Báo cáo đồ án: Tìm hiểu công nghệ sản xuất mứt dứa - SV. Nguyễn Thị Cẩm Nguyên

Tổng hợp quy trình công nghệ sản xuất mứt dứa chi tiết. Báo cáo phân tích đầy đủ các bước từ chọn nguyên liệu, chế biến đến kiểm tra chất lượng.

Người đăng

Ẩn danh

Thể loại

Báo cáo đồ án học phần

2017

68
11
0

Phí lưu trữ

30 Point

Tóm tắt

I. Khám phá tổng quan quy trình sản xuất mứt dứa công nghiệp

Mứt dứa là sản phẩm chế biến sâu từ quả dứa tươi, một trong những loại cây ăn quả nhiệt đới hàng đầu. Quy trình sản xuất mứt dứa công nghiệp là một chuỗi các công đoạn phức tạp, đòi hỏi sự kiểm soát chặt chẽ về kỹ thuật và công nghệ để tạo ra sản phẩm cuối cùng đạt chỉ tiêu chất lượng cao. Sản phẩm mứt dứa, đặc biệt là dạng jam (mứt nhuyễn), rất được ưa chuộng trên thị trường quốc tế, đặc biệt là tại Bắc Mỹ, Châu Âu và Nhật Bản, nhờ hương vị thơm ngon đặc trưng và giá trị dinh dưỡng [1]. Dứa, nguyên liệu chính, chứa hàm lượng đường, vitamin C, khoáng chất và đặc biệt là enzyme Bromelin, một loại men thủy phân protein có nhiều lợi ích cho tiêu hóa. Việc phát triển công nghệ chế biến mứt dứa không chỉ góp phần đa dạng hóa sản phẩm thực phẩm mà còn nâng cao giá trị kinh tế cho nông sản Việt Nam. Một quy trình chuẩn bắt đầu từ việc lựa chọn nguyên liệu, qua các bước xử lý cơ học, xử lý nhiệt và kết thúc bằng việc đóng gói, bảo quản. Mục tiêu chính của quy trình là biến đổi quả dứa tươi thành dạng purée, sau đó cô đặc với đường và các phụ gia khác như pectinacid citric để tạo thành một khối gel đồng nhất, sánh mịn, có màu vàng tươi tự nhiên và vị chua ngọt hài hòa. Theo TCVN 10393-2014, sản phẩm mứt jam dứa phải có độ sánh phù hợp, hương vị đặc trưng, không có khuyết tật và đạt các chỉ tiêu vi sinh, hóa lý nghiêm ngặt. Việc tìm hiểu và tối ưu hóa quy trình sản xuất mứt dứa là yếu tố then chốt để đảm bảo chất lượng, an toàn vệ sinh thực phẩm và khả năng cạnh tranh của sản phẩm trên thị trường.

1.1. Giới thiệu về sản phẩm mứt dứa Jam và tiềm năng

Mứt dứa dạng jam là sản phẩm được chế biến từ purée quả dứa tươi, gia nhiệt với nồng độ đường cao để tạo thành một hỗn hợp sệt, đồng nhất. Sản phẩm cuối cùng có vị chua ngọt cân bằng, màu vàng tươi tự nhiên và hương thơm đặc trưng của dứa. Mứt dứa không chỉ là một món ăn kèm phổ biến (phết lên bánh mì) mà còn cung cấp năng lượng, chất xơ và vitamin C. Trong 100g mứt dứa cung cấp khoảng 250-300 Kcal. Theo báo cáo phân tích thị trường “Global Trends – Pineapple Jam Market Research Report 2016”, thị trường mứt dứa toàn cầu rất rộng lớn và tiềm năng, đặc biệt tại các khu vực phát triển [1]. Việt Nam, với lợi thế là một nước nhiệt đới có nguồn nguyên liệu dứa dồi dào và chất lượng cao, có cơ hội lớn để phát triển và xuất khẩu sản phẩm này. Việc đầu tư vào công nghệ sản xuất mứt dứa hiện đại giúp nâng cao giá trị quả dứa, giải quyết vấn đề mùa vụ và tạo ra sản phẩm có giá trị gia tăng cao.

1.2. Phân loại và các chỉ tiêu chất lượng của mứt dứa

Mứt quả nói chung được phân thành nhiều loại như mứt đông, mứt nhuyễn (jam), mứt miếng đông, mứt rim và mứt khô. Mứt dứa trong quy trình này thuộc dạng mứt nhuyễn (jam). Chỉ tiêu chất lượng của sản phẩm mứt dứa được quy định nghiêm ngặt theo các tiêu chuẩn quốc gia và quốc tế, điển hình là TCVN 10393-2014. Về cảm quan, sản phẩm phải có màu sắc đồng nhất, mùi thơm tự nhiên của dứa nấu với đường, trạng thái đặc, không bị lỏng hay vữa. Về hóa lý, hàm lượng chất khô phải đạt khoảng 65°Bx và độ pH dao động từ 3,2 đến 3,5. Về vi sinh, các chỉ tiêu như tổng số vi khuẩn hiếu khí, Coliforms, E. coli, nấm men, nấm mốc phải nằm trong giới hạn cho phép (Bảng 2.1). Các giới hạn về kim loại nặng như Asen (As), Chì (Pb), Thiếc (Sn) cũng được kiểm soát chặt chẽ để đảm bảo an toàn cho người tiêu dùng [4].

