Chương 1: Tổng quan nghiên cứu và cơ sở lý luận về quản lý tài chính tại đơn vị công lập Chương 2: Phương pháp nghiên cứu Chương 3: Thực trạng quản lý tài chính tại Báo Nhân Dân Chương 4: Định hướng và giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý tài chính tại Báo Nhân Dân. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH TẠI ĐƠN VỊ BÁO CHÍ 1. Tổng quan hình hình nghiên cứu 1. Tình hình nghiên cứu nước ngoài Quản lý tài chính là một hoạt động quan trọng, góp phần đảm bảo sự hoạt động hiệu quả và bền vững của các đơn vị sự nghiệp công lập.
Việc quản lý tài chính hiệu quả sẽ giúp sử dụng hợp lý các nguồn lực tài chính, nâng cao chất lượng hoạt động và phục vụ tốt hơn cho nhu cầu của người dân. Bên cạnh đó, chủ đề quản lý khu vực công, đặc biệt là quản lý tài chính công, được xác định là vô cùng quan trọng cả về lý luận và thực tiễn. Trong bối cảnh thay đổi kinh tế và xã hội, ý nghĩa của quản lý tài chính công trở nên quan trọng đối với sự hoạt động trơn tru và hiệu quả của các tổ chức công bao gồm các đơn vị chính quyền địa phương. Việc sử dụng hợp lý chi tiêu công và quản lý hiệu quả tài chính công là chủ đề nghiên cứu trong nhiều năm.
Dưới đây là các nghiên cứu điển hình về quản lý tài chính công tại các đơn vị công lập trên thế giới trong thời gian vừa qua: Trong công trình nghiên cứu được công bố vào năm 2013, tác giả Monir Mir cùng Wahyu Sutiyono đã tập trung phân tích việc triển khai các biện pháp cải cách trong quản lý tài chính công ở Indonesia. Thông qua nghiên cứu này, các tác giả đã chỉ ra một loạt các sáng kiến được thực hiện nhằm tối ưu hóa việc quản lý tài chính và nêu bật việc áp dụng phương pháp kế toán "tiền mặt dồn tích" như một biện pháp cải thiện chất lượng báo cáo tài chính. Sự cải thiện này là bước tiến mang tính chất quan trọng mà người ta hy vọng sẽ thúc đẩy không chỉ trách nhiệm giải trình của các cơ quan nhà nước về mặt tài chính mà còn cung cấp hỗ trợ đắc lực cho các quyết định được thông báo bởi dữ liệu tài chính đáng tin cậy từ cả bên trong và bên ngoài các cơ quan này. Tuy nhiên, một kết quả ngoài dự kiến đã được ghi nhận là việc tăng số lượng các báo cáo tài chính đạt chuẩn sau quá trình kiểm toán.
Sự tăng trưởng này, mặc dù về mặt số lượng là tích cực, nhưng lại phản ánh một thách thức lớn: năng lực của những báo cáo tài chính này trong việc mô tả một cách trung thực và cân đối về tình hình tài chính thực tế của các cơ quan công. Cụ thể, họ thường không đủ sức ủng 5 hộ cho việc thực hiện trách nhiệm giải trình một cách hiệu quả. Để tìm kiếm lời giải cho vấn đề ngày càng gia tăng của số lượng báo cáo tài chính đạt chuẩn trong bối cảnh có sự hiện diện của hàng loạt chương trình cải cách, nghiên cứu đã đi sâu vào việc phân tích các trường hợp cụ thể của ba chính quyền địa phương. Kết quả cho thấy một bất đồng rõ rệt giữa cung và cầu cũng như chất lượng thông tin kế toán được sản xuất, khiến cho việc thiếu sự giao thoa giữa các bộ phận liên quan trở thành một trở ngại quan trọng, gây cản trở việc sản xuất các báo cáo kế toán có chất lượng đáng tin cậy.
Phát hiện này mở ra một hướng mới trong việc hiểu và giải quyết các vấn đề liên quan đến trách nhiệm giải trình và minh bạch trong quản lý tài chính công. Dựa trên nghiên cứu do Mutai Patrick Cheruiyot thực hiện vào năm 2018, có mối tương quan tích cực giữa việc thực hiện các biện pháp quản lý tài chính và hiệu quả hoạt động của chính quyền địa phương ở Kenya. Nghiên cứu cho thấy có mối quan hệ đáng kể giữa hoạt động lập kế hoạch tài chính, lập ngân sách và quản lý chi tiêu của chính phủ với hiệu quả hoạt động của chính quyền địa phương. Cụ thể, nghiên cứu cho thấy việc thiết lập một hệ thống quản lý tài chính hiệu quả có thể cải thiện hiệu quả hoạt động của chính quyền địa phương bằng cách cung cấp đủ vốn cho các dự án phát triển, đảm bảo tính minh bạch và trách nhiệm giải trình trong quản lý tài chính, đồng thời nâng cao năng lực của chính quyền địa phương trong việc thực hiện các chương trình phát triển.
Nghiên cứu cũng cho thấy việc thực hiện các biện pháp quản lý tài chính là rất quan trọng cho sự thành công trong hoạt động của chính quyền địa phương vì nó cho phép chính phủ đưa ra quyết định sáng suốt về cách phân bổ nguồn lực hạn chế để đạt được mục tiêu phát triển của mình. Ngoài ra, nghiên cứu còn tiết lộ rằng việc sử dụng dự báo tài chính và lập ngân sách có thể giúp chính quyền địa phương xác định các nguồn tài trợ tiềm năng và tối ưu hóa việc phân bổ nguồn lực, từ đó cải thiện hiệu suất và tính bền vững. Nhìn chung, nghiên cứu cho thấy rằng việc thực hiện các biện pháp quản lý tài chính là cần thiết để chính quyền địa phương ở Kenya hoạt động hiệu quả và có thể giúp cải thiện hiệu quả hoạt động cũng như đạt được các mục tiêu phát triển của họ. Tác giả Charli Sitinjak (2023) sau khi nghiên cứu đã chỉ ra rằng chuyên gia tài chính có vai trò quan trọng trong việc tối đa hóa hiệu quả và độ hữu dụng của nguồn 6 tài chính của đơn vị.
