Nghiên cứu rào cản chuyển giao công nghệ qua dự án FDI tại Việt Nam

Luận văn thạc sĩ kỹ thuật phân tích những rào cản đối với chuyển giao công nghệ qua các dự án đầu tư trực tiếp nước ngòai tại việt nam, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề

• Tác giả: Đỗ Thị Bích Ngọc
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý khoa học và công nghệ
• Đề tài: Những Rào Cản Đối Với Chuyển Giao Công Nghệ Qua Các Dự Án Đầu Tư Trực Tiếp Nước Ngoài Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU, HÌNH VẼ
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do nghiên cứu
• 0.2. Lịch sử nghiên cứu
• 0.3. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.4. Phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Mẫu khảo sát
• 0.6. Vấn đề nghiên cứu
• 0.7. Giả thuyết nghiên cứu
• 0.8. Phương pháp nghiên cứu
• 0.8.1. Phương pháp nghiên cứu tài liệu
• 0.8.2. Phương pháp phân tích và tổng hợp
• 0.8.3. Phương pháp phỏng vấn sâu
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA LUẬN VĂN
• 1.1. Các khái niệm cơ bản
• 1.1.1. Khái niệm đầu tư và đầu tư trực tiếp từ nước ngoài
• 1.1.2. Khái niệm công nghệ
• 1.1.3. Khái niệm CGCN
• 1.1.4. CGCN từ nước ngoài vào Việt Nam
• 1.1.5. Các luồng CGCN từ nước ngoài vào Việt Nam
• 1.1.6. CGCN qua đầu tư trực tiếp nước ngoài
• 1.1.7. Rào cản trong CGCN
• 1.1.7.1. Khái niệm rào cản
• 1.1.7.2. Rào cản đối với CGCN qua các dự án FDI
• 1.1.8. Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về CGCN
• 2. CHƯƠNG 2: CÁC RÀO CẢN ĐỐI VỚI CHUYỂN GIAO CÔNG NGHỆ QUA DỰ ÁN FDI TẠI VIỆT NAM
• 2.1. Tác động tích cực của đầu tư trực tiếp nước ngoài đối với quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá của Việt Nam
• 2.2. Những mặt hạn chế của FDI tại Việt Nam giai đoạn 2001-2010
• 2.2.1. Về quy mô và tốc độ tăng của FDI tại Việt Nam
• 2.2.2. Về khả năng hấp thụ vốn FDI
• 2.2.3. Về sự chuyển dịch cơ cấu nền kinh tế
• 2.2.4. Về địa bàn đầu tư
• 2.2.5. Về đối tác đầu tư
• 2.2.6. Về hiệu quả sử dụng vốn của khu vực FDI
• 2.2.7. Về năng suất lao động
• 2.3. Thực trạng rào cản đối với CGCN qua dự án FDI tại Việt Nam
• 2.3.1. Rào cản đối với hoạt động CGCN qua dự án FDI tại Việt Nam nhìn từ góc độ chính sách
• 2.3.2. Rào cản đối với hoạt động CGCN nhìn từ cơ chế phối hợp giữa các cơ quan quản lý nhà nước
• 2.3.3. Rào cản đối với CGCN nhìn từ góc độ doanh nghiệp
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP XOÁ BỎ RÀO CẢN ĐỐI VỚI CHUYỂN GIAO CÔNG NGHỆ QUA DỰ ÁN FDI
• 3.1. Nhóm giải pháp vĩ mô
• 3.2. Giải pháp xoá bỏ các rào cản nhìn từ góc độ chính sách CGCN
• 3.3. Xây dựng cơ chế phối hợp để quản lý hoạt động CGCN
• 3.4. Giải pháp xoá bỏ, hạn chế các rào cản trong hoạt động CGCN từ nội bộ doanh nghiệp FDI
• 3.5. Đào tạo nguồn nhân lực
• 3.6. Hỗ trợ doanh nghiệp trong việc tiếp cận thông tin công nghệ
• 3.7. Hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận các nguồn tài chính
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 4
• PHỤ LỤC 5

Tóm tắt

I. Tổng quan về rào cản chuyển giao công nghệ FDI tại Việt Nam

Chuyển giao công nghệ qua các dự án đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đóng vai trò quan trọng trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa của Việt Nam. Tuy nhiên, việc này không diễn ra suôn sẻ do nhiều rào cản khác nhau. Những rào cản này không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả của việc chuyển giao công nghệ mà còn tác động đến sự phát triển bền vững của nền kinh tế. Việc nhận diện và phân tích các rào cản này là cần thiết để tìm ra giải pháp khắc phục hiệu quả.

