Khóa luận tốt nghiệp luật học pháp luật về quản lý thuế đối với hoạt động livestream bán hàng trên các nền tảng thương mại điện tử tại việt nam

Khóa luận nghiên cứu pháp luật về quản lý thuế đối với hoạt động livestream bán hàng trên nền tảng thương mại điện tử tại Việt Nam.

• Tác giả: Bui Viet Ha
• Người hướng dẫn: ThS. Nguyen Thu Trang
• Trường học: Trường Đại học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật học
• Đề tài: Pháp luật về quản lý thuế đối với hoạt động livestream bán hàng trên các nền tảng thương mại điện tử tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2025
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Khái niệm và đặc điểm của hoạt động livestream bán hàng trên thương mại điện tử

Livestream bán hàng là hình thức kinh doanh hiện đại kết hợp giữa truyền hình trực tiếp và thương mại điện tử. Đây là một kênh bán hàng mới nổi trên các nền tảng TMĐT như Shopee, Tiktok Shop, Facebook Live, được sử dụng rộng rãi tại Việt Nam. Hoạt động này có những đặc điểm riêng biệt: tính tương tác cao, phạm vi tiếp cận rộng, tốc độ giao dịch nhanh và khối lượng giao dịch lớn. Người bán hàng livestream bao gồm các đơn vị kinh doanh, cá nhân có đăng ký kinh doanh hoặc cá nhân bán hàng trực tiếp. Mô hình này tạo ra những thách thức mới đối với công tác quản lý thuế, vì tính chất phức tạp của các giao dịch và khó khăn trong xác định đối tượng chịu thuế.

1.1. Định nghĩa livestream bán hàng trên các nền tảng thương mại điện tử

Livestream bán hàng là hoạt động truyền phát trực tiếp video có tương tác thời gian thực, nơi người bán giới thiệu sản phẩm và khách hàng có thể mua hàng trực tiếp. Trên các nền tảng TMĐT như Shopee Live, TikTok Shop, Facebook Live, các nhà bán lẻ tận dụng hình thức này để tăng doanh số bán hàng. Đây là sự kết hợp giữa công nghệ truyền hình, mạng xã hội và thương mại điện tử, tạo ra trải nghiệm mua sắm mới mẻ cho người tiêu dùng và cơ hội kinh doanh lớn cho người bán.

1.2. Đặc điểm và phân loại các mô hình livestream bán hàng

Livestream bán hàng có đặc điểm: (1) Tương tác thực thời giữa bán và mua; (2) Tốc độ giao dịch nhanh; (3) Khối lượng bán hàng lớn; (4) Khó xác định chính xác thông tin khách hàng. Phân loại: Mô hình B2C (bán lẻ trực tiếp cho người tiêu dùng) là phổ biến nhất; Mô hình B2B (bán cho các đại lý phân phối); Livestream của doanh nghiệp hoặc cá nhân kinh doanh. Mỗi mô hình đòi hỏi cách quản lý thuế khác nhau và có những yêu cầu pháp lý riêng.

II. Quy định pháp luật hiện hành về quản lý thuế đối với livestream bán hàng

Việt Nam đã ban hành nhiều quy định pháp luật để quản lý thuế hoạt động livestream bán hàng. Theo Luật Quản lý thuế và các văn bản hướng dẫn của Bộ Tài chính, người bán hàng livestream phải tuân thủ nghĩa vụ: đăng ký thuế, kê khai thuế, nộp thuế đúng hạn. Giá trị gia tăng (GTGT) và thuế thu nhập phải được tính toán dựa trên doanh thu từ hoạt động livestream. Tuy nhiên, pháp luật hiện hành còn một số khoảng trống, đặc biệt đối với các trường hợp cá nhân bán hàng thỉnh thoảng. Các cơ quan thuế cần có hướng dẫn cụ thể hơn để xác định đối tượng chịu thuế và căn cứ tính thuế cho hoạt động livestream trên các nền tảng TMĐT.

2.1. Quy định về đăng ký thuế đối với người bán hàng livestream

Người bán hàng livestream có doanh thu từ 100 triệu đồng/năm phải thực hiện đăng ký thuế tại cơ quan thuế địa phương. Doanh nghiệp và cá nhân kinh doanh phải cung cấp thông tin: tên, địa chỉ, mã số thuế, loại hình kinh doanh. Những người bán hàng trên các nền tảng TMĐT cần lưu ý: thông tin tài khoản ngân hàng, số điện thoại liên hệ, địa chỉ nhận hàng. Đơn vị cung cấp nền tảng thương mại điện tử có trách nhiệm cấp báo cáo giao dịch cho cơ quan thuế.