Để đơn vị có một hệ thống quản lý tài chính hiệu quả cần đáp ứng được những yêu cầu sau: (i) Hệ thống tài quản lý tài chính phải đủ lớn để ảnh hưởng đến quyết định tài chính của đơn vị; (ii) Tất cả thông tin cần thiết để phân tích, lập kế hoạch và đưa ra quyết định quản lý trong các hoạt động tài chính phải được tích hợp vào hệ thống; (iii) Thông tin phải đáng tin cậy, trung lập và phản ánh thực trạng hoạt động tài chính và kết quả của nó; (iv) Tầm quan trọng của thông tin phải được xác định dựa trên khả năng sử dụng và cần phải thấp hơn hoặc bằng giá trị mà thông tin đó đóng góp cho quá trình quản lý tài chính và lập kế hoạch. Qua đó, ta thấy rằng quản lý tài chính trong các đơn vị tài chính công lập là một vấn đề quan trọng, được quan tâm bởi các nhà nghiên cứu và thực tiễn trên toàn thế giới. Việc quản lý tài chính hiệu quả góp phần đảm bảo sử dụng hợp lý nguồn vốn nhà nước, nâng cao hiệu quả hoạt động của các đơn vị và sự hài lòng của người dân. Tình hình nghiên cứu trong nước 1.
Nguồn tài chính do ngân sách nhà nước bảo đảm toàn phần hoặc từng phần theo mức độ tự chủ phụ thuộc vào nguồn thu sự nghiệp của ĐVSHCL, khác với cơ quan hành chính nhà nước (quy định trong Luật Ngân sách nhà nước năm 2015). Tài chính có vai trò cơ bản là việc tổ chức huy động nguồn vốn, đảm bảo cho hoạt động được thực hiện thường xuyên và liên tục, đồng thời, quyết định sự thành công hay thất bại trong các lĩnh vực nhất định (1) Là công cụ phân phối sản phẩm quốc dân, dài chính góp phần vào việc phân phối các nguồn tài chính trong xã hội nhằm thực hiện mục tiêu công bằng xã hội; (2) Là công cụ quản lý điều tiết vĩ mô nền kinh tế; (3) Là chủ thể tổng nền kinh tế. Theo đó, quản lý tài chính trong một đơn vị hạch toán độc lập đóng một vai trò quan trọng, đa dạng và không thể phủ nhận trong việc định hướng phát triển doanh nghiệp. Cho đến nay, cả trong nước và ngoài nước đã có rất nhiều nghiên cứu được tiến hành cả trên góc độ lý thuyết và thực tiễn nhằm tìm hiểu sâu hơn về vấn đề này, có thể kể đến như các nghiên cứu dưới đây: 2.
Tác giả Trần Trí Trinh (2008) đã thực hiện một nghiên cứu chuyên sâu về vai trò của các giải pháp quản lý tài chính công trong việc thúc đẩy cải cách hành 7 chính tại Việt Nam. Nghiên cứu này tập trung hệ thống hóa và làm rõ các vấn đề cốt lõi liên quan đến cải cách quản lý tài chính tại các đơn vị hành chính công. Qua đó, nghiên cứu đã cung cấp một hệ thống kiến thức toàn diện về cải cách quản lý tài chính công trong bối cảnh cải cách hành chính nhà nước. Đồng thời, đề xuất các cơ sở lý luận cho việc áp dụng các giải pháp quản lý tài chính công hiệu quả, góp phần đưa ra các khuyến nghị thực tiễn nhằm thúc đẩy cải cách hành chính thông qua cải cách quản lý tài chính công.
Với một đơn vị có tính đặc thù như Ban Tôn giáo Chính phủ, Nguyễn Hữu Nhường (2015) đã đề xuất được một số giải pháp chủ yếu để hoàn thiện quản lý tài chính tại Ban Tôn giáo Chính phủ như sau: (i) Nâng cao năng lực quản lý tài chính của Ban Tôn giáo Chính phủ; (ii) Phương hướng hoàn thiện quản lý tài chính từ nguồn ngân sách; (iii) Phương hướng hoàn thiện quản lý nguồn tài chính từ hoạt động sự nghiệp của Ban Tôn giáo Chính phủ; (iv) Tăng cường hoạt động kiểm tra, giám sát tài chính nội bộ; (v) Hiện đại hóa quản lý tài chính tại Ban Tôn giáo Chính phủ. Việc nghiên cứu của tác giả Lê Văn Dụng (2017) về quản trị tài chính đối với các trường đại học công lập ngành Y ở Việt Nam đã đạt được những kết quả tích cực. Về phần lý luận, luận án hệ thống hóa và phân tích một số vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến quản trị tài chính tại các trường đại học công lập ngành Y ở Việt Nam. Cụ thể, nghiên cứu tập trung vào việc làm rõ khái niệm, mục tiêu, nội dung, công cụ, và tiêu chí đánh giá của quản trị tài chính tại các trường đại học công lập, phân tích lý luận và hoàn thiện lý luận về đặc thù trong đào tạo và quản trị tài chính tại các trường đại học công lập ngành Y, các nhân tố ảnh hưởng đến quản trị tài chính của các trường đại học công lập ngành Y, cũng như cơ chế tự chủ tài chính đối với các trường đại học công lập.