Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH THEO CƠ CHẾ TỰ CHỦ TÀI CHÍNH TRONG DOANH NGHIỆP XỔ SỐ KIẾN THIẾT 1. Cơ sở lý luận về quản lý tài chính theo cơ chế tự chủ tài chính trong doanh nghiệp xổ số kiến thiết 1. Một số khái niệm cơ bản 1. Sổ số kiến thiết Xổ số ra đời từ rất sớm và hiện đã có mặt trên toàn thế giới nên có nhiều quan niệm khác nhau.
Nghị định số 30/2007/NĐ-CP ngày 01 tháng 3 năm 2007 của Chínhphủ về kinh doanh xổ số và Thông tư số 75/2013/TT-BTC có nêurõ: Xổ số là “các sự kiện có kết quả ngẫu nhiên”. Kinh doanh xổ số là “hoạt động kinh doanh dựa trên các sự kiện có kết quả ngẫu nhiên, được tổ chức theo nguyên tắc doanh nghiệp thu tiền tham gia dự thưởng của khách hàng và thực hiện trả thưởng cho khách hàng khi trúng thưởng”. Xổ số có thể được xem là hình thức giải trí có thưởng bằng cách lựa chọn kết quả ngẫu nhiên và đồng thời cung cấp tài chính thực hiện mục tiêu đã xác định (Nghị định số 30/2007/NĐ-CP). Đây cũng là đặc điểm thể hiện bản chất của hoạt động xổ số.
Và kết quả ngẫu nhiên sử dụng để kinh doanh xổ số, bao gồm: - Kết quả ngẫu nhiên của việc xuất hiện tập hợp các chữ số. - Kết quả ngẫu nhiên của việc xuất hiện tập hợp các biểu tượng, các dấu hiệu. - Các kết quả ngẫu nhiên khác. Xổ số kiến thiết là loại hình xổ số có in sẵn trước giá vé, các chữ số, chữ cái để khách hàng lựa chọn tham gia dự thưởng.
Số lượng các chữ số, chữ cái được giới hạn trong phạm vi vé số phát hành và việc xác định kết quả trúng thưởng được thực hiện sau thời điểm phát hành vé số (Bộ tài chính, 2013). Doanh nghiệp xổ số kiến thiết Doanh nghiệp xổ số kiến thiết là doanh nghiệp được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh xổ số (Bộ tài chính, 2013). Hoạt động kinh doanh xổ số phải đảm bảo minh bạch khách quan, trung thực, bảo vệ quyền và lợi ích của các bên tham gia. 6 Doanh nghiệp xổ số kiến thiết phải tuân thủ các nguyên tắc kinh doanh sau: + Tuân thủ các quy định của Nhà nước về hoạt động kinh doanh xổ số.
+ Tổ chức kinh doanh theo đúng thể lệ đã công bố với khách hàng. + Thanh toán đầy đủ, kịp thời các giải thưởng cho khách hàng khi trúng thưởng; bảo đảm bí mật về thông tin trúng thưởng và thông tin nhận thưởng theo yêu cầu của khách hàng trúng thưởng. + Thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế, nghĩa vụ tài chính với Nhà nước và các quy định của pháp luật trong quá trình hoạt động kinh doanh. Quản lý tài chính Quản lý là quá trình mà chủ thể quản lý sử dụng các công cụ quản lý và phương pháp quản lý thích hợp nhằm điều khiển đối tượng quản lý hoạt động và phát triển nhằm đạt đến những mục tiêu đã định (Bùi Thị Kim Quy, 2010).