1.1. Khái niệm chuyển giao công nghệ và FDI

Chuyển giao công nghệ là quá trình chuyển nhượng kiến thức, kỹ năng và công nghệ từ một tổ chức hoặc quốc gia này sang tổ chức hoặc quốc gia khác. FDI là hình thức đầu tư mà nhà đầu tư nước ngoài tham gia vào quản lý và điều hành doanh nghiệp tại Việt Nam. Sự kết hợp giữa hai khái niệm này tạo ra cơ hội lớn cho Việt Nam trong việc tiếp cận công nghệ tiên tiến.

1.2. Tầm quan trọng của chuyển giao công nghệ FDI

Chuyển giao công nghệ qua FDI giúp Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh, cải thiện chất lượng sản phẩm và dịch vụ. Nó cũng tạo ra cơ hội cho việc đào tạo nguồn nhân lực và phát triển các ngành công nghiệp mới. Tuy nhiên, để đạt được những lợi ích này, cần phải vượt qua các rào cản hiện tại.

II. Những rào cản chính đối với chuyển giao công nghệ FDI tại Việt Nam

Việc chuyển giao công nghệ FDI tại Việt Nam gặp phải nhiều rào cản, từ chính sách đến thực tiễn. Những rào cản này có thể phân loại thành các nhóm chính như rào cản pháp lý, rào cản về năng lực tiếp nhận công nghệ và rào cản từ phía doanh nghiệp. Mỗi loại rào cản đều có những đặc điểm riêng và cần được phân tích kỹ lưỡng.

2.1. Rào cản pháp lý trong chuyển giao công nghệ

Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về chuyển giao công nghệ còn thiếu đồng bộ và chưa rõ ràng. Điều này gây khó khăn cho các doanh nghiệp trong việc thực hiện các hợp đồng chuyển giao công nghệ. Các quy định về sở hữu trí tuệ cũng chưa được thực thi hiệu quả, dẫn đến tình trạng vi phạm bản quyền và thiếu động lực cho các nhà đầu tư.

2.2. Rào cản về năng lực tiếp nhận công nghệ

Năng lực tiếp nhận công nghệ của các doanh nghiệp Việt Nam còn hạn chế. Nhiều doanh nghiệp thiếu nguồn nhân lực có trình độ cao để vận hành và bảo trì công nghệ mới. Điều này làm giảm khả năng hấp thụ công nghệ và ảnh hưởng đến hiệu quả của các dự án FDI.

2.3. Rào cản từ phía doanh nghiệp FDI

Một số doanh nghiệp FDI không có chiến lược rõ ràng trong việc chuyển giao công nghệ. Họ thường chỉ tập trung vào lợi nhuận ngắn hạn mà không chú trọng đến việc phát triển công nghệ bền vững. Điều này dẫn đến việc công nghệ được chuyển giao không phù hợp với nhu cầu thực tế của thị trường Việt Nam.

III. Giải pháp khắc phục rào cản chuyển giao công nghệ FDI

Để nâng cao hiệu quả chuyển giao công nghệ qua FDI, cần có những giải pháp đồng bộ từ phía nhà nước và doanh nghiệp. Các giải pháp này không chỉ giúp giảm thiểu rào cản mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho việc tiếp nhận công nghệ mới.

3.1. Hoàn thiện chính sách pháp lý về chuyển giao công nghệ

Cần xây dựng một hệ thống pháp lý rõ ràng và đồng bộ hơn về chuyển giao công nghệ. Các quy định về sở hữu trí tuệ cần được thực thi nghiêm ngặt để bảo vệ quyền lợi của các bên liên quan. Đồng thời, cần có các chính sách khuyến khích đầu tư vào nghiên cứu và phát triển công nghệ.

3.2. Nâng cao năng lực tiếp nhận công nghệ của doanh nghiệp

Doanh nghiệp cần đầu tư vào đào tạo nguồn nhân lực để nâng cao trình độ kỹ thuật và quản lý. Việc hợp tác với các tổ chức giáo dục và nghiên cứu cũng sẽ giúp doanh nghiệp tiếp cận được công nghệ mới và cải thiện năng lực cạnh tranh.

3.3. Tăng cường hợp tác giữa doanh nghiệp và nhà nước

Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan nhà nước và doanh nghiệp trong việc thực hiện các dự án FDI. Nhà nước nên tạo ra các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp trong việc tiếp cận công nghệ và thông tin thị trường.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về chuyển giao công nghệ FDI

Nghiên cứu về chuyển giao công nghệ FDI tại Việt Nam đã chỉ ra rằng, mặc dù có nhiều rào cản, nhưng vẫn có những doanh nghiệp thành công trong việc tiếp nhận và ứng dụng công nghệ mới. Những bài học từ các doanh nghiệp này có thể được áp dụng để cải thiện hiệu quả chuyển giao công nghệ trong tương lai.