II. Thách thức trong việc lựa chọn và xử lý nguyên liệu dứa

Chất lượng của nguyên liệu dứa đầu vào là yếu tố quyết định đến sự thành công của toàn bộ quy trình sản xuất mứt dứa. Thách thức lớn nhất nằm ở việc lựa chọn được những quả dứa đạt độ chín kỹ thuật tối ưu. Nếu dứa chưa đủ chín, sản phẩm sẽ có màu nhạt, ít thơm và tốn nhiều đường hơn. Ngược lại, dứa quá chín dễ bị dập nát, lên men và ảnh hưởng xấu đến hương vị và màu sắc của mứt. Theo tài liệu nghiên cứu, dứa Queen nên được thu hoạch khi đã mở 3 hàng mắt đến chín 2/3 trái, trong khi dứa Cayenne là khi mở 3 hàng mắt đến chín 1/3 trái [7]. Bên cạnh độ chín, các tiêu chuẩn khác như hình dạng, kích thước, tình trạng sâu bệnh, dập nát cũng cần được kiểm soát. Một thách thức khác là thành phần hóa học của dứa biến động tùy theo giống, điều kiện canh tác và mùa vụ. Hàm lượng đường (8-19%), acid (0,3-0,8%, chủ yếu là acid citric) và nước (72-88%) ảnh hưởng trực tiếp đến công thức phối trộn và quá trình cô đặc [8]. Việc xử lý sơ bộ như gọt vỏ, bỏ lõi, mắt dứa cũng gây ra tổn thất nguyên liệu đáng kể, theo tính toán có thể lên đến 40% (Bảng 4.4). Quá trình này nếu không được thực hiện nhanh chóng sẽ dẫn đến các phản ứng oxy hóa làm thâm bề mặt dứa, tạo điều kiện cho vi sinh vật phát triển. Do đó, việc xây dựng tiêu chuẩn nguyên liệu đầu vào và tối ưu hóa khâu xử lý sơ bộ là cực kỳ quan trọng trong công nghệ sản xuất mứt dứa.

2.1. Yêu cầu kỹ thuật đối với nguyên liệu dứa tươi

Nguyên liệu dứa sử dụng để sản xuất jam phải đạt độ chín kỹ thuật. Các giống dứa phổ biến như Queen, Cayenne, và Spanish đều có thể sử dụng. Giống dứa Queen được ưa chuộng vì cho thịt quả vàng đậm, giòn, thơm và ngọt, được xem là có chất lượng cao nhất cho chế biến [6]. Yêu cầu kỹ thuật theo TCVN 1871-1988 bao gồm: quả phải tươi tốt, không dập nát, thối hỏng; thịt quả chắc, không khô xốp hay thâm lõi; mùi vị đặc trưng, không có vị lạ. Độ khô (đo bằng khúc xạ kế) không nhỏ hơn 9.0% và hàm lượng acid (tính theo acid citric) không nhỏ hơn 0.4%. Việc tuân thủ các yêu cầu này đảm bảo purée dứa có chất lượng tốt nhất cho các công đoạn sau.

2.2. Các loại phụ gia quan trọng Pectin đường và acid

Bên cạnh dứa, các phụ gia đóng vai trò không thể thiếu. Đường (saccharose) không chỉ tạo vị ngọt mà còn là chất bảo quản nhờ tạo ra áp suất thẩm thấu cao, ức chế vi sinh vật. Pectin là chất tạo đông quan trọng, hình thành cấu trúc gel cho sản phẩm. Cơ chế tạo gel của pectin phụ thuộc vào hàm lượng đường (trên 50%) và độ pH (3.0-3.5) [9]. Acid citric được bổ sung để điều chỉnh pH về mức tối ưu cho pectin tạo gel, đồng thời tạo đường nghịch đảo, tăng vị ngọt và chống oxy hóa. Ngoài ra, chất bảo quản như natri benzoate có thể được sử dụng với nồng độ cho phép (khoảng 0,1%) để kéo dài thời gian sử dụng sản phẩm. Việc lựa chọn và sử dụng đúng liều lượng các phụ gia này ảnh hưởng trực tiếp đến cấu trúc, hương vị và độ ổn định của mứt dứa thành phẩm.

