việt, hoán dụ được sử dụng rộng rãi trong các lĩnh vực như văn học, truyền thông, và quảng cáo.

5.1. Hoán dụ trong văn học và nghệ thuật

Trong văn học và nghệ thuật, hoán dụ được sử dụng để tạo ra những hình ảnh mạnh mẽ và sâu sắc. Các tác giả thường sử dụng hoán dụ để thể hiện cảm xúc và ý tưởng của mình một cách tinh tế. Điều này không chỉ làm cho tác phẩm trở nên hấp dẫn hơn mà còn giúp người đọc dễ dàng cảm nhận và hiểu được nội dung.

5.2. Hoán dụ trong truyền thông và quảng cáo

Trong truyền thông và quảng cáo, hoán dụ được sử dụng để thu hút sự chú ý của người tiêu dùng. Các nhà quảng cáo thường sử dụng hoán dụ để tạo ra những thông điệp ấn tượng và dễ nhớ. Việc sử dụng hoán dụ trong quảng cáo không chỉ giúp tăng cường hiệu quả truyền thông mà còn tạo ra những ấn tượng tích cực về sản phẩm.

VI. Kết luận và tương lai của nghiên cứu hoán dụ

Nghiên cứu hoán dụ trong tiếng Đức và tiếng Việt không chỉ giúp hiểu rõ hơn về ngôn ngữ mà còn mở ra những hướng đi mới trong việc giảng dạy và học tập ngôn ngữ. Việc nhận diện và sử dụng hoán dụ một cách hiệu quả sẽ giúp người học nâng cao khả năng giao tiếp và hiểu biết văn hóa. Tương lai của nghiên cứu hoán dụ hứa hẹn sẽ mang lại nhiều khám phá thú vị và giá trị cho cả hai ngôn ngữ.

6.1. Hướng đi mới trong nghiên cứu hoán dụ

Nghiên cứu hoán dụ có thể mở ra nhiều hướng đi mới trong việc giảng dạy ngôn ngữ. Việc tích hợp hoán dụ vào chương trình học sẽ giúp người học phát triển khả năng ngôn ngữ một cách toàn diện. Các phương pháp giảng dạy sáng tạo có thể được áp dụng để giúp người học nhận diện và sử dụng hoán dụ một cách tự nhiên.

6.2. Tầm quan trọng của hoán dụ trong giao tiếp hiện đại

Trong giao tiếp hiện đại, hoán dụ vẫn giữ vai trò quan trọng trong việc truyền đạt ý nghĩa và cảm xúc. Việc hiểu và sử dụng hoán dụ một cách hiệu quả sẽ giúp người học nâng cao khả năng giao tiếp và tạo ra những kết nối sâu sắc hơn với người khác. Hoán dụ không chỉ là một công cụ ngôn ngữ mà còn là cầu nối giữa các nền văn hóa.

Trích đoạn nội dung tài liệu

NATIONALUNIVERSITÄT HANOI FREMDSPRACHENHOCHSCHULE ABTEILUNG FÜR POSTGRADUIERTENSTUDIUM **************************** NGUYỄN MAI HƯƠNG METONYMISCHE ÜBERTRAGUNGEN IM DEUTSCHEN UND IM VIETNAMESISCHEN KONTRASTIV ĐỐI CHIẾU HOÁN DỤ TRONG TIẾNG ĐỨC VÀ TIẾNG VIỆT MASTERARBEIT Studiengang: Germanistik Studiengangsnummer: 60220205 HANOI – 2016 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] NATIONALUNIVERSITÄT HANOI FREMDSPRACHENHOCHSCHULE ABTEILUNG FÜR POSTGRADUIERTENSTUDIUM **************************** NGUYỄN MAI HƯƠNG METONYMISCHE ÜBERTRAGUNGEN IM DEUTSCHEN UND IM VIETNAMESISCHEN KONTRASTIV ĐỐI CHIẾU HOÁN DỤ TRONG TIẾNG ĐỨC VÀ TIẾNG VIỆT MASTERARBEIT Studiengang: Germanistik Studiengangsnummer: 60220205 Gutachterin: Dr Lê Tuyết Nga HANOI – 2016 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] EHRENWÖRTLICHE ERKLÄRUNG Hiermit erkläre ich, dass ich die vorliegende Abschlussarbeit selbstständig verfasst habe. Es wurden keine anderen als die in der Arbeit angegebenen Quellen und Hilfsmittel benutzt. Die wörtlichen oder sinngemäß übernommenen Zitate habe ich als solche kenntlich gemacht. Diese Masterarbeit ist in gleicher oder ähnlicher Form keiner anderen Prüfungsbehörde vorgelegt worden.

