Chương 1: Tổng quan vấn đề nghiên cứu Chương 2: Cơ sở lý luận của quản trị rủi ro trong nhận hàng hóa xuất nhập khẩu của doanh nghiệp Chương 3: Phân tích thực trạng rủi ro trong quy trình nhận hàng hóa xuất nhập khẩu của Công ty TNHH Nguyên Đăng Việt Nam Chương 4: Định hướng phát triển và đề xuất hoàn thiện hoạt động quản trị rủi ro trong quy trình nhận hàng hóa xuất nhập khẩu của công ty TNHH Nguyên Đăng Việt Nam 5 CHƢƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN TRỊ RỦI RO TRONG NHẬN HÀNG HÓA XUẤT NHẬP KHẨU CỦA DOANH NGHIỆP 2. Quản trị rủi ro 2. Khái niệm rủi ro và quản trị rủi ro 2. Khái niệm nguy cơ, rủi ro “Nguy cơ là một nguồn, một tình huống hoặc hành động có tiềm năng gây ra tổn hại đối với con ngƣời, nhƣ tổn thƣơng hay tác hại sức khỏe hoặc kết hợp cả hai tồn tại trên”.
(Theo Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 7301 - 1:2008) Nguy cơ là nguyên nhân có khả năng xảy ra trong tƣơng lai và có những tác động tiêu cực lên các sự kiện, hoạt động và cả con ngƣời. Các nguy cơ có thể ảnh hƣởng đến kết quả của rủi ro, làm tăng rủi ro. “Nguy cơ rủi ro là những đe dọa nguy hiểm có thể xảy ra, đƣợc đo lƣờng bằng xác suất thống kê, nghĩa là nguy cơ rủi ro là đề cập đến khả năng xảy ra những sự kiện, hiện tƣợng bất lợi đối với con ngƣời, luôn tiềm ẩn và song hành cùng các hoạt động của con ngƣời”.TS Doãn Kế Bôn, 2009, Giáo trình quản trị tác nghiệp thương mại quốc tế) Hiện nay, có không ít các định nghĩa về rủi ro đƣợc mọi ngƣời đƣa ra và lựa chọn tin tƣởng, tuy nhiên về cơ bản, các định nghĩa này đều đồng ý rằng rủi ro là những điều xảy ra bất ngờ, không nằm trong mong muốn của con ngƣời và gây ra thiệt hại trong nhiều hoạt động khác nhau. Bên cạnh đó, mặc dù rủi ro là sự kiện khách quan nhƣng con ngƣời hoàn toàn có thể kiểm soát chúng ở các mức độ khác nhau.TS Doãn Kế Bôn, 2009, Giáo trình quản trị tác nghiệp thương mại quốc tế, ba điều kiện cần hội tụ để đƣợc công nhận là một rủi ro là: “Rủi ro là sự kiện bất ngờ đã xảy ra.
Bất ngờ là con ngƣời không thể lƣờng trƣớc đƣợc một cách chắc chắn, nó có thể xuất hiện vào một thời điểm bất kỳ trong tƣơng lai và bất kỳ ở đâu. Mọi rủi ro đều là bất ngờ, cho dù mức độ bất ngờ có thể khác nhau và phụ thuộc rất nhiều vào nhận thức của con ngƣời, vào quy luật của rủi ro. Sự kiện bất ngờ đó phải xảy ra thì mới đƣợc coi là rủi ro. Trong thực tế có rất nhiều nguy cơ rủi ro (có khả năng xảy ra), nhƣng không phải mọi nguy cơ đều mang đến rủi ro cho con ngƣời”.
6 “Rủi ro là những sự cố gây ra tổn thất. Khi rủi ro xảy ra, luôn để lại những hậu quả. Hay nói cách khác, mọi rủi ro đều dẫn đến tổn thất, trong một số trƣờng hợp có thể là tổn thất không đáng kể hoặc tổn thất gián tiếp”. “Rủi ro là sự kiện ngoài mong đợi.
