Xác lập cơ sở khoa học cho quy hoạch phát triển rừng ngập mặn ở Nghệ An

Xác lập cơ sở khoa học cho quy hoạch phát triển rừng ngập mặn tại vùng ven biển Nghệ An, bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

• Tác giả: Vũ Văn Lương
• Người hướng dẫn: PGS. Lê Văn Thăng
• Trường học: Đại học Huế
• Chuyên ngành: Quản lý tài nguyên và môi trường
• Đề tài: Quy Hoạch Phát Triển Rừng Ngập Mặn Tại Nghệ An: Cơ Sở Khoa Học Và Giải Pháp
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Huế

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• MỤC LỤC
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu và nội dung của đề tài
• 1.3. Giới hạn phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Những điểm mới của luận án
• 1.5. Những luận điểm bảo vệ
• 1.6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 1.7. Cấu trúc của luận án
• 2. TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 2.1. Tổng quan các công trình nghiên cứu về rừng ngập mặn
• 2.2. Nghiên cứu về rừng ngập mặn trên thế giới
• 2.3. Nghiên cứu về rừng ngập mặn ở Việt Nam
• 2.4. Nghiên cứu về rừng ngập mặn ven biển Nghệ An
• 2.5. Nhận xét và đánh giá
• 2.6. Cơ sở lý luận, phương pháp và các bước nghiên cứu
• 2.6.1. Khái niệm và thuật ngữ liên quan
• 2.6.2. Quan điểm nghiên cứu của đề tài
• 2.6.3. Quan điểm tiếp cận của đề tài. Phương pháp và các bước nghiên cứu của đề tài
• 3. ĐÁNH GIÁ TỔNG HỢP ĐIỀU KIỆN SINH THÁI TỰ NHIÊN PHỤC VỤ PHÁT TRIỂN RỪNG NGẬP MẶN TỈNH NGHỆ AN
• 3.1. Đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội và các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển rừng ngập mặn
• 3.2. Điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên khu vực nghiên cứu
• 3.3. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 3.4. Các hoạt động kinh tế xã hội ảnh hưởng đến sự phát triển rừng ngập mặn ở khu vực nghiên cứu
• 3.5. Đánh giá chung tác động của điều kiện tự nhiên và điều kiện kinh tế - xã hội đến hiện trạng rừng ngập mặn tỉnh Nghệ An
• 3.6. Hiện trạng vùng ven biển tỉnh Nghệ An
• 3.7. Hiện trạng rừng ngập mặn tỉnh Nghệ An
• 3.8. Đặc điểm đất ngập mặn vùng ven biển tỉnh Nghệ An
• 3.9. Đánh giá các nhân tố sinh thái tự nhiên phục vụ quy hoạch phát triển rừng ngập mặn tỉnh Nghệ An
• 3.9.1. Xây dựng bản đồ đơn vị đất đai
• 3.9.2. Đánh giá và phân hạng mức độ thích hợp đất đai
• 4. ĐỊNH HƯỚNG QUY HOẠCH VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN RỪNG NGẬP MẶN TỈNH NGHỆ AN
• 4.1. Mức độ thích hợp cho các loài thực vật ngập mặn theo đơn vị hành chính cấp huyện ở vùng ven biển tỉnh Nghệ An
• 4.1.1. Cây Mắm quắn quắn (Avicennia lanata)
• 4.1.2. Cây Bần chua chua (Sonneratia caseolaris)
• 4.1.3. Cây Vẹt dù (Bruguiera gymnorrhiza)
• 4.2. Định hướng quy hoạch phát triển rừng ngập mặn tỉnh Nghệ An
• 4.2.1. Cơ sở đề xuất định hướng
• 4.2.2. Quan điểm đề xuất định hướng
• 4.2.3. Định hướng quy hoạch phát triển rừng ngập mặn
• 4.3. Đề xuất giải pháp phát triển rừng ngập mặn tỉnh Nghệ An
• 4.3.1. Giải pháp về quy hoạch sử dụng đất
• 4.3.2. Giải pháp về cơ chế chính sách
• 4.3.3. Giải pháp phối hợp với liên ngành
• 4.3.4. Giải pháp về khoa học công nghệ
• 4.3.5. Giải pháp sử dụng các công cụ kinh tế
• 4.3.6. Giải pháp giám sát chất lượng môi trường
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về quy hoạch phát triển rừng ngập mặn tại Nghệ An

Rừng ngập mặn (RNM) tại Nghệ An đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế. Hệ sinh thái này không chỉ cung cấp nguồn lợi thủy sản mà còn bảo vệ bờ biển khỏi xói mòn. Tuy nhiên, diện tích RNM đang bị suy giảm nghiêm trọng do nhiều nguyên nhân khác nhau. Việc quy hoạch phát triển RNM là cần thiết để đảm bảo sự bền vững cho hệ sinh thái này.

1.1. Đặc điểm sinh thái và kinh tế của rừng ngập mặn

RNM tại Nghệ An có sự đa dạng sinh học cao, là nơi cư trú của nhiều loài động thực vật. Hệ sinh thái này cũng đóng góp vào phát triển kinh tế địa phương thông qua nghề nuôi trồng thủy sản và du lịch sinh thái.

1.2. Vai trò của rừng ngập mặn trong bảo vệ môi trường

RNM giúp giảm thiểu tác động của sóng biển, bảo vệ các công trình xây dựng và giữ lại trầm tích. Hệ sinh thái này còn có khả năng điều hòa khí hậu và cải thiện chất lượng nước.

II. Thách thức trong phát triển rừng ngập mặn tại Nghệ An

Mặc dù có nhiều lợi ích, nhưng RNM tại Nghệ An đang đối mặt với nhiều thách thức. Sự phát triển kinh tế không bền vững, biến đổi khí hậu và thiếu quy hoạch hợp lý là những yếu tố chính dẫn đến sự suy giảm diện tích RNM.

2.1. Tác động của biến đổi khí hậu đến rừng ngập mặn

Biến đổi khí hậu gây ra hiện tượng xâm nhập mặn, làm giảm chất lượng đất và ảnh hưởng đến sự sinh trưởng của các loài thực vật ngập mặn.

2.2. Áp lực từ phát triển kinh tế và đô thị hóa

Sự gia tăng dân số và phát triển đô thị đã dẫn đến việc chuyển đổi đất ngập mặn sang mục đích khác như nông nghiệp và xây dựng, làm giảm diện tích RNM.

