Tìm hiểu quy trình kiểm toán khoản mục nợ phải trả người bán trong kiểm toán báo cáo tài chính tại Công ty TNHH Kiểm toán và Kế toán AAC

Khóa luận quy trình kiểm toán khoản mục nợ phải trả người bán tại Công ty Kiểm toán AAC

• Tác giả: Hoàng Nguyễn Tú Nhi
• Người hướng dẫn: PGS.TS. Hồ Thị Thuý Nga
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế, Đại học Huế
• Chuyên ngành: Kiểm toán
• Đề tài: Tìm hiểu quy trình kiểm toán khoản mục nợ phải trả người bán trong kiểm toán báo cáo tài chính tại Công ty TNHH Kiểm toán và Kế toán AAC
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Huế

Tóm tắt

I. Tổng quan về kiểm toán nợ phải trả người bán tại Công ty AAC

Kiểm toán nợ phải trả người bán giữ vai trò trọng yếu trong kiểm toán báo cáo tài chính. Công ty TNHH Kiểm toán và Kế toán AAC áp dụng quy trình chuẩn mực nhằm kiểm soát rủi ro kiểm toán. Khoản mục này phản ánh nghĩa vụ tài chính của doanh nghiệp đối với nhà cung cấp. Rủi ro phổ biến là doanh nghiệp ghi nhận thiếu nợ phải trả nhằm làm đẹp báo cáo tài chính. AAC luôn chú trọng thu thập bằng chứng về tính đầy đủ và tính chính xác của số dư. Quy trình thực hiện gồm ba giai đoạn cơ bản. Giai đoạn một là lập kế hoạch kiểm toán và đánh giá rủi ro. Giai đoạn hai là thực hiện các thử nghiệm kiểm soát cùng thử nghiệm cơ bản. Giai đoạn ba là tổng hợp kết quả và đưa ra ý kiến kiểm toán. Kiểm toán viên AAC tuân thủ nghiêm ngặt chuẩn mực kiểm toán Việt Nam. Việc thực hiện đúng quy trình giúp phát hiện các sai sót kịp thời. Nhóm kiểm toán duy trì thái độ hoài nghi nghề nghiệp xuyên suốt cuộc kiểm toán. Mọi thủ tục đều được ghi nhận chi tiết trên giấy làm việc.

1.1. Mục tiêu kiểm toán khoản mục nợ phải trả người bán

Mục tiêu kiểm toán khoản mục nợ phải trả tập trung vào các cơ sở dẫn liệu cốt lõi. Kiểm toán viên phải xác minh tính hiện hữu của nghĩa vụ nợ tại ngày kết thúc niên độ. Cơ sở dẫn liệu về tính đầy đủ giữ vai trò quan trọng nhất đối với nợ phải trả. Doanh nghiệp dễ bỏ sót các hóa đơn phát sinh chưa thanh toán. Kiểm toán viên cũng cần kiểm tra tính chính xác về mặt số học và giá trị quy đổi ngoại tệ. Quyền và nghĩa vụ của đơn vị đối với khoản nợ phải được chứng minh bằng hợp đồng và chứng từ nhận hàng. Cuối cùng, việc trình bày và thuyết minh nợ ngắn hạn hay dài hạn cần tuân thủ đúng chế độ kế toán hiện hành.

1.2. Chu trình kiểm toán nợ phải trả áp dụng tại AAC

Chu trình kiểm toán tại Công ty AAC gắn liền chặt chẽ với chu trình mua hàng và thanh toán. Nhóm kiểm toán bắt đầu từ việc khảo sát hoạt động kinh doanh của khách hàng. Kiểm toán viên tìm hiểu quy trình phê duyệt mua sắm và nhận hàng tại kho. Tiếp theo, AAC xác định mức trọng yếu tổng thể và mức trọng yếu thực hiện. Nhóm kiểm toán thiết kế các mẫu thử dựa trên hồ sơ công nợ thực tế. Sau đó, các thủ tục kiểm tra chi tiết và phân tích cơ bản được triển khai đồng bộ. Kiểm toán viên lập giấy làm việc, thu thập thư xác nhận và đối chiếu chứng từ gốc. Mọi sai lệch đều được trao đổi trực tiếp với ban quản trị.

II. Phân tích kiểm toán nợ phải trả người bán tại Công ty AAC

Phân tích thực tế cho thấy AAC triển khai bài bản các kỹ thuật đánh giá nợ phải trả. Kiểm toán viên sử dụng phương pháp phân tích ngang và phân tích dọc rất hiệu quả. Phân tích ngang so sánh số dư nợ qua các năm để tìm biến động bất thường. Phân tích dọc xác định tỷ trọng nợ người bán trên tổng nguồn vốn doanh nghiệp. Tuy nhiên, quá trình kiểm toán tại các đơn vị khách hàng vẫn gặp nhiều thách thức. Hệ thống kiểm soát nội bộ tại một số khách hàng vận hành chưa đồng bộ. Khâu lưu trữ hóa đơn điện tử và biên bản giao nhận hàng còn phân tán. Tỷ lệ phản hồi thư xác nhận nợ từ nhà cung cấp đôi khi đạt mức thấp. Một số doanh nghiệp chậm trễ trong việc cung cấp sổ phụ và biên bản đối chiếu nợ. Điều này làm tăng thời gian kiểm tra và chi phí cuộc kiểm toán. Kiểm toán viên phải mở rộng phạm vi kiểm tra các khoản thanh toán sau ngày khóa sổ. Việc phát hiện các khoản nợ bị bỏ sót đòi hỏi sự kiên nhẫn và kỹ năng nghề nghiệp cao.

2.1. Đánh giá hệ thống kiểm soát nội bộ chu trình mua hàng

Đánh giá hệ thống kiểm soát nội bộ là bước khởi đầu quan trọng tại AAC. Kiểm toán viên phỏng vấn nhân viên kế toán và thủ kho về quy trình xử lý đơn đặt hàng. Đơn vị cần có sự phân định rõ ràng giữa người đặt mua, người nhận hàng và kế toán thanh toán. AAC kiểm tra tính đầy đủ của các phiếu nhập kho và hóa đơn đính kèm. Khi phát hiện lỗ hổng kiểm soát, kiểm toán viên đánh giá rủi ro kiểm soát ở mức tối đa. Từ đó, nhóm kiểm toán quyết định giảm bớt thử nghiệm kiểm soát và tập trung nguồn lực vào thử nghiệm cơ bản nhằm giảm thiểu rủi ro phát hiện sai lệch.

2.2. Khó khăn khi kiểm tra chi tiết số dư nợ người bán

Khâu kiểm tra chi tiết số dư nợ phải trả thường đối mặt với nhiều trở ngại thực tế. Việc gửi thư xác nhận công nợ phụ thuộc lớn vào sự hợp tác từ bên thứ ba. Nhà cung cấp thường phản hồi chậm trễ hoặc từ chối cung cấp số dư chi tiết. Khi thông tin thư xác nhận không đồng nhất, kiểm toán viên mất nhiều thời gian điều chỉnh đối chiếu. Hơn nữa, việc xác định tính đầy đủ của nợ phải trả khó khăn hơn nhiều so với kiểm tra tài sản. Khách hàng có xu hướng giấu bớt các khoản nợ phát sinh gần thời điểm cuối năm tài chính. Việc thiếu hụt chứng từ vận chuyển làm tăng tính phức tạp cho hồ sơ kiểm toán.

