CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO TRONG TÀI TRỢ CHUỖI CUNG ỨNG TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Tài trợ chuỗi cung ứng tại Ngân hàng thương mại 1. Chuỗi cung ứng và mô hình chuỗi cung ứng điển hình Cho đến nay, khái niệm chuỗi cung ứng không còn xa lạ với các quốc gia và các doanh nghiệp. Đã có rất nhiều những công trình nghiên cứu về chuỗi cung ứng, dựa trên các cách tiếp cận khác nhau.
Mentzer và cộng sự (2001) cho rằng một chuỗi cung ứng là mạng lưới các tổ chức có liên quan thông qua các liên kết ở đầu nguồn (hay nhà cung cấp) và cuối nguồn (phân phối), trong các quy trình và hoạt động khác nhau tạo ra giá trị dưới dạng sản phẩm và dịch vụ được cung cấp cho khách hàng. Cung ứng Sản xuất Khách hàng Hình 1. Mô hình chuỗi cung ứng trực tiếp (Nguồn: Mentzer và cộng sự (2001)) Đây còn gọi là mô hình chuỗi cung ứng trực tiếp và đơn thuần nhất, trong đó mô hình thể hiện sự kết hợp của 3 hoạt động chính: cung ứng – sản xuất – khách hàng, thể hiện luồng biến chuyển từ nguyên liệu (từ nguồn cung ứng) sang sản phẩm (đến khách hàng). Mentzer và cộng sự đã mở rộng khái niệm chuỗi cung ứng, biến chuỗi cung ứng đó trở nên phức tạp hơn khi bổ sung thêm các tổ chức/đơn vị tham gia vào chuỗi cung ứng như: các nhà cung ứng trung gian, nhà cung ứng dịch vụ, nhà cung ứng tài chính,… 5 Đơn vị nghiên Dịch vụ cứu thị trường logistic Khách NCC 1 … Nhà sản NCC N hàng xuất.
Nhà cung cấp tài chính End user Hình 1.: Mô hình chuỗi cung ứng phức tạp (Nguồn: Mentzer và cộng sự (2001)) Mô hình này có ba nhóm đối tượng tham gia truyền thống là: Nhà cung cấp: Bao gồm cả nhà cung cấp của nhà cung cấp (nhà cung cấp 1) hay nhà cung cấp cuối cùng (nhà cung cấp N). Khách hàng: Bao gồm các khách hàng trung gian và các khách hàng cuối cùng ở vị trí kết thúc chuỗi cung ứng mở rộng (End user). Công ty cung cấp dịch vụ: là các ngân hàng, các tổ chức tài chính, các doanh nghiệp thuộc các lĩnh vực khác nhau như doanh nghiệp logistic, công ty tài chính, công ty nghiên cứu thị trường. Các đơn vị này sẽ tiến hành cung cấp các dịch vụ khác nhau phục vụ cho chuỗi cung ứng, đảm bảo cho chuỗi cung ứng được vận hành hiệu quả.
Sự xuất hiện các đơn vị trung gian làm cho mô hình chuỗi cung ứng trở nên phức tạp, khiến cho luồng nguyên liệu chuyển tới khâu sản phẩm và tới tay khách hàng cuối cùng linh hoạt hơn, năng động hơn. 6 Còn theo Nguyễn Kim Anh (2006), Trong chuỗi cung ứng có sự kết hợp của một số công ty thực hiện những chức năng khác nhau. Những công ty đó là nhà sản xuất, nhà phân phối, nhà bán sỉ, nhà bán lẻ và khách hàng là cá nhân hoặc tổ chức. Nhà thiết kế Nghiên cứu thị sản phẩm trường Nhà SX Nhà sản Nhà End NVL xuất NPP bán lẻ user NCC hậu cần NCC tài chính Hình 1.3 : Cấu Trúc chuỗi cung ứng (Nguồn: Nguyễn Kim Anh, 2006) 7 Nhà sản xuất là tổ chức sản xuất ra sản phẩm bao gồm những công ty sản xuất nguyên vật liệu và công ty sản xuất ra thành phẩm.