4.1. Các mô hình thành công trong chuyển giao công nghệ

Một số doanh nghiệp FDI đã áp dụng thành công các mô hình chuyển giao công nghệ hiệu quả, từ đó tạo ra giá trị gia tăng cho sản phẩm và dịch vụ. Những mô hình này thường đi kèm với việc đào tạo nhân lực và cải tiến quy trình sản xuất.

4.2. Kết quả nghiên cứu về hiệu quả chuyển giao công nghệ

Nghiên cứu cho thấy rằng, các doanh nghiệp có chiến lược chuyển giao công nghệ rõ ràng thường đạt được hiệu quả cao hơn trong việc nâng cao năng suất lao động và chất lượng sản phẩm. Điều này chứng tỏ rằng, việc đầu tư vào công nghệ không chỉ là một chi phí mà còn là một cơ hội để phát triển.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của chuyển giao công nghệ FDI tại Việt Nam

Chuyển giao công nghệ qua FDI là một yếu tố quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế của Việt Nam. Mặc dù còn nhiều rào cản, nhưng với những giải pháp hợp lý, Việt Nam có thể tận dụng được lợi ích từ việc chuyển giao công nghệ để phát triển bền vững trong tương lai.

5.1. Tương lai của chuyển giao công nghệ FDI tại Việt Nam

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, việc chuyển giao công nghệ sẽ ngày càng trở nên quan trọng hơn. Việt Nam cần chuẩn bị sẵn sàng để đón nhận những cơ hội mới từ các dự án FDI, đồng thời khắc phục các rào cản hiện tại.

5.2. Đề xuất hướng đi cho chuyển giao công nghệ FDI

Cần có một chiến lược dài hạn cho việc chuyển giao công nghệ, trong đó chú trọng đến việc phát triển nguồn nhân lực và cải thiện môi trường đầu tư. Việc này sẽ giúp Việt Nam không chỉ thu hút được nhiều dự án FDI mà còn nâng cao chất lượng công nghệ được chuyển giao.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việt Nam, với xuất phát điểm thấp về khoa học và công nghệ (KH&CN), đang trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa (CNH, HĐH) đất nước. Việc tiếp nhận công nghệ tiên tiến từ các nước phát triển thông qua các dự án đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) được xem là một trong những kênh quan trọng nhất để thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Từ năm 1988 đến 2010, Việt Nam đã thu hút hơn 12.000 dự án FDI với tổng vốn đăng ký gần 90 tỷ USD, tuy nhiên số hợp đồng chuyển giao công nghệ (CGCN) được phê duyệt chỉ khoảng 750 hợp đồng, cho thấy hiệu quả tiếp nhận công nghệ còn hạn chế.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là nhận dạng các rào cản đối với CGCN qua các dự án FDI tại Việt Nam và đề xuất giải pháp khắc phục nhằm nâng cao hiệu quả tiếp nhận công nghệ, góp phần thúc đẩy CNH, HĐH. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các doanh nghiệp FDI tại các địa phương trọng điểm như Hà Nội, Hải Dương, Vĩnh Phúc, Bắc Ninh, TP Hồ Chí Minh, Bình Dương, Đồng Nai trong giai đoạn 2006-2009.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh cạnh tranh thu hút FDI ngày càng quyết liệt trong khu vực, giúp Việt Nam tận dụng tối đa nguồn lực công nghệ, vốn và kinh nghiệm quản lý từ các nhà đầu tư nước ngoài, đồng thời góp phần hoàn thiện chính sách quản lý và phát triển KH&CN quốc gia.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình về đầu tư trực tiếp nước ngoài, chuyển giao công nghệ và quản lý KH&CN. Một số khái niệm chính bao gồm:

• Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI): Hoạt động đầu tư do nhà đầu tư nước ngoài bỏ vốn và trực tiếp tham gia quản lý, điều hành dự án tại Việt Nam.
• Công nghệ: Theo Luật CGCN 2006, công nghệ là giải pháp, quy trình, bí quyết kỹ thuật có kèm hoặc không kèm công cụ, phương tiện dùng để biến đổi nguồn lực thành sản phẩm.
• Chuyển giao công nghệ (CGCN): Quá trình chuyển giao quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng một phần hoặc toàn bộ công nghệ từ bên có quyền sang bên nhận, có thể kèm hoặc không kèm máy móc, thiết bị.
• Rào cản CGCN: Các tác động gây cản trở việc tiếp nhận thành công công nghệ chuyển giao, bao gồm rào cản khách quan (môi trường bên ngoài) và rào cản chủ quan (do con người và cơ chế tạo ra).
• Mô hình CGCN qua FDI: CGCN gắn liền với hoạt động đầu tư trực tiếp nước ngoài, trong đó bên giao và bên nhận cùng tham gia quản lý và sử dụng công nghệ.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu hỗn hợp, bao gồm:

