Chương 1: Cơ sở lý luận và thực trạng của việc soạn thảo và sử dụng câu hỏi định hướng trong hướng dẫn giải bài tập Chương 2: Sử dụng câu hỏi định hướng tư duy, hướng dẫn học sinh giải bài tập chương “Mắt. Các dụng cụ quang” vật lí 11. Chương 3: Thực nghiệm sư phạm. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƯ NG 1 C SỞ UẬN V THỰC TRẠNG CỦ VIỆC SOẠN THẢO V SỬ DỤNG C U HỎI Đ NH HƯỚNG TRONG HƯỚNG DẪN GIẢI I TẬP 1.
Phương pháp dạy và học tích cực 1. Khái niệm Phương pháp dạy và học tích cực. - Thuật ngữ "Phương pháp dạy và học tích cực" được dùng để chỉ những PP giáo dục∕ dạy học nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học. - PP dạy và học tích cực đề cập đến các hoạt động dạy và học nhằm tích cực hoá hành động học tập và phát triển tính sáng tạo của người học.
Trong đó các hoạt động học tập được tổ chức, được định hướng bởi giáo viên, người học không thụ động chờ đợi mà tự lực, tích cực tham gia vào quá trình tìm kiếm, khám phá, phát hiện kiến thức, vận dụng kiến thức để giải quyết vấn đề trong thực tiễn, qua đó lĩnh hội nội dung học tập và phát triển năng lực sáng tạo. - Trong dạy và học tích cực, hoạt động học tập được thực hiện trên cơ sở hợp tác và giao tiếp ở mức độ cao. PP dạy và học tích cực không phải là một phương pháp dạy học cụ thể mà là một khái niệm bao gồm nhiều phương pháp, hình thức, kĩ thuật cụ thể khác nhau, nhằm tích cực hoá tăng cường sự tham gia của người học, tạo điều kiện cho người học phát triển tối đa khả năng học tập, năng lực sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề. - PP dạy và học tích cực đem lại cho người học hứng thú niềm vui trong học tập, nó phù hợp với đặc tính hoạt động ưa thích của trẻ em.
Việc học đối với học sinh khi đã trở thành niềm hạnh phúc sẽ giúp các em tự khẳng định mình và nuôi dưỡng lòng khát khao sáng tạo. Như vậy dạy và học tích cực nhấn mạnh đến tính tích cực hoạt động của người học và tính nhân văn của giáo dục. Bản chất cuả dạy học tích cực là: 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com + Khai thác động lực học tập ở người học để phát triển chính họ. + Coi trọng lợi ích, nhu cầu của cá nhân để chuẩn bị tốt nhất cho họ thích ứng với đời sống xã hội.
Trong dạy và học tích cực mối quan hệ giữa giáo viên với học sinh và giữa học sinh với học sinh có thể được thể hiện qua sơ đồ. Giảng viên/ giáo viên Tác động qua lại trong môi trường học tập an toàn Học sinh <-> Học sinh Sơ đồ. : Sơ đồ mối quan hệ giữa giáo viên và học sinh trong dạy học tích cực( Trong tài liệu : Dạy học và tích cực – Dự án Việt – ỉ) Trong bối cảnh của thời kỳ đổi mới, giáo dục cần phải phát triển để đáp ứng yêu cầu của xã hội, các nhà nghiên cứu đã đưa ra các tiêu chí quan trọng trong đổi mới dạy và học như sau: - Tiêu chí ban đầu của việc dạy và học là dạy cách học. - Phẩm chất cần phát huy mạnh mẽ là tính chủ động của người học.
- Công cụ cần khai thác triệt để là công nghệ thông tin và đa phương tiện [1. Các đặc trưng của dạy và học tích cực - Các dấu hiệu đặc trưng của phương pháp dạy và học tích cực có thể là: + Dạy và học thông qua tổ chức các hoạt động của học sinh và chú trọng rèn luyện phương pháp tự học. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com + Tăng cường hoạt động học tập của mỗi cá nhân, phối hợp với học hợp tác. + Dạy và học chú trọng đến sự quan tâm và hứng thú của học sinh nhu cầu và lợi ích xã hội.
+ Dạy và học coi trọng hướng dẫn tìm tòi + Kết hợp đánh giá của thầy với tự đánh giá của trò. Phát huy tính tích cực của học sinh trong mô hình dạy học truyền thống Dạy học nhằm phát huy tính tích cực của học sinh là tư tưởng chỉ đạo của việc đổi mới các mô hình dạy học hiện nay. Tích cực là một phần chất tâm lí vô cùng quan trọng quyết định sự thành công của mọi cá nhân trong mọi loại hoạt động và quyết định sự hoàn thiện không ngừng của nhân cách trong quá trình hoạt động thực tiễn. Tính tích cực là điều kiện cần cho sự phát triển tư duy độc lập và tư duy sáng tạo, mặc dù mức độ độc lập của tư duy và sự sáng tạo của mỗi học sinh còn tuỳ thuộc vào nhiều đặc điểm mang tính cá nhân.
Mức độ phát triển của tư duy và óc sáng tạo không thể hoạch định trong mục tiêu giáo dục, không thể đòi hỏi, học sinh nào cũng đạt tới một chuẩn mực nào đó. Nhưng dạy học cần tạo điều kiện tốt nhất cho sự phát triển tư duy và óc sáng tạo của học sinh. Trong những năm gần đây đã có nhiều mô hình dạy học thành công theo hướng tích cực hoá hoạt động học tập và phát huy óc sáng tạo của người học. Trong dạy học truyền thống, tính tích cực hoạt động được phát huy qua quá trình giáo dục thông qua một cơ chế tương đối xác định, các yếu tố có trước trong đa số trường hợp là tiền đề cần thiết của các yếu tố sau: 1.