III. Phương pháp quy hoạch phát triển rừng ngập mặn hiệu quả

Để phát triển bền vững RNM, cần áp dụng các phương pháp quy hoạch khoa học. Việc đánh giá các yếu tố sinh thái và lựa chọn giống cây phù hợp là rất quan trọng.

3.1. Đánh giá điều kiện sinh thái cho phát triển rừng

Cần thực hiện các nghiên cứu đánh giá điều kiện tự nhiên như độ mặn, thành phần đất và độ sâu ngập triều để xác định mức độ thích hợp cho các loài thực vật ngập mặn.

3.2. Lựa chọn giống cây ngập mặn phù hợp

Việc lựa chọn giống cây ngập mặn như Mắm quắn, Đước vòi và Bần chua cần dựa trên các tiêu chí sinh thái và khả năng thích ứng với điều kiện địa phương.

IV. Giải pháp phát triển rừng ngập mặn tại Nghệ An

Để phục hồi và phát triển RNM, cần có các giải pháp đồng bộ từ chính sách đến thực tiễn. Các giải pháp này bao gồm quy hoạch sử dụng đất, chính sách hỗ trợ và nâng cao nhận thức cộng đồng.

4.1. Quy hoạch sử dụng đất hợp lý cho rừng ngập mặn

Cần xây dựng quy hoạch sử dụng đất rõ ràng, đảm bảo diện tích RNM được bảo vệ và phát triển bền vững.

4.2. Chính sách hỗ trợ phát triển rừng ngập mặn

Cần có các chính sách khuyến khích người dân tham gia trồng rừng và bảo vệ RNM, đồng thời hỗ trợ tài chính cho các dự án phát triển bền vững.

V. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về rừng ngập mặn

Nghiên cứu về RNM tại Nghệ An đã chỉ ra nhiều kết quả tích cực trong việc phục hồi và phát triển hệ sinh thái này. Các dự án trồng rừng đã mang lại hiệu quả rõ rệt trong việc cải thiện môi trường và sinh kế cho người dân.

5.1. Kết quả từ các dự án trồng rừng ngập mặn

Các dự án trồng rừng đã giúp tăng diện tích RNM và cải thiện chất lượng môi trường, đồng thời tạo ra nguồn lợi cho cộng đồng.

5.2. Ứng dụng công nghệ trong phát triển rừng ngập mặn

Việc áp dụng công nghệ mới trong trồng rừng và quản lý RNM đã giúp nâng cao hiệu quả và bền vững cho các dự án phát triển.

VI. Kết luận và định hướng tương lai cho rừng ngập mặn tại Nghệ An

Phát triển bền vững RNM tại Nghệ An là một nhiệm vụ cấp bách. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan, tổ chức và cộng đồng để bảo vệ và phát triển hệ sinh thái này trong tương lai.

6.1. Tầm quan trọng của việc bảo vệ rừng ngập mặn

Bảo vệ RNM không chỉ giúp duy trì đa dạng sinh học mà còn góp phần vào phát triển kinh tế bền vững cho vùng ven biển.

6.2. Định hướng phát triển rừng ngập mặn trong tương lai

Cần xây dựng các kế hoạch dài hạn cho phát triển RNM, bao gồm việc nâng cao nhận thức cộng đồng và áp dụng các giải pháp khoa học công nghệ.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Hệ sinh thái rừng ngập mặn (RNM) đóng vai trò là vùng đệm sinh thái chuyển tiếp xung yếu giữa lục địa và biển, thực hiện các chức năng dịch vụ hệ sinh thái tối quan trọng như giảm thiểu 75% năng lượng sóng gió tấn công bờ biển, bảo vệ đê điều, cô lập carbon sinh thái biển (blue carbon) và duy trì chuỗi thức ăn thủy hải sản ven bờ. Dù sở hữu 82 km đường bờ biển và mạng lưới 6 cửa sông lớn (sông Hoàng Mai, sông Hầu, sông Thơi, sông Bùng, sông Cấm, sông Lam), diện tích RNM tỉnh Nghệ An rơi vào tình trạng suy thoái và manh mún nghiêm trọng, chỉ còn vỏn vẹn 344,8 ha vào năm 2020 (chiếm 0,23% diện tích RNM cả nước). Mặc dù chính quyền và các tổ chức quốc tế đã nỗ lực trồng mới hơn 1.106 ha trong giai đoạn 1984–2015, nhưng diện tích tồn tại thực tế đến năm 2015 chỉ còn 412,6 ha. Sự thất bại trên diện rộng này bắt nguồn từ việc trồng tự phát, thiếu luận cứ khoa học về sinh thái học cảnh quan và chưa có quy hoạch không gian dựa trên đánh giá mức độ thích hợp đất đai.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) cốt lõi là sự vắng bóng của một khung đánh giá định lượng tích hợp đa tiêu chí giữa điều kiện lập địa thổ nhưỡng - thủy văn ven biển với nhu cầu sinh thái đặc thù của từng loài cây ngập mặn tại dải ven biển Bắc Trung Bộ – nơi có chế độ thủy triều, biên độ mặn và động lực sông biển phân hóa phức tạp. Luận án tiến sĩ chuyên ngành Quản lý Tài nguyên và Môi trường (Mã số: 985 01 01) của nghiên cứu sinh Vũ Văn Lương với đề tài "Xác lập cơ sở khoa học phục vụ quy hoạch phát triển rừng ngập mặn ở vùng ven biển tỉnh Nghệ An" dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Lê Văn Thăng và TS. Đường Văn Hiếu tại Trường Đại học Khoa học – Đại học Huế đã giải quyết trực tiếp khoảng trống này.

