Luận văn thạc sĩ những rào cản trong việc phát triển các sản phẩm và dịch vụ thông tin khoa học tại viện thông tin khoa học xã hội

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu những rào cản trong việc phát triển các sản phẩm và dịch vụ thông tin khoa học tại viện thông tin, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Nguyễn Minh Hồng
• Người hướng dẫn: TS. Mai Hà
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Chính sách khoa học và công nghệ
• Đề tài: Những Rào Cản Trong Việc Phát Triển Các Sản Phẩm Và Dịch Vụ Thông Tin Khoa Học Tại Viện Thông Tin Khoa Học Xã Hội
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN MỞ ĐẦU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Tổng quan tình hình nghiên cứu
• 1.3. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Mẫu khảo sát
• 1.6. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.7. Giả thuyết nghiên cứu
• 1.8. Phương pháp chứng minh giả thuyết
• 1.8.1. Phương pháp nghiên cứu tài liệu
• 1.8.2. Phương pháp điều tra xã hội học
• 1.9. Kết cấu của Luận văn
• 2. PHẦN NỘI DUNG
• 2.1. Các khái niệm cơ bản
• 2.1.1. Thông tin và thông tin khoa học
• 2.1.2. Phân biệt thông tin khoa học và thông tin đại chúng
• 2.1.3. Phân loại thông tin
• 2.1.4. Các thuộc tính của thông tin
• 2.1.5. Vai trò của thông tin khoa học
• 3. CHƯƠNG 1: THỰC TRẠNG SẢN PHẨM VÀ DỊCH VỤ THÔNG TIN KHOA HỌC TẠI VIỆN THÔNG TIN KHOA HỌC XÃ HỘI
• 3.1. Tổng quan về ISSI
• 3.2. Chức năng, nhiệm vụ của ISSI
• 3.3. Cơ cấu tổ chức, nguồn nhân lực và phương pháp quản lý nguồn nhân lực
• 3.4. Cơ sở vật chất, nguồn lực thông tin khoa học
• 3.5. Đánh giá sản phẩm và dịch vụ thông tin khoa học tại ISSI
• 3.6. Hệ thống sản phẩm thông tin khoa học
• 3.7. Các dịch vụ thông tin khoa học tại ISSI
• 3.8. Phân tích kết quả từ Phiếu đánh giá sản phẩm và dịch vụ thông tin tại ISSI
• 3.9. Số liệu về hoạt động cấp thẻ và phục vụ bạn đọc
• 3.10. Thống kê kết quả điều tra
• 3.11. Phân tích kết quả từ phiếu điều tra
• 3.12. Kết luận Chương 1
• 4. CHƯƠNG 2: NHẬN DIỆN MỘT SỐ RÀO CẢN TRONG PHÁT TRIỂN CÁC SẢN PHẨM VÀ DỊCH VỤ THÔNG TIN KHOA HỌC TẠI VIỆN THÔNG TIN KHOA HỌC XÃ HỘI
• 4.1. Chính sách phát triển các sản phẩm và dịch vụ thông tin khoa học chưa cụ thể và thiếu tính thực tế
• 4.2. Về tiêu chuẩn hoá trong hoạt động thông tin
• 4.3. Kế thừa những chuẩn dữ liệu lạc hậu
• 4.4. Kết cấu hạ tầng thông tin bất cập
• 4.5. Nhân lực thông tin
• 4.5.1. Công tác quản lý nguồn nhân lực
• 4.5.2. Một số đơn vị cơ sở chưa phát huy đúng chức năng
• 4.5.3. Trình độ ngoại ngữ và tin học chưa đáp ứng nhanh và kịp thời
• 4.6. Hợp tác và quảng bá
• 4.6.1. Thiếu vắng cơ chế hợp tác nguồn lực thông tin khoa học
• 4.6.2. Công tác Marketing chưa được quan tâm
• 4.7. Kết luận Chương 2
• 5. CHƯƠNG 3: ĐỀ XUẤT MỘT SỐ KHUYẾN NGHỊ
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ

Tóm tắt

I. Tổng quan về rào cản phát triển sản phẩm thông tin khoa học

Trong bối cảnh hiện nay, việc phát triển sản phẩm thông tin khoa học đang gặp nhiều rào cản. Những rào cản này không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả của các sản phẩm mà còn tác động đến sự phát triển chung của ngành khoa học và công nghệ. Việc nhận diện và phân tích các rào cản này là rất cần thiết để tìm ra giải pháp khắc phục.

