phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung của luận văn gồm có ba chương như sau: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động vui chơi của trẻ 5-6 tuổi tại các trường mầm non huyện Tây Giang. Chƣơng 2:Thực trạng quản lý hoạt động vui chơi của trẻ 5-6 tuổi tại các trường mầm non huyện Tây Giang. Chƣơng 3: Biện pháp quản lý hoạt động vui chơi của trẻ 5-6 tuổi tại các trường mầm non huyện Tây Giang. 4 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG VUI CHƠI CỦA TRẺ 5-6 TUỔI TẠI CÁC TRƢỜNG MẦM NON 1.
Tổng quan các công trình nghiên cứu về quản lý hoạt động vui chơi của trẻ 5-6 tuổi tại các trƣờng mầm non 1. Những nghiên cứu ở nước ngoài Giáo dục mầm non có ý nghĩa quan trọng trong nền giáo dục quốc dân, bởi giáo dục mầm non đóng vai trò là cơ sở, nền tảng cho sự phát triển về sau của các cấp học. Do vậy, nghiên cứu về trẻ em nói chung và giáo dục mầm non nói riêng đã được nhiều nhà khoa học tâm lý, nhà giáo dục trên thế giới quan tâm và đã có nhiều công trình nghiên cứu về hoạt động tâm sinh lý, cũng như sự phát triển về thể chất và trí tuệ cho trẻ trong giai đoạn này. Trước hết cần khảo sát về những nghiên cứu của những nhà tâm lý học, giáo dục học có sự ảnh hưởng lớn đến giáo dục thế giới như: Nhà tâm lý học Lêônchiev trong “Hoạt động - ý thức - nhân cách” đã chỉ ra, hoạt động vui chơi và trung tâm là trò chơi đóng vai theo chủ đề là hoạt động chủ đạo của trẻ mẫu giáo.
Thông qua trò chơi, người giáo viên có thể giúp trẻ hình thành và phát triển cấu trúc tâm lý mới trong nhân cách của trẻ. Nhà sư phạm người Séc (Tiệp Khắc) J. Cômenxki, thì cho rằng, giáo dục cho trẻ về cơ bản phải phù hợp với quy luật tự nhiên mới mang lại sự phát triển mong muốn về thể chất và tâm hồn cho trẻ, vì thế các hoạt động vui chơi phải phù hợp với môi trường tự nhiên tồn tại của trẻ. Quan điểm này của ông về cơ bản thống nhất với quan điểm của nhà triết học, nhà giáo dục học người Pháp – J.
Rousseau khi đề cao tính tự nhiên trong phát triển của trẻ và quan điểm này vẫn còn nguyên giá trị đến ngày nay khi nhiều nền giáo dục tiến bộ trên thế giới đã áp dụng tính hợp quy luật tự nhiên trong giáo dục cho trẻ mầm non và cần phải kể đến như: Nhật Bản hay Phần Lan, … Nhà giáo dục học, tâm lý học người Thụy Sĩ Piaget cho rằng, giai đoạn mầm non hay giai đoạn cảm giác vận động của trẻ chỉ là những phản xạ thuần túy, trí tuệ của trẻ nhỏ được hình thành khi những vận động đó mang tính mục đích [20, tr. Nhà tâm lý giáo dục, bác sĩ Maria Montessori (1870 - 1952) đã xây dựng 8 nguyên tắc trong hoạt động giáo dục cho trẻ em, bà gọi đó là hoạt động tự do hướng tới sự tích cực và chủ động của trẻ trong việc tham gia các hoạt động sư phạm do nhà trường tổ chức. Trẻ thơ, theo bà cũng có một sự thích thú không bao giờ chán trong việc vận dụng bằng tay với các vật liệu học tập. Mỗi học cụ, mỗi hoạt động trong lớp, mỗi phương pháp dạy mà bà đã phát minh đều căn cứ trên những điều bà nhận thấy trẻ có thể thực hiện một cách “tự nhiên” không cần người lớn trợ giúp.
Theo bà “trẻ hoàn 5 toàn có thể học cách sử dụng những công cụ sắc bén đó một cách an toàn, còn việc cho các em những công cụ không thực sự dùng được lại làm cùn mòn năng lực của các em”[20, tr. “Trẻ tự dạy chính mình” là một sự thực sâu sắc đã gợi hứng thú cho bà trong cuộc hành trình hăng say cải tiến khoa sư phạm giáo dục trẻ thơ cũng như trong việc tập huấn cho giáo viên nhiều nơi trên thế giới, đặc biệt là tại Mỹ, Anh, Hà Lan và Ấn Độ. Điểm cốt lõi trong phương pháp giáo dục trẻ của bà là, trẻ thơ là đối tượng và chúng dạy ta cách tổ chức phương pháp để dạy chúng, nghĩa là xuất phát từ đối tượng để hình thành phương pháp chứ không phải ngược lại – đây chính là triết lý lấy người học là trung tâm của giáo dục hiện đại ngày nay. Tác giả Tina Bruce (1991) chuyên gia giáo dục mầm non của Úc trong nghiên cứu về quan hệ giữa sự phát triển của bộ não và các hoạt động vui chơi cho thấy, hoạt động vui chơi của trẻ khi được thiết kế theo quy luật phát triển sẽ kích thích sự phát triển não bộ của trẻ.
