Tài liệu Kinh tế: rủi ro hoạt động tại ngân hàng agribank việt nam theo

Tìm hiểu về quản trị rủi ro hoạt động tại Agribank Việt Nam theo tiêu chuẩn Basel II, phương pháp đo lường và giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thu Hà
• Người hướng dẫn: TS. Đỗ Thị Kim Hảo
• Trường học: Học viện Ngân hàng
• Chuyên ngành: Kinh tế Tài chính - Ngân hàng
• Đề tài: Quản trị rủi ro hoạt động tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam theo chuẩn Basel II
• Loại tài liệu: Luận án tiến sỹ kinh tế
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Khái niệm và phân loại rủi ro hoạt động tại Agribank

Rủi ro hoạt động là một trong những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến sự ổn định và phát triển của các ngân hàng thương mại. Tại Agribank, rủi ro hoạt động được định nghĩa là khả năng gây tổn thất do các sự kiện bất ngờ liên quan đến con người, quy trình, hệ thống công nghệ thông tin hoặc các yếu tố bên ngoài. Theo chuẩn Basel II, Agribank cần phân loại rủi ro hoạt động thành nhiều nhóm khác nhau nhằm quản lý hiệu quả. Việc hiểu rõ các loại rủi ro này giúp ngân hàng Agribank xây dựng chiến lược quản trị rủi ro hoạt động phù hợp với bối cảnh kinh doanh hiện tại.

1.1. Rủi ro liên quan đến con người và quy trình

Rủi ro này bao gồm sai sót nhân viên, gian lận, vi phạm quy trình nội bộ. Tại Agribank, những rủi ro này có thể xảy ra trong quá trình xử lý giao dịch, cấp tín dụng, hoặc quản lý tài sản. Các biện pháp phòng chống bao gồm đào tạo nhân sự, xây dựng quy trình rõ ràng, và giám sát chặt chẽ.

1.2. Rủi ro công nghệ thông tin và sự cố hệ thống

Trong bối cảnh chuyển đổi số, rủi ro công nghệ tại Agribank ngày càng trở nên quan trọng. Sự cố hệ thống, mất dữ liệu, hay tấn công mạng có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng. Quản trị rủi ro hoạt động cần tập trung vào nâng cấp hạ tầng công nghệ và bảo mật thông tin.

II. Thực trạng quản trị rủi ro hoạt động tại Agribank theo chuẩn Basel II

Theo đề tài luận án tiến sỹ kinh tế, thực trạng quản trị rủi ro hoạt động tại Agribank cho thấy những tiến bộ nhưng vẫn còn nhiều hạn chế. Agribank đã xây dựng các chính sách quản trị rủi ro, tổ chức bộ máy quản lý, và triển khai một số công cụ giám sát. Tuy nhiên, mức độ hoàn thiện vẫn chưa đạt đầy đủ theo chuẩn Basel II. Các khoảng trống nghiên cứu cho thấy cần cải tiến quy trình quản trị rủi ro hoạt động, nâng cao năng lực nhân sự, và hoàn thiện hệ thống công nghệ thông tin.

2.1. Chính sách và tổ chức quản trị rủi ro

Agribank đã ban hành các chính sách về quản trị rủi ro hoạt động nhưng còn mang tính chung chung. Cơ cấu tổ chức quản trị rủi ro vẫn chưa đủ tách biệt với các phòng ban kinh doanh. Theo chuẩn Basel II, cần thiết phải có bộ máy quản trị rủi ro độc lập, có quyền hạn rõ ràng và báo cáo trực tiếp lên Ban Giám đốc.

2.2. Quy trình và công cụ quản lý rủi ro

Quy trình quản trị rủi ro hoạt động tại Agribank chưa được chuẩn hóa hoàn toàn. Các công cụ giám sát như chỉ số rủi ro, báo cáo tình hình rủi ro, và kiểm toán nội bộ vẫn còn sơ khai. Cần phải phát triển hệ thống chỉ báo rủi ro hiện đại, thường xuyên cập nhật dữ liệu rủi ro.

