CHƯƠNG 1 ĐẶC ĐIỂM HOẠT CHU TRèNH TIỀN LƯƠNG NHÂN VIÊN TRONG KIỂM TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH DO CÔNG TY KRESTON ACA THỰC HIỆN 1.Khái niệm và ý nghĩa kiểm toán khoản mục tiền lương Trong Quá trình phát triển loài người đã đi qua nhiều nấc thang lịch sử, theo C.Mỏc và Ănghen thì: “Sản xuất vật chất là cơ sở cho sự phát triển của xã hội loài người, để sống con người cần có thức ăn, quần áo , nhà ở, những thứ đó không có sẵn, chúng được sản xuất thông qua lao động của con người. Mọi quá trình sản xuất đều là sự kết hợp của ba yếu tố: Lao động, đối tượng lao động và tư liệu lao động trong đó lao động là yếu tố cơ bản nhất, quyết định nhất. lao động là hoạt động có mục đích, có ý thức của con người nhằm làm thay đổi những vật thể của tự nhiờncho phù hợp với nhu cầu của con người”. Sức lao động là tổng hợp thể lực và trí lực của con người được sử dụng trong quá trình lao động .Mỏc từng nói: “lao động sáng tạo ra giá trị hàng hoá nhưng bản thân nó không phải là hàng hoá và không có giá trị.
Cái mà người ta gọi là “giỏ trị lao động” thực tế là giá trị sức lao động”. Trong nền kinh tế hàng hoá, thù lao lao động được biểu hiện bằng thước đo giá trị gọi là tiền lương. Khỏi niêm: Tiền lương chính là phần thù lao lao động được biểu hiện bằng tiền mà doanh nghiệp trả cho người lao động căn cứ vào thời gian, khối lượng và chất lượng công việc. Về bản chất, tiền lương là biểu hiện bằng tiền của giá cả sức lao động.
Ngoài tiền lương, người lao động còn được hưởng SV: Nguyễn Chí Đức 3 Mã SV: CQ500577 Trường Đại học Kinh tế Quốc dân Khoa Kế toán các khoản trợ cấp thuộc quỹ BHXH, BHYT cũng như các khoản tiền thưởng và các khoản khác theo quy định hiện hành của pháp luật hoặc theo sự thoả thuận của người lao động và chủ lao động. Các khoản trích theo lương: Bảo hiểm xã hội (BHXH): Theo chế độ tài chính hiện hành, Quỹ BHXH được trích lập trên 22% tổng Quỹ lương của doanh nghiệp, trong đó, người sử dụng lao động đóng góp 16% được tính vào chi phí sản xuất kinh doanh, 6% do người lao động trực tiếp đóng góp. Quỹ BHXH được dùng để trợ cấp (đảm bảo thay thế hoặc bù đắp) một phần thu nhập của người lao động bị giảm hoặc mất thu nhập do ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, thất nghiệp, hết tuổi lao động hoặc chết trên cơ sở đóng vào quỹ BHXH. Bảo hiểm y tế (BHYT ): Theo chế độ, doanh nghiệp phải trích lập BHYT bằng 4,5% tổng Quỹ lương (người sử dụng lao động đóng góp 3%, người lao động đóng góp 1,5%).
Quỹ được sử dụng để trợ cấp cho những lao động tham gia đóng góp trong các hoạt động khám, chữa bệnh,… Bảo hiểm thất nghiệp (BHTN):Theo chế độ tài chính hiện hành, các doanh nghiệp (người sử dụng lao động) đóng bằng 1% Quỹ tiền lương, tiền công thỏng đúng bảo hiểm thất nghiệp của những người lao động tham gia bảo hiểm thất nghiệp. Người lao động đóng bằng 1% tiền lương, tiền công tháng đóng bảo hiểm thất nghiệp. Kinh phí công đoàn (KPCĐ): Theo chế độ, kinh phí công đoàn được trích lập 2% trên tổng thu nhập của người lao động và toàn bộ khoản này sẽ được tính vào chi phí của doanh nghiệp. Kiểm toán khoản mục tiền lương sẽ giúp kiểm toán viên phát hiện ta những sai sót trọng yếu nếu có đối với các chỉ tiêu có liên quan.
