Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong hệ thống tài chính hiện đại, ngân hàng thương mại đóng vai trò trung gian huyết mạch thực hiện điều tiết và luân chuyển vốn cho nền kinh tế. Cùng với quá trình hội nhập quốc tế sâu rộng sau khi Việt Nam gia nhập WTO, nhu cầu về nguồn vốn phục vụ đầu tư cơ sở hạ tầng, mở rộng sản xuất kinh doanh và nâng cao đời sống dân sinh ngày một gia tăng. Trong cơ cấu hoạt động của các ngân hàng thương mại tại Việt Nam, tín dụng luôn là mảng nghiệp vụ cốt lõi mang lại nguồn thu chủ yếu nhưng đồng thời cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro. Không chỉ các doanh nghiệp lớn hay tổ chức kinh tế có nhu cầu vay vốn, mà phân khúc khách hàng cá nhân và hộ kinh doanh cá thể hiện nay đang chiếm tỷ trọng ngày càng lớn trong tổng dư nợ tín dụng toàn ngành.

Thực tế hoạt động cấp tín dụng tiêu dùng và cho vay sản xuất kinh doanh cá nhân đòi hỏi các ngân hàng phải liên tục chuẩn hóa quy trình thẩm định, quản trị rủi ro nợ xấu và thích ứng với môi trường cạnh tranh gay gắt. Ngân hàng Thương mại Cổ phần Á Châu (ACB) đã chủ động đa dạng hóa các gói sản phẩm cho vay cá nhân và cải tiến thủ tục tác nghiệp nhằm nâng cao tính an toàn và tốc độ xử lý giao dịch. Báo cáo thực tập tốt nghiệp này được thực hiện nhằm hệ thống hóa và làm rõ cách thức triển khai quy trình cấp tín dụng khách hàng cá nhân trong thực tế tại cơ sở.

  • Mục tiêu nghiên cứu: Tìm hiểu, phân tích chi tiết quy trình cho vay khách hàng cá nhân tại Ngân hàng TMCP Á Châu – Phòng giao dịch Lagi.
  • Đối tượng nghiên cứu: Quy trình cho vay đối với phân khúc khách hàng cá nhân tại đơn vị thực tập.
  • Phạm vi nghiên cứu:
    • Không gian: Ngân hàng TMCP Á Châu – Phòng giao dịch Lagi (trực thuộc Chi nhánh Bình Thuận, địa chỉ tại số 18 Trần Hưng Đạo, Phường Phước Hội, Thị xã La Gi, tỉnh Bình Thuận).
    • Thời gian: Phân tích số liệu kết quả hoạt động kinh doanh giai đoạn 2019 – 2021 và quan sát quy trình nghiệp vụ thực tế trong đợt thực tập từ ngày 10/09/2022 đến ngày 31/10/2022.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và nguyên tắc nghiệp vụ

Báo cáo dựa trên các nguyên tắc và điều kiện cấp tín dụng cơ bản của hệ thống ngân hàng thương mại, bao gồm:

  • Nguyên tắc cho vay: Vốn vay phải được sử dụng đúng mục đích, phục vụ phương án sản xuất kinh doanh khả thi hoặc nhu cầu tiêu dùng hợp pháp; khoản cấp tín dụng phải có tài sản bảo đảm hợp pháp có giá trị tương đương (bất động sản, máy móc thiết bị, giấy tờ có giá...).
  • Điều kiện vay vốn: Khách hàng cá nhân phải có đủ năng lực pháp luật dân sự và năng lực hành vi dân sự; có phương án sử dụng vốn hợp pháp; có khả năng tài chính đảm bảo trả nợ đúng hạn; tuân thủ đầy đủ các biện pháp bảo đảm tiền vay theo quy định.
  • Phân loại nhóm nợ theo CIC: Đánh giá lịch sử tín dụng của khách hàng dựa trên 5 nhóm nợ chuẩn của Trung tâm Thông tin Tín dụng Quốc gia (Nhóm 1: Nợ đủ tiêu chuẩn; Nhóm 2: Nợ cần chú ý; Nhóm 3: Nợ dưới tiêu chuẩn; Nhóm 4: Nợ nghi ngờ; Nhóm 5: Nợ có khả năng mất vốn). Khách hàng có nợ xấu hoặc điểm tín dụng thấp sẽ bị từ chối cấp tín dụng.