Quản lý được sử dụng khi nói tới các hoạt động và các nhiệm vụ mà nhà quản lý phải thực hiện thường xuyên từ việc lập kế hoạch đến quá trình thực hiện kế hoạch đồng thời tổ chức kiểm tra. Tài chính được thể hiện là sự vận động của các dòng vốn gắn với sự tạo lập và sử dụng những quỹ tiền tệ của các chủ thể khác nhau trong xã hội trong đó phản ánh các mối quan hệ kinh tế phát sinh giữa các chủ thể (Vũ Quang Kết và Nguyễn Văn Tấn, 2016). Như vậy, quản lý tài chính là quá trình áp dụng các công cụ và phương pháp quản lý nhằm tạo lập và sử dụng các quỹ tài chính trong các tổ chức để đạt những mục tiêu đã định. Hay quản lý tài chính là tổng thể các biện pháp, hình thức tổ chức quản lý quá trình tạo lập, phân phối và sử dụng các nguồn tài chính trong nền kinh tế quốc dân.
Quản lý tài chính trong tổ chức phải phù hợp và thích ứng với cơ chế quản lý kinh tế của từng giai đoạn phát triển của xã hội. Cơ chế tự chủ tài chính Cơ chế tự chủ tài chính (cơ chế tự chịu trách nhiệm về tài chính) là cơ chế Nhà nước phân cấp cho đơn vị, cơ quan, doanh nghiệp được chủ động và chịu trách nhiệm trước Nhà nước trong việc tạo nguồn thu và chi tiêu trong đơn vị, doanh nghiệp nhằm thực hiện tốt nhiệm vụ được giao (Bộ tài chính, 2013). Tầm quan trọng của quản lý tài chính theo cơ chế tự chủ tài chính tại doanh nghiệp xổ số kiến thiết Quản lý tài chính theo cơ chế tự chủ tài chính có vai trò vô cùng quan trọng trong việc xây dựng và phát triển đơn vị sự nghiệp nói chung và doanh nghiệp xổ số kiến thiết nói riêng, góp phần thúc đẩy kinh tế xã hội. Cụ thể, tầm quan trọng của quản lý tài chính theo cơ chế tự chủ được thể hiện ở một số điểm như sau: – Tạo thế chủ động cho các doanh nghiệp xổ số trong việc sử dụng các nguồn lực tài chính để hoàn thành nhiệm vụ được giao.
Từ đó, góp phần phát huy mọi khả năng của doanh nghiệp để cung cấp dịch vụ với chất lượng cao cho xã hội; tăng nguồn thu, nhằm từng bước giải quyết thu nhập cho người lao động. Không chỉ vậy mà còn phát huy tính sáng tạo, năng động trong việc xây dựng và phát triển doanh nghiệp mình. – Quản lý tài chính theo cơ chế tự chủ có tầm quan trọng trong thực hiện chủ trương xã hội hóa trong việc cung cấp dịch vụ cho xã hội, huy động sự đóng góp của cộng đồng xã hội để phát triển các hoạt động sự nghiệp, từng bước giảm dần bao cấp từ ngân sách nhà nước. Mục tiêu thực hiện cơ chế tự chủ tài chính tại doanh nghiệp xổ số kiến thiết Mục tiêu của thực hiện cơ chế tự chủ tài chính đối với các đơn vị công lập nói chung và tại doanh nghiệp xổ số kiến thiết nói riêng như sau: Thứ nhất, trao quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm cho doanh nghiệp xổ số kiến thiết trong việc tổ chức công việc, sắp xếp lại bộ máy, sử dụng lao động và nguồn lực tài chính để doanh nghiệp hoàn thành nhiệm vụ được giao; phát huy mọi khả năng của đơn vị để cung cấp dịch vụ với chất lượng cao cho xã hội; tăng nguồn thu, nhằm từng bước nâng cao thu nhập cho người lao động; phát huy tính sáng tạo, năng động, xây dựng “thương hiệu riêng” cho doanh nghiệp.
Thứ hai, thực hiện quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm đối với doanh nghiệp xổ số kiến thiết để hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp ngày càng phát triển; bảo đảm gia tăng nguồn thu cho ngân sách nhà nước. Thứ ba, thực hiện cơ chế tự chủ tài chính trong doanh nghiệp xổ số kiến thiết nhằm mục tiêu tạo thế chủ động cho doanh nghiệp trong việc sử dụng các nguồn lực 8 tài chính để hoàn thành nhiệm vụ được giao. Từ đó, góp phần phát huy mọi khả năng của doanh nghiệp để cung cấp sản phẩm, dịch vụ với chất lượng cao cho xã hội; tăng nguồn thu, nhằm từng bước giải quyết thu nhập cho người lao động. Nội dung quản lý tài chính theo cơ chế tự chủ tài chính tại doanh nghiệp xổ số kiến thiết 1.