Oktober 2016 Nguyễn Mai Hương i LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANKSAGUNG An dieser Stelle möchte ich mich bei all denjenigen bedanken, die mir bei der Erstellung meiner Materarbeit halfen. Ohne ihre Unterstützung hätte ich sie niemals geschafft. Im Besonderen möchte ich meiner Betreuerin, Frau Dr. Lê Tuyết Nga meinen Dank für ihre sorgfältige Betreuung, zahlreiche Tipps, wertvolle Hinweise und geduldige Korrektur der Arbeit zum Ausdruck bringen.

Weiterhin danke ich meiner Familie, insbesondere meinen Eltern, die mir mein Studium ermöglichten und mich in all meinen Entscheidungen unterstützten. Schließlich gilt mein herzlicher Dank allen Freunden und Bekannten, die mich immer wieder ermutigten und mir viele nützliche Tipps gaben. ii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ZUSAMMENFASSUNG In dieser Arbeit werden die Grundbegriffe bezüglich der Metonymie erötert. Darüber hinaus sind viele Definitionen über Metonymie von verschiedenen vietnamesischen und deutschen Linguisten sowie die typsichen metonymischen Übertragungen im Deutschen und im Vietnamesischen zu behandeln und anhand der Beispielen zu erläutern.

Im praktischen Teil wird eine Analyse der Metonymie in einer deutschen und einer vietnamesischen Online-Zeitung durchgeführt, um herauszufinden, welche Übereinstimmungen und Unterschiede es beim Gebrauch der metonymischen Übertragungen in Online-Zeitungen in beiden Sprachen gibt. Anschließend wird ein Fragebogen durchgeführt, in dem die Befragten die Begriffe Polysemie, Metaphorik und Metonymie erkennen und die Bedeutungen metonymsicher Übertragungen bestimmen. Die Befragung setzt sich zum Ziel, Schwierigkeiten der Studierenden beim Verstehen und Übersetzen der Metonymie festzustellen und daraus Vorchläge zur Verbesserung der Sprach- und Übersetzungskompetenz sowie der Didaktisierung zu unterbreiten. iii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] INHALTSVERZEICHNIS EHRENWÖRTLICHE ERKLÄRUNG .3 Forschungsmethode und Aufbau der Arbeit .1 Der Begriff Semem .1 Polysemie in der Semantik .2 Polysemie in der Stilistik .1 Metonymie in der Semantik .2 Metonymie als Stilmittel.

Typische metonymische Übertragungen im Deutschen und im Vietnamesischen 3.1 Typische metonymische Übertragungen im Deutschen .2 Typische metonymische Übertragungen im Vietnamesischen .3 Typische metonymische Übertragungen im Deutschen und im Vietnamesischen kontrastiv. Metonymie in einer deutschen und vietnamesischen Online-Zeitung .1 Untersuchungen der Metonymie in der deutschen Online-Zeitung www.2 Untersuchungen der Metonymie in der vietnamesischen Online-Zeitung www. 47 iv LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Probleme der Deutschlernenden beim Verstehen und Übersetzen metonymischer Übertragungen und Didaktisierungsvorschläge .2 Bewertung der Fragebögen .3 Zusammenfassung der Ergebnisse der Fragebögen .1 Erläuterung der Lehrskizze.

I v LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ABKÜRZUNGEN Dt. Deutschen KTN Kursteilnehmer L Lehrerin Min. B zum Beispiel vi LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.1 Problemstellung Wortbedeutung spielt in einem Satz, in einem Kontext oder in der Kommunikation eine sehr wichtige Rolle. Unter einer Wortbedeutung kann Einzel-, Ko- oder Kontextbedeutung (auch potentielle Bedeutung oder Semem genannt) verstanden werden.