Phương pháp nghiên cứu

Tác giả đã kết hợp nhiều phương pháp nghiên cứu thực tiễn để hoàn thiện báo cáo:

  • Phương pháp thu thập dữ liệu: Thu thập dữ liệu thứ cấp từ báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh của ACB – PGD Lagi qua các năm 2019, 2020, 2021; tài liệu quy chế nội bộ, quy trình tín dụng và các công bố thông tin chính thức của Ngân hàng ACB.
  • Phương pháp thống kê và so sánh: Sử dụng kỹ thuật so sánh số tuyệt đối (đánh giá quy mô biến động) và số tương đối (đo lường tốc độ tăng trưởng liên năm) để phân tích doanh thu, chi phí và lợi nhuận trước thuế của phòng giao dịch.
  • Phương pháp phân tích - tổng hợp: Hệ thống hóa 8 bước trong quy trình cấp tín dụng, phân tích mối quan hệ giữa các bộ phận trong quy trình thẩm định, xét duyệt và kiểm soát khoản vay.
  • Phương pháp phỏng vấn chuyên sâu: Trực tiếp phỏng vấn cán bộ quản lý (Trưởng phòng Trần Thị Ngọc Hiếu) và cán bộ tác nghiệp (Chuyên viên QHKH Lê Thị Thùy Trang) để thu thập thông tin về kiểm soát rủi ro, áp lực công việc, xử lý tài sản bảo đảm và các trường hợp hạn chế cấp tín dụng.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Giới thiệu khái quát về Ngân hàng TMCP Á Châu (ACB) - PGD Lagi

Chương này tập trung giới thiệu lịch sử hình thành, nhận diện thương hiệu, cơ cấu tổ chức và kết quả kinh doanh của đơn vị:

  • Lịch sử hình thành ACB và PGD Lagi: Ngân hàng TMCP Á Châu được thành lập ngày 24/04/1993 và chính thức hoạt động từ ngày 04/06/1993. ACB là ngân hàng thương mại cổ phần đầu tiên tại Việt Nam phát hành thẻ tín dụng quốc tế Visa và MasterCard (giai đoạn 1996 - 2000) với sự hỗ trợ của IFC; thành lập ACBS năm 2000 và ACBA năm 2004; niêm yết cổ phiếu trên sàn chứng khoán vào tháng 10/2006. Vốn điều lệ tăng trưởng từ 481,138 tỷ đồng (năm 2004) lên hơn 13.000 tỷ đồng. Phòng giao dịch Lagi được thành lập ngày 07/09/2009, trực thuộc Chi nhánh Bình Thuận.
  • Ý nghĩa nhận diện thương hiệu: Logo ACB mang sắc xanh dương chủ đạo với biểu tượng 3 chữ cái A - C - B. Chữ A đại diện cho Attitude (Thái độ chuẩn mực, hòa nhã với khách hàng); chữ C đại diện cho Behaviour (Hành vi đúng đắn, minh bạch, liêm khiết và trách nhiệm xã hội); chữ B đại diện cho Capability (Năng lực chuyên môn liên tục được đào tạo, nâng cao). Dấu chấm tròn bên trong chữ C biểu trưng cho dòng luân chuyển khép kín và tập trung vào khách hàng. Giá trị cốt lõi của ngân hàng gồm: Chính trực - Cách tân - Cẩn trọng - Hài hòa - Hiệu quả.
  • Tình hình hoạt động kinh doanh của PGD Lagi (2019 - 2021):
Chỉ tiêu (ĐVT: Tỷ đồng) Năm 2019 Năm 2020 Năm 2021 So sánh 2020/2019 (%) So sánh 2021/2020 (%)
Tổng doanh thu 35,12 40,94 49,12 +15,00% (+5,34 tỷ) +20,00% (+8,18 tỷ)
Tổng chi phí 12,42 13,80 16,42 +9,60% (+1,20 tỷ) +19,00% (+2,62 tỷ)
Lợi nhuận trước thuế 23,00 27,14 32,70 +18,00% (+4,14 tỷ) +20,50% (+5,56 tỷ)

Dù chịu ảnh hưởng của dịch bệnh Covid-19 trong các năm 2019 - 2020, kết quả kinh doanh năm 2021 của PGD Lagi đã phục hồi mạnh mẽ với tốc độ tăng trưởng lợi nhuận trước thuế đạt 20,50%, hoàn thành mục tiêu tăng trưởng tối thiểu 20%/năm theo định hướng của đơn vị.