Tổ chức bộ máy quản lý tài chính Tổ chức bộ máy quản lý tài chính tại doanh nghiệp xổ số kiến thiết là việc bố trí sắp xếp quy định trách nhiệm, quyền hạn của các cá nhân, bộ phận tham gia quản lý tài chính trong doanh nghiệp, trình tự tiến hành cũng như mối quan hệ giữa các cá nhân, bộ phận đó trong việc thực hiện, cần có sự phân công phân nhiệm vụ cụ thể, khoa học và tạo ra được cơ chế kiểm tra, giám sát chặt chẽ trong hoạt động quản lý để các hoạt động kinh doanh được triển khai đúng mục tiêu, đảm bảo sử dụng hiệu quả nguồn tài chính. Trong doanh nghiệp, bộ máy quản lý tài chính thường do bộ phận tài chính kế toán đảm nhận dưới sự giám sát chỉ đạo của Ban lãnh đạo doanh nghiệp. Theo đó, bộ phận tài chính kế toán sẽ chịu trách nhiệm trước Ban lãnh đạo doanh nghiệp về tình hình quản lý nguồn thu tài chính cũng như các khoản chi tài chính, đảm bảo các khoản chi tài chính phải có chứng từ hợp lệ là cơ sở cho việc đưa ra quyết định kinh doanh của Ban lãnh đạo doanh nghiệp. Để đảm bảo công quản lý tài chính theo cơ chế hiệu quả thì bộ máy quản lý tài chính trong doanh nghiệp hoạt động không được cứng nhắc, nhằm đạt được tính khách quan và việc quản lý được tiến hành thuận tiện mà vẫn bảo đảm chính xác.
Sự phối hợp các cá nhận, bộ phận trong bộ máy quản lý tài chính một cách chặt chẽ, chuyên môn hóa sẽ tránh được sự chồng chéo, phát huy được những mặt mạnh, hạn chế những mặt yếu của mỗi tác nhân và trên cơ sở đó giảm bớt chi phí, giảm thiểu sự lãng phí, thất thoát nguồn tài chính. Như vậy việc tổ chức, điều hành hoạt động quản lý tài chính nếu xây dựng được một bộ máy quản lý hợp lý, phát huy tận dụng được tối đa năng lực sáng tạo của cá nhân và sức mạnh tập thể sẽ nâng cao được chất lượng quản lý tài chính trong doanh nghiệp và ngược lại. Ban hành các văn bản quản lý Cơ chế và chính sách quản lý tài chính tại các doanh nghiệp xổ số kiến thiết đã có nhiều thành đổi, hoàn thiện, phù hợp với tình hình đổi mới kinh tế của Việt Nam. Với Nghị định 30/NĐ-CP của Chính phủ (2004) và Thông tư 112/2007/TT-BTC của Bộ Tài chính (2007), Chính phủ đã từng bước đổi mới cơ chế tập trung, bao cấp trong các mặt quản lý tài chính của doanh nghiệp xổ số, tạo lập quyền tự chủ cao trong hoạt động kinh doanh và quản lý tài chính của công ty, nhất là khi chuyển đổi Công ty XSKT từ mô hình công ty Nhà nước sang Công ty TNHH một thành viên.
Với sự thay đổi trong cơ chế, chính sách quản lý tài chính của nhà nước, các doanh nghiệp xổ số kiến thiết cũng cần ban hành các văn bản quản lý để hướng dẫn, quy định, định hướng các hoạt động quản lý tài chính trong doanh nghiệp mình trên cơ sở bám sát những văn bản luật của nhà nước.