• Nghiên cứu tài liệu: Tổng hợp, phân tích hệ thống văn bản pháp luật về CGCN, các công trình khoa học, báo cáo ngành để làm cơ sở lý luận.
• Phân tích và tổng hợp số liệu: Thu thập số liệu từ các doanh nghiệp FDI về đầu tư, trình độ công nghệ, hợp đồng CGCN trong giai đoạn 2006-2009. Số liệu được xử lý để đánh giá thực trạng và nhận dạng rào cản.
• Phỏng vấn sâu: Thực hiện phỏng vấn 2 nhà nghiên cứu và 3 nhà quản lý liên quan đến lĩnh vực CGCN nhằm thu thập thông tin định tính, làm rõ các vấn đề thực tiễn và đề xuất giải pháp.
• Khảo sát mẫu: Khảo sát 10 doanh nghiệp FDI (5 doanh nghiệp điện tử, 5 doanh nghiệp ô tô) tại các địa phương trọng điểm nhằm đảm bảo tính đại diện và thực tiễn.

Phương pháp chọn mẫu tập trung vào các doanh nghiệp FDI có quy mô và hoạt động CGCN tiêu biểu, nhằm phản ánh chính xác các rào cản và nhu cầu thực tế. Thời gian nghiên cứu tập trung trong giai đoạn 2006-2009, phù hợp với bối cảnh phát triển FDI và chính sách CGCN tại Việt Nam.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Quy mô và tốc độ tăng vốn FDI tăng nhanh nhưng khả năng hấp thụ vốn thấp:

   • Tốc độ tăng vốn FDI bình quân năm 2001-2009 đạt 19,8%, gấp 1,3 lần khu vực dân doanh trong nước.
   • Tuy nhiên, tỷ lệ giải ngân vốn FDI giảm từ 77,5% (2000-2004) xuống còn khoảng 24,1% (2005-2009), năm 2008 chỉ đạt 16%.
   • Nguyên nhân chính là cơ sở hạ tầng yếu kém, thủ tục hành chính phức tạp và năng lực doanh nghiệp trong nước hạn chế.

2. Cơ cấu ngành FDI tập trung chủ yếu vào công nghiệp và dịch vụ, chưa đa dạng:

   • 65% số dự án và 57% vốn đăng ký tập trung vào công nghiệp, 29% số dự án và 41% vốn vào dịch vụ, nông nghiệp chỉ chiếm 6% số dự án và 2% vốn.
   • Dịch vụ tăng nhanh, vượt công nghiệp về vốn đăng ký vào năm 2009.
   • FDI chiếm tỷ lệ lớn trong các ngành chủ đạo như khai thác dầu (100%), sản xuất ô tô, điện tử, thép, xi măng.

3. Rào cản chính sách và quản lý nhà nước:

   • Số hợp đồng CGCN được phê duyệt và đăng ký rất thấp so với số dự án FDI (khoảng 750 hợp đồng trên hơn 12.000 dự án).
   • Chính sách CGCN chuyển từ quản lý chặt sang tự chủ nhưng chưa đủ mạnh để khuyến khích đổi mới công nghệ.
   • Cơ chế phối hợp giữa các cơ quan quản lý còn yếu, giám sát thực hiện dự án chưa hiệu quả.

4. Năng lực doanh nghiệp và nguồn nhân lực hạn chế:

   • Doanh nghiệp FDI chủ yếu là 100% vốn nước ngoài, liên kết với doanh nghiệp trong nước còn yếu.
   • Năng lực tiếp nhận công nghệ của doanh nghiệp Việt Nam còn thấp, nhân lực kỹ thuật chưa đáp ứng yêu cầu.
   • Năng suất lao động khu vực FDI cao gấp 1,1 lần khu vực nhà nước và gấp 7 lần khu vực tư nhân, nhưng tốc độ tăng năng suất giảm dần.

Thảo luận kết quả

Các số liệu cho thấy mặc dù FDI đóng góp tích cực vào tăng trưởng GDP (khoảng 9,9%/năm trong giai đoạn 2001-2009) và tạo việc làm cho khoảng 39-40% lao động khu vực nhà nước, hiệu quả chuyển giao công nghệ qua FDI chưa đạt kỳ vọng. Nguyên nhân chủ yếu là do rào cản chính sách chưa đồng bộ, cơ chế quản lý và phối hợp còn yếu, cùng với năng lực tiếp nhận công nghệ của doanh nghiệp trong nước hạn chế.