Ein Semem wird als eine dem Formativ zugeordnete Einheit bezeichnet, das heißt, ein Wort bzw. ein Formativ kann viele Sememe bzw. Löbner (2002) spricht von Verschiebungen, die uns häufig begegnen. Hiermit sind drei Beispiele2 anzuführen: (1) Die Universität liegt im Norden der Stadt.

(2) Die Universität hat die theologische Fakultät geschlossen. (3) Die Universität beginnt wieder am 5. In diesen drei Sätzen können drei Lesarten bzw. Sememe von dem Wort Universität festgestellt werden.

Erkennbar ist, dass es im Satz (1) um das Universitätsgelände geht. Der zweite Satz zeigt einen anderen Sinn von Universität, nämlich die Leitung der Universität. Am dritten Beispiel drückt das Wort Universität den Unterricht aus. Die Beziehung, die zwischen drei Sememen von Universität liegt, wird als metonymische Beziehung bezeichnet.

In der vorliegenden Arbeit sollen die verschiedenen Aspekte der metonymischen Beziehungen näher betrachtet werden. Dazu sollte diskutiert werden, wie Metonymie zu definieren ist, welche typischen metonymischen Beziehungen im Deutschen und im Vietnamesischen vorhanden sind und welche in beiden Sprachen oft verwendet werden.2 Zielsetzung Metonymie gehört zu den wichtigsten Bedeutungsbeziehungen und wird oft in der Alltagskommunikation benutzt. Allerdings treten beim Gebrauch der Metonymie manche Probleme auf. Diese Arbeit setzt sich zum Ziel, metonymische 1 Vgl.67 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Übertragungen im Deutschen und im Vietnamesischen darzustellen und herauszufinden, welche Gemeinsamkeiten und Unterschiede sich im Vergleich ergeben.

Um dieses Ziel zu erreichen sollten folgende Fragen beantwortet werden: - Welche Bedeutungen kann ein Wort besitzen? - Was ist unter den Begriffen Semem, Ambiguität und Metonymie zu verstehen? - Wie werden metonymische Übertragungen im Deutschen und im Vietnamesischen differenziert? Diese Fragen werden im Teil der theoretischen Grundlage besprochen, indem die Grundbegriffe, die im Zusammenhang mit der Metonymie stehen, erörtert werden. Darüber hinaus werden metonymische Übertragungen im Deutschen und im Vietnamesischen herausgearbeitet und typologisiert. Die anschließende praktische Untersuchung soll die theoretischen Standpunkte verdeutlichen. Als DaF-Lehrkraft ist es mir wichtig, dass meine Arbeit sich bei den Deutschlehrenden und -lernenden nützlich macht.

Im praktischen Teil wird eine Analyse der Metonymie in einer deutschen und einer vietnamesischen Online-Zeitung durchgeführt, um herauszufinden, ob es Übereinstimmungen und Unterschiede beim Gebrauch der metonymischen Übertragungen in Online-Zeitungen in beiden Sprachen gibt. Anschließend wird ein Fragebogen durchgeführt, in dem die Befragten die Begriffe Polysemie, Metaphorik und Metonymie erkennen und die Bedeutungen metonymsicher Übertragungen bestimmen. Die Befragung zielt darauf, Schwierigkeiten der Studierenden beim Verstehen und Übersetzen der Metonymie festzustellen und daraus Vorchläge zur Verbesserung der Sprach- und Übersetzungskompetenz sowie der Didaktisierung zu unterbreiten.3 Forschungsmethode und Aufbau der Arbeit In der vorliegenden Arbeit wird Metonymie unter Berücksichtigung von zusammengefassten Theorien und untersuchten Beispielen dargestellt. In Hinsicht auf die theoretischen Grundlagen werden veröffentlichte Theorien aus der Sekundärliteratur diskursiv und induktiv behandelt bzw.

