Chương 1: Tổng quan nghiên cứu đề tài Chương 2: Cơ sở lý luận của đề tài quản trị rủi ro quy trình nhập khẩu dầu mỡ nhờn Chương 3: Thực trạng quản trị rủi ro quy trình nhập khẩu dầu mỡ nhờn của công ty TNHH Chemlube Việt Nam Chương 4: Định hướng phát triển và đề xuất giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro quy trình nhập khẩu dầu mỡ nhờn công ty TNHH Chemlube Việt Nam 7 CHƯƠNG II: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI QUẢN TRỊ RỦI RO QUY TRÌNH NHẬP KHẨU DẦU MỠ NHỜN 2. Một số khái niệm 2. Khái niệm về nguy cơ, rủi ro, tổn thất a. Khái niệm về nguy cơ Theo đại từ điển tiếng Việt, “nguy cơ” là cái có thể phát sinh tai hoạ trong thời gian gần nhất.
Theo tài liệu tiêu chuẩn quốc tế ISO 14121-1:2007, “nguy cơ” (risk) là sự kết hợp của xác suất xảy ra tổn hại với tính nghiêm trọng của tổn hại này. Như vậy, có thể hiểu, “Nguy cơ là khả năng xảy ra một sự kiện có thể gây ra hậu quả không mong muốn hoặc tổn thất”. Nó thường được đánh giá dựa trên xác suất và mức độ nghiêm trọng của hậu quả. Trong quản trị rủi ro, nguy cơ được xem như một trong những yếu tố quan trọng để đánh giá mức độ rủi ro và lập kế hoạch quản trị rủi ro.
Khái niệm về rủi ro Theo từ điển Oxford, khái niệm “rủi ro” được định nghĩa là khả năng xảy ra của một điều không tốt, một tình huống có thể nguy hiểm hoặc mang lại hậu quả tiêu cực.TS Doãn Kế Bôn, “rủi ro” là những sự kiện bất ngờ ngoài mong đợi của con người và gây ra những thiệt hại cho con người trong các hoạt động của mình. Mặc dù rủi ro là sự kiện khách quan, xảy ra ngoài ý muốn của con người, nhưng con người lại hoàn toàn có thể kiểm soát được rủi ro ở những mức độ khác nhau, từ đó có những biện pháp hạn chế tối đa những tổn thất rủi ro mang đến. Tóm lại, có thể hiểu rằng, “Rủi ro là những sự kiện bất ngờ, ngoài mong đợi của con người và gây ra những thiệt hại cho con người trong các hoạt động của mình”. Rủi ro có thể được đánh giá và ước tính bằng nhiều phương pháp khác nhau, bao gồm 8 cả phân tích định lượng và định tính.
Việc quản lý rủi ro là một yếu tố cần thiết để giảm thiểu sự tổn thất và tăng cường hiệu quả của các hoạt động kinh doanh, dự án và các lĩnh vực khác. Khái niệm về tổn thất Tổn thất được hiểu là sự mất mát, giảm thiểu giá trị hoặc sự thiệt hại trong một tình huống cụ thể. Tổn thất có thể được đo lường bằng các chỉ số như tiền tệ, thời gian, chất lượng hoặc danh tiếng.TS Doãn Kế Bôn, “tổn thất” là những thiệt hại, mất mát về tài sản; cơ hội mất hưởng: về con người, tinh thần, sức khoẻ và sự nghiệp của họ do những nguyên nhân từ các rủi ro gây ra. Trong quản trị rủi ro, khái niệm tổn thất thường được sử dụng để đánh giá các tác động tiềm năng của rủi ro lên mục tiêu hoặc kế hoạch của tổ chức.
Tổn thất có thể được phân loại thành hai loại chính: tổn thất tài chính và tổn thất phi tài chính. Trong khi tổn thất tài chính là sự mất mát hoặc giảm giá trị về mặt tài chính, bao gồm tiền mặt, tài sản, doanh thu hoặc lợi nhuận thì tổn thất phi tài chính được coi là sự mất mát hoặc giảm giá trị về mặt tài chính, bao gồm dnah tiếng, hình ảnh, uy tín, hoặc sự tin tưởng của khách hàng, đối tác hoặc nhà đầu tư. Tóm lại, “Tổn thất là một yếu tố quan trọng khi đánh giá rủi ro trong quan trị rủi ro”. Việc định lượng và định giá tổn thất là rất cần thiết để quản lý rủi ro một cách hiệu quả.
