CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CÔNG TÁC THẨM ĐỊNH CHO VAY ĐỐI VỚI KHÁCH HÀNG CÁ NHÂN TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Khái quát về công tác cho vay đối với khách hàng cá nhân của ngân hàng thương mại 1. Khái niệm về ngân hàng thương mại “Ngân hàng thương mại là ngân hàng được thực hiện toàn bộ hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác có liên quan vì mục tiêu lợi nhuận theo quy định của Luật các Tổ chức tín dụng và các quy định khác của pháp luật " (Nghị định số 59/2009/NĐ-CP ngày 16/07/2009 của Chính phủ về tổ chức và hoạt động của ngân hàng thương mại)” Ngân hàng Thương mại là một tổ chức kinh tế có tư cách pháp nhân hoạt động kinh doanh trên lĩnh vực tiền tệ với hoạt động chính là huy động tiền gửi dưới các hình thức khác nhau của khách hàng, trên cơ sở nguồn vốn huy động này và vốn chủ sở hữu của Ngân hàng để thực hiện các nghiệp vụ cho vay, đầu tư, chiết khấu đồng thời thực hiện các nghiệp vụ thanh toán, môi giới, tư vấn và một số dịch vụ khác cho các chủ thể trong nền kinh tế. Ngân hàng được cấp tín dụng cho tổ chức cá nhân dưới các hình thức cho vay, chiết khấu thương phiếu và giấy tờ có giá, bảo lãnh, cho thuê tài chính và các hình thức khác theo quy định của Ngân hàng Nhà nước.
Trong các hoạt động tín dụng, cho vay là hoạt động quan trọng và chiếm tỷ trọng lớn nhất. Hoạt động cho vay là hoạt động chủ yếu và thường xuyên, mang lại lợi nhuận lớn nhất cho ngân hàng. Thực chất hoạt động cho vay là việc thiết lập các quan hệ tín dụng giữa ngân hàng với khách hàng, chúng đem lại cho ngân hàng những khoản thu nhập lớn song cũng đặt ngân hàng trước những nguy cơ rủi ro cao nhất. Chính vì vậy mà việc quản lý các khoản cho vay luôn được ngân hàng chú ý.
Theo mục đích sử dụng tiền vay, cho vay thương mại là một trong những hình thức của cho vay khá phổ biến mà mục đích sử dụng tiền vay nhằm phục vụ cho nhu cầu mua bán kinh doanh hàng hóa nội địa và xuất nhập khẩu của doanh nghiệp. SVTH: Nguyễn Thị Ngọc 5 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: PGS. Nguyễn Văn Phát Như vậy cũng như khái niệm cho vay (Quyết định số 1627/2001/QĐ-NHNN ngày 31/12/2001 của NHNN Việt Nam quy định về việc ban hành quy chế cho vay của tổ chức tín dụng đối với khách hàng), hoạt động cho vay thương mại của ngân hàng thương mại được hiểu là một hình thức cấp tín dụng theo đó ngân hàng giao hoặc cam kết cho khách hàng (doanh nghiệp hoặc hộ kinh doanh) sử dụng một khoản tiền để nhằm tài trợ cho các phương án phục vụ cho nhu cầu mua bán kinh doanh hàng hóa nội địa và xuất nhập khẩu trên nguyên tắc sẽ hoàn trả cả gốc và lãi tại một thời điểm xác định trong tương lai. Đặc điểm của cho vay thương mại Cho vay thương mại là một hình thức của cho vay được phân loại dựa theo mục đích sử dụng tiền cho vay nên vừa mang đặc điểm của cho vay nói chung và một số đặc điểm riêng Cụ thể: - Đối tượng cho vay liên quan đến các nhu cầu mua bán kinh doanh hàng hóa nội địa và xuất nhập khẩu.
- Khách hàng vay là doanh nghiệp hoặc hộ kinh doanh. - Nguồn hoàn trả nợ chỉ từ nguồn tiền từ lưu chuyển tiền vào (thu bán sản phẩm). Ngân hàng cho vay khi khách hàng phát sinh nhu cầu vốn để mua vật tư, nguyên vật liệu, hoặc trang trải các chi phí sản xuất, hoặc mua hàng hóa (đối với doanh nghiệp kinh doanh thương mại). Khi hàng hóa được tiêu thụ, khách hàng có doanh thu, cũng là lúc ngân hàng thu hồi nợ.
- Thời hạn vay vốn: Là khoảng thời gian được tính từ ngày tiếp theo của tổ chức tín dụng giải ngân vốn vay cho khách hàng đến thời điểm khách hàng phải trả hết nợ gốc và lãi tiền vay theo thỏa thuận của ngân hàng và khách hàng - Thời hạn thu hồi vốn nhanh nên rủi ro của khoản cho vay thương mại thấp hơn các khoản cho vay trung, dài hạn, mức lãi suất cho vay thương mại thấp hơn mức lãi suất cho vay trung, dài hạn. Hoạt động cho vay đối với khách hàng cá nhân tại Ngân hàng Thương mại 1. Khái niệm hoạt động cho vay của Ngân hàng Thương mại Cho vay là hình thức cấp tín dụng, theo đó bên cho vay giao hoặc cam kết giao SVTH: Nguyễn Thị Ngọc 6 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: PGS. Nguyễn Văn Phát cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích xác định trong một thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi.
