chương 1 đã đưa ra định nghĩa về DLCĐ là loại hình du lịch được phát triển trên cơ sở các giá trị văn SVTH: Đinh Thị Như Ý 7 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: TS. Phan Thị Thu Hương hóa của cộng đồng, do cộng đồng dân cư quản lý, tổ chức khai thác và hưởng lợi. Tóm lại, Du lịch cộng đồng là loại hình du lịch khai thác nguồn tài nguyên sẵn có với sự tham gia của cộng đồng dân cư - những người trực tiếp tham gia và hưởng lợi từ hoạt động du lịch. Vai trò tác động của du lịch 1.1 Tác động kinh tế Những thay đổi tích cực hoặc tiêu cực từ việc phát triển và sử dụng các cơ sở dịch vụ du lịch (Mathieson & Wall, 1982).
Người dân địa phương nếu nhận ra tác động kinh tế, thái độ của họ đối với du lịch dựa vào thiên nhiên sẽ là tích cực. Du lịch cung cấp việc làm, tăng thu nhập, phát triển cơ sở hạ tầng địa phương, …; giúp chính phủ thu được thuế, ngoại tệ, đa dạng hóa kinh tế (Jurowski & Gursoy, 2004). Nhưng du lịch cũng có thể gây ra lạm phát và phát triển kinh tế không cân bằng (Goeldner & Ritchie, 2003; Ap & Crompon, 1998). * Tác động tích cực của du lịch đến kinh tế: - Thứ nhất, kinh tế du lịch góp phần tăng thu nhập quốc dân thông qua thu ngoại tệ, đóng góp vai trò to lớn trong việc cân bằng cán cân thanh toán quốc tế: Dịch vụ du lịch có giá trị xuất khẩu cao và hiệu quả kinh tế - xã hội cao nhất trong các hoạt động xuất khẩu dịch vụ đặc biệt là theo góc độ thu ngoại tệ và thu hút lao động, tạo công ăn việc làm.
Xuất nhập khẩu dịch vụ cũng có ảnh hưởng lớn đến cán cân thanh toán của toàn bộ nền kinh tế. - Thứ hai, kinh tế du lịch góp phần thu hút vốn đầu tư nước ngoài, tham gia mở rộng thị trường nội địa và quốc tế: Xu hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế trên thế giới hiện nay cho thấy, giá trị của các ngành Dịch vụ ngày càng chiếm tỷ lệ cao trong tổng sản phẩm xã hội. Do vậy, khi các nhà kinh doanh đi tìm hiệu quả của đồng vốn thì du lịch là một lĩnh vực kinh doanh hấp dẫn so với nhiều ngành kinh tế khác. Kinh tế du lịch đem lại tỷ suất lợi SVTH: Đinh Thị Như Ý 8 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: TS.
Phan Thị Thu Hương nhuận cao, vốn đầu tư vào du lịch tương đối ít so với ngành công nghiệp nặng và giao thông vận tải, mà khả năng thu hồi vốn nhanh, kỹ thuật không phức tạp, mức độ rủi ro thấp. Đặc biệt, thông qua hợp tác quốc tế và khu vực trong lĩnh vực du lịch, các quốc gia có thể tận dụng lợi thế để thu hút nguồn vốn đầu tư nước ngoài. Do vậy, phát triển kinh tế du lịch được coi là một kênh khá quan trọng trong thu hút vốn đầu tư nước ngoài cho phát triển kinh tế - xã hội của mỗi quốc gia. Kinh tế du lịch phát triển sẽ kéo theo sự phát triển của các ngành kinh tế khác vì sản phẩm du lịch mang tính liên ngành có quan hệ đến nhiều lĩnh vực trong nền kinh tế.