Rủi ro mang lại tổn thất, là sự cố bất ngờ và vì thế nó là điều không mong đợi của mọi ngƣời trong mọi hoạt động. Bên cạnh đó, rủi ro là sự kiện ngoài mong đợi còn nói lên tính chất khó lƣờng trƣớc, tính khách quan và loại bỏ các ý đồ chủ quan của chủ thể tham gia các hoạt động”. Tổn thất đƣợc đề cập ở đây có thể là những thiệt hại, mất mát tài sản, mất cơ hội có thể đƣợc hƣởng về tinh thần, thể thất do rủi ro. Rủi ro phải là những sự kiện xảy ra không đƣợc biết một cách chắc chắn, nên nếu xảy ra theo chủ định hoặc đã biết trƣớc, dự định hoặc xảy ra nhƣng không để lại hậu quả thì không đƣợc xem là rủi ro.
Khái niệm quản trị rủi ro Nguyễn Quang Thu (2008) định nghĩa: “Quản trị rủi ro là sự nhận dạng, đo lƣờng và kiểm soát các loại rủi ro có thể đe dọa các loại tài sản và thu nhập từ các dịch vụ chính hay từ các hoạt động sản xuất kinh doanh chính của một ngành kinh doanh hay của một doanh nghiệp sản xuất”. Và theo Đoàn Thị Hồng Vân và ctg (2013) đã đƣa ra định nghĩa quản trị rủi ro ủng hộ quan điểm “quản trị rủi ro toàn diện” của Kloman, Haiks và các tác giả khác nhƣ sau: “Quản trị rủi ro là quá trình tiếp cận rủi ro một cách khoa học, toàn diện, liên tục và có hệ thống nhằm nhận dạng, kiểm soát, phòng ngừa và giảm thiểu những tổn thất, mất mát, những ảnh hƣởng bất lợi của rủi ro, đồng thời tìm cách biến rủi ro thành những cơ hội thành công”. “Quản trị rủi ro là quá trình nhận dạng, phân tích (bao gồm đo lƣờng và đánh giá) rủi ro, xây dựng và triển khai kế hoạch kiểm soát, tài trợ để khắc phục các hậu quả của rủi ro”.TS Trần Hùng, 2017, Giáo trình quản trị rủi ro, Trang 28) Quản trị rủi ro liên quan đến tất cả các rủi ro có thể xảy ra trong hoạt động kinh doanh, tuy nhiên không có nghĩa là triệt tiêu hoàn toàn các rủi ro, tránh hết mọi tổn thất có thể xảy ra mà là hạn chế chúng đến mức thấp nhất có thể. Mục tiêu của quản trị rủi ro là tối ƣu hóa sử dụng các nguồn lực thông qua việc tối thiểu hóa thiệt hại gây ra bởi rủi ro và khai thác cơ hội từ rủi ro.
Quản trị rủi ro không chỉ đơn thuần là hạn chế tổn thất, 7 né tránh mà còn chủ động tiếp cận trong việc dự kiến những thiệt hại có thể xảy ra và tối thiểu hóa chúng. Phân loại rủi ro trong thương mại quốc tế Có thể chia rủi ro thành nhiều loại khác nhau tùy theo từng tiêu thức phân loại đƣợc lựa chọn từ các quan điểm tiếp cận khác nhau. Mặc dù thực tế các rủi ro thƣờng không có xu hƣớng độc lập với nhau và rủi ro ở bƣớc tác nghiệp này có thể dẫn đến những rủi ro khác trong nhóm tác nghiệp tiếp theo. Tuy nhiên để phù hợp với mục đích nghiên cứu của đề tài, trong nội dung phần này, em đề cập đến cách phân loại các rủi ro theo trình tự các nhóm tác nghiệp của quy trình nghiệp vụ xuất nhập khẩu một cách tƣơng đối.
Những rủi ro trong lựa chọn đối tác, đàm phán và ký kết hợp đồng: Công tác lựa chọn đối tác làm việc là nhóm tác nghiệp khởi đầu quan trọng trong thƣơng mại quốc tế. Để lựa chọn đƣợc một đối tác kinh doanh cho một thƣơng vụ xuất nhập khẩu, doanh nghiệp phải căn cứ từ nhiều nguồn thông tin và tiêu chuẩn để tìm kiếm, đánh giá và lựa chọn một cách chính xác và tỉnh táo. Trong tình hình kinh tế hiện nay, nếu doanh nghiệp không xem xét đầy đủ thì sẽ có nguy cơ đối mặt với nhiều rủi ro gây ra tổn thất, thiệt hại lớn. Một trong số đó là rủi ro mạo danh, là việc một cá nhân hoặc tổ chức nào đó mạo danh, sử dụng trái phép danh nghĩa của một công ty, doanh nghiệp khác để tiến hành hoạt động kinh doanh; hoặc hành vi của một tổ chức khi cung cấp thông tin sai lệch, phóng đại về năng lực kinh doanh với khách hàng để thực hiện hành vi lừa đảo nhằm mƣu lợi.