Als Grundlage dieser Arbeit dienen vor allem die Definitionen und Klassifikationen von Schippan 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Zum Vergleichen werden andere Wisschenschaftler wie Löbner (2002), Bußmann (2002), Schwarz/ Chur (2004), Fleischer/ Michel (1977) herangezogen. Im Vietnamesischen beschäftigt sich die Arbeit mit Standpunkten von unterschiedlichen anerkannten Forschern wie Đỗ Hữu Châu (1999), Nguyễn Thiện Giáp (2008), Mai Ngọc Chừ (2011), Nguyễn Thái Hòa (2006) und Đinh Trọng Lạc (1994). Unterschiede in den Positionen dieser Wissenschaftler sind herauszuarbeiten.

Im praktischen Teil werden zwei Untersuchungen separat durchgeführt. Die erste befasst sich mit der süddeutschen Online-Zeitung und der Nhandan Online-Zeitung. Die metonymischen Übertragungen werden in vielen Rubriken ausgesucht und analysiert. Die Ergebnisse der Untersuchung lassen sich interpretieren und miteinander vergleichen.

Die zweite Untersuchung ist eine Befragung mittels eines Fragebogens, der Aufgaben zu den grundlegenden Begriffen, zur Erklärung der metonymischen Übertragung und deren Übersetzung ins Vietnamesische enthält. Darüber hinaus sind didaktische Übungen vorzuschlagen, die in einem Deutschunterricht eingesetzt werden, um den Lernenden beim Verstehen und Übersetzen der Metonymie zu helfen. Aus der Zielstellung ergibt sich folgende Gliederung der Arbeit: Nach der Einleitung mit Problemstellung, Zielsetzung und Forschungsmethode folgt im zweiten Kapitel die theoretische Grundlage, in der die wichtigen Begriffe wie Semem und Ambiguität analysiert werden. Das dritte Kapitel dient der Darlegung der Metonymie in der Semantik und als Stilmittel.

Das Kapitel 4 enthält eine Darstellung der metonymischen Übertragungen im Deutschen und im Vietnamesischen und eines Vergleichs der Klassifikationen der Metonymie in beiden Sprachen. Anschließend wird eine praktische Untersuchung mit einer deutschen und einer vietnamesischen Online-Zeitung durchgeführt und dann gibt es einen zusammenfassenden Überblick über die Ergebnisse der Untersuchung. Im Kapitel 6 werden Ergebnisse der Befragung und der Einsatz von Übungen im 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Unterricht dargestellt. Schließlich werden zusammenfassende Schlussfolgerungen der Arbeit gezogen.

Theoretische Grundlage Um Metonymie darzustellen und metonymische Übertragungen zu beschreiben müssen zunächst die Begriffe „Semem“, „lexikalische Ambiguität“ und andere dazugehörige Begriffe behandelt werden.1 Der Begriff „Semem“ Semem ist ein wichtiger Begriff der linguistischen Semantik und bisher gibt es verschiedene Definitionen zu diesem Begriff. Hombergers Auffassung scheint am einfachsten zu sein: Semem ist „Bezeichnung für die Menge der Seme, die ein Lexem beschreiben“3. Das ist auch die Meinung von Bergman/Pauly/ Stricker4. Laut Schippan werden Sememe als „Beschreibungseinheiten für Bedeutungen auf der Ebene der Langue angesehen, die in der Parole aktualisiert werden“5.

Auch mit einer kurzen Definition betrachtet Bußmann Semem als „Bezeichnung für die semantischen Grundeinheiten des Lexikons, die durch Seme (minimale Bedeutungskomponenten) beschrieben werden“6. Im Vietnamesischen wird Semem komplexer definiert: „Sememe sind die Beziehungen zwischen dem Wort und dem, was es bezeichnet (wofür es als Zeichen steht), die sich in unserem Bewusstsein einprägen“.7 Neben einem dominierenden Semem (der sogenannten Hauptbedeutung) haben viele Wörter noch weitere Sememe. Hiermit werden die Sememe des Wortes Frau gezeigt: S1 ‚weiblicher Mensch‘ Maris ist eine berufstätige Frau. Bergmann/ Pauly/ Stricker (2005), S.619 7 Mai Ngọc Chừ/ Vũ Đức Nghiệu/ Hoàng Trọng Phiến (2006), S.167: „Nghĩa của từ là những liên hệ được xác lập trong nhận thức của chúng ta giữa từ với những cái mà nó (từ) chỉ ra (những cái mà nó làm tín hiệu cho)“ 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Er hat sich von seiner Frau scheiden lassen.