Xuất phát từ nhu cầu này của du khách mà ngành Du lịch không ngừng mở rộng hoạt động thông qua mối quan hệ liên ngành, liên vùng và liên quốc gia. Do đó, kinh tế du lịch tham gia mở rộng thị trường nội địa và quốc tế cho mỗi quốc gia. - Thứ ba, kinh tế du lịch góp phần tăng cường giao lưu, hội nhập của quốc gia với khu vực và quốc tế: Sự tác động qua lại của các yếu tố như: điều kiện tự nhiên, tâm lý xã hội, môi trường sống, đối tượng khách du lịch… khiến cho kinh tế du lịch luôn có sự vận động phát triển không ngừng. Chính tư tưởng chấp nhận cái cũ, bó buộc trong những mô - típ quen thuộc, không chịu đổi mới đã tạo ra sự thất bại của kinh tế du lịch ở một số quốc gia.
Từ đó, đặt ra yêu cầu đối với phát triển kinh tế du lịch là phải mở rộng liên kết, hợp tác giữa các quốc gia trong khu vực và trên thế giới. Đối với những đơn vị cung ứng sản phẩm, dịch vụ du lịch sở tại thì cần mở rộng các mối quan hệ để học hỏi, trao đổi kinh nghiệm nhằm tạo ra được những sản phẩm phong phú, đa dạng, có sự khác biệt và tận dụng được lợi thế so sánh. Đối với cộng đồng dân cư tại điểm du lịch, thông qua hoạt động của kinh tế du lịch, cộng đồng cư dân cũng được giao lưu và tiếp biến các giá trị văn hóa của các đối tượng khác nhau đến nơi đây. * Tác động tiêu cực của du lịch đến kinh tế: Sự phát triển du lịch gây sức ép ngày càng cao đối với hạ tầng cơ sở (sử dụng nhiều điện, nước, nhiên liệu, làm tăng lượng nước thải và chất thải); tăng chi phí cho hoạt động của công an, cứu hỏa, dịch vụ y tế, sửa chữa, bảo trì hộ thống đường giao SVTH: Đinh Thị Như Ý 9 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: TS.
Phan Thị Thu Hương thông và các dịch vụ công khác. Sự rủi ro trong đầu tư du lịch cao hơn một số ngành khác do hoạt động du lịch rất nhạy cảm với nhiều nhân tố tác động nằm ngoài sự kiểm soát của các nhà kinh doanh (kinh tế, chính trị, xã hội, kỹ thuật, pháp luật, điều kiện tự nhiên, .) Sự phát triển các loại hình du lịch như giải trí, sân gôn, khu cắm trại. cần sử dụng quỹ đất lớn gấp nhiểu lần so với quỹ đất dùng để phát triển các ngành kinh tế khác. Do vậy, sự phát triển du lịch không hợp lý có thể dẫn tới kết quả là quỹ đất dùng cho nông nghiệp và các ngành khác phải bị cắt giảm.
Nhu cầu gia tăng cho những dịch vụ chính và hàng hóa phục vụ du lịch gây ra sự tăng giá hàng tiêu dùng, làm ảnh hưởng đến cuộc sống của dân cư, Một công trình nghiên cứu của trường Đại học San Francisco (Mỹ) cho thấy, việc phát triển du lịch kéo theo giá cả gia tăng 8%. Du lịch phát triển có thể gây ra sự gia tăng về chi phí xây dựng và tăng giá trị đất đai. Sự phát triển du lịch quá nhanh, không bền vững tại một số địa phương có thể dẫn tới sự lệ thuộc kinh tế của cộng đồng dân cư vào du lịch 1. Tác động văn hóa – xã hội Những thay đổi tích cực hoặc tiêu cực trong cuộc sống, văn hóa, truyền thống, tín ngưỡng, các mối quan hệ của người dân địa phương tại các vùng du lịch (Mathieson & Wall, 1982).
