PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã chỉ rõ: “Cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư phát triển mạnh mẽ, tạo đột phá trên nhiều lĩnh vực, tạo ra cả thời cơ và thách thức đối với mọi quốc gia”. Và khoa học và công nghệ được xác định là “động lực quan trọng nhất để phát triển lực lượng sản xuất hiện đại”, góp phần thực hiện các mục tiêu cụ thể của nước ta trong giai đoạn tới. Hiện nay, trong bối cảnh mà cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư của thế giới còn được gọi là “Cuộc cách mạng công nghiệp 4.0” diễn ra từ đầu thế kỉ XXI và đang tác động mạnh mẽ trên nhiều lĩnh vực kinh tế, đời sống, xã hội.
Điều đó vô hình 8 Năm học: 2023 – 2024 CẤP TỈNH chung đang đòi hỏi một nguồn nhân lực trong thời đại mới đáp ứng được các yêu cầu có tay nghề cao, có đầy đủ kĩ năng và tri thức là vô cùng quan trọng nhằm phát triển kinh tế, xây dựng đất nước. Thời đại ngày nay với sự phát triển vượt bậc của công nghệ thông tin và internet, nó đang dần phổ biến và đóng vai trò quan trọng đối với cuộc sống con người. Chính vì vậy, việc đào tạo ra một thế hệ học sinh – những mầm non tương lai của đất nước – với đầy đủ bản lĩnh, kĩ năng, tri thức là vô cùng quan trọng. Do đó, nhiệm vụ cấp bách hiện nay là phải nâng cao chất lượng học tập của học sinh, tạo cho các em một nền tảng kiến thức vững chắc, để trở thành những ‘người chủ tương lai’ đáng tin cậy với đầy đủ bản lĩnh và năng lực, có tay nghề cao đáp ứng được yêu cầu hiện nay, và một trong các kĩ năng quan trọng cần có là kĩ năng về công nghệ thông tin.
Đảng và Nhà nước ta luôn xem giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, xem việc đầu tư cho giáo dục là hướng chính của đầu tư phát triển, luôn tạo điều kiện cho giáo dục đi trước. Với tốc độ phát triển vượt bậc, internet đã trở thành phương tiện phổ biến trong tất cả các lĩnh vực, trong đó có giáo dục. Việc thực hiện chuyển đổi số trong giáo dục là xu thế tất yếu, là bước đi then chốt trong việc đẩy nhanh sự phát triển của hoạt động dạy và học trong tương lai. Việc thực hiện chuyển đổi số trong dạy 9 Năm học: 2023 – 2024 CẤP TỈNH học được thực hiện với hai nội dung cơ bản là chuyển đổi số trong giảng dạy và chuyển đổi số trong công tác kiểm tra, đánh giá.
Việc chuyển đổi số trong các phương thức giảng dạy và ứng dụng công nghệ trong lớp học sẽ giúp tạo ra mô hình giáo dục thông minh. Bên cạnh đó, Khoa học tự nhiên là một môn học mới, tích hợp kiến thức trên nhiều lĩnh vực như vật lí, hóa học, sinh học, thiên văn học, khoa học trái đất và được ứng dụng rất nhiều trong thực tiễn đời sống. Việc từng bước thực hiện chuyển đổi số trong môn Khoa học tự nhiên nói riêng và trong công tác giảng dạy nói chung bằng nhiều phương pháp có thể kể đến như: tích cực ứng dụng công nghệ thông tin, các phương pháp dạy học tích cực, đa dạng hình thức kiểm tra đánh giá, phương tiện dạy học hiện đại với nhiều hình ảnh trực quan sinh động,. sẽ giúp học sinh dễ dàng tiếp cận kiến thức hơn, làm kiến thức trở nên trực quan, sinh động, tạo được sự hứng thú cho người học hơn, giúp học sinh chủ động hơn trong học tập.