  • Cơ cấu tổ chức bộ máy quản lý: Đứng đầu là Giám đốc PGD, hỗ trợ bởi Phó Giám đốc. Bộ máy tác nghiệp gồm 4 bộ phận chính: Phòng Kế toán hành chính và ngân quỹ, Phòng Khách hàng cá nhân, Phòng Khách hàng doanh nghiệp và Phòng Hỗ trợ tín dụng.

Chương 2: Quy trình tín dụng cá nhân tại Ngân hàng TMCP Á Châu (ACB) - PGD Lagi

Chương 2 mô tả chi tiết vị trí công tác, trình tự các bước cấp tín dụng và phân tích một hồ sơ thực tế:

  • Vị trí và nhiệm vụ của Chuyên viên Khách hàng cá nhân (CVKH): Phụ trách tìm kiếm khách hàng cá nhân và hộ kinh doanh cá thể có nhu cầu vay vốn; trực tiếp tư vấn, tiếp nhận hồ sơ, thẩm định tư cách khách hàng, phương án vay và tài sản bảo đảm; lập báo cáo thẩm định và tờ trình cấp tín dụng; soạn thảo hợp đồng tín dụng, hợp đồng thế chấp; theo dõi sử dụng vốn, nhắc nợ và thực hiện thủ tục giải chấp khi tất toán.
  • Đối tượng cấm/hạn chế cấp tín dụng: Thành viên Hội đồng quản trị, Ban kiểm soát, Ban Giám đốc ngân hàng; khách hàng kinh doanh ngành nghề pháp luật cấm; khách hàng có nợ xấu hoặc điểm tín dụng không đạt chuẩn.
  • Trình tự 8 bước trong quy trình tín dụng cá nhân:
    1. Bước 1 - Tìm kiếm khách hàng và tiếp nhận hồ sơ: Tư vấn gói vay, kiểm tra nhân thân, nguồn thu nhập, lịch sử tín dụng qua hệ thống CIC, lập hồ sơ vay.
    2. Bước 2 - Thẩm định tín dụng: Kiểm tra mục đích vay vốn, khảo sát thực tế nơi cư trú/làm việc, thẩm định giá trị tài sản bảo đảm (TSĐB).
    3. Bước 3 - Xét duyệt khoản vay: Lập tờ trình cấp tín dụng kèm chứng thư thẩm định giá gửi cấp có thẩm quyền/Hội sở phê duyệt hạn mức, điều kiện thanh toán và lãi suất.
    4. Bước 4 - Công chứng và đăng ký giao dịch bảo đảm: Thu thập hồ sơ chủ quyền tài sản (sổ hồng, hợp đồng mua bán), công chứng hợp đồng thế chấp và đăng ký giao dịch bảo đảm tại cơ quan chức năng (Văn phòng Đăng ký đất đai).
    5. Bước 5 - Ký kết hợp đồng tín dụng và giải ngân: Ký hợp đồng tín dụng, khế ước nhận nợ và chuyển giao tiền vay cho khách hàng.
    6. Bước 6 - Giám sát và thu nợ: Theo dõi tiến độ trả nợ gốc và lãi hàng tháng, định kỳ kiểm tra thực tế mục đích sử dụng vốn 3 tháng/lần.
    7. Bước 7 - Giải chấp hoặc chuyển nợ quá hạn: Làm thủ tục giải chấp TSĐB, thanh lý hợp đồng khi khách hàng trả hết nợ; chuyển nhóm nợ quá hạn nếu khách hàng chậm trả mà không có thỏa thuận cơ cấu nợ.
    8. Bước 8 - Lưu trữ hồ sơ: Lưu trữ toàn bộ chứng từ tín dụng gốc và các tài liệu phát sinh theo đúng quy chuẩn bảo mật và lưu trữ.
  • Minh họa ca cấp tín dụng thực tế:
    • Khách hàng vay: Vợ chồng ông Nguyễn Thanh Lâu và bà Đỗ Thị Phương Thảo.
    • Mục đích vay vốn: Bổ sung vốn lưu động phục vụ sản xuất kinh doanh tiệm cà phê - nước giải khát.
    • Tổng nhu cầu vốn: 900.000.000 đồng; Số tiền đề nghị vay: 700.000.000 đồng; Thời hạn vay: 12 tháng; Kỳ hạn trả nợ: Gốc trả hàng tháng, lãi trả hàng tháng.
    • Tài sản bảo đảm: Quyền sử dụng đất ở tại thửa đất số 103, tờ bản đồ số 258, mặt tiền đường Lý Thường Kiệt (cách đường Thống Nhất 250m), Thị xã La Gi. Giá trị tài sản ước tính: 2.000.000.000 đồng (đảm bảo tỷ lệ an toàn vốn cho khoản vay 700 triệu đồng).
  • So sánh giữa lý thuyết và thực tế vận hành:
Tiêu chí Quy trình lý thuyết Quy trình thực tế tại ACB - PGD Lagi
Tiếp nhận hồ sơ Tiếp nhận hồ sơ khi khách hàng mang tới ngân hàng. CVTD chủ động tìm kiếm, gọi điện, hẹn gặp tư vấn trực tiếp; kiểm tra CIC trước khi lập hồ sơ chính thức.
Thẩm định tài sản Chi nhánh tự thẩm định toàn bộ giá trị. Gửi hồ sơ tài sản bảo đảm cho bộ phận thẩm định độc lập phát hành chứng thư định giá.
Thẩm quyền phê duyệt Quy trình phê duyệt nội bộ đơn giản. Lập đề xuất cấp tín dụng chuyển lên Hội sở phê duyệt hạn mức và lãi suất theo phân quyền.
Đăng ký giao dịch bảo đảm Ký hợp đồng bảo đảm chung chung. Phải cùng khách hàng trực tiếp đi công chứng và đăng ký tại Phòng Tài nguyên & Môi trường / Văn phòng ĐKĐĐ địa phương.
Theo dõi sau giải ngân Giám sát định kỳ chung. Giám sát và nhắc nợ hàng tháng; định kỳ kiểm tra thực tế sử dụng vốn và kiểm tra TSĐB theo từng loại hình vay (3 tháng, 6 tháng, 1 năm).