III. Những thách thức và cơ hội trong quản trị rủi ro hoạt động

Agribank đang đối mặt với nhiều thách thức trong quá trình áp dụng chuẩn Basel II cho quản trị rủi ro hoạt động. Chiến lược kinh doanh giai đoạn 2021-2025 và tầm nhìn đến 2030 của Agribank đặt ra yêu cầu cao hơn về quản lý rủi ro. Sự phát triển của công nghệ số, các quy định pháp lý ngày càng chặt chẽ, và áp lực cạnh tranh từ các ngân hàng khác tạo ra cả thách thức và cơ hội. Agribank cần tận dụng những cơ hội này để hoàn thiện hệ thống quản trị rủi ro hoạt động và nâng cao năng lực cạnh tranh.

3.1. Thách thức từ môi trường kinh doanh

Môi trường kinh tế - tài chính biến động, các quy định từ Ngân hàng Nhà nước ngày càng khắt khe, và áp lực từ Basel II tạo ra những thách thức lớn. Agribank cần đầu tư lớn vào cơ sở hạ tầng, đào tạo nhân sự, và cải tiến quy trình để đáp ứng yêu cầu quản trị rủi ro hoạt động theo tiêu chuẩn quốc tế.

3.2. Cơ hội phát triển và hoàn thiện

Định hướng chuyển đổi số của Agribank mang đến cơ hội ứng dụng công nghệ hiện đại trong quản trị rủi ro hoạt động. Kinh nghiệm từ các ngân hàng trong và ngoài nước, sự hỗ trợ từ Hiệp hội ngân hàng, và các khuyến nghị từ chính phủ tạo nền tảng để Agribank hoàn thiện hệ thống quản trị rủi ro.

IV. Các giải pháp tăng cường quản trị rủi ro hoạt động tại Agribank

Để hoàn thiện quản trị rủi ro hoạt động theo chuẩn Basel II, Agribank cần triển khai một loạt giải pháp toàn diện. Trước hết, cần xây dựng lộ trình rõ ràng và các bước cụ thể để đạt chuẩn quốc tế. Thứ hai, phải kiện toàn mô hình tổ chức, hoàn thiện quy trình, và cải tiến công cụ quản trị rủi ro hoạt động. Thứ ba, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực thông qua đào tạo chuyên sâu. Cuối cùng, xây dựng hệ thống công nghệ thông tin hiện đại để hỗ trợ hoạt động giám sát và kiểm soát rủi ro hiệu quả.

4.1. Lộ trình áp dụng chuẩn Basel II

Agribank cần xây dựng lộ trình chi tiết, giai đoạn để áp dụng đầy đủ chuẩn Basel II trong quản trị rủi ro hoạt động. Bao gồm rà soát hiện trạng, xác định khoảng trống, và lập kế hoạch cụ thể với các mục tiêu, tiến độ, và nguồn lực. Cần phối hợp với Ngân hàng Nhà nước để đảm bảo tuân thủ các yêu cầu pháp lý.

4.2. Nâng cao chất lượng nhân sự và công nghệ

Đào tạo chuyên sâu cho cán bộ làm công tác quản trị rủi ro là ưu tiên hàng đầu. Agribank cần đầu tư vào hệ thống công nghệ thông tin hiện đại, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, big data trong quản trị rủi ro hoạt động. Xây dựng cơ sở dữ liệu tập trung, công cụ phân tích rủi ro tiên tiến sẽ giúp Agribank giám sát và kiểm soát rủi ro hiệu quả hơn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

LỜI MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Luận án Tinh da dạng và mối liên hệ giữa các loại rủi ro trong hoạt động ngân hàng ngày càng tăng và phức tạp hơn. Bên cạnh đó, việc nhiều NHTM đang tham gia sâu, rộng vào các nên kinh tế trên thế giới đã khiến khả năng kiểm soát rủi ro trở nên khó khăn (Greuning and Bratanovic, 2020). So với các loại rủi ro khác, RRHĐ có khả năng gây thiệt hại lớn hơn nhiều lần (Moosa, 2007).