Nhà phân phối là những công ty tồn trữ hàng với số lượng lớn từ nhà sản xuất và phân phối sản phẩm đến khách hàng. Nhà phân phối cũng được xem là nhà bán sỉ khi nhà phân phối bán sản phẩm cho các nhà kinh doanh khác với số lượng lớn hơn so với khách hàng mua lẻ. Như vậy nhà phân phối là tổ chức không sở hữu sản phẩm mà chỉ đại diện bán hàng giữa nhà sản xuất và khách hàng. Nhà bán lẻ tồn trữ sản phẩm và bán cho khách hàng với số lượng nhỏ.
Có thể nói nhà bán lẻ là quy mô thu nhỏ của nhà phân phối. Khách hàng (end-user) là cá nhân hoặc tổ chức mua và sử dụng sản phẩm. Nhà cung cấp dịch vụ là tổ chức cung cấp các dịch vụ cho nhà sản xuất, nhà phân phối, nhà bán lẻ và khách hàng. Các dịch vụ có thể kể đến như: vận tải, nhà kho, tài chính, nghiên cứu thị trường, thiết kế sản phẩm, công nghệ thông tin.
Về cơ bản mô hình chuỗi cung ứng của Nguyễn Kim Anh (2006) khá tương đồng với mô hình của Mentzer và cộng sự (2001). Richard và cộng sự (2014) cho rằng “Chuỗi cung ứng bao gồm các thành phần khác nhau tham gia và thực hiện quá trình chuyển dịch vật lý của hàng hóa và dịch vụ từ điểm đầu đến điểm cuối, cụ thể: từ nguồn cung ứng sản xuất phân phối Bán lẻ tiêu thụ. Đáng chú ý, dòng dịch chuyển vật lý của hàng hóa và dịch vụ theo hướng một chiều, nhưng dòng dịch chuyển của thông tin và tài chính lại là hai chiều. Dù nghiên cứu trước đây ở các mức độ đơn giản hay phức tạp khác nhau nhưng đều thể hiện dòng dịch chuyển biến nguyên liệu thành hàng hóa, và ở mỗi mô hình đều khẳng định Nhà sản xuất chính là trung tâm của chuỗi cung ứng.
Từ đây, tác giả nhận định rằng: Chuỗi cung ứng là một mạng lưới các đơn vị kinh doanh và sự lựa chọn các kênh phân phối nhằm thực hiện chức năng thu mua nguyên vật liệu; biến đổi nguyên vật liệu thành bán thành phẩm và thành phẩm; phân phối sản phẩm đến nơi tiêu thụ. Chuỗi cung ứng bao gồm tất cả những vấn đề liên quan trực tiếp hay gián tiếp nhằm thỏa mãn nhu cầu của khách hàng. Chuỗi cung ứng không chỉ bao gồm nhà sản xuất, 8 nhà cung cấp mà còn liên quan đến nhà vận chuyển, nhà kho, nhà cung cấp tài chính, nhà bán lẻ và khách hàng. Khái niệm và nội dung tài trợ chuỗi cung ứng 1.
Khái niệm tài trợ chuỗi cung ứng Tài trợ được hiểu là các “giúp đỡ về mặt tài chính”, nói như vậy tài trợ có thể được hiểu là sự giúp đỡ nhau về vốn (Nguyễn Thị Thu Hằng, 2016), vốn ở đây có thể là các khoản vốn vay hoặc cùng góp vốn để vận hành một thực thể kinh doanh. Như vậy tài trợ chuỗi cung ứng có thể hiểu là sự giúp đỡ về mặt tài chính cho một hoặc nhiều mắt xích của chuỗi cung ứng nhằm tối ưu hoá hoạt động của chuỗi cung ứng. Trong chuỗi cung ứng sẽ có nhiều mắt xích khác nhau, từ khâu cung cấp nguyên vật liệu đến sản xuất, phân phối và tiêu dùng. Trên cơ sở khái niệm về Chuỗi cung ứng và nội dung hoạt động của ngân hàng thương mại, Tài trợ chuỗi cung ứng có thể được hiểu như sau: là việc sử dụng các công cụ tài chính để tối ưu hóa việc quản lý vốn lưu động và thanh khoản trong chu trình hoạt động của chuỗi cung ứng từ nhà cung cấp đến các mạng lưới phân phối và người tiêu dùng.