* Tác động tích cực của du lịch đến văn hóa: - Là một phương tiện vô cùng hiệu quả để quảng bá hình ảnh đẹp của đất nước, con người, văn hóa của địa phương đến mọi miền đất nước cũng như là với bạn bè quốc tế. Du lịch phát triển khiến hình ảnh của địa phương hoặc của quốc gia trở nên đẹp hơn và nổi tiếng trong mắt bạn bè quốc tế. Bên cạnh đó, du lịch còn kéo đến những “luồng gió” văn hóa mới, tạo ra sự giao thoa, kết hợp độc đáo về văn hóa. Hơn thế nữa việc du lịch đưa những con người mới đến những địa điểm mới tạo ra sự giao thoa văn hóa cũng góp phần loại bỏ những hủ tục lạc hậu, đời sống văn hóa trở nên đặc sắc, độc đáo, hiện đại hơn và loại trừ dần những thứ đã không còn phù hợp.
Du SVTH: Đinh Thị Như Ý 10 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: TS. Phan Thị Thu Hương lịch còn giúp chúng ta biết đến và có ý thức trong việc giữ gìn và phát triển bản sắc, văn hóa dân tộc. Những nét đẹp về lối sống, phong tục tập quá, những kinh nghiệm quý giá, làng nghề thủ công truyền thống, các loại hình nghệ thuật xưa, … sẽ được con cháu đời sau biết đến, có ý thức giữ gìn và phát triển. - Sự phát triển của du lịch cũng đóng góp một phần không nhỏ trong việc bảo tồn các di sản văn hóa của quốc gia.
Như chúng ta đều biết, nước ta là một đất nước có bề dày về lịch sử và những đặc sắc về truyền thống văn hóa. Chính vì thế có rất nhiều di tích lịch sử, sản vật văn hóa, … bị lãng quên và sắp trở thành một đống phế liệu. Nhờ du lịch, những di sản ấy được quan tâm khai thác du lịch, được trùng tu, sửa sang thành những vật phẩm, địa điểm có giá trí về du lịch cho đời sau. - Hơn nữa, du lịch phát triển cũng góp phần “truyền lửa” cho nhân dân về lòng tự hào, tự tôn dân tộc.
Du lịch đưa hình ảnh của địa phương, của đất nước đi xa hơn thúc đẩy lòng tự hào của người dân về vẻ đẹp tuyệt vời của cảnh quan thiên nhiên ở quê hương đất nước mình, về lịch sử hào hùng và văn hóa độc đáo của dân tộc mình, làm dấy lên tinh thần yêu nước vốn có trong mỗi người dân Việt Nam. Từ đó, mỗi người dân có ý thức phải giữ gìn và phát huy truyền thống văn hóa dân tộc. * Tác động tiêu cực của du lịch đến văn hóa: - Khi du lịch phát triển một cách nhanh chóng các công trình, di tích có nguy cơ bị hư hại bởi vì các công ty du lịch luôn muốn thu hút càng nhiều khách càng tốt dẫn đến bị quá tải về sức chưa. Tuy nhiên, các đơn vị kinh doanh du lịch thường chỉ muốn tối đa hóa lợi nhuận nên sẽ thường không tập trung sửa chữa, nâng cấp các công trình mà lại tập trung vào làm cách nào để có nhiều khách du lịch nhất có thể.
Chính vì vậy, nguy cơ các công trình, di tích có giá trị về văn hóa, du lịch bị phá hủy khi du lịch ngày càng phát triển là rất cao. - Ngoài ra, sự phát triển của du lịch cũng rất dễ gây ra sự tha hóa, biến chất về văn hóa, không giữ gìn được bản sắc dân tộc, … Du lịch phát triển kéo theo sự du nhập của những cách nói chuyện, cách ăn mặc, cách ứng xử, … không phù hợp với thuần phong mỹ tục. Chính vì thế chúng ta cần biết chọn lọc để tiếp thu, học hỏi những SVTH: Đinh Thị Như Ý 11 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: TS. Phan Thị Thu Hương cái hay, cái đẹp nhưng vẫn giữ được những nét đẹp vốn có của bản sắc văn hóa dân tộc, đề cao tinh thần “hòa nhập chứ không hòa tan”.
- Du lịch phát triển dẫn đến lượng khách du lịch quốc tế đến với nước ta càng đông.