Luận văn tốt nghiệp về quản lý rủi ro tín dụng trong hoạt động kinh doanh của NHNoPTNT Quảng Nam

Tài liệu chuyên sâu Quản lý rủi ro tín dụng trong kinh doanh tại NHNoPTNT ..., phân tích đa chiều, cung cấp kiến thức nền tảng vững chắc cho kinh tế

• Trường học: Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Quản lý rủi ro tín dụng
• Đề tài: Quản lý rủi ro tín dụng trong hoạt động kinh doanh tại NHNo&PTNT Quảng Nam
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2005
• Địa điểm: Quảng Nam

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. Chương 1: Những vấn đề chung về quản lý rủi ro tín dụng trong hoạt động kinh doanh của Ngân hàng thương mại
• 1.1. Tín dụng ngân hàng và rủi ro tín dụng trong hoạt động kinh doanh của ngân hàng thương mại
• 1.1.1. Khái quát về ngân hàng thương mại
• 1.1.2. Tín dụng ngân hàng
• 1.1.2.1. Khái niệm tín dụng ngân hàng
• 1.1.2.2. Vai trò của tín dụng ngân hàng trong nền kinh tế thị trường
• 1.1.3. Rủi ro tín dụng trong hoạt động của ngân hàng thương mại
• 1.1.3.1. Khái niệm rủi ro tín dụng
• 1.1.3.2. Các loại rủi ro tín dụng

Tóm tắt

I. Tính cấp thiết của đề tài

Hoạt động của các ngân hàng thương mại (NHTM) tại Quảng Nam đã có sự đổi mới đáng kể, tuy nhiên vẫn tồn tại nhiều yếu kém trong quản lý rủi ro tín dụng. Quản lý rủi ro tín dụng là một yếu tố quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả kinh doanh của NHNo&PTNT Quảng Nam. Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, việc nâng cao năng lực quản lý rủi ro là cần thiết để đối phó với sự cạnh tranh ngày càng gay gắt. Đặc biệt, hoạt động tín dụng chiếm tỷ trọng lớn trong thu nhập của ngân hàng, đồng thời cũng là hoạt động có rủi ro cao nhất. Do đó, nghiên cứu về quản lý rủi ro tín dụng là rất cần thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững của ngân hàng.

II. Mục đích và nhiệm vụ của luận văn

Mục đích của luận văn là làm rõ các vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến quản lý rủi ro tín dụng tại NHNo&PTNT Quảng Nam. Nhiệm vụ của luận văn bao gồm phân tích nội dung cơ bản của quản lý rủi ro tín dụng, thực trạng và phương pháp đánh giá rủi ro trong hoạt động kinh doanh của ngân hàng. Đặc biệt, luận văn sẽ đề xuất các giải pháp nhằm tăng cường quản lý rủi ro tín dụng, ngăn ngừa và hạn chế rủi ro, đồng thời thu hồi các khoản tín dụng đã xử lý rủi ro. Những giải pháp này sẽ giúp NHNo&PTNT Quảng Nam hoạt động hiệu quả hơn trong bối cảnh thị trường tài chính đầy biến động.

III. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là hoạt động quản lý rủi ro tín dụng trong kinh doanh của NHNo&PTNT Quảng Nam từ năm 2001 đến 2005 và trong 5 năm tiếp theo. Phạm vi nghiên cứu sẽ tập trung vào các phương pháp quản lý rủi ro, đánh giá thực trạng và các giải pháp cải thiện. Việc nghiên cứu này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về tình hình hoạt động của ngân hàng mà còn cung cấp những kiến thức cần thiết để nâng cao hiệu quả quản lý rủi ro trong tương lai. Điều này có ý nghĩa quan trọng trong việc đảm bảo sự ổn định và phát triển của ngân hàng trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gia tăng.

IV. Những vấn đề chung về quản lý rủi ro tín dụng

Quản lý rủi ro tín dụng là một phần không thể thiếu trong hoạt động của ngân hàng thương mại. Rủi ro tín dụng có thể xảy ra khi ngân hàng cho khách hàng vay mà không đảm bảo khả năng hoàn trả. Các loại rủi ro tín dụng bao gồm rủi ro khê đọng vốn, rủi ro nợ không được hoàn trả, và rủi ro vốn bị ứ đọng. Việc nhận diện và phân tích các loại rủi ro này là rất quan trọng để có thể đưa ra các biện pháp phòng ngừa hiệu quả. Chiến lược quản lý rủi ro cần được xây dựng dựa trên việc đánh giá chính xác các yếu tố rủi ro và khả năng chịu đựng của ngân hàng. Điều này không chỉ giúp bảo vệ tài sản của ngân hàng mà còn đảm bảo sự phát triển bền vững trong hoạt động kinh doanh.

