Chương 1: Tổng quan các công trình nghiên cứu và cơ sở lý luận về hạn chế rủi ro của các doanh nghiệptrong đầu tƣ xây dựng công trình Chương 2: Phƣơng pháp nghiên cứu Chương 3: Thực trạngquản lý rủi ro trong đầu tƣ xây dựngcơ sở hạ tầng khu đô thị tại Tổng công ty xây dựng Hà Nội Chương 4: Một số giải pháp tăng cƣờng quản lý rủi ro trong đầu tƣ xây dựngcơ sở hạ tầng khu đô thị của Tổng công ty xây dựng Hà Nội 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝRỦI RO TRONGĐẦU TƢ XÂY DỰNG CƠ SỞ HẠ TẦNG KHU ĐÔ THỊ 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài Đã có rất nhiều tác giả nghiên cứu viết về quản lý rủi ro trong quản lý dự án nhƣng về cơ bản cách tiếp cận vấn đề là không có sự sai khác lớn nhƣng về phƣơng pháp luận giải quyết vấn đề có thể có sự khác biệt. Ở đây chúng tôi xin giới thiệu sơ lƣợc bốn tác giả và những quan điểm của họ trong lĩnh vực quản lý dự án nói chung và quản lý rủi ro dự án nói riêng: “Quản lý thực hiện dự án ĐTXD”, sách do PGS.TS Trịnh Quốc Thắng và Ths Nguyễn Việt Tuấn đồng tác giả, Nhà xuất bản Xây Dựng phát hành năm 2007. Hai tác giả đã chỉ ra công tác quản lý thực hiện dự án ĐTXD gồm 3 nội dung cơ bản là lập kế hoạch, điều phối thực hiện mà chủ yếu là quản lý tiến độ thời gian, chi phí thực hiện và giám sát các quá trình thực hiện nhằm đạt đƣợc các mục tiêu đề ra trong sự ràng buộc của nguồn lực và điệu kiện tự nhiên.
Nguyên tắc quản lý dự án xây dựng là phải đạt đƣợc các mục tiêu đề ra: Bảo đảm và không ngừng nâng cao chất lƣợng dự án đầu tƣ xây dựng công trình; Hoàn thành đúng kế hoạch tiến độ đặt ra; Giá thành chi phí thấp, lợi nhuận đạt đƣợc của nhà đầu tƣ cao; An toàn và bảo vệ môi trƣờng, dự án hoàn thành môi trƣờng đƣợc bảo đảm, phát triển bền vững. Các nguyên tắc đó liên quan chặt chẽ với nhau, tác động lẫn nhau, một dự án đạt đƣợc chất lƣợng cao mang lại hiệu quả đầu tƣ cao góp phần làm cho xã hội phát triển và trực tiếp là những ngƣời tham gia dự án đƣợc hƣởng lợi cao. “Giáo trình Quản lý dự án đầu tƣ” sách do TS Từ Quang Phƣơng, bộ môn Kinh tế đầu tƣ trƣờng Đại học Kinh tế Quốc Dân chủ biên phát hành năm 2012. Tác giả đã chỉ ra một số nguyên nhân các dự án chậm tiến độ thƣờng nằm ở cả ba giai đoạn đầu tƣ, thƣờng do các nguyên nhân chủ yếu sau: Cơ chế chính sách, quy định của pháp luật chƣa đồng bộ và rõ ràng dẫn đến cơ quan giải quyết thi hành lúng túng, chậm chễ làm cho kế hoạch tiến độ triển khai dự án bị kéo dài; Công tác 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chuẩn bị đầu tƣ bị kéo dài do thủ tục hoặc chuẩn bị chƣa tốt.