III. Giải pháp cho kiểm toán nợ phải trả người bán tại Công ty AAC

Để nâng cao hiệu quả kiểm toán, AAC cần thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp thiết thực. Công ty cần chuẩn hóa quy trình lập kế hoạch kiểm toán công nợ chi tiết. Kiểm toán viên phải chủ động tìm hiểu các nhà cung cấp trọng yếu ngay từ đầu kỳ. Việc lập danh sách gửi thư xác nhận phải kết hợp giữa phương pháp chọn mẫu xác suất và phi xác suất. Thay vì chỉ kiểm tra các số dư lớn, kiểm toán viên cần chọn mẫu các tài khoản có số dư bằng không hoặc số dư phát sinh biến động mạnh. AAC nên xây dựng cổng điện tử để tiếp nhận và đối chiếu xác nhận nợ trực tuyến. Phương thức này giúp tiết kiệm thời gian và hạn chế rủi ro thất lạc tài liệu. Bên cạnh đó, công tác đào tạo kiểm toán viên cần được đẩy mạnh liên tục. Kiểm toán viên cần trau dồi kỹ năng phỏng vấn và phát hiện gian lận kế toán tinh vi. Các thủ tục kiểm tra biến động sau ngày kết thúc niên độ phải được quy định thành tiêu chuẩn bắt buộc. Những cải tiến này bảo đảm chất lượng báo cáo kiểm toán luôn đạt mức tối ưu.

3.1. Hoàn thiện thủ tục gửi thư xác nhận công nợ phải trả

Thủ tục gửi thư xác nhận công nợ cần được kiểm soát chặt chẽ từ khâu lập danh sách. Kiểm toán viên phải trực tiếp gửi và nhận thư, không qua trung gian khách hàng. Đối với các đơn vị không phản hồi, kiểm toán viên áp dụng thủ tục thay thế ngay lập tức. Thủ tục thay thế bao gồm kiểm tra hóa đơn mua hàng, phiếu nhập kho và giấy báo nợ ngân hàng. Kiểm toán viên đối chiếu các khoản tiền đã trả cho nhà cung cấp sau ngày khóa sổ kế toán. AAC cũng nên áp dụng hình thức xác nhận số dư điện tử có chữ ký số. Giải pháp này giúp rút ngắn chu kỳ xác nhận và tăng độ tin cậy của bằng chứng kiểm toán.

3.2. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ phân tích dữ liệu kiểm toán

Công nghệ số đóng vai trò then chốt trong việc tối ưu hóa quy trình kiểm toán hiện đại. AAC nên triển khai các phần mềm kiểm toán hỗ trợ máy tính chuyên dụng. Phần mềm tự động rà soát hàng nghìn bút toán mua hàng và công nợ trong thời gian ngắn. Thuật toán phân tích giúp nhận diện nhanh các hóa đơn trùng lặp hoặc hóa đơn bị chia nhỏ. Ngoài ra, việc kết nối cơ sở dữ liệu hóa đơn điện tử của cơ quan thuế giúp xác thực tính hợp lệ của người bán. Kiểm toán viên tiết kiệm được nhiều thời gian đối chiếu thủ công truyền thống. Nhờ đó, chất lượng kiểm toán nợ phải trả được nâng lên mức cao hơn.

IV. Ứng dụng kiểm toán nợ phải trả người bán tại Công ty AAC thực tế

Quy trình kiểm toán nợ phải trả tại Công ty AAC mang lại giá trị thực tiễn rất lớn. Mô hình này giúp các doanh nghiệp khách hàng củng cố hệ thống kiểm soát nội bộ. Kết quả kiểm toán cung cấp cái nhìn minh bạch về khả năng thanh toán và tình hình tài chính thực tế. Các đơn vị được kiểm toán có cơ hội rà soát lại các hợp đồng thương mại và công nợ tồn đọng lâu năm. Hơn nữa, kinh nghiệm kiểm toán tại AAC tạo tiền đề xây dựng cẩm nang nghiệp vụ cho các kiểm toán viên trẻ. Doanh nghiệp áp dụng bài học này có thể thiết lập quy trình luân chuyển chứng từ mua hàng chặt chẽ hơn. Việc kiểm soát tốt nghĩa vụ trả nợ giúp ngăn chặn rủi ro thất thoát tài sản và gian lận nội bộ. Các nguyên tắc kiểm toán chuẩn mực từ AAC hoàn toàn có thể nhân rộng sang nhiều lĩnh vực kinh doanh khác nhau. Sự minh bạch này gia tăng niềm tin vững chắc đối với các nhà đầu tư và tổ chức tín dụng.

4.1. Bài học kinh nghiệm từ quy trình kiểm toán tại AAC

Kinh nghiệm thực tiễn từ AAC nhấn mạnh tầm quan trọng của việc lập kế hoạch kiểm toán kỹ lưỡng. Kiểm toán viên phải duy trì tính hoài nghi nghề nghiệp trong mọi tình huống phát sinh. Việc đánh giá đúng mức độ kiểm soát nội bộ giúp xác định cỡ mẫu kiểm tra chính xác. Khi phát hiện các khoản nợ tồn đọng lâu năm, kiểm toán viên cần yêu cầu giải trình cụ thể bằng văn bản. Việc thu thập đầy đủ bằng chứng kiểm toán trước khi đưa ra kết luận là nguyên tắc bất di bất dịch. Đội ngũ kiểm toán cũng cần liên tục cập nhật các thông tư kế toán mới ban hành. Sự phối hợp nhịp nhàng giữa các thành viên giúp cuộc kiểm toán hoàn thành đúng hạn.

4.2. Khả năng ứng dụng mô hình kiểm toán cho doanh nghiệp

Mô hình kiểm toán nợ phải trả của AAC mang tính ứng dụng cao cho bộ phận kiểm toán nội bộ. Các doanh nghiệp có thể vận dụng phương pháp đối chiếu và phân tích để tự kiểm tra định kỳ. Doanh nghiệp cần xây dựng quy chế mua hàng minh bạch và quy định rõ hạn mức phê duyệt nợ. Việc phân loại nợ phải trả theo thời hạn giúp doanh nghiệp quản trị dòng tiền hiệu quả hơn. Các đơn vị cũng nên chủ động gửi thư đối chiếu công nợ hàng quý với nhà cung cấp. Việc chuẩn hóa chứng từ mua bán giúp giảm thiểu tranh chấp thương mại không đáng có. Nhờ vậy, tính minh bạch và uy tín tài chính của doanh nghiệp luôn được duy trì vững chắc.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng và sự phát triển của thị trường vốn, nhu cầu tiếp cận nguồn vốn để mở rộng sản xuất kinh doanh ngày càng gia tăng. Sự quan tâm của các nhà đầu tư, tổ chức tín dụng và cơ quan quản lý đối với tính minh bạch, trung thực của các thông tin trên báo cáo tài chính trở thành yếu tố quyết định đến việc đưa ra các quyết định kinh tế. Hoạt động kiểm toán độc lập đóng vai trò then chốt trong việc xác minh độ tin cậy của thông tin tài chính, hạn chế các sai sót kế toán và củng cố niềm tin giữa các bên liên quan.

Trên báo cáo tài chính doanh nghiệp, chỉ tiêu Nợ phải trả người bán có ảnh hưởng trực tiếp đến cơ cấu nguồn vốn, hệ số khả năng thanh toán và các chỉ số hoạt động kinh doanh. Quá trình hạch toán và quản lý khoản mục này thường tiềm ẩn rủi ro phát sinh sai sót hoặc hành vi gian lận (như cố tình ghi giảm nợ hoặc bỏ sót nghĩa vụ nợ), do đó luôn là một trong những phần hành trọng tâm được kiểm tra kỹ lưỡng trong mọi cuộc kiểm toán báo cáo tài chính. Xuất phát từ thực tiễn quá trình thực tập tại Công ty TNHH Kiểm toán và Kế toán AAC, tác giả Hoàng Nguyễn Tú Nhi (sinh viên chuyên ngành Kiểm toán, Trường Đại học Kinh tế – Đại học Huế) đã thực hiện đề tài khóa luận tốt nghiệp: "Tìm hiểu quy trình kiểm toán khoản mục nợ phải trả người bán trong kiểm toán báo cáo tài chính tại Công ty TNHH Kiểm toán và Kế toán AAC".