Động cơ liên quan trực tiếp tới việc tạo ra và duy trì hứng thú hoạt động Động cơ học tập có thể phân chia thành nhiều cấp độ, chúng khác nhau bởi mục tiêu dài hạn hay ngắn hạn. Sức mạnh và sự bền vững của động cơ học tập của mỗi cá nhân liên quan đến tính thuyết phục của mục tiêu học tập đối với cá nhân, đến quyết tâm và ý chí tới mục tiêu của cá nhân đó. Để học sinh có động cơ học tập môn học đúng, để nuôi dưỡng hứng thú học tập trong suốt quá trình học môn học, giáo viên cần dành một khoảng thời gian ngắn khi bắt đầu vào môn học để giới thiệu cho học sinh đặc điểm của 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com môn học, những vấn đề lớn mà môn học giải quyết dưới dạng câu hỏi có tính khái quát cao. Ví dụ: - Chúng ta đang sống trong nền văn minh mà rất nhiều tiện ích được mang đến từ các phát minh về điện.
Vì vậy các bạn có bao giờ tự hỏi: Tại sao lại có hiện tượng điện? tại sao các vật lại bị nhiễm điện? khi nhiễm điện chúng tương tác với nhau như thế nào? Tại sao các chất có thể dẫn điện? người ta đã phát minh ra dòng điện như thế nào…? 1. Hứng thú là tiền đề của tự giác Động cơ học tập đúng đắn là tiền đề quan trọng góp phần nuôi dưỡng hứng thú trong suốt quá trình học tập môn học. Hứng thú là tiền đề cần thiết không thể thiếu để người học tích cực và tự giác tham gia vào các hoạt động cụ thể. Hứng thú học tập được nuôi dưỡng bởi động cơ, tuy nhiên trong mỗi hoạt động học tập cụ thể, hứng thú có được do sự kích thích tâm lí cụ thể: Đưa học sinh vào tình huống có vấn đề là cách kích thích, tạo ra hứng thú học tập hiệu quả (tâm lí học cũng đã khẳng định: Tư duy bắt đầu từ tình huống có vấn đề).
Tình huống có vấn đề gây nên một trạng thái tâm lí thần kinh đặc biệt xuất hiện ở người học. Khi được đặt vào tình huống có vấn đề, học sinh sẽ ý thức được mâu thuẫn nhận thức (vấn đề) và hào hứng chấp nhận mâu thuẫn, từ đó xuất hiện nhu cầu giải quyết mâu thuẫn và nhờ đó hoạt động tư duy bắt đầu. Hứng thú là tiền đề của hoạt động có tính tự giác, điều đó có nghĩa là không có hứng thú thì không có tự giác, không có hứng thú, không tự giác thì không có sự chủ động hoạt động hay nếu có hoạt động thì cũng là hoạt động bắt chước, thụ động và dẫn tới kết quả học tập rất nghèo nàn… 1. Tự giác và hứng thú là hai yếu tố quan trọng tạo nên và duy trì tính tích cực 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Tích cực là phẩm chất cần thiết của một hoạt động độc lập, là tiền đề của thành công.
Dạy học thường xuyên phát huy tính tích cực là dạy học góp phần phát triển tư duy sáng tạo. Tích cực có thể thể hiện cả khi người học ở trong vai trò chủ động hay thụ động. Trong hai vai trò đó kết quả hoạt động là khác nhau về chất. - Mâu thuẫn mong muốn được giải quyết hay nhu cầu mong muốn được thoả mãn là điều kiện để có sự tích cực hoạt động trong vai trò chủ động.
- Tích cực chủ động là cơ sở tìm ra con đường, phương thức hoạt động hay chủ động chấp nhận một phương thức hoạt động được hoạch định sẵn và sau đó có thể còn tối ưu hoá được cả phương thức hoạt động đã tiếp nhận được. - Tích cực trong vai trò chủ động giúp duy trì và tăng cường hứng thú hoạt động. - Tích cực trong vai trò chủ động giúp người học đạt được mục tiêu, hoạt động đồng thời tiếp nhận có phê phán bản thân phương thức hành động. - Tích cực một cách bị động không giúp học sinh tiếp nhận phương thức hành động, không thể duy trì sự tích cực khi học sinh bị đặt vào thế bị động (Bạn hãy liên hệ điều này qua ví dụ sau: Bạn cho học sinh nghỉ học và đi đạo đến một công viên mới mà học sinh chưa biết.
Tất cả học sinh vui mừng, nghĩa là họ đều hào hứng và tích cực tham gia. Bạn có hai cách làm tiếp sau đó: Không nói tới địa điểm và cách đi tới đó mà chỉ yêu cầu học sinh đi theo bạn, như thế là họ thụ động. Kết qủa sau chuyến đi rất nhiều học sinh không biết con đường đi tới công viên, không thể nhận xét về hiệu quả của các con đường khác nhau. Họ có thể than phiền rằng, nếu bạn chỉ rõ họ sẽ tìm con đường tốt hơn để đi tới địa điểm đó…) Phát huy tính tích cực, tự chủ trong hoạt động học tập là điều nên cần để lĩnh hội phương thức hoạt dộng, để rèn luyện kĩ năng, hình thành năng lực.