III. Hướng dẫn quy trình sản xuất mứt dứa công nghiệp 8 bước

Một quy trình sản xuất mứt dứa công nghiệp hiệu quả được chuẩn hóa qua nhiều công đoạn liên tiếp, từ khâu nguyên liệu thô đến thành phẩm. Quy trình này đảm bảo sản phẩm đạt chất lượng đồng đều và an toàn vệ sinh thực phẩm. Bước đầu tiên là phân loại và lựa chọn nguyên liệu dứa để loại bỏ những quả không đủ tiêu chuẩn. Tiếp theo, dứa được đưa qua hệ thống rửa ngâm và rửa xối để loại bỏ tạp chất. Công đoạn cắt gọt, đột lõi và sửa mắt là bước quan trọng nhằm loại bỏ các phần không ăn được, tuy nhiên đây cũng là khâu gây tổn thất lớn nhất. Sau khi xử lý sơ bộ, dứa được đưa vào máy nghiền xé để phá vỡ cấu trúc tế bào, chuẩn bị cho quá trình chà. Máy chà với lưới rây kích thước 1-1,5mm sẽ tách purée dứa mịn ra khỏi phần bã xơ. Purée dứa sau đó được phối trộn với đường, dung dịch acid citric, và các phụ gia khác theo một công thức tính toán sẵn. Hỗn hợp này được chuyển đến thiết bị cô đặc chân không để loại bỏ hơi nước, nâng nồng độ chất khô lên đến 65°Bx. Sau khi cô đặc, pectin được thêm vào và hỗn hợp được rót nóng vào lọ thủy tinh đã qua xử lý. Cuối cùng, sản phẩm được thanh trùng ở 90°C để tiêu diệt vi sinh vật, sau đó làm nguội, dán nhãn và bảo ôn để cấu trúc gel ổn định. Mỗi công đoạn trong công nghệ sản xuất mứt dứa đều cần được kiểm soát thông số kỹ thuật chặt chẽ.

3.1. Giai đoạn 1 Xử lý sơ bộ và tạo purée dứa

Giai đoạn này bao gồm các bước từ phân loại đến chà. Dứa sau khi được lựa chọn kỹ lưỡng sẽ được rửa sạch bằng thiết bị ngâm rửa xối tưới. Sau đó, máy tự động sẽ tiến hành gọt vỏ, cắt hai đầu và đột lõi. Công nhân sẽ sửa lại các mắt còn sót bằng tay. Phần thịt dứa đạt yêu cầu được đưa vào máy nghiền xé. Quá trình này phá vỡ tế bào, giải phóng dịch quả và enzyme, làm tăng hiệu suất cho công đoạn chà. Tiếp theo, máy chà cánh đập sẽ ép mạnh thịt dứa qua lưới rây (1-1,5mm) để tạo thành purée dứa mịn, đồng nhất và loại bỏ hoàn toàn phần xơ bã. Giai đoạn này cần thực hiện nhanh để hạn chế các biến đổi hóa sinh và vi sinh vật có thể làm hỏng bán thành phẩm.

3.2. Giai đoạn 2 Phối trộn và cô đặc hỗn hợp mứt dứa

Purée dứa được bơm vào thiết bị phối trộn, nơi nó được gia nhiệt và kết hợp với các thành phần khác. Theo công thức tính toán, đường RE, dung dịch acid citric 30%, và dung dịch natri benzoate 30% được thêm vào và khuấy đều trong 15-30 phút để tạo thành một hỗn hợp đồng nhất. Hỗn hợp sau đó được chuyển sang thiết bị cô đặc chân không vỏ áo. Quá trình cô đặc diễn ra ở nhiệt độ 60-80°C và áp suất chân không Pck=0,7 atm để tránh làm sẫm màu sản phẩm và biến đổi hương vị. Quá trình kết thúc khi nồng độ chất khô đạt 65°Bx. Dung dịch pectin (đã ngâm với nước nóng theo tỉ lệ 1:19) được bơm vào cuối quá trình cô đặc và khuấy đều để chuẩn bị cho việc tạo gel.

3.3. Giai đoạn 3 Rót nóng thanh trùng và hoàn thiện

Sau khi phối trộn với pectin, hỗn hợp mứt nóng được rót ngay vào các lọ thủy tinh đã được vệ sinh và sấy khô. Quá trình rót nóng ở nhiệt độ 80-85°C giúp bài khí và hạn chế nhiễm vi sinh vật. Lọ được đóng nắp ngay lập tức và chuyển qua thiết bị thanh trùng dạng hầm (tunnel). Chế độ thanh trùng thường là 10-15-10 (10 phút gia nhiệt, 15 phút giữ nhiệt ở 90°C, 10 phút làm nguội). Quá trình này tiêu diệt các vi sinh vật còn sót lại, đảm bảo an toàn và kéo dài thời gian bảo quản. Sau thanh trùng, sản phẩm được làm khô, dán nhãn và đưa vào kho bảo ôn ở nhiệt độ 18-20°C trong 24-48 giờ. Giai đoạn bảo ôn rất quan trọng để cấu trúc gel của mứt được hình thành và ổn định hoàn toàn.