1.1. Định nghĩa và vai trò của sản phẩm thông tin khoa học

Sản phẩm thông tin khoa học là kết quả của quá trình thu thập, xử lý và phân phối thông tin khoa học. Chúng đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ nghiên cứu và phát triển, cung cấp thông tin cần thiết cho các nhà khoa học và nhà quản lý.

1.2. Tình hình hiện tại của sản phẩm thông tin khoa học

Hiện nay, sản phẩm thông tin khoa học tại nhiều viện nghiên cứu vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế. Nhiều sản phẩm chưa được phổ biến rộng rãi, dẫn đến việc lãng phí nguồn lực và thời gian của các nhà nghiên cứu.

II. Những thách thức trong phát triển sản phẩm thông tin khoa học

Các thách thức trong phát triển sản phẩm thông tin khoa học bao gồm chính sách chưa rõ ràng, cơ sở hạ tầng yếu kém và thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng. Những yếu tố này tạo ra rào cản lớn trong việc phát triển và cung cấp sản phẩm thông tin khoa học.

2.1. Chính sách phát triển sản phẩm thông tin chưa cụ thể

Chính sách hiện tại về phát triển sản phẩm thông tin khoa học còn thiếu tính thực tiễn và chưa đáp ứng được yêu cầu của thị trường. Điều này dẫn đến việc các viện nghiên cứu không có định hướng rõ ràng trong việc phát triển sản phẩm.

2.2. Kết cấu hạ tầng thông tin chưa đáp ứng nhu cầu

Hệ thống hạ tầng thông tin hiện tại còn nhiều hạn chế, không đủ khả năng hỗ trợ cho việc phát triển và cung cấp sản phẩm thông tin khoa học. Điều này gây khó khăn cho việc thu thập và xử lý thông tin.

III. Phương pháp giải quyết rào cản trong phát triển sản phẩm thông tin

Để vượt qua các rào cản trong phát triển sản phẩm thông tin khoa học, cần áp dụng các phương pháp như cải thiện chính sách, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và đầu tư vào cơ sở hạ tầng thông tin.

3.1. Cải thiện chính sách phát triển sản phẩm thông tin

Cần xây dựng các chính sách cụ thể và thực tiễn hơn để hỗ trợ phát triển sản phẩm thông tin khoa học. Điều này sẽ giúp các viện nghiên cứu có định hướng rõ ràng hơn trong việc phát triển sản phẩm.

3.2. Đầu tư vào cơ sở hạ tầng thông tin

Đầu tư vào cơ sở hạ tầng thông tin là cần thiết để nâng cao khả năng thu thập và xử lý thông tin. Việc này sẽ giúp cải thiện chất lượng sản phẩm thông tin khoa học.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Việc áp dụng các giải pháp trên đã mang lại những kết quả tích cực trong việc phát triển sản phẩm thông tin khoa học. Nhiều viện nghiên cứu đã cải thiện được chất lượng sản phẩm và tăng cường khả năng tiếp cận thông tin cho người dùng.

4.1. Kết quả từ việc cải thiện chính sách

Sau khi cải thiện chính sách, nhiều viện nghiên cứu đã có những sản phẩm thông tin khoa học chất lượng hơn, đáp ứng tốt hơn nhu cầu của người dùng.

4.2. Tác động của đầu tư vào cơ sở hạ tầng

Đầu tư vào cơ sở hạ tầng thông tin đã giúp nâng cao khả năng thu thập và xử lý thông tin, từ đó cải thiện chất lượng sản phẩm thông tin khoa học.

V. Kết luận và tương lai của sản phẩm thông tin khoa học

Tương lai của sản phẩm thông tin khoa học phụ thuộc vào việc giải quyết các rào cản hiện tại. Cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa các viện nghiên cứu, cơ quan quản lý và các nhà khoa học để phát triển sản phẩm thông tin khoa học một cách bền vững.

5.1. Tầm quan trọng của hợp tác trong phát triển sản phẩm

Hợp tác giữa các viện nghiên cứu và cơ quan quản lý là rất quan trọng để phát triển sản phẩm thông tin khoa học. Điều này sẽ giúp tối ưu hóa nguồn lực và nâng cao hiệu quả hoạt động.

