Chương I1: Cơ sở khoa học về thu bảo hiểm xã hội Chương 2: Thực trạng công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội tại Bảo hiểm xã hội tỉnh Thái Bình Chương 3: Giải pháp, kiến nghị cải thiện công tác quản lý thu BHXH tại Bảo hiểm xã hội tỉnh Thái Bình CHUONG I. CO SO KHOA HOC VE THU BAO HIEM XA HOI 1. Khái quát về bảo hiểm xã hội 1. Lịch sử hình thành bảo hiểm xã hội Trong xã hội cũng như trong cuộc sống của mỗi con người, bên cạnh những diễn biến bình thường còn có những thời điểm rủi ro, trắc trở mà không thể lường trước hết được, hoặc theo quy luật (Tuổi già, chết).
Khi mới sinh ra, còn nhỏ chưa thể lao động thì dựa vào những người trưởng thành nuôi dưỡng, khi trưởng thành thì phải tự lao động để nuôi dưỡng mình và người phụ thuộc mình. Các sản phẩm được tạo ra ngày càng nhiều thì đời sống con người ngày càng đầy đủ và hoàn thiện, xã hội ngày càng văn minh hơn, việc thoả mãn những nhu cầu sinh sống và phát triển của con người phụ thuộc vào chính khả năng lao động của họ. Nhưng trong thực tế, không phải lúc nào con người cũng chỉ gặp thuận lợi, có đầy đủ thu nhập và mọi điều kiện sinh sống bình thường, có rất nhiều trường hợp khó khăn bắt lợi, ít nhiều ngẫu nhiên phát sinh làm cho con người ta bị giảm hoặc mat thu nhập hoặc các điều kiện sinh sông khác: Bất ngờ bị ốm hay bị tai nạn trong lao động, mắt việc làm hay khi tuổi già khả năng lao động và khả năng tự phục vụ bị suy giảm .khi rơi vào những trường hợp này, các nhu cầu cần thiết trong cuộc song không vì thế mà mất đi, trái lại còn tăng lên, thậm chí còn xuất hiện thêm một số nhu cầu mới như: cần được khám chữa bệnh và điều trị khi ốm đau, tai nạn thương tật nặng cần phải có người chăm sóc nuôi dưỡng vv. Bởi vậy, muốn tôn tại và ôn định cuộc sống, con người và xã hội loài người phải tìm ra nhiều cách giải quyết khác nhau như: San sẻ, đùm bọc lẫn nhau trong nội bộ cộng đồng, đi vay, đi xin hoặc dựa vào sự cứu trợ của nhà nước.
Rõ ràng, những cách đó hoàn toàn thụ động và không chắc chắn. Vì vậy để đề phòng và bù đắp những thiệt hại đó, con người đó nghĩ ra nhiều biện pháp khác nhau, trong đó có BHXH. BHXH là một hình thức huy động các nguồn lực của cộng đồng để giúp đỡ một số người không may gặp phải rủi ro hoặc không còn khả năng lao động. Đất nước ta ngày nay, phát triển nền kinh tế nhiều thành phần theo định hướng xã hội chủ nghĩa, là định hướng chủ đạo nó tạo thêm nhiều việc làm mới cho người lao động.
Các khu công nghiệp mới tăng nhanh đã làm hoàn thiện cơ cấu kinh tế vùng, nền kinh tế Quốc dân bằng những chính sách ưu đãi, hỗ trợ của mình nhà nước đã định hướng thực hiện được các mục tiêu nhiệm vụ cụ thể làm động lực thúc đây sự phát triển nền kinh tế của cả nước và từng bước hoà nhập với nên kinh tê thê giới. BHXH được Nhà nước ta quan tâm rất nhiều ngay từ ngày đầu thành lập và được cụ thể hóa bằng các sắc lệnh của Chính phủ, các chính sách này đã giúp cho đội ngũ cán bộ công nhân viên chức, người lao động và người làm việc trong lực lượng vũ trang như công an, quân đội yên tâm, nhiệt tình trong công tác góp phần không nhỏ vào việc xây dựng, đấu tranh thống nhất đất nước. Trong công cuộc đổi mới, phát triển đất nước ngày nay chính sách BHXH càng được củng có, hoàn thiện theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước theo định hướng Xã hội chủ nghĩa. Quỹ BHXH được bảo tồn, tăng trưởng và phát triển, đồng thời được sử dụng có hiệu quả để chi trả các chế độ, trợ cấp BHXH cho người lao động tham gia đóng BHXH ở các thành phần kinh tế một cách ôn định lâu dài.