Khái niệm về quản trị rủi ro Theo Nguyễn Quang Thu (2008) định nghĩa quản trị rủi ro là “sự nhận dạng, đo lường và kiểm soát các loại rủi ro có thể đe doạn các loại tài sản và thu nhập từ các dịch vụ chính hay từ các hoạt động sản xuất kinh doanh chính của một ngành kinh doanh hay của một doanh nghiệp sản xuất”. Theo cách hiểu này thì quản trị rủi ro bao gồm các nội dung chính như nhận dạng rủi ro, đo lường và kiểm soát rủi ro. 9 Theo Đoàn Thị Hồng Vân (2013) đã đưa ra định nghĩa như sau về quản trị rủi ro: “Quản trị rủi ro là quá trình tiếp cận rủi ro một cách khoa học, toàn diện, liên tục và có hệ thống nhằm nhận dạng, kiểm soát, phòng ngừa và giảm thiểu những tổn thất, mất mát, những ảnh hưởng bất lợi của rủi ro, đồng thời tìm cách biến rủi ro thành những cơ hội thành công.” Từ các quan điểm về quản trị rủi ro như trên, có thể thấy rằng, quản trị rủi ro bao gồm các hoạt động chủ yếu đó là: Một là, nhận dạng, phân tích đo lường và phân loại những rủi ro đã và sẽ đến với tổ chức. Hai là, xây dựng và tổ chức thực hiện chương trình kiểm soát rủi ro, với những điều kiện phù hợp với tổ chức đó.
Ba là, xây dựng và thực hiện tốt các chương trình tài trợ rủi ro như: Thu xếp và thực hiện nhanh chóng các hợp đồng bảo hiểm; xây dựng và quản lý hiệu quả các quỹ dự phòng; vận động sự ủng hộ của các chủ thể có liên quan; phân tích và lựa chọn các hình thức tài trợ thích hợp khác. Trong phạm vi bài nghiên cứu này, định nghĩa về quản trị rủi ro có thể được hiểu: “Quản trị rủi ro là quá trình nhận dạng, phân tích (bao gồm cả đo lường và đánh giá) rủi ro, xây dựng và triển khai kế hoạch kiểm soát, tài trợ để khắc phục các hậu quả của rủi ro. Khái niệm về quy trình nhập khẩu Theo quy định tải khoản 1 điều 27 của Luật Thương mại năm 2019, thì “Mua bán hàng hoá quốc tế được thực hiện dưới các hình thức xuất khẩu, nhập khẩu, tạm nhập, tái xuất, tạm xuất, tái nhập và chuyển khẩu”. Theo đó xuất nhập khẩu là một trong các hình thức mua bán hàng hoá quốc tế.
Tại điều 28, Luật Thương mại 2019, quy định: “Nhập khẩu hàng hoá là việc hàng hoá được đưa vào lãnh thổ Việt Nam từ nước ngoài hoặc từ khu vực đặc biệt 10 nằm trên lãnh thổ Việt Nam được coi là khu vực hải quan riêng theo quy định của pháp luật”. Theo Bài giảng Quản trị giao nhận vận chuyển hàng hóa quốc tế, trường Đại học Thương mại, 2016, trang 13, “Để cho quá trình vận chuyển được Bắt đầu - Tiếp tục - Kết thúc, tức là hàng hóa đến được với người mua, thì cần thực hiện hàng loại các công việc khác liên quan đến quá trình vận chuyển như đưa hàng ra cảng, làm thủ tục gửi hàng, tổ chức xếp/dỡ, giao hàng cho người nhận ở nơi đến. Tất cả những công việc như này được gọi chung là nghiệp vụ giao nhận - Forwarding.” Vì vậy, “Quy trình nhập khẩu hàng hoá có thể hiểu là quy trình đưa hàng hoá từ nước ngoài hoặc từ khu vực hải quan riêng vào trong lãnh thổ Việt Nam và phải làm thủ tục hải quan cho hàng hoá và được đồng ý thông quan của cơ quan hải quan” 2. Khái niệm quản trị rủi ro trong quy trình nhập khẩu Từ khái niệm rủi ro nêu trên, ta có thể rút ra khái niệm” Rủi ro trong quy trình nhập khẩu là những rủi ro phát sinh trong quá trình doanh nghiệp thực hiện hợp đồng nhập khẩu, những rủi ro này có tính chất bất lợi, bất ngờ và đặt doanh nghiệp vào nguy cơ phải tiêu tốn nhiều chi phí hơn để thực hiện được mục tiêu của mình”.