5.2. Định hướng phát triển sản phẩm thông tin trong tương lai

Cần có định hướng rõ ràng cho việc phát triển sản phẩm thông tin khoa học trong tương lai, nhằm đáp ứng tốt hơn nhu cầu của người dùng và nâng cao hiệu quả nghiên cứu.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh phát triển mạnh mẽ của khoa học và công nghệ, thông tin khoa học đóng vai trò then chốt trong việc thúc đẩy tiến bộ nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn. Theo ước tính, khoảng một phần ba thời gian làm việc của nhà nghiên cứu dành cho việc tìm kiếm và xử lý thông tin phục vụ cho công trình nghiên cứu mới. Tuy nhiên, hiệu quả sử dụng thông tin khoa học tại nhiều cơ quan, trong đó có Viện Thông tin Khoa học Xã hội (ISSI), vẫn còn nhiều hạn chế do tồn tại các rào cản trong phát triển sản phẩm và dịch vụ thông tin khoa học. Luận văn tập trung nghiên cứu những rào cản này tại ISSI trong giai đoạn từ năm 2000 đến nay, nhằm nhận diện nguyên nhân và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động thông tin khoa học.

Mục tiêu nghiên cứu là phân tích thực trạng phát triển các sản phẩm và dịch vụ thông tin khoa học tại ISSI, xác định các rào cản chủ yếu ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động, từ đó đề xuất các khuyến nghị nhằm cải thiện hệ thống sản phẩm và dịch vụ, đáp ứng tốt hơn nhu cầu thông tin của các nhà khoa học và quản lý. Nghiên cứu có phạm vi tập trung tại ISSI, với dữ liệu thu thập từ khảo sát 120 phiếu điều tra, phân tích tài liệu và thực tiễn hoạt động của viện. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc góp phần nâng cao năng suất sáng tạo khoa học, thúc đẩy phát triển khoa học xã hội và nhân văn tại Việt Nam, đồng thời hỗ trợ hoạch định chính sách phát triển thông tin khoa học hiệu quả hơn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về thông tin khoa học và dịch vụ thông tin, bao gồm:

• Lý thuyết thông tin khoa học: Thông tin khoa học được định nghĩa là dữ liệu, tri thức khoa học và công nghệ được tạo lập, quản lý và sử dụng nhằm phục vụ nhu cầu của tổ chức, cá nhân trong xã hội. Thông tin khoa học có đặc điểm chuyên sâu, phục vụ đối tượng là các nhà nghiên cứu, quản lý và chuyên gia.

• Mô hình sản phẩm và dịch vụ thông tin: Sản phẩm thông tin khoa học là kết quả của quá trình xử lý thông tin, bao gồm các loại hình như thư mục, bản tin, cơ sở dữ liệu, tài liệu dịch thuật. Dịch vụ thông tin khoa học là các hoạt động nhằm thoả mãn nhu cầu thông tin của người dùng, bao gồm dịch vụ cho mượn tài liệu, phổ biến thông tin chọn lọc, dịch vụ tra cứu, tư vấn thông tin.

• Khái niệm về rào cản phát triển sản phẩm và dịch vụ thông tin: Rào cản được hiểu là các yếu tố hạn chế, gây khó khăn trong việc xây dựng, triển khai và phát triển các sản phẩm và dịch vụ thông tin khoa học, bao gồm chính sách, hạ tầng, nhân lực, công nghệ và hoạt động marketing.

Các khái niệm chính được sử dụng gồm: thông tin khoa học, sản phẩm thông tin, dịch vụ thông tin, người dùng tin, nhu cầu tin, kết cấu hạ tầng thông tin, marketing trong lĩnh vực thông tin.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp hai phương pháp chính:

• Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Thu thập, phân tích các tài liệu chuyên ngành, văn bản pháp luật liên quan đến hoạt động thông tin khoa học, các báo cáo, nghiên cứu trước đây về sản phẩm và dịch vụ thông tin tại ISSI và các cơ quan thông tin khác.

• Phương pháp điều tra xã hội học: Thiết kế bảng hỏi khảo sát với 120 phiếu, trong đó 50% dành cho người dùng tin bên ngoài ISSI và 50% cho người dùng tin làm việc tại ISSI. Mẫu khảo sát được chọn theo phương pháp chọn mẫu thuận tiện nhằm thu thập ý kiến, đánh giá về thực trạng sản phẩm, dịch vụ và các rào cản phát triển.

Phân tích dữ liệu được thực hiện bằng phương pháp thống kê mô tả, so sánh tỷ lệ phần trăm các phản hồi, kết hợp với phân tích định tính từ các tài liệu và phỏng vấn sâu. Thời gian nghiên cứu tập trung từ năm 2000 đến năm 2008, phù hợp với giai đoạn phát triển và đổi mới của ISSI.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Chính sách phát triển sản phẩm và dịch vụ thông tin khoa học còn nhiều bất cập
   Khoảng 65% người được khảo sát cho rằng chính sách và cơ chế phát triển sản phẩm, dịch vụ thông tin tại ISSI chưa cụ thể, thiếu tính thực tế và chưa tạo điều kiện thuận lợi cho đổi mới sáng tạo. Điều này dẫn đến việc thiếu các hướng dẫn rõ ràng và hỗ trợ tài chính cho các hoạt động phát triển sản phẩm mới.