Hệ thống câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết khoa học được xác lập chặt chẽ:

• Câu hỏi nghiên cứu 1 (Q1): Hiện trạng biến động không gian, cấu trúc loài và các nhân tố sinh thái tự nhiên chi phối RNM ven biển Nghệ An đang diễn ra theo quy luật nào?
• Câu hỏi nghiên cứu 2 (Q2): Mức độ thích hợp đất đai của từng đơn vị lập địa đối với 6 loài thực vật ngập mặn chủ lực được lượng hóa và phân hạng như thế nào?
• Câu hỏi nghiên cứu 3 (Q3): Không gian quy hoạch và giải pháp quản trị nào đảm bảo phát triển bền vững 340,71 ha RNM trồng mới thích ứng với biến đổi khí hậu?
• Giả thuyết khoa học 1 (H1): Sự suy giảm diện tích RNM Nghệ An không chỉ do áp lực nhân sinh mà chủ yếu do sự bất tương thích sinh thái giữa loài cây trồng với vi lập địa (độ mặn, cấp hạt, độ sâu ngập triều).
• Giả thuyết khoa học 2 (H2): Việc tích hợp Khung đánh giá đất đai của FAO (1976) với Tiến trình phân tích thứ bậc (AHP - Saaty, 1980) và Hệ thông tin địa lý (GIS) cho phép tối ưu hóa không gian quy hoạch trồng mới chính xác đến từng đơn vị đất đai (LMU).

Khung lý thuyết của luận án tích hợp Lý thuyết Phân vùng Sinh thái Rừng ngập mặn (Mangrove Zonation Theory - Watson, 1928; Lugo & Snedaker, 1974; Tomlinson, 1986), Khung đánh giá thích hợp đất đai (Land Evaluation Framework - FAO, 1976, 1993) và Lý thuyết Phân tích Đa tiêu chí Quyết định không gian (Spatial Multi-Criteria Decision Analysis - Saaty, 1980). Luận án tạo bước đột phá định lượng khi khảo sát toàn diện 38 xã ven biển thuộc 5 đơn vị hành chính (thị xã Hoàng Mai, huyện Quỳnh Lưu, huyện Diễn Châu, huyện Nghi Lộc, thành phố Vinh) từ đường đẳng sâu 2 m vào đất liền, phân lập 18 đơn vị đất đai (LMU) với quy mô 715,88 ha và xác lập phương án phân bổ không gian trồng mới chính xác cho 340,71 ha đất trống ngập mặn.

Literature Review và Positioning

Nghiên cứu sinh thái và phân bố rừng ngập mặn toàn cầu đã hình thành ba dòng học thuật chính:

1. Dòng sinh thái học phân vùng và giới hạn môi trường: Watson (1928) đặt nền móng với bảng phân loại 5 vùng ngập triều tại bán đảo Malaysia; Lugo & Snedaker (1974) phát triển lý thuyết phân loại chức năng thủy văn RNM; Tomlinson (1986) và Chapman (1970, 1977) chuẩn hóa hình thái học và phân loại 60–75 loài thực vật ngập mặn thực thụ trên thế giới. Các công trình của Bowman et al. (1962), Mogg (1963) và Aksomkoae (1993) khẳng định độ mặn (10–30‰) và chế độ ngập triều là các nhân tố sinh thái chi phối trực tiếp đến quang hợp, sinh khối và tỷ lệ sống của cây ngập mặn.
2. Dòng giám sát biến động không gian và suy thoái hệ sinh thái: Saenger et al. (1983), Spalding et al. (1997, 2010), Giri et al. (2011) và Liên minh Rừng ngập mặn Toàn cầu (GMA, 2021) cảnh báo sự suy giảm nghiêm trọng của diện tích RNM toàn cầu từ 141.957 km² (1996) xuống 135.883 km² (2016), bình quân mỗi năm mất 121,5 km² do chuyển đổi sử dụng đất và nuôi tôm công nghiệp.
3. Dòng nghiên cứu phân vùng lập địa tại Việt Nam: Phan Nguyên Hồng (1991, 1999) phân chia bờ biển Việt Nam thành 4 khu vực và 12 tiểu khu sinh thái; Đỗ Đình Sâm et al. (2005), Ngô Đình Quế & Võ Đại Hải (2012) phân lập lập địa theo độ thành thục thể nền (bùn loãng, bùn chặt, sét mềm, sét cứng); Phạm Ngọc Dũng (2015), Hoàng Văn Thơi (2011, 2013) nghiên cứu chuyên sâu về vi lập địa ngập mặn và kỹ thuật nhân giống tại miền Trung và Nam Bộ.

Tranh luận học thuật tồn tại sâu sắc giữa hai trường phái:

• Trường phái phục hồi thuần loài, đồng loạt (Monoculture Afforestation): Ủng hộ việc sử dụng một vài loài sinh trưởng nhanh (như Trang hoặc Bần chua) gieo trồng đại trà để sớm tạo đai rừng chắn sóng ven đê.
• Trường phái sinh thái cảnh quan thích ứng lập địa (Ecological Landscape Restoration): Phản đối trồng thuần loài cực đoan; chứng minh rằng mỗi vi địa hình có một tổ hợp hóa-lý đặc thù, nếu không đồng bộ giữa độ sâu ngập triều, độ mặn và cấp hạt với đặc tính sinh lý của loài thì rừng trồng sẽ chết hàng loạt sau 1–3 năm.

So sánh với các nghiên cứu quốc tế, tại Bangladesh, Siddiqi et al. (1993) chứng minh tuổi cây giống trên 12 tháng làm giảm mạnh tỷ lệ sống khi trồng ven biển cửa sông; tại Philippines, Primavera et al. (2004) chỉ rõ hơn 50% các dự án trồng rừng ngập mặn thất bại do trồng sai lập địa bãi triều cát nghèo dinh dưỡng. Luận án định vị nghiên cứu vào điểm nghẽn của dải ven biển Nghệ An: khu vực có hệ thống sông ngắn, độ dốc lớn, lưu lượng lũ mùa mưa gây ngọt hóa cục bộ nhưng mùa khô xâm nhập mặn sâu, thể nền chịu sóng gió trực diện. Luận án giải quyết triệt để vấn đề này bằng mô hình lượng hóa thích nghi đất đai vi mô.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng Lý thuyết Đánh giá Đất đai của FAO (1976) – vốn thiết kế cho đất nông nghiệp truyền thống – sang hệ sinh thái đất ngập nước ven biển ngập triều nhiệt đới. Bằng cách thiết lập bộ chỉ tiêu sinh thái lập địa 4 thành phần (Độ mặn nước, Thành phần cấp hạt thể nền, Độ sâu ngập triều, Hiện trạng sử dụng đất), nghiên cứu chứng minh mối quan hệ phi tuyến giữa các ngưỡng sinh thái và khả năng thích nghi của từng loài thực vật.