Mục tiêu nghiên cứu được văn bản xác định cụ thể như sau:

1. Mục tiêu tổng quát: Tìm hiểu quy trình kiểm toán khoản mục nợ phải trả người bán tại Công ty TNHH Kiểm toán và Kế toán AAC, từ đó đề xuất một số giải pháp góp phần hoàn thiện quy trình kiểm toán phần hành này tại công ty.
2. Mục tiêu cụ thể:
   • Tổng hợp và hệ thống hóa các vấn đề lý luận cơ bản về quy trình kiểm toán khoản mục nợ phải trả người bán trong kiểm toán báo cáo tài chính.
   • Tìm hiểu và phản ánh thực trạng quy trình kiểm toán khoản mục nợ phải trả người bán trong kiểm toán báo cáo tài chính do Công ty TNHH Kiểm toán và Kế toán AAC thực hiện tại một khách hàng cụ thể.
   • Đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện công tác kiểm toán khoản mục nợ phải trả người bán tại đơn vị khách hàng nghiên cứu là Tổng Công ty Cổ phần ABC.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của khóa luận:

• Đối tượng nghiên cứu: Quy trình kiểm toán nợ phải trả người bán trong kiểm toán báo cáo tài chính tại Công ty TNHH Kiểm toán và Kế toán AAC.
• Phạm vi không gian: Thực hiện tại Công ty TNHH Kiểm toán và Kế toán AAC và đơn vị khách hàng được kiểm toán là Tổng Công ty Cổ phần ABC.
• Phạm vi thời gian: Hồ sơ giấy làm việc của Công ty TNHH Kiểm toán và Kế toán AAC cùng hệ thống sổ sách kế toán, Báo cáo tài chính cho niên độ kế toán từ ngày 01/01/2022 đến ngày 31/12/2022 của Tổng Công ty Cổ phần ABC (khóa luận hoàn thành vào tháng 04 năm 2024).
• Phạm vi nội dung: Tập trung chuyên sâu vào quy trình kiểm toán khoản mục nợ phải trả người bán trong kiểm toán báo cáo tài chính, không mở rộng sang toàn bộ quy trình kiểm toán tổng thể các phần hành khác của đơn vị khách hàng.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng nền tảng lý luận dựa trên hệ thống văn bản pháp lý, chuẩn mực nghề nghiệp và giáo trình học thuật chuyên ngành kế toán - kiểm toán:

• Hệ thống Chuẩn mực Kiểm toán Việt Nam (VSA):
  • VSA số 200: Quy định mục tiêu tổng thể của kiểm toán viên và doanh nghiệp kiểm toán khi thực hiện kiểm toán theo chuẩn mực kiểm toán Việt Nam.
  • VSA số 300: Lập kế hoạch kiểm toán báo cáo tài chính.
  • VSA số 320: Mức trọng yếu trong lập kế hoạch và thực hiện kiểm toán (quy định về mức trọng yếu tổng thể PM, mức trọng yếu thực hiện MP và ngưỡng sai sót có thể bỏ qua).
  • VSA số 330: Biện pháp xử lý của kiểm toán viên đối với rủi ro đã đánh giá.
• Hệ thống Chuẩn mực Kế toán Việt Nam (VAS) và chế độ kế toán:
  • Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 01 (VAS 01): Khung khái niệm về nợ phải trả (nghĩa vụ hiện tại phát sinh từ các sự kiện và giao dịch đã qua mà doanh nghiệp phải thanh toán từ nguồn lực của mình).
  • Thông tư số 200/2014/TT-BTC của Bộ Tài chính: Điều 51 quy định nguyên tắc kế toán, kết cấu, nội dung phản ánh và phương pháp hạch toán của Tài khoản 331 – Phải trả cho người bán.
  • Thông tư số 70/2015/TT-BTC của Bộ Tài chính: Quy định về các nguyên tắc đạo đức nghề nghiệp kiểm toán (chính trực, khách quan, năng lực chuyên môn và tính thận trọng, tính bảo mật, tư cách nghề nghiệp).
• Quy trình chuyên môn thực hành:
  • "Chương trình kiểm toán mẫu áp dụng cho kiểm toán báo cáo tài chính" do Hội Kiểm toán viên Hành nghề Việt Nam (VACPA) ban hành theo Quyết định số 366-2016/QĐ-VACPA ngày 28/12/2016 (có hiệu lực từ ngày 01/01/2017).
  • Mô hình rủi ro kiểm toán truyền thống: $\text{AR} = \text{IR} \times \text{CR} \times \text{DR}$ (trong đó AR là rủi ro kiểm toán, IR là rủi ro tiềm tàng, CR là rủi ro kiểm soát, DR là rủi ro phát hiện).
  • Khung cơ sở dẫn liệu bao gồm: Hiện hữu, Quyền và Nghĩa vụ, Đầy đủ, Đánh giá và phân bổ, Ghi chép chính xác, Trình bày và thuyết minh.

Phương pháp nghiên cứu được tác giả áp dụng trong khóa luận gồm:

• Phương pháp thu thập số liệu:
  • Tham khảo tài liệu: Nghiên cứu các chuẩn mực, thông tư, giáo trình chuyên ngành của Trường Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh, bài giảng của PGS.TS Hồ Thị Thúy Nga, các báo cáo tài chính, điều lệ và hồ sơ pháp lý liên quan.
  • Quan sát thực tế: Quan sát quy trình kiểm toán khoản mục nợ phải trả người bán do đoàn kiểm toán của AAC thực hiện tại Tổng Công ty Cổ phần ABC, trực tiếp đối chiếu số liệu trên giấy làm việc (GLV) với chứng từ, sổ sách niên độ 2022.
  • Phỏng vấn: Trao đổi trực tiếp với các kiểm toán viên chính và trợ lý kiểm toán viên tại AAC nhằm làm rõ trình tự công việc thực tế và phương pháp xử lý các vướng mắc chuyên môn.
• Phương pháp phân tích, xử lý số liệu:
  • Phương pháp đối chiếu: So sánh hồ sơ làm việc của kiểm toán viên trong năm hiện hành với hồ sơ kiểm toán năm trước và đối chiếu giữa các tài liệu kế toán của khách hàng (sổ cái, sổ chi tiết, biên bản đối chiếu nợ).
  • Phương pháp phân tích báo cáo tài chính: Áp dụng phân tích ngang (so sánh số liệu cùng chỉ tiêu qua các năm) và phân tích dọc (phân tích biến động tỷ trọng nợ phải trả người bán trên tổng nguồn vốn) để phát hiện biến động bất thường.

Nguồn dữ liệu thực nghiệm bao gồm: Hệ thống giấy làm việc của AAC (hồ sơ kế hoạch nhóm A, hồ sơ kiểm tra chi tiết nhóm E, hồ sơ tổng hợp nhóm B), sổ sách kế toán chi tiết TK 331, sổ cái, Bảng cân đối phát sinh, Báo cáo tài chính niên độ 2022 và các tài liệu điều lệ, biên bản họp của Tổng Công ty Cổ phần ABC.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận về kiểm toán khoản mục nợ phải trả người bán trong kiểm toán báo cáo tài chính

Chương 1 hệ thống hóa các vấn đề lý luận nền tảng về kiểm toán báo cáo tài chính nói chung và kiểm toán khoản mục nợ phải trả người bán nói riêng. Khoản mục Nợ phải trả người bán phản ánh nghĩa vụ tài chính của doanh nghiệp đối với người bán vật tư, hàng hóa, người cung cấp dịch vụ hoặc người nhận thầu xây lắp phát sinh từ các hợp đồng kinh tế. Về mặt kế toán, tài khoản 331 theo Thông tư 200/2014/TT-BTC có kết cấu lưỡng tính: số dư Bên Có thể hiện số tiền còn phải trả cho người bán; số dư Bên Nợ thể hiện các khoản ứng trước tiền hàng hoặc số tiền đã trả nhiều hơn số phải trả theo từng đối tượng chi tiết.