2. Kế thừa các chuẩn dữ liệu lạc hậu và kết cấu hạ tầng thông tin bất cập
   ISSI vẫn sử dụng nhiều chuẩn biên mục và phân loại cũ, chưa áp dụng rộng rãi các chuẩn quốc tế hiện đại như MARC 21 hay DDC. Hạ tầng công nghệ thông tin còn hạn chế, với số lượng máy tính và đường truyền mạng chưa đáp ứng tốt nhu cầu xử lý và cung cấp thông tin nhanh chóng. Khoảng 70% cán bộ phản ánh khó khăn trong việc khai thác và chia sẻ dữ liệu do hạ tầng chưa đồng bộ.

3. Nhân lực thông tin thiếu về số lượng và chất lượng
   ISSI có tổng số 90 cán bộ, trong đó chỉ có 6 tiến sĩ và 10 thạc sĩ, phần lớn là cử nhân thuộc các ngành khoa học xã hội và thông tin thư viện. Trình độ ngoại ngữ và tin học của đội ngũ cán bộ chưa đáp ứng kịp thời yêu cầu xử lý thông tin đa dạng và hiện đại. Khoảng 55% cán bộ được khảo sát cho biết cần được đào tạo nâng cao kỹ năng công nghệ thông tin và ngoại ngữ.

4. Hoạt động marketing và quảng bá sản phẩm dịch vụ còn yếu kém
   Việc giới thiệu sản phẩm và dịch vụ thông tin khoa học chủ yếu dừng lại ở phát hành tờ gấp, chưa tận dụng các phương tiện truyền thông hiện đại như hội thảo, website, mạng xã hội. Chỉ khoảng 30% người dùng tin biết rõ về các sản phẩm và dịch vụ mới của ISSI, gây hạn chế trong việc tiếp cận và khai thác thông tin.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các rào cản trên bắt nguồn từ sự thiếu đồng bộ trong chính sách phát triển, hạn chế về nguồn lực tài chính và nhân lực, cũng như sự chậm trễ trong việc áp dụng công nghệ mới. So sánh với các nghiên cứu tại Thư viện Quốc gia Việt Nam và Trung tâm Thông tin – Thư viện Đại học Quốc gia Hà Nội cho thấy, các cơ quan này đã đầu tư mạnh mẽ vào hạ tầng công nghệ và phát triển nguồn nhân lực, đồng thời chú trọng hoạt động marketing, giúp nâng cao hiệu quả phục vụ người dùng.

Việc ISSI chưa áp dụng chuẩn dữ liệu hiện đại và chưa có hệ thống quản lý thông tin tích hợp làm giảm khả năng chia sẻ và khai thác thông tin khoa học. Ngoài ra, sự thiếu hụt về kỹ năng ngoại ngữ và tin học của cán bộ cũng làm giảm chất lượng xử lý và cung cấp dịch vụ thông tin. Các biểu đồ so sánh tỷ lệ cán bộ có trình độ ngoại ngữ và tin học tại ISSI và các cơ quan khác sẽ minh họa rõ nét sự chênh lệch này.

Ý nghĩa của kết quả nghiên cứu là giúp ISSI nhận diện rõ các điểm yếu, từ đó có kế hoạch cải tiến phù hợp nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm và dịch vụ thông tin khoa học, góp phần thúc đẩy sự phát triển của khoa học xã hội và nhân văn tại Việt Nam.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện chính sách và cơ chế phát triển sản phẩm, dịch vụ thông tin khoa học
   Ban lãnh đạo ISSI cần phối hợp với các cơ quan quản lý nhà nước xây dựng chính sách cụ thể, thực tế và có tính khả thi cao, tạo điều kiện thuận lợi cho đổi mới sáng tạo trong hoạt động thông tin. Mục tiêu đạt được trong vòng 1-2 năm, chủ thể thực hiện là Viện Khoa học Xã hội Việt Nam và Bộ Khoa học và Công nghệ.

2. Nâng cấp kết cấu hạ tầng công nghệ thông tin
   Đầu tư trang thiết bị hiện đại, nâng cấp hệ thống mạng, áp dụng các chuẩn dữ liệu quốc tế như MARC 21, DDC để đồng bộ hóa và nâng cao hiệu quả quản lý, chia sẻ thông tin. Thời gian thực hiện 2-3 năm, chủ thể là Ban quản lý ISSI phối hợp với các nhà cung cấp công nghệ.

3. Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực thông tin
   Tổ chức các khóa đào tạo nâng cao kỹ năng tin học, ngoại ngữ và nghiệp vụ thông tin cho cán bộ. Xây dựng kế hoạch bồi dưỡng liên tục nhằm nâng cao trình độ chuyên môn và đáp ứng yêu cầu công việc hiện đại. Thời gian triển khai liên tục, chủ thể là phòng Quản lý khoa học và đào tạo của ISSI.

4. Tăng cường hoạt động marketing và quảng bá sản phẩm, dịch vụ
   Xây dựng chiến lược marketing chuyên nghiệp, sử dụng đa dạng các kênh truyền thông như website, hội thảo, mạng xã hội để giới thiệu sản phẩm và dịch vụ đến người dùng tin. Mục tiêu nâng tỷ lệ nhận biết sản phẩm lên trên 70% trong 1-2 năm tới, chủ thể là phòng Phổ biến tin và Ban lãnh đạo ISSI.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà quản lý và hoạch định chính sách khoa học và công nghệ
   Luận văn cung cấp cái nhìn sâu sắc về các rào cản trong phát triển sản phẩm và dịch vụ thông tin khoa học, giúp họ xây dựng chính sách phù hợp, nâng cao hiệu quả hoạt động thông tin trong hệ thống khoa học xã hội.

2. Cán bộ và chuyên gia làm việc tại các cơ quan thông tin, thư viện khoa học
   Thông qua phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp, luận văn giúp họ nhận diện điểm mạnh, điểm yếu trong hoạt động của đơn vị mình, từ đó cải tiến quy trình và nâng cao chất lượng phục vụ người dùng.

3. Nhà nghiên cứu và học viên cao học ngành Chính sách khoa học và công nghệ
   Luận văn là tài liệu tham khảo quý giá về phương pháp nghiên cứu, phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp trong lĩnh vực phát triển sản phẩm và dịch vụ thông tin khoa học, hỗ trợ cho các nghiên cứu tương tự.

4. Các tổ chức, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ công nghệ thông tin và truyền thông
   Hiểu rõ nhu cầu và khó khăn của các cơ quan thông tin khoa học giúp họ phát triển sản phẩm, dịch vụ công nghệ phù hợp, hỗ trợ chuyển đổi số và hiện đại hóa hoạt động thông tin.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao việc phát triển sản phẩm và dịch vụ thông tin khoa học tại ISSI gặp nhiều khó khăn?
   Nguyên nhân chính là do chính sách phát triển chưa cụ thể, hạ tầng công nghệ lạc hậu, nhân lực thiếu kỹ năng và hoạt động marketing yếu kém. Ví dụ, khoảng 65% cán bộ phản ánh chính sách chưa tạo điều kiện thuận lợi cho đổi mới.

2. Các sản phẩm thông tin khoa học tại ISSI bao gồm những loại nào?
   ISSI phát triển đa dạng sản phẩm như tập san thông tin chuyên ngành, tài liệu dịch thuật, hệ thống thư mục dạng in và điện tử, cơ sở dữ liệu, ảnh và bản đồ quý hiếm. Tuy nhiên, một số sản phẩm như tập san “Cái mới trong khoa học xã hội” đã ngừng xuất bản do điều kiện khách quan.

3. Làm thế nào để nâng cao chất lượng nhân lực thông tin tại ISSI?
   Cần tổ chức các khóa đào tạo nâng cao kỹ năng tin học, ngoại ngữ và nghiệp vụ thông tin, đồng thời xây dựng kế hoạch bồi dưỡng liên tục. Khoảng 55% cán bộ hiện tại mong muốn được đào tạo thêm để đáp ứng yêu cầu công việc.

4. Hoạt động marketing sản phẩm và dịch vụ thông tin khoa học nên được cải thiện ra sao?
   ISSI cần xây dựng chiến lược marketing chuyên nghiệp, sử dụng đa dạng kênh truyền thông như website, hội thảo, mạng xã hội để quảng bá sản phẩm, nâng cao nhận thức người dùng. Hiện chỉ có khoảng 30% người dùng biết rõ về các sản phẩm mới.

5. Việc nâng cấp hạ tầng công nghệ thông tin có tác động thế nào đến hoạt động của ISSI?
   Nâng cấp hạ tầng giúp cải thiện tốc độ truy cập, khả năng lưu trữ và chia sẻ dữ liệu, đồng thời áp dụng các chuẩn quốc tế giúp đồng bộ hóa thông tin, nâng cao hiệu quả phục vụ người dùng. Khoảng 70% cán bộ phản ánh hạ tầng hiện tại chưa đáp ứng tốt nhu cầu.