Có nơi mắc sai lầm trong chủ trƣơng đầu tƣ, có thế do qui hoạch sai hoặc chƣa có qui hoạch, khi lập dự án thiếu điều tra nghiên cứu. Khi lập dự án phải thỏa thuận qui hoạch hoặc bổ sung qui hoạch với các sở, ngành làm cho công tác bị đầu tƣ bị kéo dài hàng quý, hàng năm; Công tác tổ chức đấu thầu, lựa chọn nhà thầu. Việc lựa chọn nhà thầu trong các khâu còn nhiều sơ hở, dẫn đến lựa chọn nhà thầu không đúng, không đủ năng lực tài chính, yếu về nguồn lực để thực hiện dự án. Sau khi chọn đƣợc nhà thầu nhƣng việc quản lý nhà thầu thực hiện tiến độ đề ra còn nhiều vƣớng mắc, khó điều hành, xử lý chƣa nghiêm, chƣa dứt điểm, Công tác đền bù giải phóng mặt bằng tái định cƣ còn nhiều vƣớng mắc, thiếu cơ chế chính sách và nguồn tài chính.
Năng lực của đội ngũ làm công tác đền bù giải phóng mặt bằng nhiều nơi còn thiếu tính chuyên nghiệp và thiếu tinh thần trách nhiệm,. “Đầu tƣ và Quản lý nhà nƣớc về đầu tƣ”, sách chuyên khảo của PGS. TS Kim Văn Chính do Nhà xuất bản Lý luận Chính trị phát hành năm 2014. Tác giả đã chỉ ra chất lƣợng dự án xây dựng là kết quả của dự án đầu tƣ xây dựng có đạt đƣợc mục tiêu, hiệu quả hay không nó là sự sống còn của nhà đầu tƣ, cũng nhƣ nhà quản lý đầu tƣ.
Song nhiều ngƣời chƣa hiểu chất lƣợng công trình một cách đầy đủ, chƣa đúng bản chất của nó dẫn đến công trình đạt hiệu quả đầu tƣ thấp. Trong xây dựng công trình mới chú ý đến chất lƣợng của từng cá thể, từng bộ phận,mà chƣa hoặc ít chú ý đến chất lƣợng tổng thể hay chất lƣợng của dự án công trình.S Nguyễn Lê Cƣờng, 2015. Trong Giáo trình bài giảng gốc về nguyên lý quản trị rủi ro. Học viện tài chính.
Nhà xuất bản tài chính lại cho rằng: Quản lý rủi ro là quá trình quản trị các nguồn lực và các hoạt động nhằm giảm đến mức thấp nhất những hậu quả và những thiệt hại do rủi ro gây ra cho doanh nghiệp với chi phí chấp nhận đƣợc. Là quá trình tiếp cận rủi ro một cách khoa học, toàn diện và có hệ thống nhằm nhận dạng, kiểm soát, phòng ngừa và giảm thiểu những tổn thất, mất mát, những ảnh hƣởng bất lợi của rủi ro đồng thời tìm cách biến rủi ro thành những cơ hội thành công. Quản lý rủi ro tốt sẽ nâng cao khả năng ngăn ngừa và phòng tránh rủi ro; thông qua đó, nâng cao hiệu quả sử dụng các nguồn lực của doanh 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nghiệp, của tổ chức; hạn chế, giảm thiểu các tác động bất lợi, những hậu quả phát sinh do rủi ro gây ra, duy trì hoạt động bình thƣờng của doanh nghiệp, của tổ chức cũng nhƣ toàn xã hội. TS Trần Chủng, 2015.
Hư hỏng công trình nguyên nhân và giải pháp sửa chữa. Bài giảng cho các lớp quản lý dự án của Học Viện Cán bộ Đô thị và Xây dựng - Bộ Xây dựng cho ta biết: Trong lịch sử thế giới cận đại và hiện đại có rất nhiều dự án trong quá trình triển khai đầu tƣ đã gặp phải những rủi ro đã làm cho việc xây dựng công trình bị kéo dài hay chi phí xây dựng tăng lên. Điển hình là từ thế kỷ IV việc xây dựng nhà thờ thánh Xo phia ở Contantinop (Thổ nhĩ kỳ) đã gặp một rủi ro lớn về thiết kế, do thiếu kiến thức về kết cấu công trình ngƣời ta đã xây một mái vòm quá lớn làm cho nó bị đổ sụp ngay trong khi đang thi công. Việc phải ra cố móng đã làm chi phí và thời gian xây dựng tăng lên 3 lần so với làm mới đồng thời làm cho kiến trúc công trình bị xấu đi.