Sự xuất hiện nhanh chóng của các loại hình Bảo hiểm, các quỹ tương hỗ, đã đánh dấu một bước quan trọng trong quá trình tồn tại và phát triển xã hội loài người. Từ đó những nỗi lo toan, phiền muộn về các biến cố, sự cô bất lợi xảy ra trong cuộc sông hàng ngày của con người đã được giải toả. Tâm lý con người cảm thấy an toàn vui vẻ hơn với sự giúp đỡ của các công ty, các doanh nghiệp, các đơn vị, các tô chức BHXH, hoạt động của các loại hình Bảo hiểm này đã đem lại chỗ dựa, niềm tin vững chắc trong cuộc sống của người lao động, tạo sự ồn định của các doanh nghiệp, các công ty và các tổ chức. Như vậy có thé thay su xuất hiện của BHXH là một nhu cầu tất yếu khách quan của cuộc sống.
Việc quản lý quỹ BHXH là việc làm rất cần thiết bởi vì BHXH là chi phí giúp đỡ về mặt tài chính cần thiết và có ý nghĩa vô cùng quan trọng cho người lao động. Xét từ các doanh nghiệp: Các Doanh nghiệp phải thực hiện đóng góp đầy đủ, thường xuyên vào quỹ BHXH theo mức quy định chung của nhà nước và pháp luật. Trong nền kinh tế thị trường nhiều thành phần hiện nay mối quan hệ cơ bản giữa các chủ Doanh nghiệp và người lao động là mối quan hệ chặt chẽ, găn bó ràng buộc nhau bởi các quyền lợi và trách nhiệm của mỗi bên. Các chi phí phát sinh này đã làm ảnh hưởng đến tình hình tài chính của các doanh nghiệp, đặc biệt là nhữngkhi dịch bệnh, rủi ro mang tính thảm hoạ ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệpkhi phải trang trải cho các chỉ phí đó.
Chủ sử dụng lao động tham gia đóng góp đầy đủ và thường xuyên vào quỹ BHXH theo mức quy định chung của Nhà nước, của pháp luật. Sau đó họ có quyền yêu cầu về quyền lợi hưởng các chế độ trợ cấp về BHXH căn cứ vào sự đóng góp và theo chế độ quy định. Nhà nước xây dựng hệ thống pháp luật về chính sách BHXH, tô chức thực hiện tốt các chính sách về BHXH đồng thời cũng có trách nhiệm tham gia đóng góp và hỗ trợ thêm để đảm bảo quỹ BHXH tăng trưởng phát triển thực hiện đầy đủ các chế độ BHXH đối với người lao động, tham gia đóng góp và hỗ trợ thêm quỹ BHXH của nhà nước là thê hiện cụ thể vai trò của Nhà nước trong việc điều tiết kinh tế xã hội và trách nhiệm của Nhà nước thể hiện trong việc giữ gìn ổn định chính trị xã hội. Sự phát triển kinh tế, tiến bộ của xã hội việc quản ly thu BHXH được coi như là nhu cầu tất yếu của con người nó có thể thấy được xem như là một trong những quyền cơ bản nhất của con người và được Đại hội đồng liên hợp quốc thừa nhận và ghi vào tuyên ngôn nhân quyền ngày 10 tháng 12 năm 1948 "Tat ca mọi người với tư cách là thành viên của xã hội đều có quyền hưởng BHXH và Quyền đó đặt cơ sở trên sự thoả mãn các quyền kinh tế, xã hội và văn hoá cần cho nhân cách, sự tự do phát triển con người" (trích từ: Một số vấn đề cơ bản về BHXH, BHXH Việt Nam, Hà Nội tháng 4/2001).