2.2. Yêu cầu kê khai và nộp thuế hàng tháng quý năm

Người bán hàng livestream có doanh thu từ 3 triệu đồng/tháng phải thực hiện kê khai thuế hàng tháng hoặc hàng quý. Báo cáo thuế phải bao gồm: doanh thu bán hàng, chi phí kinh doanh, lợi nhuận. Thuế GTGT được tính 5% hoặc 10% tùy loại hàng; thuế TNCN tính 5% trên doanh thu hoặc 20% trên lợi nhuận. Nộp thuế phải thực hiện qua tài khoản ngân hàng hoặc tại cơ quan thuế. Người bán phải lưu giữ chứng từ giao dịch để phục vụ kiểm tra.

III. Thực trạng và thách thức trong quản lý thuế livestream bán hàng

Mặc dù pháp luật đã được ban hành, tuy nhiên thực trạng quản lý thuế đối với hoạt động livestream vẫn gặp nhiều khó khăn. Thứ nhất, khó xác định chính xác đối tượng chịu thuế vì có nhiều cá nhân bán hàng thỉnh thoảng trên các nền tảng TMĐT. Thứ hai, doanh số bán hàng tăng nhanh nhưng kê khai thuế không tương xứng, cho thấy tình trạng trốn thuế còn phổ biến. Thứ ba, các nền tảng thương mại điện tử chưa phối hợp hiệu quả với cơ quan thuế trong cung cấp thông tin. Thứ tư, người bán hàng livestream thiếu nhận thức về nghĩa vụ thuế và cách tính thuế chính xác. Những thách thức này đòi hỏi phải có giải pháp quản lý mới và nâng cao trách nhiệm của các bên liên quan.

3.1. Khó khăn trong xác định đối tượng chịu thuế

Một trong những thách thức lớn nhất là xác định đối tượng chịu thuế livestream. Vì có hàng triệu cá nhân bán hàng trên các nền tảng TMĐT, trong đó nhiều người chỉ bán hàng thỉnh thoảng với doanh số nhỏ. Các cơ quan thuế khó theo dõi tất cả các giao dịch này. Không có danh sách chính thức của những người bán hàng livestream, nên lực lượng thuế không thể tập trung kiểm tra. Vì vậy, cần phải có cơ chế hợp tác giữa các nền tảng TMĐT và cơ quan thuế để xác định đúng đối tượng chịu thuế.

3.2. Tình trạng trốn thuế và nâng cao nhận thức tuân thủ pháp luật

Hiện tượng trốn thuế trong hoạt động livestream bán hàng vẫn còn phổ biến do nhiều nguyên nhân. Một là, người bán hàng thiếu nhận thức về nghĩa vụ thuế và hậu quả pháp lý. Hai là, những cá nhân bán hàng chủ yếu chỉ quan tâm đến lợi nhuận ngắn hạn mà bỏ qua quy định về thuế. Ba là, chi phí tuân thủ pháp luật được coi là gánh nặng. Để cải thiện, cần tăng cường giáo dục, hỗ trợ cho người bán hàng, đơn giản hóa quy trình kê khai, nộp thuế và tăng cường kiểm tra, xử lý vi phạm một cách công bằng.

IV. Giải pháp hoàn thiện quản lý thuế đối với livestream bán hàng trên TMĐT

Để hoàn thiện quản lý thuế đối với hoạt động livestream trên nền tảng TMĐT, cần thực hiện nhiều giải pháp toàn diện. Thứ nhất, hoàn thiện pháp luật bằng cách ban hành quy định cụ thể về đối tượng chịu thuế, cách tính thuế và hình thức kê khai cho livestream bán hàng. Thứ hai, tăng cường hợp tác giữa các nền tảng TMĐT và cơ quan thuế, yêu cầu các sàn giao dịch cung cấp dữ liệu giao dịch định kỳ. Thứ ba, ứng dụng công nghệ như trí tuệ nhân tạo để phát hiện các hành vi trốn thuế. Thứ tư, nâng cao nhận thức và cung cấp hỗ trợ cho người bán hàng livestream. Thứ năm, tăng cường kiểm tra, thanh tra và xử lý nghiêm các vi phạm pháp luật về thuế. Những giải pháp này sẽ giúp tạo môi trường kinh doanh công bằng và bền vững.