Mục tiêu kiểm toán khoản mục được phân định thành mục tiêu chung (thu thập đầy đủ bằng chứng thích hợp để khẳng định khoản mục được trình bày trung thực, hợp lý) và mục tiêu cụ thể gắn liền với 6 cơ sở dẫn liệu:

Cơ sở dẫn liệu	Diễn giải nội dung kiểm toán
Hiện hữu	Các khoản nợ phải trả người bán được ghi nhận và trình bày trên BCTC thực tế có thật tại ngày kết thúc kỳ kế toán.
Quyền và Nghĩa vụ	Các khoản nợ phản ánh trên BCTC thực sự là nghĩa vụ hiện tại mà đơn vị phải thanh toán.
Đầy đủ	Toàn bộ các khoản nợ phải trả phát sinh trong kỳ đều được hạch toán đầy đủ, không bị bỏ sót hoặc che giấu.
Đánh giá và phân bổ	Khoản mục nợ phải trả được tính toán, xác định giá trị và ghi nhận phù hợp với chuẩn mực (bao gồm cả việc đánh giá lại các khoản nợ có gốc ngoại tệ theo tỷ giá thực tế).
Ghi chép chính xác	Số liệu chi tiết trên sổ kế toán chi tiết khớp đúng với số dư trên sổ cái, các phép tính toán số học đảm bảo tính chuẩn xác.
Trình bày và thuyết minh	Khoản mục được phân loại đúng tính chất (ngắn hạn/dài hạn), trình bày rõ ràng trên bảng cân đối kế toán và thuyết minh đầy đủ các thông tin liên quan (các bên liên quan, tài sản bảo đảm).

Khóa luận trình bày chi tiết về hệ thống kiểm soát nội bộ (KSNB) trong chu trình "Mua hàng, phải trả và trả tiền" qua 7 bước: đề nghị mua hàng, lập đơn đặt hàng, nhận hàng hóa, lưu kho, kiểm tra và phê chuẩn hóa đơn của nhà cung cấp, ghi sổ khoản phải trả, thanh toán nợ và ghi sổ thanh toán. Kiểm toán viên phải đánh giá sự phân chia trách nhiệm độc lập giữa các khâu để nhận diện rủi ro kiểm soát.

Về quy trình kiểm toán, khóa luận phân tích ba giai đoạn chuẩn mực:

• Giai đoạn lập kế hoạch: Kiểm toán viên thu thập thông tin khách hàng, tìm hiểu chu trình kinh doanh, phân tích sơ bộ BCTC, đánh giá hệ thống KSNB (bằng bảng câu hỏi và kỹ thuật Walk-through test), xác định mức trọng yếu (PM, MP) và đánh giá rủi ro kiểm toán thông qua ma trận rủi ro phát hiện:

Đánh giá của KTV về rủi ro tiềm tàng (IR)	Đánh giá của KTV về rủi ro kiểm soát (CR): Cao	Đánh giá của KTV về rủi ro kiểm soát (CR): Trung bình	Đánh giá của KTV về rủi ro kiểm soát (CR): Thấp
Cao	Thấp	Thấp	Trung bình
Trung bình	Thấp	Trung bình	Cao
Thấp	Trung bình	Cao	Cao

• Giai đoạn thực hiện kiểm toán: Kiểm toán viên tiến hành thử nghiệm kiểm soát nhằm xác định tính hữu hiệu của các chốt kiểm soát nội bộ. Sau đó triển khai các thử nghiệm cơ bản gồm:
  • Thủ tục phân tích: So sánh biến động số dư nợ phải trả giữa các năm, tính tỷ trọng nợ người bán trong tổng nợ, tính số ngày thanh toán bình quân ($\text{Số ngày thanh toán bình quân} = \frac{\text{Phải trả người bán}}{\text{Giá vốn hàng bán}} \times \text{Số ngày trong kỳ}$).
  • Kiểm tra chi tiết số dư: Đối chiếu sổ chi tiết với sổ cái TK 331; gửi thư xác nhận công nợ đến nhà cung cấp (mục tiêu Hiện hữu); kiểm tra đánh giá lại số dư có gốc ngoại tệ cuối kỳ theo tỷ giá bán thực tế của ngân hàng giao dịch thường xuyên (Nợ TK 635/Có TK 331 hoặc Nợ TK 331/Có TK 515).
  • Kiểm tra chi tiết nghiệp vụ: Kiểm tra việc khóa sổ (cắt ngang niên độ) đối với các nghiệp vụ mua hàng và trả tiền phát sinh trước và sau ngày 31/12/2022; thực hiện thủ tục tìm kiếm nợ phải trả không được ghi chép (unrecorded liabilities) bằng cách kiểm tra chứng từ thanh toán, hóa đơn và biên bản nhận hàng ở các tuần đầu tiên của niên độ tiếp theo.
• Giai đoạn kết thúc kiểm toán: Kiểm toán viên tổng hợp sai sót chưa điều chỉnh so với mức trọng yếu, thu thập thư giải trình của Ban Giám đốc và hình thành ý kiến kiểm toán (Chấp nhận toàn phần, Ngoại trừ, Trái ngược hoặc Từ chối đưa ra ý kiến).

Bản chất vấn đề	Ảnh hưởng trọng yếu nhưng không lan tỏa	Ảnh hưởng trọng yếu và lan tỏa
BCTC có sai sót trọng yếu	Ý kiến kiểm toán ngoại trừ	Ý kiến kiểm toán trái ngược
Không thu thập được bằng chứng thích hợp	Ý kiến kiểm toán ngoại trừ	Từ chối đưa ra ý kiến

---

Chương 2: Thực trạng quy trình kiểm toán khoản mục nợ phải trả người bán trong kiểm toán báo cáo tài chính tại Công ty TNHH Kiểm toán và Kế toán AAC

Chương 2 trình bày tổng quan về tổ chức kiểm toán và thực nghiệm quy trình kiểm toán khoản mục nợ phải trả người bán tại đơn vị khách hàng cụ thể.

1. Khái quát về Công ty TNHH Kiểm toán và Kế toán AAC:

• Tên giao dịch quốc tế: AAC AUDITING AND ACCOUNTING COMPANY LIMITED.
• Trụ sở chính: Lô 78-80 Đường 30 tháng 4, Phường Hòa Cường Bắc, Quận Hải Châu, TP. Đà Nẵng; có chi nhánh tại TP. Hồ Chí Minh, chi nhánh tại Hà Nội và văn phòng đại diện tại Hà Nội.
• Quá trình hoạt động: Thành lập năm 1993 theo Quyết định số 194/TC/TCCB và Quyết định số 106/TC-BTC của Bộ Tài chính; từ tháng 9/2008 là thành viên chính thức của hãng kiểm toán quốc tế PrimeGlobal.
• Cơ cấu tổ chức: Ban điều hành gồm Tổng Giám đốc và 5 Phó Tổng Giám đốc, cùng 2 Giám đốc chi nhánh. Các khối chuyên môn gồm: Khối Kiểm toán BCTC, Khối Kiểm toán XDCB, Khối Thẩm định giá, Phòng Tư vấn – Đào tạo, Phòng Kế toán – Hành chính và Ban Kiểm soát chất lượng (KSCL).
• Tổ chức đoàn kiểm toán BCTC: Quy mô đoàn thường gồm 4 - 5 người theo cơ cấu thứ bậc: Thành viên Ban Giám đốc $\rightarrow$ Chủ nhiệm kiểm toán $\rightarrow$ Trưởng nhóm kiểm toán $\rightarrow$ Trợ lý kiểm toán viên (phân định từ cấp 1 đến cấp 3).