Tài trợ chuỗi cung ứng sẽ cho phép tiếp cận một hoặc nhiều mắt xích trong chuỗi để đảm bảo chuỗi có thể vận hành trôi chảy. Tài trợ chuỗi cung ứng có thể được thực hiện thông qua việc cấp vốn (thường là vốn ngắn hạn) cho các khâu khác nhau nhằm giảm thiểu rủi ro để tối ưu hoá việc quản lý vốn lưu động và tính thanh khoản của chuỗi cung ứng. 9 Việc sử dụng các phương pháp và kỹ thuật tài trợ và giảm thiểu rủi ro để tối ưu hóa việc quản lý Vốn lưu động và tính thanh khoản được đầu tư vào các quy trình và giao dịch của chuỗi cung ứng Tài trợ chuỗi cung ứng Thành viên của hệ Điểm đặc trưng Danh mục sản phẩm sinh thái - Cơ quan lập pháp và - Áp dụng cho giao dịch quản lý. dựa trên phương thức trả Dựa trên khoản phải thu: sau và được kích hoạt bởi - Chiết khẩu khoản phải - Nhà cung cấp tài chính các diễn biến trong chuỗi thu.
(ngân hàng, công ty tài cung ứng. - Tài trợ vốn để nhập hàng - Liên kết các dòng chảy - Doanh nghiệp cốt lõi - Bao thanh toán. trong chuỗi cung ứng: hàng - Công ty quản lý tài sản - Tài trợ cho khoản phải trả hóa, dịch vụ, vốn, thông đảm bảo (CMC) tin. - Đơn vị tăng cường tín Cho vay/ ứng trước: - Bao gồm sự hiện diện của dụng - Cho vay/ ứng trước dựa các doanh nghiệp chủ đạo trên khoản phải thu hoặc - Công ty công nghệ tài trong chuỗi cung ứng.
hàng tồn kho. chính (Fintech) - Tầm nhìn chuỗi: sự chú ý - Tài trợ cho nhà phân phối - Mạng lưới doanh nghiệp trải rộng khắp các thành viên trong chuỗi thay vì - Tài trợ vốn trước giao - Nhà cung cấp dịch vụ xoay quanh một doanh hàng tổng hợp. nghiệp nhất định. - Nhà đầu tư Hình 1.4: Mô hình tài trợ chuỗi cung ứng (Nguồn: Công ty TNHH PwC Việt Nam, 2020) 10 Như vậy, Tài trợ chuỗi cung ứng sẽ giúp xây dựng được hệ sinh thái giúp duy trình tính ổn định của chuỗi cung ứng theo thời gian.
Trong hệ sinh thái tài trợ chuỗi cung ứng luôn tồn tại những thay đổi thể hiện qua tác động và vai trò của các đối tượng tham gia trong chuỗi cung ứng. Cơ quan chính phủ Nhà cung Cộng đồng cấp tài chính Thành viên của hệ sinh thái SCF Doanh Dịch vụ hỗ Nghiệp chủ trợ đạo Hình 1.5: Hệ sinh thái chuỗi cung ứng (Nguồn: IFC 2020) Các đối tượng tham gia chuỗi cung ứng tạo nên Hệ sinh thái chuỗi cung ứng: Cơ quan chính phủ bao gồm cơ quan lập pháp, cơ quan hoạch định chính sách, cơ quan quản lý đảm nhiệm vai trò hình thành các nguyên tắc hướng dẫn của thị trường tài trợ chuỗi cung ứng trong từng thời kỳ và trong phạm vi từng quốc gia. 11 Nhà cung cấp tài chính bao gồm ngân hàng - tổ chức cung cấp các chương trình tài trợ chuỗi cung ứng và nhà đầu tư cung cấp nguồn tài trợ trực tiếp cho các nền tảng điện tử của bên thứ ba. Doanh nghiệp chủ đạo là doanh nghiệp cốt lõi (từ tiếng Anh sử dụng là Anchor) là công ty uy tín trên thị trường, hoạt động với mạng lưới các nhà cung cấp và/hoặc nhà phân phối và hợp tác với ngân hàng triển khai chương trình tài trợ chuỗi cung ứng.
Dịch vụ hỗ trợ bao gồm công ty quản lý tài sản bảo đảm, nền tảng điện tử dùng chung để kết nối các đối tượng tham gia chuỗi cung ứng với nhau, các tổ chức cung cấp dịch vụ tìm nguồn cung ứng hoặc tìm nguồn phân phối, và các nhà cung cấp dịch vụ khác.