Ngoài ra, rủi ro có thể đến do tình trạng soạn thảo và kiểm tra hợp đồng không chặt chẽ, nội dung về hàng hóa và giá cả không rõ ràng, các điều khoản bị đối tác lợi dụng để kéo dài thêm hợp đồng và phát sinh thêm chi phí. Cùng với những rủi ro đã đề cập, trong quá trình lựa chọn đối tác, đàm phán và ký kết hợp đồng, doanh nghiệp có thể sẽ phải đối mặt với tình trạng hợp đồng bị đánh tráo trong lúc xem xét và ký kết hợp đồng, bên cạnh đó, nhiều công ty cũng có hành vi đƣa ra các điều kiện giao dịch thuận lợi để lấy lòng tin đối tác sau đó dần thay thế bằng các hoạt động lừa đảo, lừa bán. Những rủi ro trong quá trình chuẩn bị hàng hóa xuất khẩu Rủi ro do khan hiếm nguồn hàng cung ứng: Do một số yếu tố bất lợi về thời tiết, dịch bệnh, nguồn nguyên liệu, năng lực sản xuất có thể dẫn đến khan hiếm nguồn hàng 8 xuất khẩu. Khi đó, ngƣời xuất khẩu luôn cố gắng giảm lƣợng hàng xuất khẩu hoặc yêu cầu thay thế bằng các mặt hàng hóa khác hoặc kéo dài thời gian giao hàng, thậm chí tự ý không thực hiện việc giao hàng.
Trong một số trƣờng hợp nguồn hàng cung ứng tuy không thiếu nhƣng do ngƣời bán không tổ chức tốt việc thu gom hàng hóa nên dẫn đến không có hàng cho việc giao hàng cho ngƣời mua. Rủi ro do sự biến động giá cả hàng hóa: Rủi ro này xảy ra khi giá cả hàng hóa tăng, việc thu mua của ngƣời xuất khẩu sẽ trở nên khó khăn hơn, lợi nhuận cũng sẽ bị suy giảm và thậm chí thua lỗ nếu giá tăng quá cao trong khi đã ký hợp đồng thu mua. Rủi ro do mất khả năng kiểm soát về chất lượng và số lượng hàng hóa xuất khẩu: Đây là rủi ro xuất phát từ việc chủ quan trong việc kiểm soát và đảm bảo điều kiện cho hàng hóa vì số lƣợng quá lớn, vì tin tƣởng nhà cung ứng hoặc do các điều kiện thời tiết. Rủi ro do những biến đổi phẩm chất hàng hóa xuất khẩu: Với điều kiện thời tiết khắc nghiệt cũng nhƣ công tác bảo quản hàng hóa không phải lúc nào cũng đạt tiêu chuẩn, việc chuẩn bị trƣớc khi xuất khẩu có thể khiến hàng hóa bị giảm chất lƣợng, làm biến đổi phẩm chất của sản phẩm.
Bên cạnh những sản phẩm có thể dễ dàng phát hiện ra việc suy giảm chất lƣợng nhƣ vỡ bao bì, ngấm nƣớc mƣa thì cũng tồn tại những trƣờng hợp biến đổi chất lƣợng rất khó phát hiện ra, điều này gây ra nhiều thiệt hại cho cả nhà xuất khẩu và nhập khẩu. Những rủi ro trong quá trình giao, nhận hàng hóa Rủi ro cho người bán không giao đúng số lượng, chất lượng và chủng loại hàng hóa: là trƣờng hợp ngƣời bán không giao đúng số lƣợng, chất lƣợng và chủng loại hàng hóa theo nhƣ hợp đồng đã ký kết. Điều này có thể bắt nguồn từ sự chủ quan của ngƣời xuất khẩu, sự thiếu lòng tin giữa ngƣời xuất khẩu và ngƣời nhập khẩu, nhà xuất khẩu có hợp đồng khác có lợi hơn hoặc sự thỏa thuận không rõ ràng và chặt chẽ trong hợp đồng.