Đồng thời SV: Nguyễn Chí Đức 4 Mã SV: CQ500577 Trường Đại học Kinh tế Quốc dân Khoa Kế toán cũng phát hiện được những lãng phí hay sai phạm trong quản lý và sử dụng lao động, tiền lương và các khoản trích theo lương đã gây ảnh hưởng đến lợi ích của doanh nghiệp và người lao động, phát hiện viờc khụng tuân thủ đúng quy định của pháp luật hiện hành về quản lý tiền lương, lao động cũng như tính toán không đúng các khoản phải nộp có liên quan đến tiền lương và các khoản thu nhập khác của người lao động, không tuân thủ đúng luật lao động… 1. Mục tiêu kiểm toán khoản mục tiền lương Công việc của kiểm toán viên trong kiểm toán khoản mục tiền lương là nhằm thu thập đầy đủ bằng chứng thích hợp liên quan đến quá trình xử lý các sự kiện, các nghiệp vụ về tiền lương. Qua đó, kiểm toán viên có đầy đủ căn cứ để đưa ra ý kiến nhõn xột về tính trung thực, hợp lý của các chỉ tiêu có liên quan đến BCTC như các khoản phải thanh toán cho công nhân viên, thuế và các khoản phải nộp trích theo lương. Đồng thời làm cơ sở tham chiếu để kờt luận cho các chỉ tiêu khác như chi phí nhân công trực tiếp, chi phí nhân viên phân xưởng, chi phí nhân viên quản lý, nợ phải trả công nhân viờn… Chuẩn mực Kiểm toán Việt Nam số 200, Khoản 11 xác định: “Mục tiêu kiểm toán Báo cáo tài chính là giúp kiểm toán viên và công ty kiểm toán đưa ra ý xác nhận rằng báo cáo tài chính có được lập trên cơ sở chuẩn mực và chế độ kế toán hiện hành hoặc được chấp nhận, có tuân thủ pháp luật liên quan và có phản ánh trung thực và hợp lý tình hình tài chính trờn cỏc khía cạnh trọng yếu hay khụng?”.
Mục tiêu chung đối với chu trình tiền lương và nhân viên là kiểm toán viên phải thu thập các bằng chứng để khẳng định tính trung thực và hợp lý của nghiệp vụ về tiền lương và nhân viên, tất cả cỏc thụng tin tài chính trọng SV: Nguyễn Chí Đức 5 Mã SV: CQ500577 Trường Đại học Kinh tế Quốc dân Khoa Kế toán yếu có liên quan tới chu trình đều được trình bày phù hợp với các nguyên tắc kế toán, chế độ kế toán tài chính. Mục tiêu về sự hiện hữu và có thực: Các nghiệp vụ tiền lương được ghi chép thì thực tế đã xảy ra và các khoản chi phí tiền lương, các khoản tiền lương chưa thanh toán thực tế tồn tại. Mục tiêu trọn vẹn: Mục tiêu về sự trọn vẹn đối với các nghiệp vụ tiền lương hướng tới việc tất cả các nghiệp vụ tiền lương đã xảy ra đều được ghi chép một cách đầy đủ. Trong trường hợp ngược lại, chi phí tiền lương và các khoản phải thanh toán cũng như các tài sản liên quan sẽ bị trình bày không đúng với thực tế.
Mục tiêu đo lường và đánh giá: Mục tiêu đo lường và tớnh giỏ với các nghiệp vụ tiền lương và các số dư có liên quan nhằm đạt được mục tiêu các giá trị đã ghi chép về các nghiệp vụ tiền lương là hợp lệ và đỳng. Cỏc giá trị đó có thể được phản ánh không đúng đắn do nhiều lý do khác nhau. Tất cả các sai phạm về sự đo lường tính toán trong các nghiệp vụ tiền lương đều dẫn tới làm tăng hay giảm so với thực tế số chi phí tiền lương và số tiền lương phải thanh toán cũng như các tài sản có liên quan khác. Mục tiêu đo lường và phân loại đối với các nghiệp vụ tiền lương còn có ý nghĩa quan trọng trong việc lập các bản báo cáo các khoản thuế phải nộp và các khoản phải nộp khác có liên quan đến tiền lương.