Chương 3: Phỏng vấn nhân viên tại đơn vị thực tập và bài học kinh nghiệm

Chương này tổng kết nội dung phỏng vấn trực tiếp tại đơn vị, đánh giá các yêu cầu nghiệp vụ và định hướng nghề nghiệp:

  • Tổng hợp kết quả phỏng vấn:
    • Bà Trần Thị Ngọc Hiếu (Trưởng phòng): Nhấn mạnh sinh viên mới ra trường cần có tinh thần cầu tiến, chuẩn bị tâm lý vững vàng để vượt qua bỡ ngỡ ban đầu. Khi chưa có nhiều quan hệ khách hàng, cần tận dụng nguồn khách hàng từ người thân, gia đình, bạn bè và rèn luyện kỹ năng giao tiếp. Khẳng định quy định nghiêm ngặt về nhóm đối tượng loại trừ cấp tín dụng (HĐQT, Ban Giám đốc, pháp nhân có cổ đông là lãnh đạo ACB) và phân loại nhóm nợ CIC (nợ nhóm 2 đến nhóm 5 rất khó hoặc không được cấp tín dụng).
    • Bà Lê Thị Thùy Trang (Chuyên viên QHKH): Cung cấp danh mục hồ sơ đăng ký giao dịch bảo đảm (phiếu yêu cầu, hợp đồng thế chấp, giấy ủy quyền, sổ hồng, biên lai lệ phí trước bạ, giấy tờ pháp lý). Làm rõ áp lực chỉ tiêu doanh số là động lực rèn luyện khả năng chịu áp lực; nêu bật rủi ro của CVTD khi sai sót trong khâu khảo sát thực tế và định giá tài sản; cung cấp quy định chu kỳ kiểm tra tài sản bảo đảm (vay tiêu dùng từ lương: 1 năm/lần; vay tiêu dùng từ nguồn thu khác: 6 tháng/lần; vay sản xuất kinh doanh: 3 tháng/lần).
  • Yêu cầu kiến thức và kỹ năng đối với Chuyên viên tín dụng: Phải nắm vững kiến thức kinh tế, tài chính, kế toán, quy chế tín dụng và quy định pháp luật đất đai; kỹ năng giao tiếp, đàm phán, xử lý số liệu chính xác; thành thạo tin học văn phòng và ngoại ngữ để mở rộng tệp khách hàng; kỹ năng quản lý thời gian để giải quyết đồng thời nhiều hồ sơ.
  • Bài học kinh nghiệm và nhật ký thực tập: Quá trình thực tập 29 buổi làm việc (từ 10/09/2022 đến 31/10/2022) giúp sinh viên nắm vững trình tự tác nghiệp từ khâu photocopy/scan chứng từ, kiểm tra đối chiếu hồ sơ pháp lý, tra cứu CIC đến lập tờ trình và theo dõi giải ngân thực tế.