Kết luận

• Nhận diện rõ các rào cản chính gồm chính sách chưa cụ thể, hạ tầng công nghệ lạc hậu, nhân lực thiếu kỹ năng và hoạt động marketing yếu kém tại ISSI.
• Các sản phẩm và dịch vụ thông tin khoa học tại ISSI đa dạng nhưng chưa phát huy hiệu quả tối ưu do những hạn chế trên.
• Đề xuất hoàn thiện chính sách, nâng cấp hạ tầng, đào tạo nhân lực và tăng cường marketing là giải pháp trọng tâm cần thực hiện trong 1-3 năm tới.
• Kết quả nghiên cứu góp phần nâng cao năng suất sáng tạo khoa học xã hội và nhân văn, hỗ trợ phát triển hệ thống thông tin khoa học hiện đại tại Việt Nam.
• Khuyến khích các cơ quan thông tin, nhà quản lý và chuyên gia nghiên cứu tham khảo để áp dụng và phát triển phù hợp trong thực tiễn.

Các đơn vị và cá nhân quan tâm đến phát triển sản phẩm và dịch vụ thông tin khoa học nên phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục nghiên cứu mở rộng để nâng cao hiệu quả hoạt động thông tin trong thời đại số.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Phần mở đầu Chƣơng 1. Cơ sở lý luận Chƣơng 2. Thực trạng sản phẩm và dịch vụ thông tin khoa học tại Viện Thông tin KHXH Chƣơng 3. Nhận diện một số rào cản trong quá trình phát triển các sản phẩm và dịch vụ thông tin khoa học tại Viện Thông tin KHXH Kết luận và khuyến nghị 9 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] PHẦN NỘI DUNG CHƢƠNG 1.1 Các khái niệm cơ bản 1.

Thông tin và thông tin khoa học Thông tin là khái niệm cơ bản của khoa học và cũng là khái niệm trung tâm của xã hội trong thời đại chúng ta. Mọi quan hệ, mọi hoạt động của con ngƣời đều dựa trên một hình thức giao lƣu thông tin nào đó. Cùng với sự phát triển của khoa học và công nghệ, thông tin ngày nay đã trở thành nguồn tài nguyên đặc biệt và nguồn lực phát triển của mỗi quốc gia, là công cụ điều hành sản xuất và quản lý xã hội. Cho đến ngày nay, có rất nhiều cách hiểu về thông tin, theo quan niệm của triết học thì thông tin là sự phản ánh của tự nhiên và xã hội (thế giới vật chất) bằng ngôn từ, ký hiệu, hình ảnh… hay nói rộng hơn bằng tất cả các phƣơng tiện tác động lên giác quan của con ngƣời.

Một số nhà khoa học về lĩnh vực thông tin cho rằng “Thông tin là tất cả sự vật/ sự kiện/ ý tƣởng, phán đoán làm tăng thêm sự hiểu biết của con ngƣời và thông tin hình thành trong quá trình giao tiếp”. Trong Từ điển Oxford English Dictionary cho rằng: “Thông tin là điều mà người ta đánh giá hoặc nói đến; là tri thức, tin tức”3. Có từ điển khác thì đồng nhất thông tin với kiến thức “thông tin là điều mà ngƣời ta biết” hoặc “thông tin là sự chuyển giao tri thức là tăng thêm sự hiểu biết của con ngƣời”. Bên cạnh các loại thông tin bằng văn bản, còn có thông tin hình ảnh, thông tin số, thông tin đa phƣơng tiện.

Trong Nghị định số 159/2004/NĐ – CP ngày 31/8/2004 về Hoạt động Thông tin KH&CN đƣợc có định nghĩa coi là bao quát nhất từ cách tiếp cận hệ thống: “Thông tin là các dữ liệu, số liệu, dữ kiện, tin tức, tri thức khoa học và công nghệ (bao gồm khoa học tự nhiên, khoa học công nghệ, khoa học xã hội và nhân văn) được tạo lập, quản lý và sử dụng nhằm mục đích cung cấp dịch vụ công, phục vụ quản lý nhà nước hoặc đáp ứng nhu cầu của tổ chức, cá nhân trong xã hội”. Vì thế, trong luận văn của mình, tác giả dùng khái niệm này để hiểu về thuật ngữ thông tin khoa học. McArthur: The Oxford Companion to the English language. Oxford University Press 1992 10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.2 Phân biệt thông tin khoa học và thông tin đại chúng Đa số các thông tin có thể đƣợc truyền trực tiếp từ ngƣời sang ngƣời, hay có thể đƣợc truyền thông qua các phƣơng tiện truyền thông nhƣ báo chí phát thanh(báo nói), truyền hình (báo hình), Internet (báo mạng).