So với các nghiên cứu quốc tế về CGCN qua FDI, Việt Nam còn thiếu các chính sách chiến lược nhằm thu hút các nhà đầu tư công nghệ cao và tạo điều kiện cho doanh nghiệp trong nước nâng cao năng lực công nghệ. Việc tập trung FDI vào các ngành công nghiệp truyền thống và bất động sản cũng làm giảm hiệu quả lan tỏa công nghệ.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ lệ giải ngân vốn FDI theo năm, bảng phân bố hợp đồng CGCN theo ngành, và biểu đồ so sánh năng suất lao động giữa các khu vực kinh tế để minh họa rõ hơn các phát hiện.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện chính sách CGCN đồng bộ và khuyến khích đổi mới công nghệ:

   • Xây dựng khung pháp lý rõ ràng, minh bạch, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp FDI và trong nước ký kết hợp đồng CGCN.
   • Thúc đẩy chính sách ưu đãi cho các dự án FDI có hàm lượng công nghệ cao, công nghệ sạch, thân thiện môi trường.
   • Thời gian thực hiện: 1-2 năm; Chủ thể: Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp Bộ Kế hoạch và Đầu tư.

2. Tăng cường năng lực quản lý và phối hợp giữa các cơ quan nhà nước:

   • Thiết lập cơ chế liên ngành hiệu quả, tăng cường giám sát, kiểm tra thực hiện CGCN trong các dự án FDI.
   • Đào tạo cán bộ quản lý chuyên sâu về CGCN và FDI.
   • Thời gian thực hiện: 1 năm; Chủ thể: Chính phủ, các Bộ ngành liên quan.

3. Nâng cao năng lực tiếp nhận công nghệ của doanh nghiệp trong nước:

   • Hỗ trợ đào tạo nguồn nhân lực kỹ thuật, quản lý công nghệ cho doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước.
   • Tạo điều kiện tiếp cận thông tin công nghệ và tài chính cho doanh nghiệp nhỏ và vừa.
   • Thời gian thực hiện: 2-3 năm; Chủ thể: Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Bộ Khoa học và Công nghệ.

4. Khuyến khích phát triển ngành công nghiệp phụ trợ và liên kết doanh nghiệp:

   • Xây dựng chính sách hỗ trợ phát triển ngành công nghiệp phụ trợ để tăng khả năng lan tỏa công nghệ từ doanh nghiệp FDI sang doanh nghiệp trong nước.
   • Thúc đẩy liên kết chuỗi giá trị giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp nội địa.
   • Thời gian thực hiện: 3-5 năm; Chủ thể: Bộ Công Thương, các địa phương.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý nhà nước:

   • Giúp hiểu rõ các rào cản trong CGCN qua FDI, từ đó xây dựng chính sách phù hợp, nâng cao hiệu quả quản lý và thúc đẩy phát triển KH&CN.

2. Doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước:

   • Cung cấp kiến thức về các khó khăn, rào cản trong tiếp nhận công nghệ, giúp doanh nghiệp chủ động tìm giải pháp nâng cao năng lực công nghệ và hợp tác hiệu quả.

3. Các nhà nghiên cứu và học viên chuyên ngành quản lý KH&CN, kinh tế đầu tư:

   • Là tài liệu tham khảo quý giá về thực trạng CGCN qua FDI tại Việt Nam, phương pháp nghiên cứu và phân tích các rào cản trong lĩnh vực này.

4. Các tổ chức hỗ trợ phát triển công nghệ và tài chính:

   • Giúp thiết kế các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận công nghệ, tài chính và đào tạo nhân lực nhằm thúc đẩy đổi mới sáng tạo.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao số hợp đồng chuyển giao công nghệ qua FDI lại thấp so với số dự án FDI?
   Do nhiều nguyên nhân như chính sách CGCN chưa đồng bộ, doanh nghiệp FDI không ưu tiên chuyển giao công nghệ, thủ tục hành chính phức tạp và thiếu động lực cho doanh nghiệp đăng ký hợp đồng CGCN.

2. Rào cản chính sách nào ảnh hưởng lớn nhất đến CGCN qua FDI?
   Rào cản lớn nhất là sự thiếu đồng bộ trong chính sách, cơ chế quản lý chưa hiệu quả, và nhận thức chưa đầy đủ về vai trò của CGCN trong các cấp quản lý nhà nước.

3. Làm thế nào để nâng cao năng lực tiếp nhận công nghệ của doanh nghiệp Việt Nam?
   Cần tập trung đào tạo nguồn nhân lực kỹ thuật, cải thiện cơ sở hạ tầng, hỗ trợ tài chính và tạo điều kiện tiếp cận thông tin công nghệ cho doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa.