Định nghĩa này dược các ngân hàng và các tổ chức tín dụng áp dụng để làm tiền đề căn bản cho các hoạt động kinh doanh của mình. Khách hàng vay vốn của các Ngân hàng Thương mại bao gồm các tổ chức kinh tế, các doanh nghiệp, các cá nhân và hộ gia đình. Trong thời đại hiện nay, khách hàng là cá nhân và hộ gia đình đóng vai trò là một bộ phận quan trọng trong hoạt động của các NHTM. Cho nên, cho vay khách hàng cá nhân được hiểu là hình thức tài trợ cho mục đích chi tiêu cá nhân, đầu tư, sản xuất kinh doanh hộ gia đình… 1.
Đặc điểm của việc cho vay đối với khách hàng cá nhân Đối tượng cho vay Là các cá nhân và hộ gia đình có nhu cầu vay vốn để thực hiện các mục đích phục vụ sản xuất kinh doanh hay tiêu dùng. Khách hàng cá nhân có số lượng rất lớn, chịu nhiều tác động từ môi trường kinh tế, xã hội và văn hóa, nhu cầu vay vốn rất đa dạng nhưng không thường xuyên, phụ thuộc vào nhiều yếu tố như: Tình hình kinh tế - xã hội, thu nhập, tập quán, thói quen tiêu dùng… Mục đích vay Nhằm phục vụ nhu cầu tiêu dùng, các dự án đầu tư, sản xuất kinh doanh của cá nhân và hộ gia đình. Thời hạn của các khoản vay đối với khách hàng cá nhân Các khoản vay đối với KHCN có thời hạn có thể là ngắn hạn, trung hạn hoặc dài hạn tùy thuộc vào mục đích vay vốn và phương thức cho vay. Đối với các khoản vay để bổ sung vốn lưu động phục vụ sản xuất kinh doanh của các cá nhân và hộ gia đình sẽ có thời hạn vay thường là ngắn hạn.
Còn đối với các khoản vay để phục vụ nhu cầu tiêu dùng của các cá nhân và hộ gia đình thường có thời hạn là trung hạn hoặc dài hạn phụ thuộc vào khả năng đáp ứng của Ngân hàng Thương mại và khả năng trả nợ của khách hàng cá nhân, có những khoản vay SVTH: Nguyễn Thị Ngọc 7 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: PGS. Nguyễn Văn Phát để đầu tư thì có thể là ngắn hạn, trung hạn và dài hạn, và có cả những khoản vay có thời hạn kéo dài tới 35 năm như khoản vay mua nhà ở. Chi phí cho vay Với hoạt động cho vay đối với khách hàng cá nhân các Ngân hàng Thương mại phải bỏ ra nhiều chi phí để phát triển sản phẩm dịch vụ, thẩm định, xét duyệt hồ sơ vay vốn và quản lý các khoản vay. Tính trên mỗi đồng vốn cho vay thì chi phí cho vay khách hàng cá nhân thường lớn hơn chi phí cho vay khách hàng doanh nghiệp do số lượng các khoản vay đối với khách hàng cá nhân rất lớn trong khi quy mô của mỗi khoản vay lại nhỏ hơn so với các khoản vay của khách hàng doanh nghiệp.
Rủi ro của các khoản vay đối với khách hàng cá nhân Số lượng các khoản vay đối với khách hàng cá nhân là rất lớn giúp Ngân hàng Thương mại phân tán được rủi ro nhưng các khoản vay này vẫn chứa đựng nhiều rủi ro. Đó là do tình hình tài chính của KHCN thường xuyên thay đổi theo tình trạng công việc và sức khỏe của họ. Khách hàng cá nhân thành lập cơ sở sản xuất kinh doanh dựa trên yếu tố là tự phát nên có thể hoạt động chưa thực sự tốt do trình độ quản lý kinh doanh vẫn còn kém, thiếu nhiều kinh nghiệm, chuyên môn, khoa học công nghệ chưa hiện đại dẫn đến khả năng cạnh tranh trên thị trường không cao. Tình hình tài chính không ổn định khiến ngân hàng phải đối mặt với nguy cơ khó thu hồi được vốn khi khách hàng phá sản, ốm đau, thất nghiệp… Ngoài ra, Ngân hàng Thương mại còn gặp khó khăn trong việc thẩm định và quyết định cho vay đối với KHCN do thông tin không cân xứng, các thông tin về cá nhân thường không được tiết lộ.
Điều đó khiến Ngân hàng Thương mại khó có thể ra quyết định cho vay đối với khách hàng cá nhân một cách chuẩn xác và luôn phải quản lý chặt chẽ các khoản vay đối với khách hàng cá nhân. Lãi suất cho vay đối với khách hàng cá nhân Lãi suất của các khoản cho vay đối với khách hàng cá nhân thường cao hơn các khoản vay khác của Ngân hàng Thương mại do các khoản vay khách hàng cá nhân có chi phí lớn, nhiều rủi ro như đã nêu trên và đối tượng khách hàng cá nhân thường ít nhạy cảm với lãi suất cho vay. Khi quyết định vay vốn thì khách hàng cá SVTH: Nguyễn Thị Ngọc 8 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: PGS. Nguyễn Văn Phát nhân thường không quan tâm nhiều đến lãi suất cho vay mà họ thường quan tâm đến số tiền của khoản vay, thời hạn vay và số tiền lãi họ phải trả định kỳ.
Các hình thức cho vay đối với khách hàng cá nhân Trong bối cảnh cạnh tranh giữa các ngân hàng ngày càng gay gắt, xu hướng cho vay khách hàng cá nhân đang tăng nhanh, các hình thức cho vay đối với khách hàng cá nhân ngày càng đa dạng và phong phú hơn. Căn cứ vào mục đích sử dụng vốn vay, các khoản cho vay đối với KHCN gồm có hai hình thức: Cho vay sản xuất kinh doanh và cho vay tiêu dùng.