2. Tổng quan về đơn vị khách hàng – Tổng Công ty Cổ phần ABC:

• Tiền thân là Xí nghiệp bê tông thương phẩm và đá xây dựng thuộc Công ty Xây dựng Quảng Nam - TNHH MTV, thành lập năm 1998; thực hiện cổ phần hóa ngày 05/12/2001 theo Quyết định số 4700/QĐ-UB của UBND tỉnh Quảng Nam; hoạt động theo Giấy chứng nhận ĐKKD số 4000362102.
• Trụ sở chính: 53 Trường Sơn, Phường Hòa Thọ Tây, Quận Cẩm Lệ, TP. Đà Nẵng.
• Ngành nghề kinh doanh: Sản xuất kinh doanh bê tông thương phẩm, đá, cát xây dựng; thi công xây dựng dân dụng, công nghiệp, thủy lợi, đường dây điện và trạm biến áp đến 35KV; kinh doanh xăng dầu, máy móc thiết bị xây dựng.
• Quy mô nhân sự: 120 lao động (tính đến 30/10/2014); chu kỳ sản xuất kinh doanh kéo dài 12 tháng; áp dụng Chế độ kế toán doanh nghiệp theo Thông tư số 200/2014/TT-BTC.

3. Thực trạng quy trình kiểm toán nợ phải trả người bán niên độ 2022 tại Tổng Công ty Cổ phần ABC: AAC áp dụng thống nhất "Chương trình kiểm toán mẫu áp dụng cho kiểm toán BCTC" do VACPA ban hành theo Quyết định số 366-2016/QĐ-VACPA, phân chia hệ thống hồ sơ giấy làm việc theo các ký hiệu chuẩn hóa (A: Kế hoạch; B: Tổng hợp kết luận; C: Thử nghiệm kiểm soát; D, E, F, G, H: Thử nghiệm cơ bản theo từng khoản mục). Thực tế quy trình kiểm toán phần hành nợ phải trả người bán được ghi nhận như sau:

• Giai đoạn lập kế hoạch kiểm toán:
  • Xem xét duy trì khách hàng: Vì ABC là khách hàng thường niên năm thứ 16 của AAC, kiểm toán viên bỏ qua giấy làm việc chấp nhận khách hàng mới [A110] và thực hiện giấy làm việc [A120] - Chấp nhận, duy trì khách hàng cũ và đánh giá rủi ro hợp đồng. Dựa trên phỏng vấn ban giám đốc và đánh giá hoạt động sản xuất kinh doanh bê tông, rủi ro hợp đồng được xác định ở mức trung bình và chấp thuận duy trì hợp đồng.
  • Lập kế hoạch và phân công nhân sự: Phát hành thư thông báo kế hoạch kiểm toán [A230] và danh mục tài liệu yêu cầu khách hàng cung cấp [A240] (bao gồm: Danh mục nợ phải trả tại 31/12/2022, các biên bản đối chiếu nợ, danh mục các khoản thanh toán sau ngày 31/12/2022). Giấy làm việc [A250] phân công nhóm kiểm toán gồm 6 thành viên: 1 Thành viên Ban Giám đốc phụ trách tổng thể, 1 KTV phụ trách soát xét KSCL, 1 Chủ nhiệm kiểm toán, 1 KTV chính/trưởng nhóm và 2 trợ lý kiểm toán viên (TLKT). Nhóm kiểm toán ký cam kết độc lập [A260, A270].
  • Tìm hiểu KSNB và đánh giá rủi ro: Kiểm toán viên thực hiện tìm hiểu chu trình mua hàng, phải trả và trả tiền [A420], lập Walk-through test [Biểu 2.5] và đánh giá KSNB [A610].
  • Xác định mức trọng yếu: Thực hiện tính toán mức trọng yếu tổng thể (PM), mức trọng yếu thực hiện (MP) trên giấy làm việc [A710/Biểu 2.6] làm cơ sở khoanh vùng thử nghiệm cơ bản.

Hệ thống Giấy làm việc (GLV) chính trong kiểm toán Nợ phải trả người bán tại ABC:

• Giai đoạn thực hiện kiểm toán:
  • Trợ lý kiểm toán viên triển khai chương trình kiểm toán theo giấy làm việc [E230].
  • Thực hiện phân tích tổng quát: Thu thập số liệu lập [E210], đối chiếu số dư đầu kỳ, cuối kỳ giữa sổ chi tiết, bảng tổng hợp công nợ [E241] và sổ cái tài khoản 331.
  • Chọn mẫu và kiểm tra chi tiết: Sử dụng phương pháp chọn mẫu CMA (kiểm toán dựa trên rủi ro và giá trị) để chọn các nhà cung cấp có số dư lớn, các khoản nợ tồn đọng lâu ngày hoặc phát sinh giao dịch bất thường với các bên liên quan [E242].
  • Thủ tục gửi thư xác nhận công nợ: Lập giấy làm việc [E243], tiến hành gửi thư xác nhận số dư công nợ trực tiếp tới các nhà cung cấp và đối chiếu kết quả phản hồi với số sách kế toán của Công ty ABC.
  • Kiểm tra các khoản trả trước người bán: Rà soát số dư bên Nợ TK 331 trên giấy làm việc [E245], đánh giá khả năng thu hồi hoặc tính pháp lý của việc ứng trước tiền hàng.
  • Kiểm tra khóa sổ và tìm kiếm nợ chưa ghi chép: Kiểm tra các hóa đơn, phiếu nhập kho, ủy nhiệm chi phát sinh giáp ranh thời điểm 31/12/2022 và những tuần đầu năm 2023 nhằm bảo đảm tính đầy đủ của nợ phải trả.
  • Trình bày và phân loại: Thực hiện [E247] để đảm bảo công nợ được phân loại đúng giữa ngắn hạn và dài hạn, không bù trừ tùy tiện số dư nợ và số dư có.
• Giai đoạn tổng hợp, kết luận: Kiểm toán viên tổng hợp kết quả lên [B410], xem xét các chênh lệch và bút toán điều chỉnh (nếu có), trao đổi với Ban Giám đốc [B411], hoàn thiện phân tích tổng thể lần cuối [B420] và lập dự thảo ý kiến kiểm toán [B140] trước khi trình Ban Giám đốc phê duyệt phát hành báo cáo [B110].

---

Chương 3: Nhận xét và các giải pháp hoàn thiện quy trình kiểm toán khoản mục nợ phải trả người bán do Công ty TNHH Kiểm toán và Kế toán AAC thực hiện

Chương 3 tổng kết các đánh giá thực tiễn về ưu điểm và hạn chế trong quy trình kiểm toán của AAC tại Tổng Công ty Cổ phần ABC, từ đó đề xuất các định hướng hoàn thiện:

• Về ưu điểm:
  • Quy trình kiểm toán tuân thủ nghiêm ngặt chuẩn mực kiểm toán Việt Nam và áp dụng bài bản chương trình kiểm toán mẫu VACPA.
  • Công tác phân công nhiệm vụ nhóm kiểm toán rõ ràng theo từng cấp bậc chuyên môn (từ Thành viên Ban Giám đốc đến Trợ lý kiểm toán viên), có sự kiểm tra, soát xét chéo và kiểm soát chất lượng độc lập.
  • Hệ thống giấy làm việc được mã hóa khoa học, chuẩn hóa cao theo từng phân hệ (A, B, C, E), đảm bảo tính liên kết và lưu vết kiểm toán đầy đủ.
  • Thực hiện nghiêm ngặt các quy định về tính độc lập của kiểm toán viên và thành viên đoàn kiểm toán trước khi triển khai công việc.
• Về các vấn đề cần hoàn thiện và giải pháp đề xuất:
  • Thủ tục gửi thư xác nhận công nợ: Cần tăng cường tỷ lệ phản hồi thư xác nhận, kết hợp các phương thức theo dõi phản hồi chặt chẽ hơn và thiết lập quy trình thực hiện thủ tục thay thế cụ thể (như kiểm tra các chứng từ thanh toán sau ngày khóa sổ hoặc đối chiếu hóa đơn, phiếu nhập kho gốc) khi không nhận được phản hồi từ các nhà cung cấp.
  • Đánh giá hệ thống kiểm soát nội bộ: Bổ sung việc đánh giá sâu hơn các khâu rủi ro trong chu trình mua hàng đặc thù của ngành sản xuất bê tông và xây lắp (như thất thoát vật tư cát, đá tại công trường, chênh lệch khối lượng nghiệm thu thực tế với hóa đơn).
  • Thủ tục tìm kiếm nợ chưa ghi chép: Mở rộng khoảng thời gian và phạm vi kiểm tra các khoản thanh toán, hóa đơn phát sinh sau niên độ kế toán nhằm nhận diện triệt để các nghĩa vụ nợ bị dồn sang kỳ sau.
  • Ứng dụng công nghệ thông tin: Đẩy mạnh khai thác phần mềm kiểm toán và các công cụ phân tích dữ liệu tự động trong việc đối chiếu chi tiết sổ sách công nợ với số cái, tối ưu hóa thời gian thực hiện của trợ lý kiểm toán viên.

---

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đạt được các kết quả cụ thể và đóng góp thực tiễn sau:

1. Kết quả nghiên cứu chính:
   • Hệ thống hóa đầy đủ cơ sở lý luận về kiểm toán khoản mục Nợ phải trả người bán, làm rõ các quy định kế toán theo Thông tư 200/2014/TT-BTC, chuẩn mực đạo đức theo Thông tư 70/2015/TT-BTC và chuẩn mực kiểm toán Việt Nam (VSA 200, 300, 320, 330).
   • Mô tả và phân tích chi tiết quy trình thực tế kiểm toán khoản mục nợ phải trả người bán tại Công ty TNHH Kiểm toán và Kế toán AAC thông qua trường hợp điển hình là Tổng Công ty Cổ phần ABC cho niên độ tài chính kết thúc ngày 31/12/2022.
   • Minh họa trực quan quá trình triển khai hồ sơ giấy làm việc thực tế từ giai đoạn Lập kế hoạch (nhóm A: A120, A230, A240, A250, A420, A610, A710) đến giai đoạn Thực hiện kiểm toán (nhóm E: E200, E210, E230, E240, E241, E242, E243, E245, E247) và Kết thúc kiểm toán (nhóm B: B110, B140, B370, B410, B420).
   • Xác định được phương pháp chọn mẫu CMA và cơ chế xử lý phân tích công nợ các bên liên quan, nợ ngoại tệ, và nợ ứng trước tại doanh nghiệp khách hàng.
2. Đóng góp của đề tài:
   • Gắn kết chặt chẽ giữa lý luận kiểm toán theo khung mẫu VACPA và thực tiễn vận hành tại một công ty kiểm toán độc lập quy mô lớn ở miền Trung (AAC).
   • Đưa ra các khuyến nghị có cơ sở thực tế nhằm nâng cao chất lượng thu thập bằng chứng kiểm toán (đặc biệt là thủ tục gửi thư xác nhận và kiểm tra nợ không được ghi chép), giúp giảm thiểu rủi ro phát hiện trong kiểm toán phần hành nợ phải trả.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận được tác giả nhận định rõ các giới hạn trong quá trình thực hiện:

• Hạn chế:
  • Do hạn chế về thời gian thực tập, kỹ năng nghề nghiệp và kiến thức chuyên môn thực tế của sinh viên năm cuối, việc tìm hiểu và tiếp cận quy trình kiểm toán khoản mục nợ phải trả người bán tại AAC vẫn còn một số sai sót và chưa bao quát hết tất cả các trường hợp phức tạp.
  • Nghiên cứu chỉ tập trung phân tích tại một khách hàng duy nhất là Tổng Công ty Cổ phần ABC (doanh nghiệp sản xuất bê tông và xây dựng), chưa phản ánh được sự khác biệt trong quy trình kiểm toán nợ phải trả tại các loại hình doanh nghiệp thuộc ngành nghề kinh doanh khác (thương mại thuần túy, dịch vụ tài chính hoặc công ty có vốn đầu tư nước ngoài).
  • Một số hồ sơ mang tính bảo mật của doanh nghiệp kiểm toán và khách hàng (như hợp đồng kiểm toán chi tiết GLV A210) không được tiếp cận trực tiếp.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Mở rộng phạm vi khảo sát quy trình kiểm toán nợ phải trả người bán sang nhiều nhóm khách hàng hoạt động trong các lĩnh vực kinh tế khác nhau của AAC để xây dựng các so sánh thực tiễn đa chiều.
  • Nghiên cứu tác động của việc cập nhật các chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế (IFRS) và việc số hóa quy trình kiểm toán đến phương pháp thu thập bằng chứng đối với công nợ phải trả trong tương lai.

---

Giá trị tham khảo

Tài liệu khóa luận có giá trị tham khảo thiết thực cho các đối tượng:

• Sinh viên chuyên ngành Kế toán, Kiểm toán: Nắm vững phương pháp hệ thống hóa một đề tài khóa luận thực tập tốt nghiệp; hiểu rõ cách thức chuyển hóa các chuẩn mực lý thuyết (VSA, VAS, Thông tư 200) thành quy trình làm việc cụ thể tại một công ty kiểm toán độc lập.
• Trợ lý kiểm toán viên và người mới hành nghề: Tham khảo chi tiết hệ thống ký hiệu, chức năng và trình tự lập các giấy tờ làm việc (GLV) từ nhóm A đến nhóm E theo chương trình kiểm toán mẫu VACPA; nắm bắt kỹ thuật thực hiện các thủ tục cơ bản cốt lõi như thủ tục phân tích [E210], gửi thư xác nhận công nợ [E243], kiểm tra ứng trước tiền hàng [E245] và kiểm tra cắt ngang niên độ để tìm kiếm nợ ẩn lậu.
• Nghiên cứu học thuật tương tự: Phần mô tả chu trình kiểm soát nội bộ đối với hoạt động "Mua hàng, phải trả và trả tiền" (từ đề nghị mua hàng đến thanh toán) là tài liệu mẫu hữu ích cho các đề tài nghiên cứu về thiết kế hoặc đánh giá hệ thống kiểm soát nội bộ doanh nghiệp.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận sử dụng chương trình kiểm toán mẫu nào để phân tích thực trạng tại Công ty TNHH Kiểm toán và Kế toán AAC?

Khóa luận căn cứ vào "Chương trình kiểm toán mẫu áp dụng cho kiểm toán báo cáo tài chính" do Hội Kiểm toán viên Hành nghề Việt Nam (VACPA) ban hành theo Quyết định số 366-2016/QĐ-VACPA ngày 28/12/2016 (có hiệu lực từ ngày 01/01/2017). Đây là khung quy trình chuẩn được AAC áp dụng để thiết kế hệ thống giấy làm việc từ giai đoạn lập kế hoạch đến kết thúc cuộc kiểm toán.

2. Vì sao trong giai đoạn lập kế hoạch tại Tổng Công ty Cổ phần ABC, kiểm toán viên thực hiện giấy làm việc A120 thay vì A110?

Giấy làm việc [A110] được quy định áp dụng đối với việc chấp nhận khách hàng mới (khách hàng kiểm toán năm đầu tiên). Do Tổng Công ty Cổ phần ABC là khách hàng thường niên và đây là năm thứ 16 liên tiếp AAC thực hiện kiểm toán báo cáo tài chính cho đơn vị này, nên kiểm toán viên bỏ qua [A110] và trực tiếp thực hiện giấy làm việc [A120] - "Chấp nhận, duy trì khách hàng cũ và đánh giá rủi ro hợp đồng".