IV. Phân tích cân bằng vật chất trong quy trình sản xuất mứt dứa

Tính toán cân bằng vật chất là một công cụ thiết yếu trong việc quản lý và tối ưu hóa quy trình sản xuất mứt dứa. Nó cho phép ước tính lượng nguyên liệu cần thiết, xác định tỷ lệ tổn thất ở từng công đoạn và tính toán hiệu suất của toàn bộ dây chuyền. Dựa trên phân tích từ tài liệu gốc, với 1000 kg nguyên liệu dứa đầu vào, quy trình sẽ trải qua nhiều giai đoạn với các mức tổn thất khác nhau. Ví dụ, công đoạn phân loại, lựa chọn gây tổn thất khoảng 1%, quá trình rửa là 0,5%. Tổn thất lớn nhất xảy ra ở công đoạn cắt gọt, lên tới 40%, nghĩa là từ 985,05 kg dứa sau khi rửa chỉ còn lại 591,03 kg thịt dứa để chế biến. Các công đoạn tiếp theo như nghiền xé (0,5%), chà (4%), phối trộn (0,5%), và cô đặc (5%) cũng góp phần làm giảm khối lượng bán thành phẩm. Bằng cách áp dụng các công thức phối trộn (ví dụ: tỉ lệ purée dứa : đường là 1:1), có thể tính toán chính xác lượng đường, acid citric, pectin và các phụ gia khác cần sử dụng. Ví dụ, với 564,55 kg purée dứa, cần 564,55 kg đường RE và 3,39 kg bột acid citric. Từ 1000 kg dứa ban đầu, sau khi đi qua tất cả các công đoạn, khối lượng sản phẩm mứt dứa cuối cùng thu được là khoảng 1034,76 kg (Bảng 4.5), tương đương với khoảng 2293 lọ 450g. Phân tích cân bằng vật chất giúp doanh nghiệp kiểm soát chi phí sản xuất và lập kế hoạch nguyên liệu một cách hiệu quả.

4.1. Công thức phối trộn và ước tính nguyên liệu phụ

Công thức phối trộn là trái tim của công nghệ sản xuất mứt dứa, quyết định hương vị và cấu trúc sản phẩm. Một công thức tham khảo được đưa ra với tỉ lệ: Purée dứa : Đường RE : Acid citric : Natri benzoate : Pectin là 1:1:0,006:0,0012:0,01. Dựa trên khối lượng purée dứa thu được sau công đoạn chà (564,55 kg từ 1 tấn dứa), lượng nguyên liệu phụ cần thiết được tính toán cụ thể. Cụ thể, cần 564,55 kg đường RE, 3,39 kg bột acid citric, 0,68 kg bột natri benzoate và 5,76 kg bột pectin. Các chất phụ gia này thường được hòa tan trước khi đưa vào phối trộn để đảm bảo phân tán đồng đều, ví dụ acid citric được pha thành dung dịch 30%.

4.2. Phân tích tỷ lệ tổn thất qua các công đoạn chính

Tổn thất trong sản xuất là không thể tránh khỏi và cần được kiểm soát. Bảng 4.4 cho thấy tỷ lệ tổn thất chi tiết: phân loại (1%), rửa (0,5%), cắt gọt (40%), nghiền xé (0,5%), chà (4%), phối trộn (0,5%), cô đặc (5%), rót nóng (0,2%), thanh trùng (0,5%), và bảo ôn (0,1%). Công đoạn cắt gọt có tỷ lệ tổn thất cao nhất do loại bỏ vỏ, lõi, mắt. Công đoạn cô đặc cũng gây tổn thất đáng kể do sản phẩm dính vào thành thiết bị và bay hơi. Việc theo dõi và phân tích các số liệu này giúp nhà sản xuất xác định các điểm yếu trong dây chuyền và đưa ra các biện pháp cải tiến để nâng cao hiệu suất thu hồi sản phẩm.