4. Vai trò của ngành công nghiệp phụ trợ trong CGCN qua FDI là gì?
   Ngành công nghiệp phụ trợ giúp tăng khả năng lan tỏa công nghệ từ doanh nghiệp FDI sang doanh nghiệp trong nước, nâng cao năng lực sản xuất và cạnh tranh của nền kinh tế.

5. Chính sách ưu đãi nào nên được áp dụng để thu hút FDI có hàm lượng công nghệ cao?
   Cần có ưu đãi về thuế, đất đai, hỗ trợ đào tạo nhân lực và đơn giản hóa thủ tục hành chính nhằm thu hút các nhà đầu tư công nghệ cao, thân thiện môi trường và có khả năng lan tỏa công nghệ.

Kết luận

• Việt Nam đã thu hút được quy mô lớn vốn FDI nhưng hiệu quả chuyển giao công nghệ qua các dự án FDI còn hạn chế, với số hợp đồng CGCN thấp so với số dự án đầu tư.
• Rào cản chính bao gồm chính sách chưa đồng bộ, cơ chế quản lý và phối hợp yếu kém, năng lực tiếp nhận công nghệ của doanh nghiệp trong nước còn hạn chế.
• FDI đóng góp tích cực vào tăng trưởng kinh tế, tạo việc làm và thúc đẩy CNH, HĐH nhưng cần nâng cao chất lượng và hàm lượng công nghệ trong các dự án đầu tư.
• Giải pháp trọng tâm là hoàn thiện chính sách CGCN, tăng cường năng lực quản lý, nâng cao năng lực doanh nghiệp và phát triển ngành công nghiệp phụ trợ.
• Nghiên cứu đề xuất các bước tiếp theo trong 1-3 năm tới nhằm cải thiện môi trường CGCN qua FDI, góp phần thúc đẩy phát triển KH&CN và kinh tế Việt Nam.

Các nhà quản lý, doanh nghiệp và nhà nghiên cứu cần phối hợp chặt chẽ để triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về các rào cản và cơ hội trong CGCN qua FDI nhằm nâng cao hiệu quả chuyển giao công nghệ tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Cơ sở lý luận của Luận văn - Chương 2. Nhận dạng rào cản đối với CGCN qua các dự án FDI. Giải pháp khắc phục các rào cản đối với CGCN qua các dự án FDI.

11 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA LUẬN VĂN 1. Các khái niệm cơ bản 1. Khái niệm đầu tư và đầu tư trực tiếp từ nước ngoài Luật Đầu tư năm 2005 định nghĩa: “Đầu tư là việc nhà đầu tư bỏ vốn bằng các loại tài sản hữu hình hoặc vô hình để hình thanh tài sản tiến hành các hoạt động đầu tư theo quy định của Luật này và các quy định khác của pháp luật có liên quan”[14, tr. Căn cứ vào khái niệm đầu tư nêu trên, người ta phân loại đầu tư theo các tiêu chí khác nhau, trong đó có tiêu chí phân loại theo chức năng quản trị vốn.

Theo tiêu chí phân loại này, người ta chia ra làm hai loại: - Đầu tư trực tiếp; - Đầu tư gián tiếp. Đầu tư là hoạt động sử dụng tiền vốn, tài nguyên trong một khoảng thời gian xác định nhằm thu về lợi nhuận hoặc lợi ích kinh tế xã hội. Đầu tư trực tiếp là hình thức đầu tư do nhà đầu tư bỏ vốn đầu tư và tham gia quản lý hoạt động đầu tư. Đầu tư gián tiếp là hình thức đầu tư thông qua việc mua cổ phần, cổ phiếu, trái phiếu, các giấy tờ cố giá khác, quỹ đầu tư chứng khoán và thông qua các định chế tài chính trung gian khác mà nhà đầu tư không trực tiếp tham gia quản lý hoạt động đầu tư.

Đầu tư trực tiếp là hình thức đầu tư do nhà đầu tư bỏ vốn đầu tư và tham gia quản lý hoạt động đầu tư. Đầu tư trực tiếp nước ngoài là loại đầu tư mà các nhà đầu tư nước ngoài bỏ vốn đầu tư và trực tiếp tham gia quản lý điều hành, tổ chức sản xuất để thu lại lợi ích và hoàn toàn chịu trách nhiệm về đồng vốn cũng như kết quả sản xuất kinh doanh của mình. Đứng ở mỗi góc độ khác nhau, quan điểm về đầu tư sẽ khác nhau. Theo quan điểm của chủ đầu tư (doanh nghiệp): Đầu tư là hoạt động bỏ vốn kinh 12 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] doanh, để từ đó thu được số vốn lớn hơn số vốn đã bỏ ra, thông qua lợi nhuận.

