SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGHỆ AN ------------------ SÁNG KIẾN Đề tài: RÈN KỸ NĂNG KIỂM SOÁT CẢM XÚC TIÊU CỰC CHO HỌC SINH LỚP CHỦ NHIỆM Ở TRƯỜNG THPT LĨNH VỰC: CHỦ NHIỆM Năm thực hiện: 2024 SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGHỆ AN TRƯỜNG THPT DIỄN CHÂU III ------------------ SÁNG KIẾN Đề tài: RÈN KỸ NĂNG KIỂM SOÁT CẢM XÚC TIÊU CỰC CHO HỌC SINH LỚP CHỦ NHIỆM Ở TRƯỜNG THPT LĨNH VỰC: CHỦ NHIỆM Đồng tác giả: Nguyễn Lê Minh - Tổ: Ngoại ngữ Điện thoại: 0972485254 Trần Quang Trung - Tổ: Tự nhiên Điện thoại: 0933973355 Năm thực hiện: 2024 MỤC LỤC I. Lí do chọn đề tài…………………………………………………………………. Mục đích của sáng kiến……………………………………………………. Đối tượng nghiên cứu…………………………………………………………….
Phương pháp nghiên cứu………………………………………………………. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU 1. Cảm xúc tiêu cực là gì ?. Đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi của học sinh trung học phổ thông.
Vai trò của giáo viên chủ nhiệm. Cơ sở thực tiễn …………………………………………………………………. Thực trạng chung…………………………………………………………. Tiến hành điều tra và khảo sát thực trạng về việc kiểm soát cảm xúc tiêu cực của học sinh lớp chủ nhiệm.
Nhận xét kết quả khảo sát………………………………………………. Nguyên nhân của sự thiếu kiểm soát cảm xúc tiêu cực của học sinh. Hậu quả của sự thiếu kiểm soát cảm xúc tiêu cực của học sinh………. Những giải pháp giúp học sinh lớp chủ nhiệm kiểm soát cảm xúc tiêu cực…….
Tìm hiểu kỹ từng đối tượng học sinh. Tăng cường giáo dục đạo đức, giá trị sống và kĩ năng sống cho học sinh…. Đa dạng hóa giờ học hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp………………. Nâng cao kỹ năng làm việc với học sinh vi phạm học đường………….
Áp dụng phương pháp kỷ luật tích cực…………………………………………. Tìm hiểu ý nghĩa hành vi của học sinh để có cách xử lý phù hợp. Học tập và nâng cao kỹ năng tư vấn tâm lý học đường ……………….1 Ứng dụng hiểu biết về đặc đặc điểm tâm sinh lý vị thành niên để chọn giải pháp phù hợp trong ứng xử với học sinh.2 Học tập và nâng cao kỹ năng tư vấn tâm lý học đường. Phối hợp với các tổ chức trong nhà trường và phụ huynh.
Minh họa tiết dạy môn hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp 10 trong lớp chủ nhiệm. Thực nghiệm sư phạm…………………………………………………………. Mục đích thực nghiệm…………………………………………………. Nội dung thực nghiệm…………………………………………………….
Đánh giá kết quả thực nghiệm……………………………………………. Khảo sát sự cấp thiết và tính khả thi của các giải pháp đề xuất…………. Nội dung và phương pháp khảo sát……………………………………. Đối tượng khảo sát…………………………………………………….4 Kết quả khảo sát……………………………………………………….
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 1. Đóng góp của đề tài……………………………………………………………. 38 TÀI LIỆU THAM KHẢO ………………………………………………………. 41 DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT TỪ VIẾT TẮT TỪ ĐẦY ĐỦ GVCN Giáo viên chủ nhiệm GV Giáo viên HS Học sinh THPT Trung học phổ thông SGK Sách giáo khoa SBT Sách bài tập SGV Sách giáo viên PHẦN I.