Hệ thống mệnh đề khoa học được xác lập:

• Mệnh đề 1 (P1): Tính thích nghi sinh thái của thực vật ngập mặn không phụ thuộc vào một yếu tố môi trường đơn lẻ mà là hàm tổng hòa của vector trọng số tương đối giữa độ mặn nguồn nước, độ thành thục của nền trầm tích và thời gian phơi triều.
• Mệnh đề 2 (P2): Sự chuyển tiếp từ bãi triều lầy cửa sông sang đầm bãi ngập mặn bán tự nhiên tạo ra các vi phân ranh giới sinh thái (ecotone boundaries), đòi hỏi sự hoán đổi cơ cấu loài từ tiên phong chịu mặn (Avicennia lanata) sang loài thích nghi nước lợ (Sonneratia caseolaris) hoặc loài trung gian (Rhizophora stylosa, Kandelia candel).
• Mệnh đề 3 (P3): Quy hoạch không gian RNM chỉ đạt trạng thái cân bằng bền vững khi diện tích chuyển đổi từ đất trống ngập mặn và ao đầm nuôi thủy sản kém hiệu quả không vượt quá ngưỡng chịu tải sinh thái của từng tiểu lưu vực cửa sông.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp phương pháp AHP của Saaty (1980) với thuật toán chồng lớp không gian đa tầng trong ArcGIS.

                   [Ma trận so sánh cặp AHP (CR < 0.10)]
                  [Xác lập 18 Đơn vị Đất đai (LMU: 715,88 ha)]
       [Phân hạng thích hợp FAO: S1 (Rất thích hợp), S2, S3, N]
     [Không gian Quy hoạch: 340,71 ha trồng mới cho 6 loài TVNM]

Boundary conditions (điều kiện biên) của khung phân tích được giới hạn rõ ràng: áp dụng cho đới bờ từ đường đẳng sâu 2 m vào đến ranh giới hành chính đất liền của 38 xã ven bờ; biên độ mặn dao động từ 0,5‰ đến 32‰; biên độ ngập triều cực đại không vượt quá 4 m.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu vận dụng triết lý Thực chứng Thực tế (Pragmatic Critical Realism), kết hợp định lượng không gian chính xác với khảo sát thực địa sinh thái học. Thiết kế nghiên cứu đa cấp độ (multi-level spatial design) được triển khai qua 5 cấp bậc:

• Cấp vùng lãnh thổ: Toàn bộ đới duyên hải tỉnh Nghệ An dài 82 km.
• Cấp lưu vực: 6 hệ thống cửa sông chính (Hoàng Mai, Hầu, Thơi, Bùng, Cấm, Lam).
• Cấp hành chính: 38 xã ven biển thuộc 5 huyện/thị xã/thành phố.
• Cấp sinh thái lập địa: 18 Đơn vị đất đai (LMU).
• Cấp loài mục tiêu: 6 loài TVNM được Bộ Nông nghiệp & PTNT khuyến cáo ưu tiên: Mắm quắn (Avicennia lanata), Đước vòi (Rhizophora stylosa), Trang (Kandelia candel), Bần chua (Sonneratia caseolaris), Vẹt dù (Bruguiera gymnorrhiza) và Sú (Aegiceras corniculatum).

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thu thập và xử lý dữ liệu bảo đảm tính khoa học nghiêm ngặt:

• Khảo sát thực địa và lấy mẫu: Thực hiện đo đạc mặt cắt địa hình ngập triều, định vị GPS các dải rừng hiện trạng và khu vực đất trống ngập mặn.
• Phân tích thổ nhưỡng và thủy hóa: Mẫu đất được lấy ở tầng 0–30 cm và 30–60 cm để phân tích thành phần cơ giới cấp hạt (cát, limon, sét), hàm lượng chất hữu cơ (OM), pH, dung trọng. Mẫu nước được thu thập theo các mùa trong năm tại các điểm cửa sông để đo độ mặn (Salinity), nhiệt độ và pH theo quy chuẩn môi trường hiện hành.
• Kỹ thuật tam giác đạc (Triangulation): Tích hợp dữ liệu viễn thám đa thời gian, số liệu kiểm kê rừng lâm nghiệp, quan trắc khí tượng thủy văn và dữ liệu phân tích hóa lý phòng thí nghiệm.
• Độ tin cậy của ma trận đa tiêu chí: Ma trận so sánh cặp AHP tính toán trọng số cho 4 tiêu chí nhân tố sinh thái đạt tỷ số nhất quán $CR < 0,10$, bảo đảm không có mâu thuẫn logic giữa các đánh giá chuyên gia.

Data và phân tích

Quy trình xử lý dữ liệu sử dụng phần mềm ArcGIS chuyên dụng để số hóa, nội suy không gian và chồng lớp (overlay) các lớp bản đồ chuyên đề: bản đồ độ mặn nước biển, bản đồ thành phần cấp hạt thể nền, bản đồ độ sâu ngập triều và bản đồ hiện trạng sử dụng đất. Kết quả tạo lập nên bản đồ 18 đơn vị đất đai (LMU).

Các thang đánh giá thích hợp đất đai riêng biệt được xây dựng cho từng loài TVNM theo 4 cấp phân hạng của FAO (1976):

• $S_1$: Rất thích hợp (điều kiện lập địa tối ưu, cây sinh trưởng vượt trội, không có yếu tố hạn chế).
• $S_2$: Thích hợp trung bình (có yếu tố hạn chế nhỏ, có thể khắc phục bằng biện pháp kỹ thuật).
• $S_3$: Kém thích hợp (có yếu tố hạn chế nghiêm trọng, chi phí cải tạo cao).
• $N$: Không thích hợp (điều kiện tự nhiên ngăn cản hoàn toàn sự tồn tại của loài).

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

[!IMPORTANT] Toàn bộ dải ven biển Nghệ An năm 2020 chỉ còn 344,8 ha rừng ngập mặn hiện hữu, phân bố phân tán dọc theo 6 cửa sông. Luận án đã làm rõ nghịch lý lịch sử: trồng mới 1.106 ha (1984–2015) nhưng tỷ lệ hao hụt lên đến hơn 62% do gieo trồng sai lập địa, lựa chọn loài không tương thích với chế độ mặn và độ thành thục thể nền.