RRHĐ có thể tạo nên những thiệt hại lớn bởi tính đa dạng, liên kết cao, phạm vi không gian và thời gian của loại rủi ro này rất rộng lớn, không xác định trước (Marshall, 2001). RRHĐ đã nhận được sự quan tâm của nhiều ngân hàng sau một loạt sự cố và tồn thất nghiêm trọng, ảnh hưởng lớn đến uy tín, tài sản có liên quan đến RRHĐ đã xảy ra trên thế giới như: Ngân hang Barings, Allied Irish, Citibank và một số công ty khác. Ngân hàng Barings (thành lập năm 1762 ở Anh) đã bị phá sản vào năm 1995 do RRHĐ từ một giao dịch viên. Tháng 1/2021, một tòa án ở Mỹ đã phán quyết rằng bên nhận tiền do Ngân hàng Citibank (Mỹ) chuyển nhằm sẽ không phải hoàn tra sé tiền khoảng 500 triệu USD và đã gây ra thiệt hại to lớn cho ngân hàng này.

Tại Việt Nam, RRHĐ ngày càng xuất hiện nhiều hơn, số lượng vụ cướp ngân hàng gần đây gia tăng đột biến với mức độ nguy hiêm cao. Hơn nữa, dịch bệnh Covid-19 bùng phát trên toàn thế giới, gây hậu quả nặng né, da lam thay đổi kế hoạch kinh doanh liên tục của hầu hết NHTM trên thế giới. Dưới tác động của Cách mạng công nghiệp 4.0, nguy cơ xảy ra RRHĐ ngày càng lớn, khó xác định. RRHĐ tiềm ẩn trong môi sản phẩm, dịch vụ và quy trình nghiệp vụ của ngân hàng, khó dự đoán và gắn liền với văn hóa, đặc điểm của từng NHTM.

Do đó, RRHĐ nếu Xây ra, có thể ảnh hưởng lớn đến hoạt động kinh doanh của cả ngân hàng, khách hang và toàn bộ nền kinh té. Đề nâng cao vị thế và năng lực cạnh tranh, ván đề đặt ra cho ngành ngân hàng là kiểm soát, quản lý được các rủi ro gắn với hoạt động kinh doanh của ngân hàng, trong đó có RRHĐ. Một ngân hàng hoạt động kinh doanh hiệu quả, có năng lực tài chính mạnh và quản trị được rủi ro trong giới hạn cho phép sẽ nâng cao uy tín, tạo được niềm tin của khách hàng. Yêu cầu cấp bách đặt ra là rủi ro trong từng hoạt động kinh doanh phải được quản trị, kiểm soát hiệu quả, giảm thiểu các thiệt hại phát sinh và tăng lợi nhuận.

Trong xu thé hội nhập quốc tế đòi hỏi các NHTM Việt Nam phải đáp ứng các yêu cau quan trị nói chung và quản trị rủi ro nói riêng theo chuân mực quốc tế, đồng thời mở ra các cơ hội đề ngành Ngân hàng có thê tiếp cận nhanh và gần hơn với các chuẩn mực đó (Đào Thị Thanh Tú, 2014). Nhận thức được tầm quan trọng của QTRRHĐ, ngành ngân hàng đã có nhiều chính sách, biện pháp thiết thực, kịp thời. NHNN đã xác định RRHĐ là rủi ro trọng yếu của NHTM, được quy định tại Khoản 13 Điều 3 của Thông tư 13 ngày 18/5/2018 của NHNN quy định về hệ thống kiểm soát nội bộ của NHTM và chỉ nhánh ngân hàng nước ngoài (Thông tư 13). Ngoài ra, NHNN đã chỉ định mười NHTM thực hiện thí điểm triển khai Basel II, đưa ra lộ trình khuyến khích, tạo điều kiện cho các NHTM thực hiện.

