Chương 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu về đề tài luận án Chương 2. Những vấn đề lý luận về quyền tự do lập hội Chương 3. Thực trạng quyền tự do lập hội ở Việt Nam hiện nay Chương 4.
Quan điểm và giải pháp tôn trọng, thúc đẩy và bảo vệ quyền tự do lập hội ở Việt Nam hiện nay 7 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Tình hình nghiên cứu về đề tài luận án 1. Tình hình nghiên cứu ở trong nước Liên quan đến quyền cơ bản của con người và quyền TDLH, đã có nhiều công trình nghiên cứu từ các góc độ tiếp cận khác nhau. Về cơ bản, có thể gom thành ba nhóm như sau: 1.
Nhóm các công trình nghiên cứu chung về quyền con người Trong một thập kỷ vừa qua, quyền con người là một chủ đề được đặc biệt quan tâm nghiên cứu ở nước ta. Hướng nghiên cứu này vừa mang tính cơ bản, vừa mang tính cấp bậc, thời sự, nhạy cảm, vừa có ý nghĩa tư tưởng lý luận và thực tiễn rất quan trọng. Các nghiên cứu về quyền con người rất phong phú, đa dạng và đạt được những kết quả nhất định. Có thể kể ra một số công trình tiêu biểu sau đây: GS.
Võ Khánh Vinh (chủ biên), Quyền con người: tiếp cận đa ngành và liên ngành khoa học xã hội, nxb. Khoa học xã hội, Hà Nội 2009; GS. Võ Khánh Vinh (chủ biên), Quyền con người: tiếp cận đa ngành và liên ngành luật học (quyển 1), nxb. Khoa học xã hội, Hà Nội 2010 ; GS.
Võ Khánh Vinh (chủ biên), Quyền con người: tiếp cận đa ngành và liên ngành luật học (quyển 2), nxb. Khoa học xã hội, Hà Nội 2010; GS. Võ Khánh Vinh (chủ biên), Quyền con người, nxb. Khoa học xã hội, Hà Nội 2011; GS.
Võ Khánh Vinh (chủ biên), Cơ chế bảo đảm và bảo vệ quyền con người, nxb. Khoa học xã hội, Hà Nội 2011; GS. Võ Khánh Vinh (chủ biên), Những vấn đề lý luận và thực tiễn của nhóm quyền dân sự và chính trị, nxb. Khoa học xã hội, Hà Nội 2011; GS.
Võ Khánh Vinh (chủ biên), Những vấn đề lý luận và thực tiễn của nhóm quyền kinh tế, văn hoá và xã hội, nxb. Khoa học xã hội, Hà Nội 2011; GS. Võ Khánh Vinh (chủ biên), Những vấn đề lý luận và thực tiễn về các quyền mới xuất hiện trong quá trình phát triển, nxb. Khoa học xã hội, Hà Nội 2012; GS.
Võ Khánh Vinh và TS. Lê Mai Thanh đồng chủ biên, Pháp luật quốc tế về quyền con người, nxb. Khoa học xã hội, Hà Nội 2014; GS. Võ 8 Khánh Vinh và TS.