Phân tích không gian và sinh thái học đã mang lại các phát hiện đột phá:

1. Nhận diện và bản đồ hóa 18 Đơn vị đất đai (LMU): Với tổng diện tích 715,88 ha đất ngập mặn, luận án đã xác định chính xác 340,71 ha đất trống ngập mặn có tiềm năng trồng rừng mới ngay trong giai đoạn 2021–2030.
2. Phân hóa mức độ thích hợp đất đai sinh thái của 6 loài chủ lực:
   • Cây Bần chua (Sonneratia caseolaris): Thích hợp tối ưu ($S_1$) tại các vùng nước lợ cửa sông lớn có độ mặn thấp (5–15‰), thể nền bùn sâu giàu phù sa, đặc biệt tại khu vực ven sông Lam (TP Vinh) và sông Bùng (huyện Diễn Châu).
   • Cây Mắm quắn (Avicennia lanata): Thể hiện ưu thế thích nghi tuyệt đối ($S_1$) tại bãi bồi tiên phong, bùn loãng đến bùn chặt, biên độ mặn cao (15–30‰) tại thị xã Hoàng Mai và huyện Quỳnh Lưu.
   • Cây Trang (Kandelia candel) và Vẹt dù (Bruguiera gymnorrhiza): Rất thích hợp tại các vùng triều trung bình và cao, thể nền sét mềm đến sét chặt, độ mặn ổn định 10–25‰.
   • Cây Đước vòi (Rhizophora stylosa): Phân bố tối ưu tại các vùng ngập triều định kỳ có sóng tương đối êm tại Quỳnh Lưu và Nghi Lộc.
3. Quy luật phân bổ không gian 340,71 ha trồng mới theo đơn vị hành chính:
   • Huyện Quỳnh Lưu: 123,21 ha (chiếm tỷ trọng lớn nhất, 36,16%).
   • Huyện Nghi Lộc: 110,06 ha (chiếm 32,30%).
   • Thị xã Hoàng Mai: 40,09 ha (chiếm 11,77%).
   • Thành phố Vinh: 34,14 ha (chiếm 10,02%).
   • Huyện Diễn Châu: 30,21 ha (chiếm 8,87%).

Đơn vị hành chính	Diện tích RNM 2020 (ha)	Diện tích LMU đánh giá (ha)	Diện tích quy hoạch trồng mới (ha)	Loài TVNM ưu tiên bố trí
Huyện Quỳnh Lưu	137,20	258,40	123,21	Trang, Đước vòi, Vẹt dù, Mắm quắn
Huyện Nghi Lộc	94,60	212,15	110,06	Trang, Vẹt dù, Sú, Đước vòi
Thị xã Hoàng Mai	42,30	95,80	40,09	Mắm quắn, Trang, Sú
Thành phố Vinh	48,50	82,33	34,14	Bần chua (chủ đạo cửa sông Lam), Trang
Huyện Diễn Châu	22,20	67,20	30,21	Bần chua (sông Bùng), Trang, Vẹt dù
Tổng cộng	344,80	715,88	340,71	6 loài TVNM chủ lực

Implications đa chiều

• Về mặt lý luận: Thiết lập chuẩn mực phương pháp luận đánh giá lập địa RNM vùng Bắc Trung Bộ, liên kết chặt chẽ giữa khoa học đất đai và lâm nghiệp ngập mặn.
• Về mặt thực tiễn: Cung cấp hệ thống bản đồ số hóa tỷ lệ chi tiết, đóng vai trò là "cẩm nang kỹ thuật" giúp các Ban quản lý rừng phòng hộ loại bỏ hoàn toàn việc trồng cây tự phát, chọn sai giống.
• Về mặt chính sách: Luận chứng trực tiếp cho Quy hoạch tỉnh Nghệ An thời kỳ 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2050 theo Quyết định số 197/2021/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, chuyển hướng từ phòng ngừa thụ động sang củng cố đai rừng phòng hộ xanh thích ứng biến đổi khí hậu.

Limitations và Future Research

Nghiên cứu thẳng thắn nhìn nhận các giới hạn học thuật:

1. Giới hạn về số lượng nhân tố sinh thái: Luận án tập trung đánh giá 4 nhân tố chủ đạo (độ mặn, cấp hạt, ngập triều, sử dụng đất) mà chưa tích hợp sâu các thông số thủy động lực sóng cực đoan và dòng chảy bùn cát mùa bão lớn.
2. Giới hạn số lượng loài: Nghiên cứu tập trung vào 6 loài cây ngập mặn thực thụ chủ lực, chưa mở rộng đánh giá đối với các loài cây ngập mặn tham gia hoặc thảm cỏ biển, rong biển.
3. Kịch bản nước biển dâng dài hạn: Cơ sở dữ liệu đánh giá thích hợp đất đai phản ánh trạng thái động lực hiện tại, cần được cập nhật theo các kịch bản biến đổi khí hậu RCP 4.5 và RCP 8.5 đến năm 2050 và 2100.

Chương trình nghiên cứu 5–10 năm tới cần tập trung:

• Mô hình hóa 3D động lực sóng - dòng triều tương tác với cấu trúc rễ thực vật ngập mặn tại các cửa sông miền Trung.
• Lượng giá kinh tế toàn phần dịch vụ hệ sinh thái (Total Economic Valuation - TEV) và trữ lượng carbon sinh thái biển (Blue Carbon Stock) của 340,71 ha rừng trồng mới.
• Ứng dụng ảnh vệ tinh radar khẩu độ tổng hợp (SAR Sentinel-1) và quang học đa phổ (Sentinel-2) để giám sát tự động biến động sinh thái rừng ngập mặn theo thời gian thực.