Đó là hoạt động thông tin đại chúng. Với những loại thông tin này thông thƣờng dành cho đông đảo mọi thành viên trong xã hội tiếp nhận, không kể trình độ, nghề nghiệp hay tuổi tác. Thông tin đại chúng thông báo những vấn đề, hiện tƣợng, sự kiện của đời sống xã hội. Thông tin đại chúng có đặc trƣng là khối lƣợng thông tin chuyển giao khá lớn với số lƣợng ngƣời sử dụng lớn.

Còn với thông tin khoa học thì đối tƣợng sử dụng thông tin khoa học có thể là các nhà lãnh đạo và quản lý, các nhà nghiên cứu, giáo sƣ, sinh viên, kỹ sƣ, hay các nhà sản xuất và kinh doanh4… 1. Phân loại thông tin. Có rất nhiều cách phân loại thông tin khác nhau và việc phân loại phụ thuộc vào từng tiêu chí cụ thể: - Phân loại theo nội dung của thông tin: + Thông tin khoa học và kỹ thuật: bao gồm các kết quả nghiên cứu phát minh, các phƣơng pháp, sản phẩm, các tính chất công nghệ, các tiêu chuẩn, các trang thiết bị + Thông tin kinh tế + Thông tin văn hoá và xã hội - Phân loại theo giá trị và quy mô sử dụng + Thông tin chiến lƣợc + Thông tin tác nghiệp + Thông tin thƣờng thức - Phân loại theo đối tƣợng sử dụng + Thông tin đại chúng: dành cho mọi ngƣời + Thông tin khoa học: dành cho ngƣời dùng tin là các nhà nghiên cứu, các giáo sƣ, sinh viên… 4 Đoàn Phan Tân: Thông tin học. Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội.

Hà Nội, 2001, tr. 43 11 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] - Phân loại theo mức độ xử lý nội dung + Thông tin cấp 1: thông tin gốc + Thông tin cấp 2: thông tin tín hiệu và chỉ dẫn + Thông tin cấp 3: tổng hợp các thông tin cấp 1 - Phân loại theo hình thức thể hiện thông tin + Thông tin nói + Thông tin viết + Thông tin bằng hình ảnh + Thông tin điện từ hay thông tin số + Thông tin đa phƣơng tiện Do có những đặc thù khác nhau nên mỗi loại thông tin có các sản phẩm thông tin khác nhau. Ví dụ nhƣ thông tin cấp 1 thì sản phẩm của nó là các bài giảng, các báo cáo khoa học, đƣợc thể hiện trên sách, tạp chí, luận án, và đƣợc minh hoạ bằng các hình ảnh cụ thể với các bản vẽ và sơ đồ. Thông tin cấp hai thì có các sản phẩm là thƣ mục, tài liệu chỉ dẫn và các bản tóm tắt tài liệu.

Với thông tin cấp 3 thì sản phẩm là các bài tổng kết, các bài tổng luận hay lƣợc thuật và cuối cùng là một ngân hàng thông tin 1.4 Các thuộc tính của thông tin - Giao lƣu thông tin: Thông tin tiềm tàng khắp nơi trong xã hội. Đó là các nguồn thông tin về lao động, đất đai, môi trƣờng, thông tin về khoa học và công nghệ, thông tin về thị trƣờng và sản xuất kinh doanh. Những thông tin nhƣ vậy chỉ có ý nghĩa khi đƣợc truyền đi, phổ biến và đƣợc sử dụng. Để phân biệt nội dung thông tin cần truyền đi và cách thức chuyển giao thông tin, ngƣời ta tách nội dung thông tin ra khỏi hình thức biểu diễn của nó.

Các hình thức biểu diễn thông tin (các ký hiệu, dấu hiệu, hình ảnh.) là hữu hạn nhƣng nội dung của thông tin (khái niệm, ý tƣởng, sự kiện, tên.) là vô hạn. Trong đời sống hàng ngày, thông tin đƣợc biểu diễn bằng ngôn ngữ. Khi đó, thông tin đƣợc diễn tả bằng cú pháp và ngữ nghĩa của ngôn ngữ mà ngƣời ta sử dụng. 12 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Khối lƣợng thông tin: Trong lý thuyết thông tin, ngƣời ta xác định số lƣợng thông tin dựa vào việc càng nhiều tín hiệu sinh ra từ nguồn tin thì càng có nhiều thông tin đƣợc truyền đi, khi đó thông tin đƣợc mô tả bằng sự thống kê và tổ hợp các dấu hiệu phát ra từ nguồn tin thì càng có nhiều tin đƣợc truyền đi.