V. Vai trò của thiết bị trong dây chuyền sản xuất mứt dứa

Hệ thống thiết bị hiện đại đóng vai trò xương sống, quyết định đến năng suất, chất lượng và tính đồng nhất của sản phẩm trong quy trình sản xuất mứt dứa. Mỗi thiết bị được thiết kế chuyên biệt cho một công đoạn cụ thể, từ xử lý sơ bộ đến hoàn thiện sản phẩm. Dây chuyền bắt đầu với băng tải và máy phân loại bằng rulo, giúp tự động hóa việc lựa chọn dứa theo kích thước. Thiết bị ngâm rửa xối tưới đảm bảo nguyên liệu sạch tạp chất và vi sinh vật bề mặt. Máy đột lõi, gọt vỏ tự động giúp tăng năng suất và giảm lao động thủ công. Sau đó, thiết bị nghiền xéthiết bị chà cánh đập là hai máy móc quan trọng để tạo ra purée dứa đạt độ mịn yêu cầu. Trái tim của dây chuyền là thiết bị phối trộn có cánh khuấy và thiết bị cô đặc chân không vỏ áo. Thiết bị cô đặc chân không cho phép bay hơi nước ở nhiệt độ thấp, giúp giữ được màu sắc và hương vị tự nhiên của dứa. Sau cô đặc, hệ thống rót nóng và đóng nắp tự động đảm bảo vệ sinh và độ chính xác. Cuối cùng, thiết bị thanh trùng dạng hầm (tunnel) thực hiện quá trình gia nhiệt và làm nguội liên tục, tiêu diệt vi sinh vật gây hại. Việc lựa chọn và vận hành đúng các thiết bị này là yếu tố then chốt để triển khai thành công công nghệ sản xuất mứt dứa quy mô công nghiệp.

5.1. Các thiết bị chính trong khâu xử lý và chế biến

Các thiết bị chủ chốt trong giai đoạn đầu của quy trình bao gồm: máy phân loại, máy rửa, máy gọt vỏ và đột lõi, máy nghiền xé, và máy chà. Máy phân loại dứa hoạt động dựa trên nguyên lý các rulo quay ngược chiều, cho phép quả có kích thước phù hợp đi tiếp và loại bỏ quả nhỏ. Thiết bị nghiền xé có nhiệm vụ cắt nhỏ quả, phá vỡ cấu trúc tế bào. Thiết bị chà sử dụng cánh đập quay với tốc độ cao, ép nguyên liệu qua một lưới lọc để tách phần purée mịn khỏi bã xơ. Việc lựa chọn vật liệu chế tạo (thường là thép không gỉ) và thiết kế của các máy này rất quan trọng để đảm bảo vệ sinh và hiệu suất.

5.2. Hệ thống thiết bị cô đặc rót nóng và thanh trùng

Đây là các thiết bị công nghệ cao, quyết định đến chất lượng bảo quản của sản phẩm. Thiết bị cô đặc chân không vỏ áo là thiết bị quan trọng nhất. Nó bao gồm một nồi hai vỏ, hệ thống tạo chân không và bộ phận ngưng tụ. Hơi nóng được cấp vào lớp vỏ áo để gia nhiệt gián tiếp cho sản phẩm, trong khi hệ thống chân không làm giảm áp suất, giúp nước bay hơi ở nhiệt độ thấp (60-80°C). Sau đó, máy rót nóng tự động sẽ chiết sản phẩm vào lọ và máy đóng nắp sẽ ghép mí kín. Thiết bị thanh trùng dạng tunnel cho phép sản phẩm di chuyển trên băng tải qua các vùng nhiệt độ khác nhau (gia nhiệt, giữ nhiệt, làm nguội) một cách liên tục, đảm bảo hiệu quả diệt khuẩn đồng đều cho cả lô sản phẩm.

VI. Phương pháp kiểm soát chất lượng và khắc phục sự cố mứt dứa

Kiểm soát chất lượng là hoạt động không thể thiếu trong suốt quy trình sản xuất mứt dứa, đảm bảo sản phẩm cuối cùng đáp ứng các tiêu chuẩn đã đề ra. Quá trình này bao gồm việc kiểm tra từ nguyên liệu đầu vào, bán thành phẩm qua từng công đoạn cho đến thành phẩm cuối cùng. Các phương pháp kiểm tra chất lượng sản phẩm mứt dứa thường dựa trên các tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN). Ví dụ, việc xác định hàm lượng chất rắn hòa tan (độ Brix) được thực hiện bằng khúc xạ kế theo TCVN 7771:2007. Hàm lượng acid tổng số được xác định theo TCVN 4589-1988, và hàm lượng đường tổng số theo TCVN 4594-1988. Bên cạnh các chỉ tiêu hóa lý, việc kiểm tra cảm quan (màu sắc, mùi vị, trạng thái) và vi sinh cũng rất quan trọng. Tuy nhiên, trong quá trình sản xuất vẫn có thể xảy ra một số sự cố. Một trong những vấn đề phổ biến là hiện tượng lại đường (kết tinh đường saccharose), thường xảy ra do lượng đường nghịch đảo không đủ, làm mứt có sạn đường. Để khắc phục, cần điều chỉnh lượng acid citric và thời gian đun nấu hợp lý để quá trình nghịch đảo đường diễn ra đủ. Một sự cố khác là sản phẩm bị vẩn đục, có thể do chất lượng pectin kém hoặc quá trình chà không hiệu quả, còn sót lại các phần tử xơ nhỏ. Việc hiểu rõ nguyên nhân và có biện pháp khắc phục kịp thời là chìa khóa để duy trì chất lượng ổn định trong công nghệ sản xuất mứt dứa.