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động học thuật: Mở ra hướng tiếp cận chuẩn hóa trong đánh giá đất đai ngập mặn tại Việt Nam; tạo tài liệu tham khảo cốt lõi cho các nghiên cứu sinh thái học vùng triều nhiệt đới gió mùa.
• Chuyển đổi ngành kinh tế ven biển: Tạo cơ sở kỹ thuật xây dựng mô hình kinh tế đồng quản lý "Rừng ngập mặn – Thủy sản sinh thái" (tôm, cua, cá tự nhiên dưới tán rừng), nâng cao giá trị sinh kế cộng đồng dân cư 38 xã ven biển thêm 25–35% so với mô hình thâm canh ô nhiễm.
• Hoạch định chính sách quốc gia và địa phương: Cung cấp luận cứ khoa học để Sở Tài nguyên & Môi trường và Sở Nông nghiệp & PTNT Nghệ An phê duyệt các dự án đầu tư công trồng rừng ngập mặn chắn sóng bảo vệ hệ thống đê biển cấp I, cấp II.
• Đóng góp quốc tế: Hỗ trợ thực thi các cam kết quốc tế của Việt Nam về Đóng góp do quốc gia tự xác định (NDC), Công ước Đa dạng sinh học (CBD) và Công ước Ramsar về đất ngập nước.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh & Giới học thuật: Tiếp cận cơ sở dữ liệu vi lập địa chi tiết, khung phương pháp luận AHP-GIS tích hợp đánh giá đất đai FAO để kế thừa và phát triển cho các dải bờ biển khác.
• Cơ quan quản lý Nhà nước (Sở TN&MT, Sở NN&PTNT, Chi cục Kiểm lâm Nghệ An): Sở hữu bản đồ phân vùng và định hướng không gian chính xác đến từng xã để phân bổ ngân sách trồng rừng chuẩn xác.
• Doanh nghiệp Lâm nghiệp & Ban Quản lý Rừng phòng hộ: Tối ưu hóa chi phí sản xuất cây giống, chủ động vườn ươm tại chỗ, nâng cao tỷ lệ sống của cây trồng từ dưới 40% lên trên 85%.
• Cộng đồng cư dân 38 xã ven biển Nghệ An: Được bảo vệ an toàn trước thiên tai, bão lũ, xâm nhập mặn và tiếp cận sinh kế thủy sản sinh thái bền vững lâu dài.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì? Đó là việc mở rộng và chuẩn hóa Khung đánh giá thích hợp đất đai FAO (1976) cho hệ sinh thái RNM đới bờ Bắc Trung Bộ thông qua việc kết hợp ma trận so sánh cặp AHP với hệ chỉ tiêu 4 biến số sinh thái lập địa, phá vỡ cách tiếp cận định tính truyền thống trong lâm nghiệp ngập mặn.

2. Đổi mới phương pháp luận nổi bật so với các nghiên cứu trước đây? So với công trình của Phan Nguyên Hồng (1999) hay Ngô Đình Quế & Võ Đại Hải (2012) vốn phân vùng ở quy mô vĩ mô, luận án số hóa và tích hợp không gian đa tầng trong ArcGIS, phân lập chi tiết đến 18 đơn vị đất đai (LMU) cơ sở trên 715,88 ha, đưa ra giải pháp cơ cấu loài chính xác cho từng lô đất ngập mặn cấp xã.

3. Phát hiện bất ngờ nhất từ dữ liệu thực nghiệm là gì? Mặc dù diện tích tự nhiên của RNM Nghệ An rất nhỏ (344,8 ha), tiềm năng mở rộng không gian trồng mới lại rất lớn (340,71 ha – tương đương gần 100% diện tích hiện có). Tuy nhiên, nếu không phân vùng đúng thì hơn 60% diện tích này sẽ rơi vào tình trạng chết hàng loạt như giai đoạn 1984–2015 do sự sai lệch giữa biên độ mặn cửa sông và độ sâu bùn lắng.

4. Luận án có cung cấp quy trình nhân rộng (replication protocol) không? Có. Quy trình 5 bước gồm: (1) Điều tra lập địa vi mô; (2) Phân tích hóa lý đất - nước; (3) Thiết lập ma trận AHP tính trọng số; (4) Chồng lớp bản đồ LMU trong GIS; (5) Phân hạng thích hợp FAO cho từng loài. Quy trình này có thể chuyển giao và áp dụng trực tiếp cho toàn bộ 28 tỉnh ven biển Việt Nam.

5. Chương trình nghiên cứu 10 năm được phác thảo như thế nào? Tập trung vào 3 trụ cột: (1) Giám sát tự động sinh khối và sức khỏe rừng bằng viễn thám SAR đa thời gian; (2) Cơ chế chi trả dịch vụ môi trường rừng (PES) và thị trường tín chỉ carbon ngập mặn; (3) Tối ưu hóa chuỗi giá trị sinh kế thủy sản bền vững gắn với khu bảo tồn ngập mặn cửa sông.

Kết luận

1. Luận án đã xác lập một cách hệ thống, chuẩn xác cơ sở khoa học và thực tiễn cho việc quy hoạch, phát triển hệ sinh thái rừng ngập mặn tại dải ven biển tỉnh Nghệ An.
2. Đánh giá toàn diện hiện trạng 344,8 ha RNM hiện hữu, làm rõ nguyên nhân suy giảm lịch sử và chứng minh sự cần thiết phải quy hoạch không gian theo mức độ thích hợp đất đai.
3. Ứng dụng thành công phương pháp AHP tích hợp GIS và Khung đánh giá đất đai FAO (1976) để phân lập 18 Đơn vị đất đai (LMU) với tổng diện tích 715,88 ha trên địa bàn 38 xã ven bờ.
4. Xác lập mức độ thích hợp sinh thái ($S_1, S_2, S_3, N$) cho 6 loài cây ngập mặn chủ lực (Avicennia lanata, Rhizophora stylosa, Kandelia candel, Sonneratia caseolaris, Bruguiera gymnorrhiza, Aegiceras corniculatum).
5. Hoàn thiện phương án quy hoạch không gian trồng mới chi tiết 340,71 ha rừng ngập mặn phân bổ tại thị xã Hoàng Mai (40,09 ha), huyện Quỳnh Lưu (123,21 ha), huyện Diễn Châu (30,21 ha), huyện Nghi Lộc (110,06 ha) và thành phố Vinh (34,14 ha).
6. Đề xuất hệ thống 6 nhóm giải pháp đồng bộ (quy hoạch đất đai, cơ chế chính sách, liên ngành, khoa học công nghệ, công cụ kinh tế và giám sát môi trường) bảo đảm phát triển bền vững dải rừng phòng hộ ven biển Nghệ An trước thách thức của biến đổi khí hậu toàn cầu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Tổng quan các vấn đề nghiên cứu. Đánh giá tổng hợp điều kiện sinh thái tự nhiên phục vụ phát triển rừng ngập mặn tỉnh Nghệ An. Định hướng quy hoạch và giải pháp phát triển rừng ngập mặn tỉnh Nghệ An.

TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU VỀ RỪNG NGẬP MẶN 1. Nghiên cứu về rừng ngập mặn trên thế giới 1. Nghiên cứu thành phầ n loài và đă ̣c điểm phân bố rừng ngập mă ̣n a.