Thông báo đƣợc di chuyển bằng cách ghi tín hiệu lên một dạng vật chất trung gian, tức là một cái giá, gọi là vật mang tin. Vật mang tin có thể là giấy, sóng điện từ, băng từ. Chất lƣợng thông tin: Để đạt mục đích sử dụng, thông tin phải đƣợc cập nhập một cách đầy đủ và chính xác. Điều đó cho phép ngƣời nhận có thể lựa chọn thông tin theo yêu cầu của họ.

Nếu thông tin không đầy đủ thì mức độ không chắc chắn cần phải đƣợc chỉ ra, hoặc phải tuân thủ một quy ƣớc nào đó. Trƣờng hợp thông tin bị coi là chất lƣợng thấp khi những thông tin đó bị thông tin sai lệch hoặc bị bóp méo. Nó có thể trình bày một cách nghèo nàn hoặc thậm chí khó lĩnh hội đối với ngƣời nhận 1.5 Vai trò của thông tin khoa học Ngày nay, mọi ngƣời đều thừa nhận nƣớc nào biết sử dụng nhanh hơn, tốt hơn và hiệu quả hơn những thành tựu khoa học và kỹ thuật thế giới thì nƣớc đó sẽ thu đƣợc những kết quả lớn hơn trong việc phát triển kinh tế quốc dân. Thông tin khoa học có vai trò quan trọng đối với các linh vực nhƣ: *Đối với nguồn lực phát triển của đất nƣớc Ngay từ những năm cuối thế kỷ XX, thông tin đã đƣợc nhìn nhận là nguồn tài nguyên “thiên nhiên”, tuy nhiên nguồn tài nguyên này đƣợc cho là vô hạn với vốn tri thức của con ngƣời luôn luôn không ngừng sáng tạo.

Việc khai thác và sử dụng nguồn tài nguyên này cũng cho ra đời của cải vật chất giống nhƣ các nguồn tài nguyên khác. Ở nƣớc ta, từ đầu những năm 1990, nhiều Nghị quyết của Đảng Cộng sản Việt Nam đã đề cập đến vai trò của thông tin khoa học và nêu ra yêu cầu đối với hoạt động thông tin khoa học. Đảng đã từng chỉ rõ, “Công tác thông tin góp phần tích cực rút ngắn quá trình từ nghiên cứu đến sản xuất, nâng cao chất lượng, quản lý và lãnh đạo. Cần “hết sức coi trọng phục vụ thông tin cho lãnh đạo và quản lý, đúng nhu 13 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] cầu, bằng những hình thức thích hợp, góp phần nâng cao chất lượng quyết định của lãnh đạo các cấp”5.

Cần “xây dựng hệ thống thông tin hiện đại về khoa học và công nghệ, kịp thời cung cấp thông tin mới cho các cơ quan lãnh đạo và quản lý, các cơ quan nghiên cứu, các cơ sở sản xuất” 6. Cần “hiện đại hoá hệ thống thông tin và bảo đảm cung cấp thông tin”7. Bên cạnh đó, thông tin có thể mở rộng và phát triển không ngừng và chỉ bị hạn chế bởi thời gian và khả năng nhận thức của con ngƣời. Do đặc tính của thông tin là lan truyền một cách tự nhiên, thông tin không bao giờ cạn đi mà ngƣợc lại nó luôn phong phú do đƣợc tái tạo và bổ sung thêm các nguồn thông tin mới.

nên thông tin trở thành cơ sở cho nhiều hoạt động xã hội nhƣ nghiên cứu, giáo dục, xuất bản, tiếp thị. ở nhiều khía cạnh, thông tin đã trở thành một loại hàng hoá. Do vậy, thông tin còn là yếu tố quan trọng thúc đẩy sự phát triển kinh tế và sản xuất. Trong điều kiện của cuộc cách mạng khoa học và công nghệ hiện nay, khoa học, kỹ thuật và sản xuất là các bộ phận có quan hệ khăng khít với nhau, tạo thành chu trình “khoa học - kỹ thuật - sản xuất” thông qua tác động của quản lý.

Có thể nói, vai trò của thông tin đều đƣợc mọi ngƣời khẳng định, đặc biệt là trong thời đại ngày nay, thời đại của “xã hội thông tin”, “cách mạng thông tin toàn cầu”.