6.1. Các phương pháp kiểm tra chất lượng thành phẩm

Để đảm bảo sản phẩm đạt chỉ tiêu chất lượng, cần thực hiện các phép đo lường và phân tích cụ thể. Việc xác định độ Brix bằng khúc xạ kế là phương pháp nhanh và phổ biến để kiểm tra nồng độ chất khô hòa tan. Xác định hàm lượng acid tổng số bằng phương pháp chuẩn độ giúp kiểm soát độ chua và khả năng tạo gel của sản phẩm. Phân tích hàm lượng đường tổng giúp đánh giá giá trị dinh dưỡng và độ ngọt. Ngoài ra, các phân tích vi sinh (tổng khuẩn hiếu khí, nấm men, mốc) được thực hiện để đảm bảo sản phẩm an toàn và có thời hạn sử dụng như công bố. Các kết quả này phải được so sánh với tiêu chuẩn cơ sở và các quy định của pháp luật.

6.2. Sự cố thường gặp và biện pháp khắc phục hiệu quả

Hai sự cố phổ biến nhất trong sản xuất mứt là lại đường và vẩn đục. Hiện tượng lại đường xảy ra khi đường saccharose kết tinh trở lại, tạo cảm giác sạn khi ăn. Nguyên nhân là do pH quá cao hoặc thời gian gia nhiệt ngắn, không đủ để thủy phân saccharose thành glucose và fructose. Biện pháp khắc phục là bổ sung đủ acid citric để hạ pH xuống mức 3.0-3.5 và đảm bảo thời gian nấu đủ dài. Hiện tượng sản phẩm bị vẩn đục hoặc tách lớp có thể do pectin bị phân hủy (do pH quá thấp hoặc nhiệt độ quá cao), hoặc do quá trình chà chưa kỹ. Cần kiểm soát chặt chẽ các thông số của quá trình cô đặc và đảm bảo hiệu quả của thiết bị chà để sản phẩm có trạng thái trong và đồng nhất.

04/10/2025

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Nước ta là nước nhiệt đới với nhiều trái cây chủ đạo được trồng cho năng suất lớn và đem lại thu nhập cho quốc gia thông qua xuất khẩu như chuối, cam, bưởi, dứa… Trong đó, dứa là loại trái cây được trồng khá dễ dàng và là một trong những sản phẩm được xuất khẩu khá nhiều, đặc biệt được ưa chuộng ở các nước công nghiệp phát triển. Dứa được trồng dễ dàng ở nhiều nơi khắp đất nước ta, diện tích trồng dứa ở một số tỉnh như sau: Kiên Giang (12006 ha), Minh Hải (4704 ha), Tiền Giang (3889 ha), Long An (381 ha), Bình Định (597 ha), Khánh Hoà (260 ha), Nghệ Tĩnh (654 ha)… Trong đó, miền Nam có diện tích trồng lớn nhất (chiếm 75,43%), miền Bắc chiếm khoảng 24,56% diện tích trồng dứa cả nước. Giá trị kinh tế của cây dứa khá cao: - Giá trị sử dụng: Quả dứa có giá trị dinh dưỡng cao, cung cấp calo khá lớn, có đủ các loại vitamin ngoại trừ vitamin D, giàu khoáng, nhất là Kali, enzyme Bromelin giúp tiêu hoá tốt protein nên người ta hay trộn dứa với các món ăn khai vị hoặc dùng làm mềm thịt trong y học, dứa được chỉ dẫn làm thuốc trong các trường hợp thiếu máu, thiếu khoáng chất. Nó giúp sự sinh trưởng và dưỡng sức, dùng khi ăn uống không tiêu, khi bị ngộ độc, bị xơ cứng động mạch, viêm khớp, thống phong, sỏi than và trị chứng béo phì.

- Giá trị xuất khẩu và thu ngoại tệ: Hiện nay, dứa và các sản phẩm chế biến từ dứa đứng ở vị trí hàng đầu trong rau quả xuất khẩu ở các tỉnh phía Nam và nó ngày càng được ưa chuộng ở nhiều nước trên thế giới. - Đầu tư và thu nhập: Dứa là một loại trái cây rất mau thu hoạch, từ khi trồng đến lúc hái trái trung bình khoảng 12 – 14 tháng, đồng thời cho thu hoạch lớn. Theo các số liệu thống kê từ các các nước trồng dứa phát triển trên thế giới cho biết với năng suất khoảng 80 tấn/ha. Nếu chỉ đóng hộp để bán thì lợi nhuận trung bình hàng năm trên một hecta là 10.