Còn “Quản trị rủi ro trong quy trình nhập khẩu có thể hiểu là việc nhận dạng, đo lường, đánh giá mức độ nguy hiểm của những rủi ro gặp phải, để từ đó có những biện pháp đối phó với những nguyên nhân và hậu quả của rủi ro đó, nhằm kiểm soát, khắc phục các hậu quả của rủi ro đó đối với quá trình thực hiện hợp đồng nhập khẩu”. Quản trị rủi ro trong quy trình thực hiện hợp đồng nhập khẩu có vai trò giúp doanh nghiệp hoạt động ổn định, thực hiện được mục tiêu, sứ mạng kinh doanh mà công ty đặt ra, hoạt động quản trị tốt sẽ đưa ra những quyết định đúng đắn, từ đó hạn chế được rủi ro cho doanh nghiệp trong quy trình thực hiện hợp đồng nhập khẩu 11 2. Một số lý thuyết về quản trị rủi ro trong quy trình nhập khẩu 2. Quy trình nhập khẩu Một quy trình nhập khẩu hàng hoá thường được thực hiện đầy đủ các bước như sau: Bước 1: Xin giấy phép nhập khẩu (nếu có) Giấy phép nhập khẩu là một biện pháp hữu hiệu và quan trọng để Nhà nước quản lý hoạt động nhập khẩu của các doanh nghiệp.
Tuỳ từng mặt hàng cụ thể mà doanh nghiệp có thể có hoặc không phải xin giấy phép nhập khẩu. Với các mặt hàng thuộc danh mục cấm thì khi doanh nghiệp muốn nhập khẩu thì phải được sự cho phép của các cơ quan chức năng. Khi đối tượng thuộc phạm vi xin giấy phép nhập khẩu, doanh nghiệp phải xuất trình bộ chứng từ, bộ hồ sơ xin giấy phép nhập khẩu gồm: Đơn xin phép nhập khẩu, Phiếu hạn ngạch (nếu cần), Bản sao hợp đồng hoặc bản sao L/C, Hợp đồng uỷ thác nhập khẩu (nếu là trường hợp nhập khẩu uỷ thác), Các giấy tờ có liên quan khác. Bước 2: Mở L/C (nếu cần) Thư tín dụng L/C là một văn bản pháp lí trong đó ngân hàng mở L/C cam kết trả tiền cho người xuất khẩu nếu họ xuất trình đầy đủ bộ chứng từ thanh toán hợp lệ và phù hợp với nội dung của L/C.
Đây là phương thức thanh toán đảm bảo hợp lí, thuận tiện, hạn chế rủi ro cho cả hai bên. Để mở L/C, công ty cần viết đơn “Đơn xin mở thư tín dụng nhập khẩu” gửi đến ngân hàng mà doanh nghiệp muốn mở thư tín dụng tại đó. Đơn xin mở thư tín dụng này có sẵn mẫu ở ngân hàng. Công ty nhập khẩu chỉ cần điền vào mẫu đó và làm theo thủ tục hiện hành mà ngân hàng quy định.
Ngoài ra, cũng cần gửi thêm hai uỷ nhiệm chi: một để trả phí mở L/C, một ký quỹ mở L/C.