Kết quả và đóng góp

  • Hệ thống hóa quy trình nghiệp vụ: Báo cáo mô tả hoàn chỉnh sơ đồ 8 bước cấp tín dụng khách hàng cá nhân tại ACB - PGD Lagi, minh họa cụ thể qua trường hợp thực tế của khoản vay bổ sung vốn lưu động 700.000.000 đồng có thế chấp quyền sử dụng đất trị giá 2.000.000.000 đồng.
  • Phản ánh thực trạng kinh doanh của đơn vị: Cung cấp chuỗi số liệu kinh doanh giai đoạn 2019 - 2021, phản ánh sự phục hồi vững chắc của PGD Lagi sau đại dịch với doanh thu đạt 49,12 tỷ đồng và lợi nhuận trước thuế đạt 32,70 tỷ đồng trong năm 2021 (tăng 20,50% so với năm 2020).
  • Làm rõ sự khác biệt giữa lý thuyết và thực tiễn: Phân tích cụ thể các điểm khác biệt mang tính nghiệp vụ như việc phân tách định giá độc lập, kiểm tra lịch sử CIC ngay từ bước tiếp nhận, thủ tục đăng ký thế chấp tại cơ quan tài nguyên môi trường và quy định định kỳ kiểm tra tài sản bảo đảm sau giải ngân.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

  • Hạn chế: Báo cáo thực tập chỉ tập trung phân tích hoạt động cấp tín dụng cá nhân tại một phòng giao dịch cụ thể (PGD Lagi, tỉnh Bình Thuận) với quy mô địa bàn thị xã; thời gian thực tập giới hạn trong gần 2 tháng nên chưa bao quát hết các kịch bản xử lý nợ xấu phức tạp hoặc các sản phẩm tín dụng đặc thù khác.
  • Hướng mở rộng: Mở rộng nghiên cứu quy trình cấp tín dụng trên toàn hệ thống Chi nhánh Bình Thuận hoặc toàn ngân hàng ACB; nghiên cứu sâu hơn về tác động của chuyển đổi số (Digital Banking) và việc ứng dụng công nghệ định danh điện tử, trí tuệ nhân tạo trong việc rút ngắn thời gian xét duyệt tín dụng cá nhân.

Giá trị tham khảo

  • Đối với sinh viên ngành Tài chính - Ngân hàng: Tài liệu là nguồn tham khảo thực tiễn về cấu trúc một báo cáo thực tập tốt nghiệp chuẩn mực, cung cấp góc nhìn thực tế về công việc của Chuyên viên Quan hệ khách hàng cá nhân tại ngân hàng thương mại.
  • Đối với người làm nghiệp vụ ngân hàng: Cung cấp thông tin tham khảo hữu ích về quy trình phối hợp giữa các bộ phận (Khách hàng cá nhân, Thẩm định tài sản, Hỗ trợ tín dụng, Phê duyệt Hội sở) trong việc kiểm soát rủi ro khoản vay thế chấp bất động sản.