4.1. Hoàn thiện quy định pháp luật và tăng cường hợp tác với nền tảng TMĐT

Cần ban hành Thông tư hướng dẫn chi tiết từ Bộ Tài chính về quản lý thuế livestream bán hàng, bao gồm: định nghĩa rõ ràng, đối tượng chịu thuế, mức thuế GTGT và thuế TNCN, hình thức kê khai, nộp thuế. Hợp tác chặt chẽ với nền tảng TMĐT lớn (Shopee, TikTok, Facebook) để xây dựng cơ chế báo cáo giao dịch tự động. Yêu cầu các sàn giao dịch cung cấp danh sách người bán, doanh số, thông tin liên lạc để hỗ trợ cơ quan thuế theo dõi.

4.2. Ứng dụng công nghệ và tăng cường kiểm tra xử lý vi phạm

Sử dụng công nghệ số, big data để phân tích hành vi giao dịch, phát hiện các đối tượng trốn thuế tiềm ẩn. Xây dựng hệ thống cảnh báo tự động khi phát hiện bất thường. Tăng cường kiểm tra, thanh tra đối với các người bán hàng livestream có doanh thu cao. Xử lý nghiêm các vi phạm pháp luật về thuế: phạt tiền, truy cập dữ liệu, cấm bán hàng trên các nền tảng TMĐT. Cung cấp hỗ trợ pháp lý để người bán hàng hiểu rõ nghĩa vụ thuế và hậu quả khi vi phạm.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Những vấn đề lý luận chung về pháp luật quản lý thuế đối với hoạt động liyestream bán hàng trên các nền tảng TMĐT. Chương 2: Thực trạng pháp luật về quan lý thuế đối với hoạt động livestream bán hàng trên các nền tang TMĐT tại Việt Nam Chương 3: Đề xuất giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu qua quản lý thuế đối với hoạt động livestream bán hàng trên các nền tảng TMĐT tại Việt Nam. NHUNG VAN DE LÝ LUẬN CHUNG VỀ PHAP LUẬT QUAN LÝ THUE DOI VỚI HOAT DONG LIVESTREAM BAN HANG TREN CAC NEN TANG THUONG MAI DIEN TU 1. Khái quát về hoạt động livestream bán hang trên các nền tang TMĐT 1.

Khái niệm livestream bán hàng Livestream, hay còn gọi là phát trực tiếp, không phải là một tính năng mới xuất hiện gần đây mà đã có lịch sử khá lâu đời. Video phát trực tiếp đầu tiên trên internet trong lịch sử là buổi biểu diễn của ban nhạc Severe Tire Damage vào ngày 24/06/1993. Buổi biểu diễn dién ra tại bang California, Hoa Kỳ và có thé được xem ở tận nước Úc xa xôi. Năm 1997, RealNetworks ra mat RealVideo, một trong những nền tang đầu tiên thương mại hóa phát trực tiếp video.

Sau RealVideo, các nền tảng truyền thông khác cũng bắt đầu thử nghiệm tinh năng livestream. Nhưng phải đến khi Youtube bắt đầu cho phép livestream vào năm 2008, công nghệ này mới dần trở nên phô biến trên thế giới”. Tại Việt Nam, đến tận năm 2016, khi Facebook, mạng xã hội có lượng người dùng nhiều nhất Việt Nam cho ra mắt tính năng phát trực tiếp thì livestream mới thực sự phô biến ở nước ta. Theo một nghiên cứu được đăng tải trên tạp chí International Journal of Cultural Studies, livestream được định nghĩa là một dich vụ phat video trực tiếp được cung cấp bởi các nền tảng thông qua website hoặc ứng dụng đi động có tính năng đồng bộ và tương tác qua đa phương tiện (video, hình ảnh, văn bản).

Livestream được coi là một loại phương tiện truyền thông xã hội kiêu mới, bởi nó khác với những phương tiện truyền thông xã hội truyền thống như Facebook, Twitter, Instagram. ở chỗ nó chứa một số chức năng độc đáo như tính đồng thời và tính xác thực. Hiện nay vẫn chưa có định nghĩa chính thức nào về “livestream” được công nhận trong các văn bản pháp lý quốc tế. Ở Việt Nam, Nghị định số 147/2024/NĐ-CP đã đưa ra 3 restream.io (2021), The history of live streaming, bttps://restream.io/blog/history-of-live-streaming/ (truy cập ngày 20/01/2025) * Thành Luân (2016), Facebook mở tính năng Live cho người dùng tai Việt Nam, Báo Thanh niên, https://thanhnien.vn/facebook-mo-tinh-nang-live-cho-nguoi-dung-tai-viet-nam-185550136.htm (Truy cập ngày 20/01/2025) định nghĩa như sau: “Phái trực tuyến (livestream) là một tính năng cho phép các tài khoản trên mạng xã hội hoặc trên các nên tảng số phục vụ giao dịch điện tử truyền tài trực tuyến các nội dung, các dit liệu dưới dạng âm thanh, hình anh theo thời gian thực ”.