S3 ‚Verhalten wie eine Frau‘ Allgemein wird angenommen, dass die Hauptbedeutung nicht vom Kontext abhängt, umgekehrt wird die Nebenbedeutung nur in bestimmten Kontexten aktualisiert. Nguyễn Thiện Giáp ist jedoch der Meinung, dass keine Bedeutungen kontextfrei sind. Die Hauptbedeutung findet man in vielfältigen Kontexten, die Nebenbedeutung nur in bestimmten Situationen.8 Die Sememe eines Wortes bilden eine semantische Struktur. Zwischen den Sememen besteht es ein enger Zusammenhang.

So haben die Sememe von Blume gemeinsame Bedeutungselemente (pflanzlich, Blüte) und bilden folgende semantische Struktur: S1 ‚eine kleine Pflanze mit auffälligen Blüten‘ Gestern hat sie Blumen gepflanzt. S2 ‚eine Blüte oder mehrere Blüten an einem Stiel oder Stängel‘ Er hat mir einen Strauß Blumen geschenkt. S3 ‚eine Pflanze, die in einem Topf o. Ä wächst‘ Die Blumen in der Küche müssen noch gegossen werden.

S4 ‚das Aroma des Weins= Bukett‘ „In den potentiellen Bedeutungen sind alle semantischen Merkmale enthalten, die zu den Merkmalbündeln, zu Sememen, vereinigt werden.“9 Die Sememe eines Wortes sind in Haupt- und Nebenbedeutung zu gliedern, dadurch werden die Bedeutungsangaben in die Reihenfolge gebracht.10 Das Wort groß besitzt folgende Sememe: S1 ‚Mengenangabe + groß‘ Der Tisch ist ein Meter groß. S2 ‚in Bezug auf Vergleichbares‘ Der Elefant ist ein großes Tier. Nguyễn Thiện Giáp (2003), S. 167 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] S3 ‚mit vergleichsweise vielen Personen, Tieren oder Dingen‘ Hier hat man eine große Auswahl an Haushaltgeräten.

S4 ‚in der Menge oder im Wert über dem Durchschnitt‘ Er hat einen großen Beitrag zum Umweltschutz leisten. S5 ‚von besonderer Bedeutung, besonders wichtig‘ Sein Vater spielt eine große Rolle in seinem Berufsleben. An diesem Beispielt gilt Semem 1 nicht als Hauptbedeutung, obwohl es zuerst im Wörterbuch genannt wird. Schmidts Meinung nach ist Hauptbedeutung „die aktuelle Bedeutung, welche als die zu einem bestimmten Zeitpunkt gesellschaftlich wichtigste Bedeutung bei isolierter Nennung des Wortes, also auf der Ebene der Langue, im Bewusstsein der meisten Sprachgenossen zuerst realisiert wird“.11 Nguyen Thien Giap vertritt die Auffassung, dass die Hauptbedeutung am häufigsten und die Nebenbedeutung nur in bestimmten Situationen verwendet werden.12 Unter grün lässt die Hauptbedeutung Farbbegriff erkennen und bei Fuchs die Bedeutung Raubtier.

Allerdings ist in manchen Fällen undeutlich, welche Bedeutung die Rolle als Hauptbedeutung spielt. Das Wort Jugend besitzt drei Sememe: S1:‚Jugendalter‘ Er genießt seine Jugend. S2:‚Jugendlichkeit‘ (Zustand des Jungseins) Sie hatten nicht Kraft und Jugend genug, um auszubrechen. S3: ‚junge Leute‘ Die heutige Jugend kann nicht gut zuhören.

Es ist jedoch unklar, ob das Semem 1 oder Semem 3 als Hauptbedeutung anzusehen ist. Die Reihenfolge, die man im Wörterbuch findet, hilft aber nicht bei der 11 Schmidt, W., zitiert nach Schippan, T.