Công trình xây dựng nhà thờ thánh Martin ở Etan (Pháp) vào năm 1110 cũng vậy. Tháp Hùng của nhà thờ đã bị nghiêng dần ngay cả trong khi xây dựng. Và sau 4 lần tạm ngừng thi công để xử lý thì đến 67 năm sau công việc xây dựng mới kết thúc đƣợc. Với qui mô và mức độ ảnh hƣởng lớn của rủi ro lên các dự án đầu tƣ nhƣ trên đã trình bày.
Các nhà quản lý dự án đầu tƣ trên thế giới đã bắt đầu quan tâm nghiên cứu về vấn đề quản lý rủi ro trong quản lý dự án từ những năm 50 của thế kỷ này. Tuy nhiên mãi đến những năm 70, sau tác động của cuộc khủng hoảng dầu mỏ các nhà quản lý dự án thực sự quan tâm tới các lý thuyết về quản lý rủi ro trong quản lý dự án. Một phần là ro sự phát triển nhanh chóng của công nghệ thông tin, các thiết bị và phần mềm tin học đã cho phép tiến hành lập và giải các bài toán phức tạp hơn trƣớc nhiều và sau nữa là docách tiếp cận với vấn đề rủi ro trong dự án một cách tích cực hơn. Nghĩa là nghiên cứu và quản lý các rủi ro để hạn chế xảy ra rủi ro.
Quản lý rủi ro đã đƣợc nghiên cứu và áp dụng để phòng ngừa và giảm thiều thiệt hại do rủi ro mang lại. Rất nhiều nghiên cứu đã đề cập đến quy trình quản lý rủi ro và các phƣơng pháp đo lƣờng, lƣợng hóa rủi ro giúp cho các nhà quản lý có 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com căn cứ trƣớc khi ra quyết định đầu tƣ. Thông qua việc phân tích rủi ro ngƣời ta xác định mức độ chắc chắn của các yếu tố xác định và kết quả hoạt động của dự án và vì vậy sẽ có khả năng loại bớt những dự án có mức rủi ro cao. Phân tích rủi ro còn làm cơ sở cho việc quản lý rủi ro bằng cách phân tán chia sẻ rủi ro của các dự án thông qua các yếu tố hợp đồng trong quá trình thực hiện đầu tƣ và vận hành dự án.
Qua tìm hiều của các đề tài đã công bố nghiên cứu về quản lý rủi ro tác giả muốn hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản lý rủi ro và quản lý rủi ro của các doanh nghiệp đầu tư xây dựng khi tham gia vào các dự án đầu tư xây cơ sở hạ tầng khu đô thị, đưa ra các giải pháp về chiến lược nhằm hạn chế rủi ro về tài chính và có cái nhìn sâu hơn về chỉ tiêu hiệu quả của dự án.Đó cũng chính là lý do, hay khoảng trống khoa học củaviệc thực hiện đề tài luận văn này. Cơ sở lý luận về quản lý rủi ro trong đầu tƣ xây dựng công trình 1. Rủi ro trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp 1. Khái niệm Theo trƣờng phái truyền thống(Cao Văn Tƣờng, 2000): Rủi ro đƣợc xem là sự không may mắn, sự tổn thất mất mát, nguy hiểm.
Nó đƣợc xem là điều không lành, điều không tốt, bất ngờ xảy đến. Đó là sự tổn thất về tài sản hay là sự giảm sút lợi nhuận thực tế so với lợi nhuận dự kiến. Rủi ro còn đƣợc hiểu là những bất trắc ngoài ý muốn xảy ra trong quá trình kinh doanh, sản xuất của doanh nghiệp, tác động xấu đến sự tồn tại và phát triển của một doanh nghiệp. Tóm lại, theo quan điểm này thì rủi ro là những thiệt hại, mất mát, nguy hiểm hoặc các yếu tố liên quan đến nguy hiểm, khó khăn hoặc điều không chắc chắn có thể xảy ra cho con ngƣời.