Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN QUẢN LÝ VỐN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC XÂY DỰNG ĐƯỜNG GIAO THÔNG NÔNG THÔN 1. Cơ sở lý luận về quản lý vốn ngân sách nhà nước xây dựng đường giao thông nông thôn 1. Tổng quan về vốn ngân sách nhà nước xây dựng đường giao thông nông thôn 1. Khái niệm về vốn và nguồn vốn ngân sách nhà nước xây dựng đường giao thông nông thôn a.
Vốn ngân sách nhà nước. Vốn được hiểu là các của cải vật chất do con người tạo ra và tích lũy lại. Nó có thể tồn tại dưới dạng vật thể hoặc vốn tài chính. Theo Khoản 44, Điều 4, Luật Đấu thầu số 43/2013/QH13, các nguồn vốn thuộc vốn nhà nước được liệt kê lần lượt theo từng nhóm nguồn vốn có tính chất tương tự, bao gồm: “Vốn ngân sách Nhà nước; vốn hỗ trợ phát triển chính thức, vốn vay ưu đãi của các nhà tài trợ; vốn từ quỹ phát triển hoạt động sự nghiệp; vốn tín dụng đầu tư phát triển của Nhà nước; vốn tín dụng do Chính phủ bảo lãnh; vốn vay được đảm bảo bằng tài sản của Nhà nước; vốn đầu tư phát triển của doanh nghiệp Nhà nước; giá trị quyền sử dụng đất”.
Tại khoản 10, Điều 3, Luật Đầu tư quy định: vốn nhà nước là vốn đầu tư phát triển từ NSNN, vốn tín dụng nhà nước bảo lãnh, vốn tín dụng đầu tư phát triển của nhà nước và vốn đầu tư khác của nhà nước. Từ những khái niệm trên có thể thấy vốn NSNN là các khoản chi của NSNN trong dự toán đã được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền quyết định và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định để đảm bảo thực hiện chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước; vốn NSNN bao gồm: Vốn ngân sách trung ương; vốn ngân sách cấp tỉnh; vốn ngân sách cấp huyện, thị xã…(ngân sách Trung ương và ngân sách địa phương); nguồn vốn NSNN LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 được hình thành từ tích lũy của nền kinh tế và được Nhà nước duy trì trong kế hoạch NSNN. Nguồn vốn ngân sách nhà nước và vốn ngân sách nhà nước đầu tư cho xây dựng đường GTNT Theo Khoản 21, Điều 4, Luật Đầu tư công số 49/2014/QH13, các nguồn vốn thuộc vốn đầu tư công được liệt kê lần lượt, gồm: Vốn ngân sách Nhà nước, vốn công trái quốc gia, vốn trái phiếu Chính phủ, vốn trái phiếu chính quyền địa phương, vốn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) và vốn vay ưu đãi của các nhà tài trợ nước ngoài, vốn tín dụng đầu tư phát triển của Nhà nước, vốn từ nguồn thu để lại cho đầu tư nhưng chưa đưa vào cân đối ngân sách Nhà nước, các khoản vốn vay khác của ngân sách địa phương để đầu tư. Nguồn vốn NSNN đầu tư xây dựng cơ bản (bao gồm vốn trong nước, vốn vay nước ngoài của Chính phủ và vốn viện trợ nước ngoài cho Chính phủ, các cấp chính quyền và các cơ quan Nhà nước) chỉ cấp phát cho các dự án đầu tư thuộc đối tượng sử dụng nguồn vốn NSNN theo quy định của Luật NSNN và Điều lệ quản lý đầu tư và xây dựng.