Câu hỏi thường gặp

1. Quy trình cấp tín dụng khách hàng cá nhân tại ACB - PGD Lagi gồm mấy bước?

Quy trình gồm 8 bước tuần tự: (1) Tìm kiếm khách hàng và tiếp nhận hồ sơ; (2) Thẩm định tín dụng; (3) Xét duyệt khoản vay tín dụng cá nhân; (4) Thực hiện công chứng và đăng ký giao dịch bảo đảm; (5) Ký kết hợp đồng tín dụng cá nhân và giải ngân; (6) Giám sát và thu nợ gốc, lãi; (7) Giải chấp hoặc chuyển nợ quá hạn; (8) Lưu trữ hồ sơ.

2. Định kỳ kiểm tra tài sản bảo đảm sau khi cho vay tại đơn vị được quy định như thế nào?

Theo thông tin phỏng vấn cán bộ tín dụng, thời hạn kiểm tra định kỳ tài sản bảo đảm được quy định theo loại hình vay:

  • Cho vay tiêu dùng có nguồn thu nhập từ lương: Kiểm tra định kỳ 1 năm/lần.
  • Cho vay tiêu dùng có nguồn thu nhập từ các khoản khác: Kiểm tra định kỳ 6 tháng/lần.
  • Cho vay phục vụ sản xuất kinh doanh: Kiểm tra định kỳ 3 tháng/lần.

3. Trong ca nghiên cứu thực tế tại báo cáo, thông số của khoản vay được phê duyệt như thế nào?

Khoản vay của khách hàng Nguyễn Thanh Lâu và Đỗ Thị Phương Thảo có các thông số:

  • Tổng nhu cầu vốn kinh doanh: 900.000.000 đồng.
  • Số tiền đề nghị vay: 700.000.000 đồng.
  • Thời hạn vay: 12 tháng.
  • Kỳ hạn trả nợ: Gốc và lãi trả định kỳ 1 tháng/lần.
  • Tài sản bảo đảm: Quyền sử dụng đất ở tại thửa đất số 103, tờ bản đồ số 258, TX. La Gi với giá trị ước tính là 2.000.000.000 đồng.

4. Những đối tượng nào không được ngân hàng ACB hỗ trợ cấp tín dụng?

Theo quy định, ngân hàng không cấp tín dụng đối với: Thành viên Hội đồng quản trị, Ban kiểm soát, Tổng giám đốc, Phó Tổng giám đốc (hoặc các chức danh tương đương của ACB); pháp nhân là cổ đông có người đại diện phần vốn góp là thành viên HĐQT, Ban kiểm soát của ACB; người có nhu cầu vay vốn để kinh doanh ngành nghề pháp luật cấm; khách hàng có nợ xấu hoặc điểm tín dụng thấp trên hệ thống CIC.

5. Kết quả hoạt động kinh doanh của ACB - PGD Lagi trong năm 2021 đạt bao nhiêu?

Năm 2021, ACB - PGD Lagi đạt tổng doanh thu 49,12 tỷ đồng (tăng 20% so với năm 2020), tổng chi phí 16,42 tỷ đồng (tăng 19% so với năm 2020), và lợi nhuận trước thuế đạt 32,70 tỷ đồng (tăng 20,50% so với năm 2020).

Kết luận

Báo cáo thực tập tốt nghiệp của sinh viên Trần Thị Kim Ngân đã phản ánh toàn diện bức tranh hoạt động kinh doanh và quy trình cho vay khách hàng cá nhân tại Ngân hàng TMCP Á Châu – PGD Lagi. Thông qua việc phân tích chuỗi số liệu giai đoạn 2019 – 2021, chuẩn hóa 8 bước tác nghiệp tín dụng và minh họa chi tiết một hồ sơ vay vốn cụ thể, tài liệu đã làm rõ sự kết hợp chặt chẽ giữa lý thuyết ngân hàng và thực tiễn thẩm định tại cơ sở. Báo cáo là nguồn tư liệu có giá trị cho sinh viên ngành Tài chính – Ngân hàng và những người quan tâm đến nghiệp vụ quản trị tín dụng bán lẻ tại các ngân hàng thương mại Việt Nam.