Nghiên cứu về thành phần loài thực vật ngập mặn (TVNM) Trên thế giới đã có nhiều công trình nghiên cứu và tổng hợp về thành phần loài TVNM. Sau đây là bảng trích dẫn kết quả các thành phần loài ngập mặn đã được công bố trong giai đoạn (1974 - 1984) [76]. Loài thực vật ngập mặn trên thế giới Nguồn Họ Chi Loài Lugo & Snedaker (1974) 23 32 75 Seanger et al (1983) 16 22 60 Cintron & Schaeffer - Novelli (1983) 13 17 56 Chapman (1970)/ Walsh (1974) 11 16 55 Chapman (1974) 10 15 53 Blasco (1984) 16 22 53 Nguồn: Tomlinson P. Hầu hết các nghiên cứu về RNM trên thế giới đều thống nhất khu vực Đông Nam Á là một trong những địa điểm phong phú và đa dạng nhất về thành phần loài TVNM, là trung tâm đa dạng sinh học của RNM.

Theo Saenge et al (1983), trên toàn thế giới có 60 loài thực vật ngập mặn [72], trong khi đó Spalding et al. RNM ở Đông Nam Á là nơi có số loài đa dạng nhất, Tomlinson (1986) ghi nhận có 42 loài TVNM [76]. Về sau, Chan et al (2009) [49], Spalding (2010) ghi nhận sự hiện diện của 45 loài TVNM ở khu vực này, Primavera, J. Tại các quần đảo trên Thái Bình Dương, trong đó có nhiều đảo san hô, loài phổ biến được tìm thấy trên đảo là Cui biển (Heritiera littoralis), Bần trắng (Sonneratia alba), Cóc đỏ (Lumnitzera littorea), Đâng (Rhizophora stylosa), (Bruguiera gymnorrhiza), Giá (Excoecaria agallocha) và Xu ổi (Xylocarpus granatum) [49].

8 Nhận xét kết quả nghiên cứu của các công trình trên thế giới về thành phần loài TVNM: - Trên thế giới đã có nhiều công trình nghiên cứu và tổng hợp về thành phần loài TVNM. - Kết quả nghiên cứu của các công trình trên đều thống nhất: + Khu vực Đông Nam Á có thành phần loài TVNM rất đa dạng và phong phú, là trung tâm đa dạng sinh học của RNM thế giới. + Số liệu có sự khác nhau là do các công trình nghiên cứu vào các thời điểm khác nhau và giới hạn tiêu chí đánh giá thành phần loài của từng công trình cũng khác nhau. Những kết quả có thể vận dụng vào nghiên cứu RNM ven biển Nghệ An: Trong số các loài TVNM trên thế giới, một số loài đang phát triển thuận lợi ở Nghệ An là: Bần chua, Đước, Trang, Sú, Bần, Mắm… b.

Diện tích và đặc điể m phân bố rừng ngập mặn FAO phối hợp với các chuyên gia RNM trên thế giới đã thống kê và công bố diện tích RNM của thế giới rừng từ 1980 - 2005 như sau: Bảng 1. Diện tích rừng ngập mặn trên toàn thế giới Nguồn Năm Số nước Diện tích (ha) FAO and UNEP, 1981 1980 51 15.673 Saenger, Hegerl & Davie, 1983 1983 65 16.800 Spalding, Blasco & Field, 1997 1997 112 18.077 Aizpuru, Achard & Blasco, 2000 2000 112 17. Vấn đề này được chứng minh qua các công trình nghiên cứu về RNM sau: 9 Dựa trên các ứng dụng của công nghệ viễn thám, theo Saenger et al. (1983), tổng diện tích trên thế giới được đánh giá vào khoảng 16.000 ha, trong đó ở vùng nhiệt đới Châu Á có 7.000 ha, ở vùng nhiệt đới Châu Mỹ có 5.000 ha và ở vùng nhiệt đới Châu Phi có 3.

Theo Lanly, Ogino & Chihara (1988), diện tích RNM thế giới hơn 15 triệu ha, Groombridge (1992) là 19,9 triệu ha, Saenger et al. Nhưng tất cả các quan điểm đều thống nhất, RNM ở Đông Nam Á có diện tích 6,8 triệu ha, phân bố rộng. Khu RNM lớn nhất ở Đông Nam Á được tìm thấy ở Indonesia (gần 60% tổng số diện tích Đông Nam Á), Malaysia (11,7%), Myanmar (8,8%), Papua New Guinea (8,7%) và Thái Lan(5,0%), Việt Nam (2,1%), Philippines(2,2%), Cambodia (1,3%), Brunei (0,3%), Timor (0,03%), Singapore (0,01%) [54]. Thời gian gần đây Spalding et al.

(2010), công bố RNM trên thế giới là 152.752km², phân bố ở 10 khu vực, trong đó vùng Đông Nam Á 51.049 km², chiếm 33,4%, tiếp đến là vùng Nam Mỹ 23.883 km², chiếm 15,6% và Đông Á 215 km², chiếm 0,1% [75]. RNM trên thế giới đang bị đe dọa nghiêm trọng., et al (2010), RNM của thế giới đến năm 2010 đã mất đi hơn 50.000 km2 (một phần tư) do sự can thiệp của con người [75] và theo nghiên cứu của Giri, C., et al (2011), ước tính tổng bề mặt của RNM trên toàn cầu trong năm 2000 là 137. Tổ chức liên minh RNM thế giới (2021) công bố RNM của thế giới năm 1966 diện tích 141.957 km2, năm 2007 diện tích 138.064 km2, năm 2008 diện tích 138.279 km2, năm 2009 diện tích 138.054 km2, năm 2010 diện tích 136.798 km2, năm 2015 diện tích 135.295 km2, 2016 diện tích RNM của thế giới còn lại 135. Như 10 vậy từ 1966 đến 2016 diện tích RNM thế giới giảm không đều trên các vùng với tổng diện tích là 6.

Mỗi năm mất 121,5 km2. Có nhiều nơi RNM mất đến 25 - 49% và 50 - 99%, thậm chí 100% [81]. Phân bố rừng ngập mặn trên thế giới Nguồn: Tổ chức liên minh rừng ngập mặn thế giới năm 2021. RNM của thế giới tập trung dọc theo các bờ biển: châu Mỹ, Châu Phi, Đông Nam Á, Châu Úc và New Zealand.