Lê Mai Thanh đồng chủ biên, Cơ chế quốc tế và khu vực về quyền con người, nxb. Khoa học xã hội, Hà Nội 2014 ; Nguyễn Đăng Dung, Vũ Công Giao, Lã Khánh Tùng đồng chủ biên, Giáo trình lý luận và pháp luật về quyền con người, Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội 2011… Ngoài ra còn có các công trình nghiên cứu của một số tác giả được công bố trên tạp chí chuyên ngành về Luật và tại các hội thảo khoa học trong nước, quốc tế ví dụ: “Quyền con người trong NNPQ xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay”, Tường Duy Kiên, Tạp chí Nhà nước và pháp luật, Số 6/2010; “Quyền con người – bản chất cách tiếp cận khoa học pháp lý”, Phạm Văn Tỉnh, Tạp chí Nhà nước và pháp luật, Số 12/2010; “Phân loại các quyền và tự do con người”, tạp chí Luật tư pháp và công pháp quốc tế, số 6/2007; Kỷ yếu hội thảo “Tính phổ biến và tính đặc thù của quyền con người” do Viện Hàn lâm KHXH Việt Nam tổ chức tháng 3/2010; Các công trình trên đã tập trung nghiên cứu những vấn đề lý luận, lịch sử, pháp luật và thực tiễn về quyền con người đó là những vấn đề: khái niệm, nguồn gốc, đặc điểm và bản chất của quyền con người, quyền con người trong lịch sử tư tưởng chính trị - pháp lý của nhân loại; quy chế pháp lý của quyền con người; các quyền cơ bản của con người và các thế hệ quyền con người; mối quan hệ của quyền con người với quyền công dân, với quốc tịch, với chính trị, đạo đức, với kinh tế thị trường, NNPQ, XHDS; pháp luật quốc tế, pháp luật khu vực, pháp luật quốc gia về quyền con người, mối quan hệ giữa pháp luật quốc tế, pháp luật khu vực, pháp luật quốc gia về quyền con người; cơ chế pháp lý quốc tế, khu vực và quốc gia về quyền con người, luật quốc tế về quyền của một số nhóm người dễ bị tổn thương; lịch sử phát triển và quan điểm, chính sách cơ bản của Đảng, Nhà nước Việt Nam về quyền con người; pháp luật và cơ chế thực hiện, thúc đẩy quyền con người ở Việt Nam; nghiên cứu các quyền cụ thể: quyền sống của con người, quyền tự do, tín ngưỡng, quyền trẻ em, quyền tự do kinh doanh, quyền bào chữa của bị can, bị cáo trong tố tụng hình sự, bảo đảm quyền bảo vệ của đương sự trong tố tụng dân sự Việt Nam, quyền của người khuyết tật ở Việt Nam hiện nay, quyền phát triển của con người Việt Nam, quyền khiếu nại hành 9 chính của công dân, quyền tham gia và quyết định của phụ nữ, bảo đảm quyền bình đẳng của công dân trong xét xử hình sự ở Việt Nam, quyền con người chưa thành niên trong tố tụng hình sự ở Việt Nam, quyền con người của phạm nhân trong thi hành án phạt tù ở Việt Nam, bảo đảm quyền con người trong hoạt động của Quốc hội Việt Nam, bảo đảm quyền con người trong hoạt động hành pháp ở Việt Nam, bảo đảm quyền con người trong hoạt động tư pháp ở Việt Nam… 1. Nhóm các công trình nghiên cứu về hội và điều chỉnh pháp luật về hội Các tổ chức xã hội dân sự hiện nay đang phát triển một cách phong phú, đa dạng và cũng tác động lớn đến xã hội với sự tham gia rộng rãi hơn vào các lĩnh vực y tế, văn hóa, giáo dục, thể thao, nghiên cứu khoa học. Các tổ chức này còn đóng một vai trò rất lớn trong việc phát triển cộng đồng, tư vấn phản biện chính sách cho Nhà nước, phát triển các dịch vụ cộng đồng cũng như trong hoạt động giám sát đối với những tiêu cực của xã hội, của Nhà nước.
Chính vì vậy, các tổ chức xã hội là một lĩnh vực quan trọng, đã và đang được các nhà nghiên cứu quan tâm hơn. Từ năm 1993 đến nay, đã có nhiều công trình nghiên cứu về hội nói riêng, về các tổ chức xã hội nói chung. Trong đó có thể liệt kê một số công trình tiêu biểu sau: - Đề tài cấp Nhà nước “Cơ sở lý luận và thực tiễn của sự hình thành và phát triển của xã hội dân sự định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay” trong Chương trình khoa học trọng điểm cấp Nhà nước mã số KX. TS Đỗ Hoài Nam làm chủ nhiệm.