Lý do chọn đề tài Cuộc sống con người nói chung và học sinh nói riêng luôn phải đối mặt với nhiều loại cảm xúc, từ những cảm xúc tích cực đến những cảm xúc tiêu cực. Những cảm xúc của học sinh nảy sinh và biến đổi liên tục trong quá trình tham gia học tập, quan hệ gia đình, xã hội, bạn bè. Do vậy khi chúng ta không làm chủ được cảm xúc của mình sẽ tạo nên những thói quen tiêu cực như việc hay than vãn về cuộc sống, cảm thấy bất lực, bức xúc, tiêu cực không lối thoát về một vấn đề gì đó. Trước thực tế đó, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành Thông tư số 06/2019/TT-BGDĐT ngày 12/4/2019 quy định quy tắc ứng xử trong cơ sở giáo dục mầm non, cơ sở giáo dục phổ thông, cơ sở giáo dục thường xuyên với mục đích điều chỉnh cách ứng xử của các thành viên trong cơ sở giáo dục theo chuẩn mực đạo đức xã hội và thuần phong mỹ tục của dân tộc, phù hợp với đặc trưng văn hóa của địa phương và điều kiện thực tiễn của cơ sở giáo dục; ngăn ngừa, xử lý kịp thời, hiệu quả các hành vi tiêu cực, thiếu tính giáo dục trong cơ sở giáo dục và xây dựng văn hóa học đường; đảm bảo môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện và phòng, chống bạo lực học đường.
Tuy nhiên, theo số liệu được Bộ Giáo dục và đào tạo (GD- ĐT) đưa ra gần đây nhất, trong một năm học, toàn quốc xảy ra gần 1.600 vụ việc học sinh đánh nhau ở trong và ngoài trường học (khoảng 5 vụ/ngày), trong đó chiếm 53% số vụ xảy ra trong học đường và các trường THPT cũng nằm trong số đó, mà nguyên nhân lại xuất phát từ những lí do rất nhỏ chỉ vì một số cá nhân học sinh không tự kiểm soát được cảm xúc của mình đã có những hành vi vi phạm, để lại những hậu quả khôn lường. Đồng thời, những hiện tượng học sinh có những hành vi bột phát, tiêu cực về học tập cũng như trong cuộc sống, trong quan hệ bạn bè cũng thường xuyên xảy ra. Cảm xúc tiêu cực kéo dài sẽ “nhấn chìm” những cảm xúc tích cực như vui vẻ, hạnh phúc, thỏa mãn, hứng thú, phấn khích… Nếu không có biện pháp can thiệp kịp thời, học sinh có thể phải đối mặt với nhiều vấn đề tâm lý như căng thẳng thần kinh, rối loạn lo âu, trầm cảm, hoang tưởng. Ngoài ra, để cảm xúc tiêu cực lấn át cũng khiến cho chất lượng cuộc sống suy giảm.
Xuất phát từ thực trạng trên, với vai trò là GVCN chúng tôi thấy việc nghiên cứu để giúp các em học sinh có nhận thức, thái độ và hành động đúng đắn về khả năng kiểm soát cảm xúc của bản thân để hạn chế những cảm xúc, hành vi tiêu cực, trong học đường là vô cùng quan trọng. Góp phần tạo nên môi trường học đường an toàn, lành mạnh, tiến bộ. Vì vậy chúng tôi quyết định lựa chọn đề tài: “Rèn kỹ năng kiểm soát cảm xúc tiêu cực cho học sinh lớp chủ nhiệm ở trường THPT. Mục đích của sáng kiến Qua công tác chủ nhiệm, nắm bắt đặc điểm tâm lí học sinh và tâm tư nguyện vọng của học sinh đặc biệt là những hành vi cảm xúc của học sinh lớp 10, lứa tuổi mà tâm sinh lí đang thay đổi đặc biệt để có giải pháp kịp thời điều chỉnh hành vi 1 của các em.
Tìm hiểu những nguyên nhân dẫn đến thực trạng trên và hậu quả của nó, từ đó đưa ra một số giải pháp, khuyến nghị giúp cho các em học sinh hiểu rõ vai trò và trách nhiệm của mình trong việc giữ gìn và phát huy những giá trị tinh thần nhân văn cốt lõi nói chung cũng như cảm xúc của mỗi cá nhân nói riêng sao cho mọi người có một hướng nhìn, cách ứng xử văn hóa trong xã hội hiện nay. Đối tượng nghiên cứu Học sinh Trường THPT Diễn Châu 3 4. Phương pháp nghiên cứu - Phương pháp phân tích, tổng hợp, khái quát hóa, hệ thống hóa các tài liệu lý luận về vấn đề nghiên cứu. - Phương pháp điều tra: Dùng phiếu hỏi để trưng cầu ý kiến của học sinh nhận thức về kiểm soát cảm xúc.