Nhiều NHTM đã đưa công tác QTRRHĐ vào chiến lược kinh doanh ngân hàng, đầu tư nguồn lực đề xây dựng hệ thống quản trị loại hình rủi ro này. Là ngân hàng có quy mô lớn nhất Việt Nam, Agribank có hệ thống giao dịch rộng khắp, số lượng khách hàng lớn, sản phẩm dịch vụ đa dạng. Agribank đã sớm ý thức tăng cường biện pháp phòng ngừa trước khi rủi ro xảy ra đề không ảnh hưởng đến lợi ích cũng như uy tín của ngân hàng, bao gồm thiết lập hệ thống kiêm toán, kiêm soát nội bộ, ban hành khung quân trị rủi ro, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Tuy nhiên, đối với QTRRHĐ, Agribank còn gặp một số hạn chế, chưa sử dụng các công cụ để đo lường RRHĐ, chưa ban hành đây đủ quy định, quy trình, chiến lược, khẩu vị RRHĐ, hệ thống QTRRHĐ phân tán, chưa tập trung một đầu mối chuyên trách.

Đề nâng cao năng lực cạnh tranh, đáp ứng chuẩn quốc tế, tuân thủ quy định của NHNN theo Thông tư 41 ngày 30/12/2016 Quy định tỉ lệ an toàn đối với ngân hàng, chỉ nhánh ngân hàng nước ngoài (Thông tư 41) và Thông tư 13 là triển khai thực hiện Basel II, trong đó có QTRRHĐ, việc nghiên cứu thực trạng RRHĐ, QTRRHĐ tại NHTM. khảo sát thực tiễn công tác QTRRHĐ tại Agribank theo chuẩn Basel II và đề xuất các giải pháp phù hợp là rất cần thiết trong giai đoạn hiện nay. Xuất phát từ lý thuyết và thực tiễn trên, tác giả đã lựa chọn đề tài “Quản trị rủi ro hoạt động tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam theo chuẩn Basel II” làm chủ đề nghiên cứu cho Luận án nghiên cứu của mình. Tổng quan về tình hình nghiên cứu Các nghiên cứu quốc tế về quản trị rủi ro nói chung và QTRRHĐ nói riêng rất phong phú, đặc biệt sau sự ra đời của Hiệp ước Basel II.

Ở Việt Nam, so với rủi ro tín dụng, rủi ro thanh khoản thì QTRRHĐ gần đây đang được các nhà khoa học quan tâm, nghiên cứu, đề cập đến trong một số hội thảo chuyên ngành và công trình nghiên cứu của các chuyên gia kinh tế. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài Sự quan tâm về quản trị rủi ro trong hoạt động ngân hàng ngày càng tăng, đặc biệt từ cuối những năm 1990, sau một loạt sự cố và tôn thất nghiêm trọng đã dân đến việc ban hành các tiêu chuẩn về vốn cho RRHĐ theo công trình nghiên cứu “Basel II: International Convergence of Capital Measurement and Capital Standards: a Revised Framework” (BIS, 2004). Tầm quan trong cia QTRRHD trong ngan hang dugc khang định qua các nghiên cứu lý thuyết tại bài bao “Sailing through the sea of standard” của Powell (2004). Trong một tô chức tài chính nói chung và hệ thống ngân hàng nói riêng, khái niệm về RRHĐ đã được phát triển trong thời gian dài với xuất phát điểm từ các nghiên cứu của những nhà khoa học lớn trên thế giới.

Hasanali (2002) tại công trình nghién cttu “Critical success factors of knowledge management”, RRHD lién quan đến quá trình thiết lập quy trình, không phải đơn thuần là quan lý sự vụ trong quá trình hoạt động. RRHĐ là loại rủi ro khác biệt so với các loại hình rủi ro khác, chẳng hạn như: rủi ro tín dụng và rủi ro thị trường được xem là rủi ro tài chính trong khi RRHĐ la ri ro phi tai chinh. Cooke (2004) tai bai bao “Expert judgement elicitation for risk assessments of critical infrastructures”, RRHD duoc định nghĩa là những rủi ro liên quan đến những tôn thát mà nguyên nhân là do tô chức tín dụng hoạt động thiếu hiéu qua. Trong bai bao “Money laundering control and suppression of financing of terrorism: Some thoughts on the impact of customer due diligence measures on financial exclusion” cua De Koker (2006), RRHD kho xac dinh hodc dự đoán trước những dấu hiệu của nó vì loại rủi ro này không định lượng được bằng chỉ số tài chính cụ thể như rủi ro tín dụng hay rủi ro thị trường.