3. Đoàn kiểm toán BCTC tại Tổng Công ty Cổ phần ABC niên độ 2022 có cơ cấu nhân sự như thế nào?

Theo giấy làm việc phân công nhiệm vụ [A250], đoàn kiểm toán tại Tổng Công ty Cổ phần ABC gồm 6 thành viên:

• 01 Thành viên Ban Giám đốc phụ trách tổng thể cuộc kiểm toán;
• 01 Kiểm toán viên phụ trách soát xét kiểm soát chất lượng (KSCL);
• 01 Chủ nhiệm kiểm toán;
• 01 Kiểm toán viên chính (Trưởng nhóm kiểm toán);
• 02 Trợ lý kiểm toán viên (TLKT) phụ trách kiểm tra các phần hành cụ thể.

4. Các thủ tục kiểm tra chi tiết nghiệp vụ chính đối với khoản mục Nợ phải trả người bán được trình bày trong khóa luận gồm những gì?

Khóa luận chỉ rõ hai thủ tục kiểm tra chi tiết nghiệp vụ cốt lõi:

• Kiểm tra việc khóa sổ nghiệp vụ phải trả: Chọn mẫu các nghiệp vụ thanh toán tiền hàng phát sinh sau ngày 31/12/2022 để kiểm tra nghĩa vụ nợ đã thực sự phát sinh và thanh toán đúng kỳ kế toán nhằm bảo đảm cơ sở dẫn liệu Nghĩa vụ.
• Tìm kiếm các khoản nợ phải trả người bán không được ghi chép: Kiểm tra chứng từ thanh toán và hóa đơn chưa thanh toán ở các tuần của kỳ tiếp theo năm 2023, đồng thời đối chiếu phiếu nhập kho, biên bản giao nhận hàng cuối năm 2022 với hóa đơn người bán để bảo đảm cơ sở dẫn liệu Đầy đủ.

5. Khóa luận nêu mức trọng yếu thực hiện (MP) được xác định như thế nào theo chuẩn mực VSA 320?

Theo cơ sở lý thuyết chuẩn mực kiểm toán VSA 320 được trình bày trong khóa luận, mức trọng yếu thực hiện (MP) được xác định căn cứ vào mức trọng yếu tổng thể (PM) và mức độ rủi ro tổng thể của cuộc kiểm toán:

• Nếu rủi ro tổng thể được đánh giá là "Thấp": $\text{MP} = 75% \times \text{PM}$.
• Nếu rủi ro tổng thể được đánh giá là "Cao": $\text{MP} = 50% \times \text{PM}$.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Hoàng Nguyễn Tú Nhi đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về kiểm toán khoản mục Nợ phải trả người bán theo chuẩn mực kiểm toán Việt Nam và Chế độ kế toán doanh nghiệp hiện hành. Nghiên cứu phản ánh trung thực quy trình kiểm toán thực tế tại Công ty TNHH Kiểm toán và Kế toán AAC thông qua hồ sơ kiểm toán niên độ 2022 của Tổng Công ty Cổ phần ABC theo chuẩn mẫu VACPA. Qua việc chỉ ra các ưu điểm trong kiểm soát chất lượng và các điểm cần hoàn thiện trong thủ tục gửi thư xác nhận, khóa luận đã đề xuất các giải pháp khả thi giúp nâng cao hiệu quả công tác kiểm toán tại đơn vị.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận về quy trình kiểm toán khoản mục nợ phải trả người bán trong kiểm toán BCTC Chương 2: Thực trạng quy trình kiểm toán khoản mục nợ phải trả người bán trong kiểm toán BCTC do Công ty TN HH Kiểm toán và Kế toán AAC thực hiện Chương 3: Giải pháp góp phần hoàn thiện quy trình kiểm toán nợ phải trả người bán trong kiểm toán báo cáo tài chính tại Công ty TN HH Kiểm toán và Kế toán AAC. 4 Phần III: Kết luận và kiến nghị PHẦ II: ỘI DU G VÀ KẾT QUẢ GHIÊ CỨU CHƯƠ G 1: CƠ SỞ LÝ LUẬ VỀ KIỂM TOÁ Ợ PHẢI TRẢ GƯỜI BÁ TRO G KIỂM TOÁ BÁO CÁO TÀI CHÍ H 1. Tổng quan về kiểm toán báo cáo tài chính 1. Khái niệm kiểm toán báo cáo tài chính Theo Giáo trình Kiểm toán của Khoa Kế toán - Kiểm toán, Trường Đại học Kinh tế TP Hồ Chí Minh: “Kiểm toán là quá trình thu thập và đánh giá bằng chứng về những thông tin được kiểm tra nhằm xác định và báo cáo về mức độ phù hợp giữa những thông tin đó với các chuNn mực đã được thiết lập.

Quá trình kiểm toán phải được thực hiện bởi các kiểm toán viên đủ năng lực và độc lập.” Trong kiểm toán báo cáo tài chính (BCTC), đối tượng kiểm toán là các báo cáo tài chính, bao gồm: Bảng cân đối kế toán (BCĐKT) (hoặc Báo cáo tình hình tài chính), Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh (hoặc Báo cáo tình hình hoạt động), Báo cáo lưu chuyển tiền tệ và Thuyết minh báo cáo tài chính. Báo cáo tài chính là tài liệu quan trọng trong việc phản ánh tình hình tài chính và hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp. Báo cáo tài chính có thể được kiểm toán bởi các loại hình như: Kiểm toán độc lập, Kiểm toán nội bộ và Kiểm toán nhà nước. Trong quá trình kiểm toán báo cáo tài chính, yêu cầu quan trọng là kiểm toán viên phải có đủ năng lực và độc lập để thực hiện cuộc kiểm toán một cách chính xác và đáng tin cậy.

Điều này giúp đảm bảo chất lượng của quá trình kiểm toán và xây dựng niềm tin từ phía người sử dụng kết quả kiểm toán. Mục tiêu kiểm toán báo cáo tài chính Theo ChuNn mực Kiểm toán (CMKiT) Việt N am số 200 – Mục tiêu tổng thể của kiểm toán viên và doanh nghiệp kiểm toán khi thực hiện kiểm toán theo chuNn mực kiểm toán Việt N am: Khi thực hiện một cuộc kiểm toán báo cáo tài chính thì mục tiêu tổng thể của kiểm toán viên là: - Đạt được sự đảm bảo hợp lý rằng, khi xem xét tổng thể, báo cáo tài chính có chứa sai sót trọng yếu do gian lận hoặc sơ suất hay không, điều này giúp kiểm toán viên đưa ra đánh giá về tính phù hợp của việc lập và trình bày báo cáo tài chính theo các tiêu chuNn áp dụng trên các khía cạnh quan trọng. 5 - Lập báo cáo kiểm toán về báo cáo tài chính và trao đổi thông tin theo quy định ChuNn mực kiểm toán Việt N am, phù hợp với các phát hiện của kiểm toán viên. Mục đích của việc kiểm toán báo cáo tài chính là tăng tính tin cậy của báo cáo tài chính cho người sử dụng kết quả kiểm toán.