Vậy có thể hiểu, vốn NSNN đầu tư cho xây dựng đường GTNT là các khoản chi từ NSNN cho các dự án đường GTNT đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt đầu tư theo kế hoạch. Đặc điểm của vốn ngân sách Nhà nước cho xây dựng đường giao thông nông thôn - Việc tạo lập và quản lý sử dụng nguồn vốn NSNN cho xây dựng đường GTNT luôn gắn liền với quyền lực kinh tế - chính trị của Nhà nước, được Nhà nước tiến hành trên cơ sở những luật lệ nhất định, các chủ thể của nó được thiết lập dựa vào hệ thống pháp luật có liên quan; - Nguồn vốn NSNN đầu tư cho xây dựng đường GTNT gắn với sở hữu Nhà nước và luôn chứa đựng lợi ích chung, lợi ích công cộng; LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 - Vốn NSNN đầu tư cho xây dựng đường GTNT được đánh giá là không có khả năng thu hồi trực tiếp, thường có lượng vốn lớn, có tác dụng chung đối với sự phát triển kinh tế - xã hội; nguồn vốn NSNN đầu tư cho xây dựng đường GTNT là nguồn vốn cấp phát trực tiếp từ NSNN không hoàn lại, nên đây là nguồn vốn dễ bị thất thoát, lãng phí, rất cần được quản lý chặt chẽ theo Luật. Phân loại vốn ngân sách Nhà nước cho xây dựng đường giao thông nông thôn Phân loại theo tiêu chí nguồn vốn, gồm có nguồn vốn từ ngân sách Trung ương và nguồn vốn từ ngân sách địa phương: Nguồn vốn từ ngân sách Trung ương là các nguồn vốn NSNN được đầu tư qua các Bộ, ngành trên địa bàn; nguồn vốn NSNN cân đối hoặc ủy quyền qua ngân sách địa phương; nguồn vốn từ ngân sách địa phương là nguồn vốn NSNN được đầu tư từ các nguồn thu của địa phương được giữ lại (tỷ lệ tiền thu sử dụng đất, xổ số, thu khác…) Phân loại nguồn vốn theo các chương trình, dự án đầu tư trên địa bàn: - Nguồn vốn NSNN theo Nghị quyết 37/2004/NQ-TW về phát triển kinh tế xã hội và đảm bảo an ninh vùng trung du và miền núi đến năm 20201; - Nguồn vốn NSNN theo Chương trình xây dựng nông thôn mới gồm vốn ngân sách (Trung ương và địa phương, vốn trực tiếp cho chương trình, vốn tín dụng.)2; - Nguồn vốn NSNN theo Chương trình 135 của Chính phủ3; - Nguồn vốn NSNN theo Quyết định 293/QĐ-TTg(nguồn vốn hỗ trợ từ ngân sách Trung ương cho 23 huyện có tỷ lệ hộ nghèo cao)4; 1 Nghị quyết số 37-NQ/TW, ngày 01/7/2004 của Bộ Chính trị (khóa IX) nhằm đẩy mạnh phát triển kinh tế - xã hội và đảm bảo quốc phòng, an ninh vùng trung du và miền núi Bắc bộ đến năm 2020; 2 Quyết định số 800/QĐ – TTg, ngày 04/6/2010 của Thủ tướng Chính phủ về phê duyệt Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng NTM, giai đoạn 2010-2020. 3 Quyết định số 551/QĐ-TTg, ngày 04/4/2013 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình 135 về hỗ trợ đầu tư cơ sở hạ tầng, hỗ trợ phát triển sản xuất cho các xã đặc biệt khó khăn, xã biên giới, xã an toàn khu, các thôn, bản đặc biệt khó khăn.
4 Quyết định số 293/QĐ-TTg, ngày 05/2/2013 của Thủ trướng Chính phủ về hỗ trợ có mục tiêu từ ngân sách trung ương cho 23 huyện có tỷ lệ hộ nghèo cao được áp dụng cơ chế, chính sách đầu tư cơ sở hạ LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 - Nguồn vốn vay tín dụng ưu đãi5; - Nguồn vốn NSNN từ Trái phiếu chính phủ; - Nguồn vốn NSNN khác. Vai trò của vốn ngân sách Nhà nước trong đầu tư xây dựng đường giao thông nông thôn Vai trò trong định hướng; vai trò đảm bảo để thực hiện đầu tư xây dựng. Việc đáp ứng đầy đủ về vốn NSNN trong quá trình đầu tư xây dựng đường GTNT góp phần quan trọng đảm bảo về tiến độ, thời gian thi công công trình và đặc biệt là việc quản lý sử dụng vốn NSNN sẽ đạt hiệu quả tốt hơn, tránh được những thất thoát lãng phí; đáp ứng được nguồn vốn NSNN trong đầu tư cũng đảm bảo cho việc quản lý sử dụng nguồn vốn NSNN được diễn ra trong thời gian ngắn nhất, hiệu quả nhất. Quản lý vốn ngân sách nhà nước trong đầu tư xây dựng đường giao thông nông thôn 1.