Những thông tin về hoàn thiện pháp luật về hội ở Việt Nam trong thời gian tới cũng được đề tài đề cập. Dương Xuân Ngọc, Xây dựng xã hội dân sự ở Việt Nam, Nxb Chính trị - Hành chính, năm 2009. Cuốn sách đề cập nhiều nội dung phong phú về lược sử xã hội dân sự, cấu trúc của xã hội dân sự… trong đó có nội dung liên quan đến vị trí, vai trò của các hội quần chúng đối với sự hình thành, phát triển của xã hội dân sự ở Việt Nam. - Nguyễn Khắc Mai, Vị trí, vai trò các hiệp hội quần chúng ở nước ta, NXB Lao động, năm 1996.
Tác giả đã đi sâu vào phân tích các nội dung: Khái niệm hội, hiệp hội; tính chất, vai trò của quần chúng; quan hệ của nhà nước và 10 các hiệp hội quần chúng. Tác giả nhấn mạnh Nhà nước cần luật hóa tổ chức và hoạt động của hội quân chúng. Thang Văn Phúc và TS. Nguyễn Minh Phương (đồng chủ biên): Phát huy vai trò của các tổ chức xã hội ở Việt Nam, NXB Chính trị quốc gia – Sự thật, năm 2012.
Đây là những nghiên cứu công phu, tỉ mỉ về các tổ chức xã hội, các hội nghề nghiệp; những khuyến nghị xã hội về phát huy vai trò của các tổ chức xã hội ở Việt Nam là những nguồn tư liệu quý để luận án kế thừa và phát triển. - Xã hội dân sự - Một số vấn đề và chọn lọc của tác giả Vũ Duy Phú chủ biên, NXB Tri Thức xuất bản năm 2008. Nhóm tác giả phân tích cấu trúc của xã hội dân sự Việt Nam, cốt lõi là các hội. Hội được chia ra 04 loại tổ chức: các tổ chức, đoàn thể quần chúng, các hiệp hội nghề nghiệp, các tổ chức phi Chính phủ và các cơ sở dựa trên cơ sở cộng đồng.
- Tiếp đó, năm 2013, tác giả Lê Bạch Dương và cộng sự với một tham luận “Xã hội dân sự ở Việt Nam” trong đó tác giả mô tả đặc điểm các kiểu tổ chức xã hội và một số nghiên cứu về tổ chức dân sự. Bài viết mới chỉ đề cập đến nhu cầu cần phải có pháp luật về Hội ở Việt Nam. - “Hoàn thiện pháp luật về Hội ở Việt Nam hiện nay” của TS. Phạm Thị Hồng cũng đã đưa ra bức tranh khái quát về những vấn đề lý luận cơ bản về Hội, pháp luật về Hội, hoàn thiện pháp luật về Hội, đồng thời đưa ra các giải pháp để hoàn thiện pháp luật về Hội ở Việt Nam hiện nay.
Ngoài ra, còn rất nhiều những ấn phẩm nghiên cứu về Hội, các tổ chức xã hội ở Việt Nam hiện nay như: Tài liệu tập huấn về tổ chức, quản lý hội và tổ chức phi chính phủ ở Việt Nam do Ban tổ chức – cán bộ của Chính phủ thực hiện tháng 11/2000; Đề tài cấp Bộ: Thực trạng và giải pháp về QLNN với các tổ chức phi Chính phủ, năm 2007; Kỷ yếu hội thảo phục vụ tọa đàm về đối tượng, phạm vi điều chỉnh Luật về Hội tổ chức tháng 07/2001; Bùi Thị Thanh Hằng: Pháp luật về Hội ở Việt Nam hiện nay, tạp chí Nhà nước và pháp luật số 5, 2007; Ngân hàng thế giới tại Việt Nam xuất bản cuốn sách “Sổ tay kinh nghiệm về pháp luật liên quan đến các tổ chức phi chính phủ”;… 11 1.3 Nhóm các công trình nghiên cứu trực diện về quyền tự do lập hội và quyền tự do lập hội ở Việt Nam hiện nay Trong những năm trước đây, việc xây dựng luật về hội đã được khởi động và được một số cơ quan thực hiện việc khảo sát, nghiên cứu.