1 - Mở rộng diện tích và phát triển sản xuất: Dứa là cây rất dễ trồng, có thể trồng được trên nhiều loại đất, kể cả các vùng đất đồi dốc, sỏi đá lẫn các vùng đất thấp, nhiễm phèn, có độ pH = 3 – 3,5 có nhiều độc chất mà nhiều loại cây khác không sống được. Vì vậy có thể mở rộng và phát triển diện tích trồng dứa rất dễ dàng trên các vùng đất chua xấu, nhất là các loại đất phèn, hoang hoá. Dứa cũng được sử dụng làm nguồn nguyên liệu để chế biến các loại thực phẩm quen thuộc với người tiêu dùng như: nước dứa ép, dứa ngâm đường, dứa sấy, mứt dứa, dứa lạnh đông… Thực phẩm từ dứa cũng đem lại nhiều vitamin cần thiết cho cơ thể như vitamin C, vitamin nhóm B như B1, B2, B3,… Vitamin E và một số khoáng đa lượng (như K, Ca…), vi lượng (như Fe, Cu, Zn…). Hương vị của dứa cũng thơm ngon phù hợp với khẩu vị của nhiều người.

- Theo như bài báo phân tích thị trường mứt dứa: “Global Trends – Pineapple Jam Market Research Report 2016” của tác giả Hector Costello [1], mứt dứa rất được thế giới ưa chuộng, thị trường rất rộng lớn. Nhất là các thị trường Bắc Mỹ, Châu Âu, Trung Quốc, Nhật Bản, Đông Nam Á và Ấn Độ đây là những thị trường tìm năng để phát triển mứt dứa. Với cơ hội lớn như thế thì Việt Nam ta không thể nào đứng ngoài cuộc chơi của thị trường được. Chính vì vậy, em quyết định “Tìm hiểu quy trình sản xuất mứt dứa”.2 Mục tiêu đề tài Thông qua đề tài “Tìm hiểu mứt dứa” em sẽ trình bày những nội dung sau:  Tìm hiểu quy trình sản xuất mứt dứa và lựa chọn thiết bị phù hợp.

 Tính toán cân bằng vật chất cho quy trình sản xuất mứt dứa.  Các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm và các sự cố trong quá trình sản xuất.3 Ý nghĩa đề tài Ngày nay, với cuộc sống công nghiệp hiện đại, chất lượng cuộc sống ngày càng được nâng cao, nhu cầu của mỗi người cũng được mở rộng và mong muốn được đáp ứng đầy đủ đặc biệt là về thực phẩm, trong đó nhu cầu về rau quả là vô cùng cần thiết. Các sản phẩm 2 này ngày càng trở nên quan trọng hơn và không thể thiếu trong cuộc sống hàng ngày của mỗi người. Các sản phẩm được chế biến từ rau quả tươi vô cùng tốt cho sức khỏe của con người, chúng vừa cung cấp chất khoáng, các vitamin cùng với một hàm lượng chất dinh dưỡng lớn cho cơ thể.

Tuy nhiên, trên thực tế sức tiêu thụ các sản phẩm được chế biến từ rau quả tươi hiện nay thực sự chưa cao do người tiêu dùng chưa quen với những sản phẩm này, giá thành sản phẩm còn cao, sản phẩm lại chưa phổ biến đến mọi vùng trên cả nước. Bên cạnh đó, Việt Nam là nước khí hậu nhiệt đới, có điều kiện đất đai thích hợp cho nhiều loại rau quả phát triển. Việc ứng dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật trong canh tác, trồng trọt ngày nay càng tăng thêm năng suất cho cây trồng. Tuy nhiên hầu hết rau quả thu hoạch theo mùa vụ và dễ hư hỏng do tác động của môi trường.

Dứa là loại cây dễ trồng, thích hợp trên nhiều loại đất và thu hoạch quanh năm đặc biệt là từ tháng 4 đến tháng 7 cho sản lượng lớn và chất lượng cao. Dứa dùng để ăn tươi, còn phần lớn dùng để chế biến đồ hộp đông lạnh, nước giải khát, rượu quả, mứt kẹo, thức ăn gia súc, phân bón. Qua đề này, em mong rằng mình có thể đóng góp một phần để phát triển sản phẩm được chế biến từ rau quả tươi và thúc đẩy sự phát triển nông sản nước nhà. 3 CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN 2.1 Tổng quan về sản phẩm 2.1 Giới thiệu về mứt Mứt, mứt trái cây hay mứt quả là một loại thực phẩm ngọt có thể được tìm thấy ở nhiều nước trên thế giới, nó được chế biến các loại trái cây và một số loại củ nấu với đường đến độ khô từ 65-70%.

Nguyên liệu đường trong mứt luôn có mặt và cần đạt gần nồng độ khoảng 55 - 60%, nó không chỉ đóng vai trò làm ngọt mà còn để bảo quản mứt, có tác dụng tăng độ đông. Trong mứt, các vi sinh vật vì bị co nguyên sinh nên không hoạt động, hoặc không phát triển vì nồng độ axit cao (trong mứt quả) vì thế nhiều loại mứt nấu xong có thể không cần thanh trùng (tuy một số loại mứt có độ khô thấp hơn cấn phải thanh trùng trong thời gian ngắn để diệt nấm men, nấm mốc). Mứt có thể được tồn trữ trong một thời gian ngắn sau đó nó bắt đầu bị vữa, dần dần, thoạt đầu ở trên bề mặt rồi lan dần ra. Nếu bảo quản mứt ở nhiệt độ thấp, pH dưới 2,8 cùng có nhiều tạp chất, hoặc trong trường hợp bị tác động cơ học, mứt càng chóng bị vữa hơn [2].