Tuy nhiên, tác giả cho rằng định nghĩa này chưa thực sự phù hợp bởi thuật ngữ này chưa thê hiện đúng hoàn toàn ban chất của livestream. Thuật ngữ này khiến người đọc có thé hình dung đến loại video có thể xem trực tuyến trên mạng internet mà không cần phải tải về. Loại video này không có tính đồng thời và tính xác thực do video có thể được ghi hình sẵn và không có sự tương tác với nội dung đã ghi. Do đó, cần thay thé cụm từ “phá trực tuyến ” thành “phái trực tiếp ”.

Hơn nữa, nếu tài khoản livestream truyền tải trực tuyến các nội dung dưới dạng âm thanh, hình ảnh nhưng lại sử dụng hình ảnh dưới dạng ảnh tĩnh, không có sự chuyển động và không có sự liên kết thành một chuỗi ảnh động thì cũng sẽ không thể tạo ra Sự tương tác giữa người thực hiện livestream và người xem. Từ đó, tác giả đưa ra định nghĩa về livestream như sau: “Phdt frực tiếp (livestream) là một tinh năng cho phép các tài khoản trên mạng xã hội hoặc trên các nên tảng số phục vụ giao dịch điện tứ đồng thời ghi lại và truyền tải videoŠ trực tuyến trong thời gian thực. ” Sự phổ biến của livestream đã tạo điều kiện cho một mô hình bán hàng kiểu mới ra đời, đó là mô hình livestream bán hàng. Với mô hình này, người bán hàng sẽ tự mình hoặc thuê người khác phát video livestream trên mang internet dé giới thiệu, quảng cáo và bán hàng hóa, địch vụ mà mình cung cấp cho khách hàng là những người xem livestream.

Livestream là một trong những phương thức của mô hình TMĐT tương tác đang rat phd biến hiện nay. Mô hình này là sự kết hợp giữa TMĐT và nền tảng mạng xã hội giúp tăng tương tác giữa người dùng và người bán hàng và giữa những người dùng với nhau, tạo điều kiện để người dùng chia sẻ, trao đổi kinh nghiệm mua sắm trực tuyến cũng như giúp người bán giải đáp thắc mắc, cung cấp thêm thông tin về sản phâm ngay lập tức cho khách hàng đang xem livestream, Từ những nghiên cứu trên, tác giả đưa ra định nghĩa về livestream bán hàng: “Livestream bán hang là hoạt động kinh doanh mà trong đó chủ thể kinh doanh tự mình 5 Theo từ điển Cambridge, “video” được định nghĩa là việc ghi lại những hình ảnh động va âm thanh, đặc biệt dưới dang tệp kĩ thuật sô, DVD. hoặc thông qua người thứ ba phát video trên các nên tảng TMĐT trong thời gian thực dé giới thiệu, quảng cáo va ban hàng hóa, dịch vụ cho người xem livestream. Đặc điểm của hoạt động livestream bán hàng Bản chất của livestream bán hàng là sự kết hợp giữa TMĐT, quảng cáo trực tuyến và phương tiện giải tri, truyền thống trực tuyến.

Do vậy, hoạt động livestream bán hang sẽ có những đặc điểm sau đây: Thứ nhất, hoạt động livestream bán hàng mang day đủ đặc điểm của một hoạt động kinh doanh bằng phương thức TMĐT, bao gồm: (i) các bên tiến hành giao địch trong hoạt động livestream bán hang mà không tiếp xúc trực tiếp với nhau và không đòi hỏi phải quen biết nhau từ trước; (ii) các giao dịch bán hàng qua livestream được thực hiện trong một thi trường không có biên giới (thị trường thống nhất toàn cau). The hai, giữa người ban và người mua trong hoạt động livestream bán hàng có sự kết nối nhanh chóng, không giống với khi bán hàng trực tiếp hay TMĐT truyền thống bởi bên cạnh việc cung cấp cho người xem các tùy chọn mua hàng nhanh chóng cho sản phẩm họ lựa chon thì livestream con cho phép người xem tham gia hoi đáp, bình luận qua chức năng trò chuyện trong hệ thống của nền tảng. Khi người xem muốn có thông tin chỉ tiết hơn, họ có thể hỏi trực tiếp người livestream qua hệ thống này. Thông thường, ngay sau đó, người xem sẽ nhận được phản hồi từ người livestream.