Đây là lý do tại sao kiểm toán viên cần phải đưa ra ý kiến về việc liệu báo cáo tài chính và thông tin tài chính có được lập và trình bày một cách trung thực và hợp lý trên mọi phương diện, có phù hợp với các quy định về việc lập và trình bày báo cáo tài chính được áp dụng. guyên tắc cơ bản của kiểm toán báo cáo tài chính Mỗi kiểm toán viên phải đảm bảo các nguyên tắc cơ bản sau: - Tuân thủ pháp luật của N hà nước - Tuân thủ các nguyên tắc đạo đức nghề nghiệp. - Tuân thủ chuNn mực kiểm toán - Có thái độ nghi vấn mang tính nghề nghiệp Tuân thủ pháp luật của N hà nước: Kiểm toán viên (KTV) trong quá trình hành nghề cần phải chấp hành các quy định pháp luật của nhà nước để tránh gặp phải các rủi ro pháp lý, bao gồm trách nhiệm dân sự và hình sự. Tuân thủ nguyên tắc đạo đức nghề nghiệp: Theo thông tư 70/2015/TT-BTC quy định về các nguyên tắc đạo đức áp dụng cho kiểm toán viên: Tính chính trực, tính khách quan, năng lực chuyên môn, tính thận trọng, tính bảo mật và tư cách nghề nghiệp.

Tuân thủ chuNn mực kiểm toán: ChuNn mực kiểm toán gồm quy định về các nguyên tắc, thủ tục cơ bản và cách thực hiện trong quá trình kiểm toán BCTC, yêu cầu kiểm toán phải đảm bảo thực hiện đúng chuNn mực. Có thái độ nghi vấn mang tính nghề nghiệp: Cần nhận thức luôn có các sự kiện không lường trước có thể gây sai sót trong báo cáo tài chính. Do đó, việc lập kế hoạch và tiến hành kiểm toán nhằm giảm thiểu rủi ro kiểm toán đến mức thấp nhất. Khái quát khoản mục nợ phải trả người bán trên Báo cáo tài chính 1.

Khái niệm khoản mục nợ phải trả Theo định nghĩa của ChuNn mực kế toán Việt N am số 01: N ợ phải trả là nghĩa vụ hiện tại của doanh nghiệp phát sinh từ các sự kiện và giao dịch đã qua mà doanh nghiệp phải thanh toán từ các nguồn lực của mình. N ợ phải trả 6 xác định nghĩa vụ hiện tại của doanh nghiệp khi doanh nghiệp nhận về một tài sản, tham gia một cam kết hoặc phát sinh các nghĩa vụ pháp lý. [4(3)] Một số khoản nợ phải trả thường thấy nhất trong các doanh nghiệp (DN ) bao gồm: nợ mà doanh nghiệp phải trả cho người bán hàng hóa, nợ phải trả cho người lao động, cho các bên đối tác liên quan, khoản nợ ngân hàng, nợ thuế,… 1. Đặc điểm của khoản mục nợ phải trả N ợ phải trả được coi là một khoản mục quan trọng trên BCTC và có mối liên hệ với nhiều chỉ tiêu tài chính trong việc đánh giá tổng quan bức tranh tài chính của DN như tỷ số nợ, hệ số thanh toán tạm thời, ….

Bên cạnh đó, khoản mục này còn có mối quan hệ chặt chẽ với chi phí sản xuất kinh doanh và có nhiều ảnh hưởng đến kết quả hoạt động kinh doanh của DN. N ợ phải trả người bán chiếm tỷ trọng lớn trong tổng nợ phải trả. Vì vậy, tài khoản (TK) này ảnh hưởng rất lớn đến cơ cấu vốn của DN , biểu hiện qua khả năng tự tài trợ, tức tỷ lệ vốn chủ sở hữu so với tổng nguồn vốn. Tỷ lệ này càng cao, khả năng huy động vốn của doanh nghiệp càng mạnh và ngược lại, tỷ lệ thấp cho thấy khả năng tự chủ tài chính của doanh nghiệp càng hạn chế.

Khoản mục N ợ phải trả được thể hiện ở phần N guồn vốn trên BCĐKT, bao gồm N ợ ngắn hạn và N ợ dài hạn. Theo đó, nợ ngắn hạn là những khoản nợ phải thanh toán trong vòng 12 tháng (một chu kỳ kinh doanh), bao gồm: nợ phải trả người bán, thương phiếu phải trả, người mua ứng trước tiền, thuế và các khoản phải nộp nhà nước, … N ợ dài hạn là những khoản nợ phải thanh toán trong vòng trên 12 tháng (một chu kỳ kinh doanh), gồm: vay dài hạn, nợ dài hạn phải trả người bán, … 1. Quy trình kế toán liên quan đến khoản mục nợ phải trả người bán a. guyên tắc kế toán Theo Điều 51, Thông tư số 200/2014/TT-BTC quy định về N guyên tắc kế toán của Tài khoản 331 - Phải trả cho người bán, như sau: “Tài khoản này dùng để phản ánh tình hình thanh toán về các khoản nợ phải trả của doanh nghiệp cho người bán vật tư, hàng hóa, người cung cấp dịch vụ, người bán TSCĐ, BĐSĐT, các khoản đầu tư tài chính theo hợp đồng kinh tế đã ký kết.

Tài khoản này cũng được dùng để phản ánh tình hình thanh toán về các khoản nợ phải trả cho người nhận thầu xây lắp chính, phụ. Không phản ánh vào tài khoản này các nghiệp vụ mua trả tiền ngay. 7 N ợ phải trả cho người bán, người cung cấp, người nhận thầu xây lắp cần được hạch toán chi tiết cho từng đối tượng phải trả. Trong chi tiết từng đối tượng phải trả, tài khoản này phản ánh cả số tiền đã ứng trước cho người bán, người cung cấp, người nhận thầu xây lắp nhưng chưa nhận được sản phNm, hàng hoá, dịch vụ, khối lượng xây lắp hoàn thành bàn giao.

Doanh nghiệp phải theo dõi chi tiết các khoản nợ phải trả cho người bán theo từng loại nguyên tệ. Đối với các khoản phải trả bằng ngoại tệ thì thực hiện theo nguyên tắc: - Khi phát sinh các khoản nợ phải trả cho người bán (bên có tài khoản 331) bằng ngoại tệ, kế toán phải quy đổi ra Đồng Việt nam theo tỷ giá giao dịch thực tế tại thời điểm phát sinh (là tỷ giá bán của ngân hàng thương mại nơi thường xuyên có giao dịch). Riêng trường hợp ứng trước cho nhà thầu hoặc người bán, khi đủ điều kiện ghi nhận tài sản hoặc chi phí thì bên Có tài khoản 331 áp dụng tỷ giá ghi sổ thực tế đích danh đối với số tiền đã ứng trước. - Khi thanh toán nợ phải trả cho người bán (bên N ợ tài khoản 331) bằng ngoại tệ, kế toán phải quy đổi ra đồng Việt N am theo tỷ giá ghi sổ thực tế đích danh cho từng đối tượng chủ nợ (Trường hợp chủ nợ có nhiều giao dịch thì tỷ giá thực tế đích danh được xác định trên cơ sở bình quân gia quyền di động các giao dịch của chủ nợ đó).

Riêng trường hợp phát sinh giao dịch ứng trước tiền cho nhà thầu hoặc người bán thì bên N ợ tài khoản 331 áp dụng tỷ giá giao dịch thực tế (là tỷ giá bán của ngân hàng nơi thường xuyên có giao dịch) tại thời điểm ứng trước. - Doanh nghiệp phải đánh giá lại các khoản phải trả cho người bán có gốc ngoại tệ tại tất cả các thời điểm lập Báo cáo tài chính theo quy định của pháp luật. Tỷ giá giao dịch thực tế khi đánh giá lại khoản phải trả cho người bán là tỷ giá bán ngoại tệ của ngân hàng thương mại nơi doanh nghiệp thường xuyên có giao dịch tại thời điểm lập Báo cáo tài chính. Các đơn vị trong tập đoàn được áp dụng chung một tỷ giá do Công ty mẹ quy định (phải đảm bảo sát với tỷ giá giao dịch thực tế) để đánh giá lại các khoản phải trả cho người bán có gốc ngoại tệ phát sinh từ các giao dịch trong nội bộ tập đoàn.