Trong nghiên cứu giới thiệu về hệ sinh thái thế giới của Chapman, V. (1977), hệ sinh thái RNM được bắt gặp trên toàn thế giới ở vùng bờ biển nhiệt đới và cận nhiệt đới; cùng với Chapman, v., tác giả Tomlinson cũng đồng ý với quan điểm trên [51]. Tổ chức Nông lương thế giới (FAO) (1994), trong cuốn: Sổ tay hướng dẫn quản lý rừng ngập mặn đã kết luận: RNM phân bố chủ yếu ở các vùng cửa sông, ven biển nhiệt đới và một vài loài ở vùng Á nhiệt đới [53]. Một nghiên cứu khác gần đây của tổ chức liên minh RNM thế giới năm (2021), đã công bố tổng diện tích RNM thế giới đến 2016 là 135.883 km2 trong đó: Bắc & Trung Mỹ & vùng Ca-ri-bê 20.926 km2 chiếm 32%, Nam Mỹ 18.943 km2 11 chiếm 14%, Tây & Trung Phi 19.767 km2 chiếm 15%, Đông & Nam Phi 7.276 km2 chiếm 5%, Nam Á 8.414 km2 chiếm 6%, Đông Nam Á 43.767 chiếm 16%, Đông Á 717 km2 chiếm 0,3%, Úc và New Zealand 9.983 km2 chiếm 7%, những hòn đảo ở Thái Bình Dương 6.285 km2 chiếm 5%, Trung Đông 313 km2 chiếm 0,2% [81].

Nhận xét kết quả nghiên cứu của các công trình trên thế giới về diện tích và đă ̣c điể m phân bố rừng ngâ ̣p mă ̣n: - Trên thế giới đã có nhiều công trình nghiên cứu về diện tích và đă ̣c điể m phân bố RNM. - Kết quả nghiên cứu của các công trình trên đều thống nhất: + Vùng phân bố loài TVNM nhiều nhất đều ở vùng có khí hậu nhiệt đới. + Các châu lục có nhiều RNM thứ tự là: Châu Á, Châu Mỹ, Châu Phi. + Khu vực Đông Nam Á (trong đó có Việt Nam) là trung tâm đa dạng sinh học của RNM thế giới.

+ Diện tích RNM ngày càng giảm do nhiều nguyên nhân, trong đó nhân tố con người và yếu tố tự nhiên là nguyên nhân chính. - Số liệu giữa các công trình có sự khác nhau là do phương pháp điều tra và thời gian công bố khác nhau. Những kết quả có thể vận dụng vào nghiên cứu RNM ven biển Nghệ An: Nghệ An nằm trong khu vực Đông Nam Á là trung tâm đa dạng sinh học RNM của thế giới. Vì vậy Nghệ An là địa bàn có thể phát triển RNM thuận lợi nếu biết vận dụng kiến thức về RNM của thế giới.

Nghiên cứu điều kiện tự nhiên ảnh hưởng đến rừng ngập mă ̣n a. Nghiên cứu ảnh hưởng của nhiệt độ đến rừng ngập mặn Nhiệt độ không khí và nhiệt độ nước biển ảnh hưởng đến sự sinh trưởng và phân bố của RNM. (1983), cho rằ ng vùng xích đạo hoặc cận xích đạo, nơi có nhiệt độ không khí trung bình năm 26 - 27°C, là điều kiện thuận lợi cho sinh trưởng của RNM. Bên cạnh đó, nhiệt độ nước biển cũng ảnh hưởng đến sự phân bố của RNM.

Trong năm có nhiều tháng nhiệt độ của nước biển thấp hơn 16°C thì sẽ không xuất hiện RNM. Nhiệt độ nước biển dao động trong khoảng từ 16- 18°C thì chỉ có rừng Mắm phát triển và từ 18 - 20°C chỉ có rừng Trang phát triển. Khi nhiệt độ trong năm luôn lớn hơn 20°C thì mới bắt đầu xuất hiện rừng Đước [47]. 12 Nghiên cứu của Hutchinhs, P., et al (1987), cho thấy Mắm biển mọc lá tươi ở nhiệt độ 18 - 20°C, nhiệt độ càng cao thì tỷ lệ mọc lá mới càng thấp.

Nhiệt độ 26°C là điều kiện thuận lợi để cây Mắm phát triển. Nhiệt độ tối ưu là 27°C. Trong khi đó, Sú thích hợp phạm vi nhiệt độ 21 - 26°C. Xu ổi sinh trưởng tối ưu ở 28°C.

RNM duy trì phát triển chỉ khi nhiệt độ không khí trung bình tháng lạnh nhất cao hơn 20°C, nơi nhiệt độ các mùa chênh lệch không quá 10°C. TVNM sinh trưởng tốt nhất ở khu vực có nhiệt độ nước cao hơn 24°C. Những vùng biển có nhiệt độ nước không bao giờ vượt quá 24°C trong suốt năm thì RNM không phát triển [62]. Trong nghiên cứu của Giesen W.

Theo Lugo AE. Theo Phan Nguyên Hồng (1991), nhiệt độ cao hoặc những biến động đột ngột, có thể có ảnh hưởng xấu đến RNM, khi nhiệt độ không khí tăng lên đến 400C và nhiệt độ đất tăng đến 400C, các hoạt động sinh lý của cây Đước như thoát hơi nước và hiệu suất quang hợp, đều giảm thiểu [16]. Nhận xét kết quả nghiên cứu của các công trình trên thế giới về ảnh hưởng của nhiệt độ đến rừng ngập mă ̣n: - Nhiệt độ không khí có ảnh hưở ng lớn đến sự sinh trưở ng và phát triển loài TVNM. - Mỗi loài TVNM thích hợp nhất với một ngưỡng nhiệt độ.

- Nhiệt độ không khí trung bình năm 26 - 270C là điều kiện thuận lợi cho sinh trưởng của nhiều loài TVNM. Biến động lớn về nhiệt độ sẽ ảnh hưởng xấu đến TVNM. Những kết quả có thể vận dụng vào nghiên cứu RNM ven biển Nghệ An: Nhiệt độ trung bình năm của Nghệ An nằm trong giới hạn thuận lợi để phát triển RNM. Sự biến động về nhiệt độ ở Nghệ An cũng như các tỉnh ở Bắc Trung Bộ tương đối lớn ở trong đất liền nhưng tương đối nhỏ ở khu vực ven biển.