Theo quan điểm của xã hội (quốc gia): Đầu tư là hoạt động bỏ vốn phát triển, để từ đó thu được các hiệu quả kinh tế - xã hội, vì mục tiêu phát triển quốc gia. Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài bao gồm: doanh nghiệp do nhà đầu tư nước ngoài thành lập để thực hiện hoạt động đầu tư tại Việt Nam; doanh nghiệp Việt Nam do nhà đầu tư nước ngoài mua cổ phần, sáp nhập, mua lại. Hoạt động đầu tư là hoạt động của nhà đầu tư trong quá trình đầu tư bao gồm các khâu chuẩn bị đầu tư, thực hiện đầu tư và quản lý dự án đầu tư. Dự án đầu tư là tập hợp các đề xuất bỏ vốn trung và dài hạn để tiến hành các hoạt động đầu tư trên địa bàn cụ thể, trong khoảng thời gian xác định (gồm dự án đầu tư mới và dự án mở rộng quy mô).

Dự án là một thuật ngữ dùng để chỉ việc đầu tư tại một địa điểm nhất định; Thuật ngữ này khác với đăng ký kinh doanh của một doanh nghiệp, được hoạt động trong phạm vi toàn quốc. Việc quyết định về địa điểm là một quyết định có tầm quan trọng chiến lược. Địa điểm tác động lâu dài đến hoạt động và lợi ích của doanh nghiệp, đồng thời ảnh hưởng lâu dài đến dân cư quanh vùng. Dự án đầu tư trực tiếp là hình thức đầu tư do nhà đầu tư bỏ vốn và tham gia quản lý hoạt động đầu tư (góp vốn vào Công ty TNHH, nhà đầu tư tham gia Hội đồng thành viên và trở thành người quản lý công ty/hay góp cổ phẩn, nhà đầu tư trở thành cổ đông và được trực tiếp tham gia Đại hội cổ đông - cơ quan quản lý cao nhất của công ty cổ phần).

Khái niệm công nghệ Hiện nay trên thế giới có nhiều cách hiểu khác nhau về công nghệ, chính vì vậy có rất nhiều khái niệm công nghệ, có thể điểm qua một số khái niệm sau1: Theo tác giả Vũ Cao Đàm: “Công nghệ là một trật tự nghiêm ngặt các thao tác của quá trình chế biến vật chất/thông tin”[9, tr. 1 Xin tham khảo thêm Viện Chiến lược và Chính sách KH&CN (2003), Công nghệ và Phát triển thị trường công nghệ ở Việt Nam, Nhà Xuất bản Khoa học và Kỹ thuật, tr. 13 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Theo tác giả F.Root: “Công nghệ là dạng kiến thức có thể áp dụng được vào việc sản xuất ra các sản phẩm và sáng tạo ra các sản phẩm mới”[4, tr. Trong định nghĩa này, bản chất của công nghệ là dạng kiến thức và mục tiêu sử dụng công nghệ là áp dụng vào sản xuất và tạo ra các sản phẩm mới.Graham (1988): Công nghệ là kiến thức không sờ mó được và không phân chia được và có lợi về mặt kinh tế khi sử dụng để sản xuất ra các sản phẩm và dịch vụ”[4, tr.

Với cách hiểu công nghệ của E.Graham thì công nghệ là thứ hàng hoá vô hình, người có được công nghệ là người nắm được lợi thế trong việc sản xuất ra sản phẩm, dịch vụ nhờ áp dụng công nghệ có được. Theo Ngân hàng thế giới (1985)[4]: Công nghệ là phương pháp chuyển hoá các nguồn lực thành sản phẩm, gồm 3 yếu tố: - Thông tin về phương pháp; - Phương tiện, công cụ sử dụng phương pháp để thực hiện việc chuyển hoá; - Sự hiểu biết phương pháp hoạt động như thế nào và tại sao. Ở đây, công nghệ được hiểu là những thông tin, bí quyết và phương pháp được áp dụng trong việc chuyển hoá các nguồn lực thành sản phẩm. Theo tác giả Sharif (1986): “Công nghệ bao gồm khả năng sáng tạo, đổi mới và lựa chọn từ những kỹ thuật khác nhau và sử dụng chúng một cách tối ưu vào tập hợp các yếu tố bao gồm một trường vật chất, xã hội và văn hoá’’[4, tr.