Để đánh giá rủi ro về sai phạm trong việc tính toán các khoản thuế va các khoản phải nộp liên quan tới tiền lương thỡ cỏc tổ chức thường phân công một nhân viên thực hiện rà soát một cách độc lập về vấn đề tính toán và lập báo cáo. Mục tiêu phân loại và trình bày: Là việc các khoản chi phí về lương và các khoản thanh toán cho CNV phải được trình bày vào các tài khoản thích hợp. Việc phản ánh sai các tài khoản trong chi phí lương như chi phí NCTT, SV: Nguyễn Chí Đức 6 Mã SV: CQ500577 Trường Đại học Kinh tế Quốc dân Khoa Kế toán CPSXC, CPBH, CPQLDN sẽ ảnh hưởng đến giá trị HTK cũng như các tài sản khác có liên quan.3 Những rủi ro thường gặp trong kiểm toán khoản mục tiền lương Trong quá trình kiểm toán khoản mục tiền lương, kiểm toán viên cần lưu ý những sai phạm sau trong việc quản lý, hạch toán, tính toán tiền lương của doanh nghiệp: Chưa có kế hoạch về tiền lương mà chỉ có kế hoạch trả lương cho công nhân viên; chưa xây dựng quy chế trả lương có sự phê duyệt của người có thẩm quền; cách thức tính lương, trả lương không nhất quán. Xác định quỹ lương chưa có cơ sở, Quỹ lương đặt ra không phù hợp với mức độ hoàn thành kế hoạch lợi nhuận dẫn đến hạch toán vào chi phí cao hơn hoặc thấp hơn so với thực tế; chi quá Quỹ lương được hưởng; sử dụng Quỹ lương chưa đúng mục đích.
Quyết toán lương chưa kịp thời, thanh toán lương cho cán bộ công nhân viên chậm, thanh toán lương khống, hạch toán tiền lương và các khoản trích theo lương không đúng kỳ. Số phát sinh trên số kế toán không trùng khớp với số liệu trên sổ lương của người lao động. Hạch toán toàn bộ chi phí BHXH, BHYT, BHTN và KPCĐ vào TK 622 mà không phân bổ cho các bộ phận khác như: bán hàng, quản lý doanh nghiệp, quản lý phân xưởng. Bảng chấm công và Bảng thanh toán lương chưa có đầy đủ chữ ký cần thiết của người nhận, kế toán trưởng, người nhận hộ.
SV: Nguyễn Chí Đức 7 Mã SV: CQ500577 Trường Đại học Kinh tế Quốc dân Khoa Kế toán 1. Quy trình kiểm toán khoản mục tiền lương trong kiểm toán Báo cáo tài chính tại công ty kiểm toán Kreston ACA Việt Nam Khi thực hiện một cuộc kiểm toán, Công ty TNHH Kiểm toán Kreston ACA đều xây dựng một chiến lược kiểm toán riêng. Trong đó bao gồm chiến lược kiểm toán cho từng từng phần hành, từng chu trình cụ thể. Đối với chu trình tiền lương và nhân viên, Công ty có hai chiến lược kiểm toán cụ thể.
Đối với khách hàng có quy mô nhỏ, số lượng nhân viên không nhiều, các kiểm toán viên sẽ bỏ qua thử nghiệm kiểm soát mà thực hiện luôn, nhưng quy mô mẫu chọn để kiểm tra là có thể là 100% tổng thể. Đối với khách hàng có quy mô lớn, số lượng nhân viên nhiều, các kiểm toán viên sẽ tìm hiểu về hệ thống KSNB của công ty khách hàng trước. Nếu các thông tin ban đầu cho thấy thiết kế của hệ thống KSNB là hiệu quả thì kiểm toán viên sẽ tiến hành thử nghiệm kiểm soát để khẳng định tính tồn tại và hiệu lực của hệ thống này.