Như vậy, livestream bán hàng giúp tạo ra sự tương tác, kết nối cao giữa người livestream và người xem trong môi trường số, mang lại trải nghiệm chân thực khi mua hàng qua livestream. Thư ba, livestream bán hàng là hoạt động phat video trên nền tảng trực tuyến trong thời gian thực, trong đó, trực tuyến trong thời gian thực mang nghĩa bao hàm như trực tiếp. Thời gian thực ở đây có nghĩa là video được phát không phải đã được quay và cắt ghép tử trước mà có sự song hành về gidi gian gitta người livestream và người xem. Hệ thống bình luận của nền tảng giúp người livestream biết được những phản hồi, thắc mắc của người xem về sản phẩm; chức năng thể hiện cảm xúc của người xem đổi với buổi livestream tao nên sự tương tác mang tính đồng bộ và chân thực giữa người livestream và người xem trong thời gian thực.

Thứ tư, trong qua trình livestream, người livestream thường dành cho người xem những lợi ích vật chất nhất định dé thúc đây việc mua hàng hóa, dịch vụ bằng cách đưa ra những ưu đãi như tặng thêm sản phẩm khi mua hàng hay giảm giá, ưu đãi đặc biệt khi mua hàng. Đây cũng được coi là một trong những đặc điểm cơ bản thường thấy ở hoạt động livestream bán hàng trên tất cả các nền tảng TMĐT hiện nay. Phân loại các mô hình livestream bán hàng * Căn cur vào tư cách của tài khoản mở phòng phát livestream: Dựa vào tư cách của chủ tài khoản mở phòng phát livestream (sau đây gọi là “chu phòng livestream”), ta có thé chia livestream bán hàng thành hai loại mô hình như sau: Loại thứ nhất là mô hình mà chủ phòng livestream là người bán hàng hóa, dịch vụ qua livestream. Trong mô hình này, người livestream chính là người bán hàng hoặc người lao động của người bán hàng.

Khi đó, họ làm công việc bán sản phẩm tương tự như nhân viên bán hàng trong các trung tâm thương mại. Loại the hai là mô hình ma chủ phòng livestream là người livestream (người livestream không đồng thời là người bán). Trong mô hình này, người bán hàng sẽ ký hợp đồng dich vụ với người livestream, theo đó, người livestream sẽ quảng bá, giới thiệu va bán sản phẩm trong phòng livestream trong trường hợp này thường là người nổi tiếng hoặc người có ảnh hướng nhất định tới cộng đồng. * Căn cứ vào nên tảng livestream: Dựa trên nền tảng livestream thì livestream bán hàng có thé được chia làm ba mô hình cơ bản sau đây: Loại thứ nhất là mô hình mà các nền tảng livestream không chỉ cung cấp tính năng phát livestream mà còn cung cấp tính năng mua hàng cho các giao dịch bán hàng trực tuyến.

Áp dụng mô hình này thường là các sàn TMĐT, điển hình như Alibaba, Taobao, Shopee, TikTok, Amazon. Loại thứ hai là mô hình ma các nền tang livestream chỉ cung cấp dich vụ phát livestream còn người xem sẽ đặt hàng qua việc nhấp vào đường dẫn liên kết ở phòng phát livestream để mua hàng trên các website hoặc nền tảng của bên thứ ba, như mô hình bán hàng livestream qua Douyin, Kuaishou. Loại thứ ba là mô hình mà các nền tảng livestream chỉ cung cấp dịch vụ phát livestream, không cung cấp tính năng mua hàng cho các giao dịch trực tuyến, các giao dịch trực tuyến sẽ được thực hiện thông qua việc người mua thé hiện ý muốn mua hàng thông qua việc binh luận trên phiên livestream và người ban sẽ nhấn tin cho ñgƯười mua qua boxchat để thực hiện giao dich. Áp dụng mô hình này thường là các trang mạng xã hội, điển hình như Facebook, Instagram.

Vai tro của livestream bán hang Tuy mới chi xuất hiện tại Việt Nam trong vài năm trở lai đây, nhưng với tốc độ phát triển nhanh chóng của mạng xã hội, cộng thêm chất xúc tác là đại dịch Covid-19, ngay nay, hình thức livestream bán hàng ngày càng trở nên quen thuộc với người Việt Nam ta. So với hình thức bán hàng trực tiếp và TMĐT truyền thống, livestream đem lại nhiều lợi ích hơn cho cả người bán và người mua.