Công nghệ là một tập hợp của phần cứng và phần mềm, bao gồm 4 dạng cơ bản: - Thể hiện ở dạng vật thể (vật liệu, công cụ sản xuất, thiết bị và máy móc, sản phẩm hoàn chỉnh,…) - Thể hiện ở dạng con người (kiến thức, kỹ năng và kinh nghiệm) - Thể hiện ở dạng ghi chép (bí quyết, quy trình, phương pháp, dữ kiện thích hợp…. được mô tả trong các ấn phẩm, tài liệu v.v…) 14 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] - Thể hiện ở dạng thiết chế tổ chức (dịch vụ, phương tiện truyền bá, công ty tư vấn, cơ cấu quản lý, cơ sở luật pháp…). Theo OECD: “Công nghệ được hiểu là một tập hợp các kỹ thuật, mà bản thân chúng được định nghĩa là một tập hợp các hành động và quy tắc lựa chọn chỉ dẫn việc ứng dụng có trình tự các kỹ thuật đó mà theo hiểu biết của con người thì sẽ đạt được một kết quả định trước (và đôi khi được kỳ vọng) trong hoàn cảnh cụ thể nhất định”[4, tr. Theo UNIDO: “Công nghệ là việc áp dụng khoa học (kết quả) vào sản xuất bằng cách sử dụng những kết quả nghiên cứu và xử lý nó một cách có hệ thống và có phương pháp” [20, tr.

Theo ESCAP: “Công nghệ là hệ thống kiến thức về quy trình và kỹ thuật chế biến nguyên liệu và thông tin”[20, tr. Để mở rộng và cụ thể hoá khái niệm công nghệ, ESCAP lại đưa ra định nghĩa sau: “Công nghệ bao gồm tất cả các kỹ năng, kiến thức, thiết bị và phương pháp sử dụng trong sản xuất hoặc trong dịch vụ (công nghiệp và quản lý)”. Theo Luật CGCN (2006): “Công nghệ là giải pháp, quy trình, bí quyết kỹ thuật có kèm hoặc không kèm công cụ, phương tiện dùng để biến đổi nguồn lực thành sản phẩm”[13, tr. Trong khuôn khổ của Luận văn, tác giả sử dụng khái niệm công nghệ trong Luật CGCN năm 2006 mặc dù khái niệm này còn có thể chưa hoàn toàn nhận được sự nhất trí của một số nhà nghiên cứu nhưng đây là khái niệm được thể hiện xuyên suốt trong các văn bản pháp quy của Nhà nước về công nghệ và CGCN.

Khái niệm CGCN Có nhiều quan niệm khác nhau về CGCN. Tuỳ theo bản chất, mục đích và đối tượng của chuyển giao mà có cách hiểu khác nhau về CGCN. 15 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Theo tác giả Vũ Cao Đàm: “CGCN là quá trình trao tri thức công nghệ (có thanh toán hoặc không thanh toán)”[9, tr. Đây là cách nói tổng quát nhất về CGCN.

Theo tác giả Trần Ngọc Ca “CGCN là một quá trình đưa công nghệ từ một môi trường này sang một môi trường khác bằng mọi hình thức khác nhau để sản xuất ra sản phẩm, thực hiện dịch vụ hoặc cho các mục đích khác. Như vậy CGCN bao hàm cả chuyển giao mất tiền (mua - bán) và chuyển giao không mất tiền”[4, tr. Theo Luật CGCN, năm 2006: “CGCN là chuyển giao quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng một phần hoặc toàn bộ công nghệ từ bên có quyền CGCN sang bên nhận công nghệ. CGCN có thể tại Việt Nam, từ nước ngoài vào Việt Nam hoặc từ Việt Nam ra nước ngoài”[ 15, tr.

Hoạt động CGCN bao gồm: CGCN và dịch vụ CGCN, trong đó dịch vụ CGCN là hoạt động hỗ trợ quá trình tìm kiếm, giao kết và thực hiện hợp đồng CGCN. Đối tượng công nghệ được chuyển giao có thể là một phần hoặc toàn bộ công nghệ, bao gồm: Các bí quyết kỹ thuật; Kiến thức kỹ thuật về công nghệ được chuyển giao dưới dạng phương án công nghệ, quy trình công nghệ, giải pháp kỹ thuật, công thức, thông số kỹ thuật, bản vẽ, sơ đồ kỹ thuật, chương trình máy tính, thông tin dữ liệu về công nghệ chuyển giao; Giải pháp hợp lý hoá sản xuất, đổi mới công nghệ. Đối tượng công nghệ được chuyển giao có thể gắn hoặc không gắn với đối tượng sở hữu công nghiệp. Các dòng chuyển dịch công nghệ tạo ra sự lưu thông công nghệ và thị trường công nghệ.

Thị trường công nghệ được hiểu là những thể chế đảm bảo cho việc mua bán, CGCN được thuận lợi trên cơ sở lợi ích của các bên tham gia. Xét về yếu tố thương mại: CGCN có thể là hoạt động có thanh toán (thương mại), hoặc không thanh toán (phi thương mại). 16 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.