Khái niệm về BHXH Trên thế giới, BHXH xuất hiện từ rất lâu, đã có mầm mống từ thé ki XIII. Đến thế kỉ XIX, xuất hiện đạo luật đầu tiên về bảo hiểm xã hội ở Đức. Sản xuất công nghiệp phát triển đã làm cho đội ngũ những NLĐ làm thuê ngày càng đông đảo đồng thời cũng làm cho các rủi ro trong lao động tăng theo. Để bảo vệ mình, NLĐ đã đấu tranh buộc giới chủ (những người sử dụng lao động) phải cam kết bồi thường và bảo đảm an toàn thu nhập cho họ.
Trong quá trình phát triển đó đã xuất hiện các tô chức bảo hiểm xã hội chuyên nghiệp và các chế độ bảo hiểm xã hội mở rộng dần. Năm 1952, tổ chức lao động quốc tế (ILO) đã thông qua Công ước 192 về tiêu chuẩn tối thiểu cho một loạt trợ cấp. Tuy theo diéu kién cu thé mà mỗi nước quyết định áp dụng các loại trợ cấp đó. Ngoài ra, ILO cũng đã đưa ra định nghĩa về BHXH, “BHXH là sự bảo vệ của cộng đồng xã hội với các thành viên của mình thông qua sự huy động các nguồn đóng góp vào quỹ BHXH để trợ cấp trong các trường hợp ốm đau, tai nạn, thương tật, già yếu, thất nghiệp đồng thời chăm sóc y tế và trợ cấp cho các gia đình đông con đề ồn định đời sống của các thành và bảo đảm an toàn xã hội”.
Tại Việt Nam, BHXH có mầm mống từ thế ki XVII dưới dạng quỹ thương, nghĩa điền và đến thế kỉ XIX đã xuất hiện các hội tương tế để giúp đỡ lẫn nhau. Ngày nay, BHXH đã trở thành một chính sách lớn được Hiến pháp thừa nhận và pháp luật cụ thê hóa. Chính sách BHXH đã được thể chế hoá và thực hiện theo Luật. Khái niệm về BHXH được khái quát một cách đầy đủ nhất khi có Luật BHXH.
Luật BHXH số 58/2014/QH13 đã được Quốc hội nước CHXHCN Việt Nam khóa XIII, kỳ họp thứ 8 thông qua ngày 20/11/2014, tại Khoản 1 Điều 3 quy định “BHXH là sự bảo đảm thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập của NLĐ khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập do ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, hết tuổi lao động hoặc chết, trên cơ sở đóng vào quỹ BHXH”. Từ khái niệm trên có thể rút ra bản chất của BHXH như sau: Dưới góc độ kinh té, BHXH 1a su bao đảm thu nhập, bảo đảm cuộc sống cho NLĐ khi họ bị giảm hoặc mất khả năng lao động. Hay nói cách khác, BHXH tạo ra một khoản thu nhập thay thế cho NLĐ khi họ gặp phải các rủi ro thuộc phạm vi BHXH. Dưới góc độ chính trị, BHXH góp phần liên kết giữa những NLĐ và bên sử dụng lao động xuất phát từ lợi ích chung của họ.
Dưới góc độ xã hội, BHXH là một chính sách xã hội nhằm đảm bảo đời sống cho NLĐ khi thu nhập của họ bị giảm hay mất. Thông qua đó bảo vệ và phát triển lực lượng lao động xã hội, lực lượng sản xuất, tăng năng suất lao động ồn định trất tự xã hội. Như vậy, BHXH là một chính sách xã hội quan trọng, là bộ phận cơ bản dé đảm bảo an sinh xã hội của các quốc gia.