Tính cần thiết và khả thi của các giải pháp nâng cao nhận thức và cải thiện ý thức kiểm soát cảm xúc - Phương pháp phỏng vấn: Trao đổi với học sinh nhận thức về kiểm soát cảm xúc - Quan sát, so sánh thu thập hiệu quả về tác dụng các giải pháp giúp nâng cao nhận thức về kiểm soát cảm xúc và hạn chế cảm xúc tiêu cực cho học sinh. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU 1.1 Cảm xúc tiêu cực là gì ? Cảm xúc tiêu cực được định nghĩa là tập hợp của các cảm xúc kích thích cảm giác khó chịu, buồn bã, đau khổ… dẫn đến giảm lòng tự trọng và sự tự tin, và coi tình huống đang được xuất hiện tại ngay lúc đó là có hại, cho phép người đó kích hoạt các nguồn lực nhằm để đối phó với tình huống đó. Cảm xúc tiêu cực cảnh báo chúng ta về một số trường hợp được coi là mối đe dọa hoặc thách thức đối với bản thân hoặc một số nguy hiểm có thể ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống chúng ta ngay hiện tại hoặc sẽ xảy ra ở tương lai. Cách tiếp cận tốt hơn với những cảm xúc đó là làm chủ chúng mà không phủ nhận hay chối bỏ chúng.
Câu hỏi đặt ra là kiểm soát những cảm xúc đó như thế nào cho tốt và hợp lý? 1.2 Đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi của học sinh THPT Tuổi học sinh THPT là tuổi đầu thanh niên mà GVCN cần quan tâm hai mặt: sinh lí và tâm lý, cần phải kết hợp với quan điểm của tâm lý học xã hội và phải tính đến quy luật bên trong của sự phát triển lứa tuổi. Giai đoạn này sự trưởng thành về mặt thể chất, nhân cách trí tuệ, năng lực lao động sẽ không trùng hợp với thời gian phát triển của lứa tuổi. Trong giai đoạn hiện nay tuổi thanh niên thường dậy thì sớm hơn vì vậy có sự mâu thuẫn giữa nhận thức bên trong và hành vi bên ngoài. Điều đó cho ta thấy rằng thanh niên là một hiện tượng tâm lý xã hội.
Học sinh THPT có xu hướng khám phá sự tự lập của bản thân, tìm vị trí của mình trong hệ thống tôn ti xã hội, vì vậy các em có nhu cầu được tôn trọng, được mọi người xung quanh coi mình là người lớn và cư xử với mình như với người lớn. Tuy nhiên, nhiều người lớn xung quanh như cha mẹ, thầy cô vẫn thường coi các em là “trẻ con”, vẫn áp dụng những khuôn khổ đã đặt ra từ trước với các em, dẫn đến việc các em có cảm giác bị kiểm soát, không được tự do. Trong khi đó, với nhu cầu được chấp nhận trong cộng đồng, được bạn bè khâm phục, các em thường tìm cách thích nghi và được chấp nhận trong nhóm bạn. Bên cạnh đó, học sinh không muốn cha mẹ thầy cô đi sâu kiểm soát nhiều lĩnh vực trong cuộc sống của mình, và dễ xung đột với người lớn nếu bị xâm phạm những quyền này.
Ở tuổi này cũng đã xuất hiện một loại tình cảm đặc biệt – tình yêu nam nữ. Tình yêu của lứa tuổi này còn được gọi là “tình yêu bạn bè”, bởi vì các em thường che giấu tình cảm của mình trong tình bạn nên đôi khi cũng không phân biệt được đó là tình bạn hay tình yêu. Giáo viên cần thấy rằng đây là bắt đầu một giai đoạn bình thường và tất yếu trong sự phát triển của con người. Tình yêu ở lứa tuổi thanh niên về cơ bản là tình cảm lành mạnh, trong sáng nhưng cũng là một vấn đề rất phức tạp, nó đòi hỏi sự khéo léo tế nhị của giáo viên.