Việc tổ chức tổ chức các hội thi về khoa học kĩ thuật như Hội thi khéo tay kĩ thuật, cụ thể là Crocodile Physics và Crocodile chemistry của Phòng Giáo dục trong những năm gần đây đã tạo ra một sân chơi lành mạnh, tăng hiệu quả học tập, 10 Năm học: 2023 – 2024 CẤP TỈNH giúp học sinh rèn luyện kĩ năng, nâng cao năng lực, làm việc học trở nên thú vị và nhẹ nhàng hơn. Chính vì lẽ đó, sau quá trình công tác, thông qua tìm hiểu và đúc kết kinh nghiệm của bản thân cũng như học hỏi kinh nghiệm từ đồng nghiệp giúp tôi nhận thấy tầm quan trọng trong việc từng bước thực hiện chuyển đổi số trong công tác giảng dạy là xu thế tất yếu, là nhiệm vụ quan trọng để nâng cao chất lượng học tập của học sinh. Đây cũng là lí do tôi lựa chọn đề tài: “Một số giải pháp đẩy mạnh việc thực hiện chuyển đổi số trong dạy học nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy”. Mục tiêu, nhiệm vụ của đề tài - Giới thiệu về một số giải pháp, phần mềm hỗ trợ việc thực hiện chuyển đổi số trong công tác giảng dạy.
- Hướng dẫn về cách sử dụng và hình thành kĩ năng sử dụng một số phần mềm, công cụ, phương tiện hiện đại hỗ trợ giảng dạy theo hướng đề cao việc thực hiện chuyển đổi số. - Tạo nên sự hứng thú, thu hút học sinh học tập bộ môn. - Góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy. - Giáo viên không ngừng tự học và rèn luyện nâng cao tay nghề, tìm tòi và học hỏi các phương pháp mới để tăng 11 Năm học: 2023 – 2024 CẤP TỈNH cường rèn luyện các kĩ năng tin học cho học sinh, giúp các em tiếp cận với các phương tiện học tập hiện đại.
Đối tượng nghiên cứu - Các phần mềm, ứng dụng tổ chức dạy học hiện đại, các phần mềm hỗ trợ dạy học trực tuyến. - Các phần mềm, chương trình, trò chơi hỗ trợ ôn tập, củng cố kiến thức, kiểm tra đánh giá và vận dụng kiến thức. - Học sinh học khối 6, 7 trường THCS Vĩnh Lộc B 1. Giới hạn phạm vi nghiên cứu - Các phầm mềm, trò chơi, ứng dụng hỗ trợ dạy học và kiểm tra đánh giá.
- Các phương tiện, thiết bị dạy học hiện đại. - Học sinh các lớp 6/5, 7/4, 7/5, 7/6 tại Trường THCS Vĩnh Lộc B. Phương pháp nghiên cứu - Phương pháp nghiên cứu tài liệu - Phương pháp phân tích, so sánh, tổng hợp kiến thức - Phương pháp trao đổi kinh nghiệm cùng đồng nghiệp - Kết quả giảng dạy của bản thân 12 Năm học: 2023 – 2024 CẤP TỈNH - Trao đổi, giao lưu với học sinh 2. PHẦN NỘI DUNG 2.1 Cơ sở lý luận Theo quyết định số 749/QĐ-TTg quyết định về việc phê duyệt “Chương trình chuyển đổi số quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030” ngày 03/06/2020 với giáo dục là một trong những lĩnh vực ưu tiên thực hiện chuyển đổi số.