Theo tác giả, chơi là hoạt động giúp trẻ bộc lộ, phát triển về thể chất, cảm xúc, thông qua hoạt động chơi trẻ sẽ tương tác với xã hội, và chơi là cách thể hiện sự tò mò của bản thân với môi trường bên ngoài, qua đó trẻ không chỉ hình thành, hoàn thiện các kĩ năng vui chơi mà bao gồm cả kĩ năng xã hội.Vaxiliepva trong “Sổ tay hiệu phó chuyên môn” đã chỉ ra vai trò của người tổ chức hoạt động vui chơi cho trẻ, là sự quan sát, phân tích để thấy được các xu hướng tính cách riêng của trẻ, từ đó nắm bắt được sự riêng biệt của trẻ để tổ chức các hoạt động vui chơi phù hợp với sự phát triển nhân cách và trí tuệ cho trẻ. Ông đánh giá cao vai trò quan sát của người quản lý, bởi từ sự quan sát tỉ mĩ và phân tích thì mới bồi dưỡng được những điểm còn thiếu của giáo viên, qua đó lựa chọn các hình thức tổ chức chơi phù hợp với từng lứa tuổi đáp ứng tính riêng biệt của từng trẻ.X,Vưgotxki (1896 - 1962), qua các tác phẩm “Mô phỏng sự sáng tạo của trẻ nhỏ” (1930), “Vai trò của hoạt động vui trong sự phát triển” (1933) đã đặt nền tảng cho nghiên cứu về trẻ em nói chung và hoạt động vui chơi của trẻ nói riêng cho nền tâm lý học Macxit sau này. Tư tưởng chủ đạo của ông là người dạy phải xác định được vùng phát triển gần hay còn gọi là vùng mờ, tức “khoảng cách giữa một nhiệm vụ khó khăn nhất mà trẻ có thể tự làm một mình với một nhiệm vụ khó khăn nhất mà trẻ chỉ có thể làm được nếu có sự trợ giúp” [20, tr.167] để hướng dẫn trẻ chiếm lĩnh và biến thành vùng sáng. Bên cạnh đó các tác giả như: N.Lomov (Tâm lý học những cơ sở lý luận và phương pháp luận) … đã có những bàn luận ở các mức độ khác nhau về quản lý hoạt động vui chơi cho trẻ, hay vai trò của hoạt động vui chơi đối với sự phát triển về thể chất, nhân cách và trí tuệ cho trẻ.
Những nghiên cứu trong nước Trước hết là quan điểm của Đảng và Nhà nước về đổi mới quản lý giáo dục, sự chỉ đạo của Bộ Giáo dục và Đào tạo trong công tác đổi mới quản lý giáo dục nói chung và giáo dục mầm non nói riêng. Bên cạnh đó, đề tài khảo sát các tác giả là các chuyên gia về giáo dục mầm non như: Nguyễn Thị Ngọc Chúc (Hướng dẫn tổ chức hoạt động vui chơi, tác giả đã đề cập đến nhiều hình thức tổ chức hoạt động vui chơi như: chơi theo nhóm, chơi theo chủ đề hay chơi một mình, qua đó chỉ ra mối quan hệ giữa các hình thức trò chơi, mức độ hứng thú với các trò chơi phụ thuộc vào kỹ năng tổ chứctrò chơi của người giáo viên. Theo tác giả “chơi không có tổ chức, chơi một mình, chơi cạnh nhau, chơi với nhau trong một thời gian ngắn, chơi với nhau lâu trên cơ sở hứng thú với nội dung chơi.Tác giả khẳng định kết quả của hai mức độ cuối phụ thuộc vào kỹ năng huớng dẫn trẻ chơi của mỗi giáo viên [5, tr. Tác giả Nguyễn Thị Thanh Hà (Tổ chức cho trẻ vui chơi ở trường mẫu giáo), tác giả chỉ ra tính phong phú của các loại hình vui chơi, việc lựa chọn hình thức vui chơi nào phải dựa trên mục đích và cá tính riêng của trẻ để đạt kết quả như mong đợi, theo tác giả: “Việc tổ chức cho trẻ vui chơi và việc huớng dẫn các trò chơi cho trẻ có những nội dung, phương pháp khác nhau” [10, tr.48] phải dựa trên sự cá biệt của từng trẻ/ nhóm trẻ.
Tác giả Nguyễn Thị Ánh Tuyết (Tổ chức, huớng dẫn trẻ mẫu giáo chơi) đã chỉ ra tầm quan trọng của hoạt động vui chơi trong trường mầm non, theo tác giả hoạt động vui chơi chính là cuộc sống của trẻ. Ngoài ra, tác giả Nguyễn Thị Ánh Tuyết đồng chủ biên với tác giả Lê Thu Hương, Trần Thị Ngọc Trâm (Hướng dẫn tổ chức thực hiện chương trình Giáo dục mầm non) đã đưa ra các loại trò chơi cho trẻ độ tuổi mẫu giáo. Bên cạnh đó, nghiên cứu về quản lý tổ chức các hoạt động vui chơi cho trẻ 5-6 tuổi tại các trường mầm non còn có các luận văn thạc sĩ như: Quản lý hoạt động vui chơi của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi ở trường mầm non thành phố Hải Dương của tác giả Trần Thị Mùi đã cho thấy vai trò của hoạt động vui chơi đối với sự phát triển của trẻ, đồng thời tác giả cũng đánh giá vai trò của từng hình thức vui chơi đối với sự phát triển tâm sinh lý của trẻ ở các độ tuổi khác nhau. Luận văn: Biện pháp quản lý hoạt động vui chơi của trẻ 5-6 tuổi tại các trường mầm non quận Sơn Trà, Thành Phố Đà Nẵng của tác giả Nguyễn Thị Thanh Tâm đã chỉ ra vai trò của từng biện pháp có sự tác động tạo nên sự hứng thú với trẻ trong quá trình trẻ tham gia các hoạt động vui chơi tại nhà trường.
Trong Tài liệu bồi dưỡng cán bộ quản lý và giáo viên mầm non (2006) của Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng đã chỉ rõ, hoạt động vui chơi là hoạt động chủ đạo có tác dụng giúp trẻ phát triển toàn diện.