Các loại trái cây, củ được dùng để làm mứt rất đa dạng và phong phú từ dâu tây, dừa, khoai lang, táo. đến hạt sen, mỗi loại mứt sẽ có một màu sắc và hương vị đặc trưng tùy theo nguyên liệu dùng để chế biến thành. Mứt quả được chế biến ở nhiều dạng, có thể phân thành các dạng: mứt đông, mứt nhuyễn, mứt miếng đông, mứt rim, mứt khô.2 Phân loại mứt 2.1 Mứt đông Mứt đông chế biến từ nước quả hoặc sirô quả. Người ta thường dùng nước quả trong suốt.

Nếu nước quả sunfit hoá, trước khi nấu mứt phải khử SO2 bằng cách đun nóng để hàm lượng SO2 trong sản phẩm không quá 0. Tùy theo độ nhớt của nước quả và độ đông của sản phẩm mà người ta hoặc không pha thêm pectin.2 Mứt nhuyễn Mứt nhuyễn chế biến từ pure quả, có thể dùng riêng một chủng loại hoặc hỗn hợp nhiều loại quả, có thể dùng pure quả tươi hay pure quả bán chế phẩm.3 Mứt miếng đông Mứt miếng đông chế biến từ quả (tươi, sunfit hoá hay lạnh đông) để nguyên hay cắt miếng, nấu với đường, có pha hoặc không pha thêm acid thực phẩm và pectin.4 Mứt rim Mứt rim được sản xuất bằng cách nấu quả với đường khô hoặc nước đường sao cho quả trong mứt không bị nát. Nước đường trong sản phẩm cần đặc, sánh nhưng cần không đông và cần tách khỏi quả. Tỷ lệ quả/nước đường trong sản phẩm là 1:1.

Nguyên liệu đưa vào sản xuất cần đạt độ chín vì quả chưa chín sẽ cho sản phẩm có hương vị kém và khi nấu mứt quả sẽ teo nhiều, chi phí nguyên liệu cao.5 Mứt khô Mứt khô là sản phẩm nấu từ quả với nước đường và sấy tới độ khô 80%, trên bề mặt miếng mứt có một màng trắng đục. Cách xử lý nguyên liệu giống như xử lý để làm mứt miếng đông. Để quả khỏi bị nát, người ta chần quả trong dung dịch phèn chua. Nấu xong, chắt sirô và đem quả sấy nhẹ.3 Lịch sử hình thành và phát triển của mứt jam Thế kỉ thứ 16, khi Tây Ban Nha đến Tây Ấn Độ xâm chiếm hòng bành trướng thế lực, khi đó lương thực cung cấp cho binh lính là vấn đề nan giải.

Vì vậy, họ nghĩ ra việc sử dụng cây mía để làm jam làm thức ăn dự trữ trong suốt thời gian chinh chiến ở đây. Và jam được cho là bắt nguồn từ đó. Jam ngày nay chủ yếu được làm từ nguyên liệu là trái cây. Jam sử dụng phổ biến ở vùng Nam Mỹ.

Là một loại thực phẩm được ăn trong bữa điểm tâm (phết lên bánh mì), ăn tráng miệng, hoặc cho thêm nước đá vào uống như một loại nước giải khát. Tuy mỗi quốc gia có cách chế biến khác nhau nhưng nhìn chung jam được chế biến từ những loại trái cây thuộc dòng citrus như cam, chanh, bưởi, các loại táo… và từ vỏ của một số loại trái cây mà vỏ của trái cây đó chứa nhiều pectin- chất tạo gel cho sản phẩm. 5 Jam dễ làm như thế nào điều đó tuỳ thuộc vào lượng pectin chứa trong trái cây, chẳng hạn như cam, chanh, bưởi, táo… làm đông rất tốt. Những loại khác như dâu tây, nho… cần bổ sung thêm pectin để hỗ trợ cho việc làm đông [3].4 Giới thiệu về sản phẩm mứt dứa Hình 2.

1 Sản phẩm mứt dứa Jam dứa hay còn gọi là Mứt nhuyễn chế biến từ purê quả, có thể dùng riêng một chủng loại hoặc hỗn hợp nhiều loại quả, có thể dùng pure quả tươi hay purê quả bán chế phẩm gia nhiệt với nồng độ đường cao. Vị chua chua ngọt ngọt của mứt dứa không làm chúng ta ngán như những loại mứt khác.

Nội dung được bảo vệ bản quyền — Tải xuống đầy đủ