Việc định lượng loại hình rủi ro này dựa trên cơ sở dữ liệu lon, phitc tap 1a nhan dinh tai bai bao “The Pitfalls of Gathering Operational Risk Data A Tightrope Without a Net” (Muzzy, 2003) va phai khai quat hoa duoc hanh vi cua con ngudi tai bai bao “The dual imperatives of action research” (McKay va Marshall, 2001). Tinh chất tiềm ân của RRHĐ là điều gây khó khăn cho công tác triên khai quản lý rủi ro do không dự đoán trước được. Uy ban Basel da nhan manh trong Basel II vé van dé RRHD và QTRRHĐ của cac NHTM, bén canh hai loại rủi ro truyén thong là rủi ro tín dụng và rủi ro thi trường. Theo quy định của Ủy ban Basel II, RRHĐ trong ngân hàng được định nghĩa là rủi ro Xây ra tổn thất do thiếu hoặc do lỗi của quy trình nội bộ, cán bộ ngân hàng, hệ thống hoặc do các sự kiện bên ngoài.

RRHĐ xảy ra không chỉ gây hậu quả lớn cho ngân hàng về mặt tài chính mà còn gây ảnh hưởng rất lớn đến uy tín, thương hiệu của ngân hàng theo kết luận tại bài báo “Operational risk: A survey” (Moosa, 2007) va công trinh nghién cttu “Financial Sector Integration and Information Spillovers: Effects of Operational Risk Events on U. Banks and Insurers” (Cummins, J. David va Wei, 2007). Tôn thất về uy tín xảy ra khó đo lường hơn nhiều so với chính RRHĐ và mức độ nghiêm trọng cũng khó lường.

RRHĐ có khả năng gây thiệt hại lớn hơn nhiều lần so với rủi ro tín dụng và rủi ro thị trường là nhận định tai bai bao “Operational risk: A survey” (Moosa, 2007). Nguyén nhan cé thé gây ra RRHĐ có thê đến từ bên trong như cán bộ ngân hàng (nhân viên gian lận, cố ý làm sai, NHTM mất hoặc thiếu nhân lực chủ chốt); quy trình (văn bản hợp đồng không đây đủ, thiếu hướng dân; việc tuân thủ nội bộ và bên ngoài kém; sản phẩm quá phức tạp), hệ thống (dau tư công nghệ không phù hợp, lỗi tích hợp từ vận hành hệ thống, lỗ hỗng an ninh hệ thống) hoặc các yếu tô bên ngoài (các hành vi tội phạm, việc sử dụng nguồn lực bên ngoài không hợp lý, thiên tai. Vì vậy, từ các nguyên nhân và ảnh hưởng của RRHĐ, NHTM phải thiết lập kế hoạch ngăn ngừa, giảm thiểu RRHĐ. Các sự kiện RRHĐ cần được phân tích kỹ lưỡng nguyên nhân và ảnh hưởng, cũng như các tôn thất và đưa vào cơ sở dữ liệu của NHTM lam co sé cho việc QTRRHĐ trong tương lai.

Về quan điểm quản trị rủi ro tại công trình nghiên cứu “Basel II: International Convergence of Capital Measurement and Capital Standards: a Revised Framework” (BIS, 2004), quan tri rủi ro là một quá trình liên tục cần được thực hiện ở mọi cấp độ của một TCTD và là yêu cầu bắt buộc để các TCTD có thê đạt được các mục tiêu dé ra và duy trì khả năng tồn tại, sự minh bạch về tài chính.