Cụ thể: “Phát triển nền tảng hỗ trợ dạy và học từ xa, ứng dụng triệt để công nghệ số trong công tác quản lý, giảng dạy và học tập; số hóa tài liệu, giáo trình; xây dựng nền tảng chia sẻ tài nguyên giảng dạy và học tập theo cả hình thức trực tiếp và trực tuyến. Phát triển công nghệ phục vụ giáo dục, hướng tới đào tạo cá thể hóa”. Căn cứ Quyết định số 1270/QĐ-SGDĐT ngày 24 tháng 05 năm 2022 của Sở GDĐT về việc ban hành Kế hoạch Triển khai Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số của Ngành Giáo dục và Đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2022 – 2025, định hướng đến năm 2030; 13 Năm học: 2023 – 2024 CẤP TỈNH Căn cứ hướng dẫn số 5496/SGDĐT-VP ngày 26/09/2023 của Sở Giáo dục và đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh về hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ công nghệ thông tin, chuyển đổi số và thống kê giáo dục năm học 2023 – 2024.2 Thực trạng Trong những năm qua, vượt trên những khó khăn về cơ sở vật chất, về công tác phòng chống dịch bệnh tại trường học với số lượng học sinh gần như đông nhất Huyện, bằng sự cố gắng và nỗ lực của cả thầy và trò trường Trung học cơ sở Vĩnh Lộc B đã có nhiều tiến bộ đáng kể về chất lượng giáo dục với nhiều thành tích. Thậm chí, đợt dịch Covid-19 bùng phát năm học 2021 – 2022 với tình trạng cách li, phong tỏa kéo dài đã gây ra vô vàng khó khăn đối với ngành giáo dục.
Dù lễ khai giảng được diễn ra bằng hình thức online, công tác giảng dạy được tổ chức thực hiện dưới hình thức trực tuyến, dù cà thầy và trò chỉ gặp nhau qua màn hình máy tính, điện thoại, dù nhiều khó khăn thách thức, nhưng với phương châm “tạm dừng đến trường, không dừng việc học”, việc thực hiện chuyển đổi số trong gia đoạn này lại được thực hiện mạnh mẽ nhất. Vượt qua tất cả khó khăn và thách thức nhưng đồng thời đó cũng là bước đệm nhảy vọt cho việc đẩy mạnh triển khai thực hiện chuyển đổi số trong công tác giáo dục. 14 Năm học: 2023 – 2024 CẤP TỈNH Tuy hiện nay, dịch bệnh đã được kiểm soát, việc học đã dần đi vào quỹ đạo nhưng đã có sự thay đổi lớn trong phương pháp và cách thức dạy học. Tính đến thời điểm hiện tại, trường đã trang bị 100% ti vi trình chiếu ở phòng học của các lớp, 100% các môn thực hiện việc ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học, các giáo viên tích cực, chủ động hơn trong việc ứng dụng công nghệ trong giảng dạy.
Các kho học liệu được xây dựng nhiều hơn, các hình thức ôn tập, kiểm tra, đánh giá trực tuyến vẫn được duy trì sử dụng và có sự gia tăng đáng kể so với giai đoạn trước dịch. Hiện tại trường cũng đã và đang thực hiện kết hợp dạy học trực tuyến và trực tiếp. Đối với bộ môn Khoa học tự nhiên nói riêng, nếu trong dạy học truyền thống, không gian học tập của học sinh chỉ giới hạn trong không gian phòng học, trong sách vở in đầy chữ thì ngày nay nó được thay thế bằng rất nhiều hình ảnh, âm thanh trực quan sinh động, video hấp dẫn, những ‘phòng’ thí nghiệm ảo, các thí nghiệm mô phỏng hiện tượng được thay thế bằng các video hiện tượng thực tế giúp học sinh dễ dàng nắm vững, hiểu sâu, hiểu rõ kiến thức. Thời gian học tập của học sinh cũng trở nên linh động hơn, không bó buộc, bị động.
Học sinh có thể học mọi lúc mọi nơi 15 Năm học: 2023 – 2024 CẤP TỈNH miễn có sự trang bị của các thiết bị công nghệ hiện đại như điện thoại thông minh, máy tính bảng, latop,….1 Thuận lợi Đảng và Nhà nước ta luôn xem giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, xem việc đầu tư cho giáo dục là hướng chính của đầu tư phát triển, tạo điều kiện cho giáo dục đi trước và phục vụ đắc lực sự phát triển kinh tế - xã hội.