Khái niệm quản lý vốn ngân sách Nhà nước trong xây dựng đường giao thông nông thôn Quản lý vốn NSNN là tổng thể các biện pháp, công cụ, cách thức mà Nhà nước tác động vào quá trình sử dụng vốn NSNN để đạt các mục tiêu kinh tế xã hội đề ra của Nhà nước trong từng giai đoạn. Quản lý vốn NSNN cho xây dựng đường GTNT là sự tác động có mục đích của chủ thể quản lý vào đối tượng quản lý nhằm đạt được hiệu quả quản lý sử dụng vốn NSNN xây dựng đường GTNT trong điều kiện cụ thể, xác định Trong đó, chủ thể quản lý sử dụng vốn NSNN trong đầu tư xây dựng đường GTNT bao gồm các cơ quan chức năng của Nhà nước được giao thực hiện quản lý đối với các dự án đường GTNT của Nhà nước. Đối tượng quản lý, nếu xét về mặt hiện vật thì đối tượng quản lý chính là tầng theo quy định của Nghị quyết số 30a/2008/NQ-CP ngày 27 tháng 12 năm 2008 của Chính phủ về Chương trình hỗ trợ giảm nghèo nhanh và bền vững đối với 62 huyện nghèo. 5 Nghị định 55/2015/NĐ - CP, ngày 09/6/2015 của Chính phủ về chính sách tín dụng phục vụ phát triển nông nghiệp, nông thôn.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 việc sử dụng vốn NSNN trong các dự án xây dựng đường GTNT theo kế hoạch của Nhà nước. Nguyên tắc quản lý vốn ngân sách Nhà nước cho xây dựng đường giao thông nông thôn - Nguyên tắc tập trung dân chủ trong quản lý sử dụng nguồn vốn NSNN cho xây dựng đường GTNT là đảm bảo sự kết hợp tối ưu giữa tập trung và dân chủ trong quản lý, từ đó tạo ra sự năng động trong quá trình thực hiện quản lý sử dụng vốn NSNN. Bản chất, tập trung vào dân chủ trong quản lý sử dụng vốn NSNN phải quan hệ chặt chẽ với nhau và đảm bảo tính tối ưu của mối quan hệ này. Trong đó, tập trung phải thực hiện trên cơ sở dân chủ và dân chủ phải thực hiện trên cơ sở tập trung.
Mức độ kết hợp tối ưu giữa tập trung và dân chủ được xây dựng tùy thuộc vào trình độ phát triển và trạng thái các mối quan hệ, điều kiện lịch sử cụ thể trong quá trình thực hiện quản lý sử dụng vốn NSNN. Mối tương quan giữa tập trung và dân chủ phải được thay đổi đúng lúc, hợp lý và hài hòa theo sự phát triển của các nhân tố ảnh hưởng, dưới góc độ thông tin thì tập trung dân chủ cho phép quá trình tập trung, thu nhập, xử lý thông tin kịp thời, chính xác. Biểu hiện của nguyên tắc tập trung dân chủ trong quản lý sử dụng vốn NSNN cho đầu tư xây dựng đường GTNT là: Quản lý sử dụng vốn NSNN bằng hệ thống pháp luật; quản lý bằng kế hoạch sử dụng vốn NSNN. - Nguyên tắc công khai minh bạch: Trong hoạt động quản lý sử dụng vốn NSNN, công khai nghĩa là mọi hoạt động của chủ đầu tư phải được công bố, truyền tải trên các phương tiện thông tin đại chúng, làm cho các cơ quan chức năng, người dân có thể tiếp cận được các quyết định đầu tư của nhà nước một cách dễ dàng; minh bạch nghĩa là không những phải công khai mà còn phải trong sáng, không khuất tất, không rắc rối, không gây khó khăn trong tiếp cận thông tin.