V. Đề xuất giải pháp tăng cường quản lý rủi ro tín dụng

Để nâng cao hiệu quả quản lý rủi ro tín dụng, NHNo&PTNT Quảng Nam cần thực hiện một số giải pháp quan trọng. Đầu tiên, ngân hàng cần cải thiện quy trình thẩm định tín dụng, đảm bảo rằng các khoản vay được cấp phát dựa trên khả năng hoàn trả thực tế của khách hàng. Thứ hai, việc áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý rủi ro sẽ giúp ngân hàng theo dõi và đánh giá rủi ro một cách hiệu quả hơn. Cuối cùng, ngân hàng cần tăng cường đào tạo nhân viên về quản lý rủi ro để nâng cao năng lực và nhận thức về tầm quan trọng của việc quản lý rủi ro trong hoạt động kinh doanh. Những giải pháp này sẽ giúp NHNo&PTNT Quảng Nam giảm thiểu rủi ro và nâng cao hiệu quả hoạt động tín dụng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hoạt động tín dụng giữ vai trò huyết mạch trong chiến lược kinh doanh của Chi nhánh Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Quảng Nam (Agribank Quảng Nam), đóng góp tới 95% tổng thu nhập toàn chi nhánh. Kể từ thời điểm thành lập vào ngày 16/12/1996 với nguồn vốn khiêm tốn 125 tỷ đồng và dư nợ 195 tỷ đồng, đơn vị đã phát triển mạnh mẽ đạt quy mô nguồn vốn huy động trên 1.700 tỷ đồng vào năm 2006. Tuy nhiên, hoạt động trên một địa bàn thuần nông, thường xuyên gánh chịu thiên tai bão lũ và chuyển đổi cơ chế thị trường khiến ngân hàng đối mặt với rủi ro tín dụng tiềm ẩn ở mức cao.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là nhận diện, đo lường và tìm kiếm giải pháp kiểm soát rủi ro tín dụng tại một chi nhánh ngân hàng thương mại khu vực nông thôn miền Trung. Mục tiêu cụ thể bao gồm hệ thống hóa lý luận về an toàn tín dụng, đánh giá toàn diện thực trạng chất lượng nợ trong giai đoạn 2001–2005, và hoạch định hệ thống giải pháp phòng ngừa rủi ro cho chu kỳ 5 năm tiếp theo.

Nghiên cứu được triển khai trên phạm vi toàn bộ địa bàn tỉnh Quảng Nam, bao quát hoạt động của 42 chi nhánh phụ thuộc từ vùng đồng bằng ven biển đến khu vực trung du, miền núi. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của công trình thể hiện ở việc cung cấp các căn cứ định lượng giúp kiểm soát tỷ lệ nợ xấu dưới ngưỡng mục tiêu 3,0%, đồng thời nâng cao hệ số sử dụng vốn từ mức 57,39% năm 2001 lên 87,75% năm 2005, tạo nền tảng phát triển tài chính an toàn và bền vững cho toàn hệ thống.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết trung gian tài chính và quản trị ngân hàng thương mại của nhà kinh tế học Peter S. Rose (2002), kết hợp với khung lý thuyết kiểm soát rủi ro của Dominic Casserley và quan điểm kinh tế chính trị học của Karl Marx về sự vận động của giá trị tín dụng. Nền tảng pháp lý của nghiên cứu dựa trên Luật Các Tổ chức tín dụng năm 1997 và Quyết định số 1627/2002/QĐ-NHNN của Ngân hàng Nhà nước về quy chế cho vay.

Hệ thống lý thuyết tập trung phân tích 5 khái niệm cốt lõi:

• Tín dụng ngân hàng: Quan hệ chuyển giao quyền sử dụng vốn có hoàn trả cả gốc và lãi sau một thời gian xác định.
• Rủi ro tín dụng: Khả năng xảy ra tổn thất tài chính khi khách hàng vay không thực hiện hoặc không có khả năng thực hiện đúng nghĩa vụ trả nợ theo hợp đồng.
• Rủi ro khê đọng vốn: Tình trạng các khoản vay bị quá hạn do người vay gặp khó khăn tài chính tạm thời, làm chậm chu chuyển dòng tiền của ngân hàng.
• Rủi ro không hoàn trả nợ: Mức độ tổn thất cao nhất khi khách hàng mất khả năng thanh toán, phá sản hoặc lừa đảo, đe dọa trực tiếp đến sự bảo toàn vốn.
• Quỹ dự phòng rủi ro tín dụng: Nguồn tài chính được trích lập và hạch toán vào chi phí hoạt động nhằm bù đắp các tổn thất tín dụng thực tế phát sinh.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp khảo sát toàn bộ đối với 42 chi nhánh cấp 2 và phòng giao dịch trực thuộc hệ thống Agribank Quảng Nam. Cỡ mẫu nghiên cứu bao trùm 100% các đơn vị trực thuộc cùng toàn bộ dữ liệu quản lý tín dụng của 344 cán bộ viên chức công tác tại đơn vị tính đến tháng 6/2006. Phương pháp chọn mẫu tổng thể được lựa chọn nhằm đảm bảo tính bao quát, phản ánh chính xác sự phân hóa rủi ro giữa các vùng địa lý nông thôn, đồng bằng và đô thị.

Dữ liệu thứ cấp được trích xuất từ báo cáo tài chính kiểm toán nội bộ, báo cáo tổng kết hoạt động kinh doanh thường niên từ năm 2001 đến năm 2005 của Agribank Quảng Nam, kết hợp số liệu từ Trung tâm Thông tin Tín dụng (CIC). Phương pháp phân tích bao gồm thống kê mô tả, phân tích chuỗi thời gian 5 năm, phương pháp so sánh tỷ lệ tương đối, kết hợp mô hình định lượng xếp hạng tín dụng nội bộ 10 bậc. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm nhận diện chính xác xu hướng biến động của cơ cấu nợ, phân tích sâu các nguyên nhân gây nợ quá hạn và lượng hóa mức độ an toàn vốn một cách khoa học.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, nguồn vốn huy động tăng trưởng vượt bậc nhưng tiềm ẩn rủi ro cơ cấu kỳ hạn. Tổng nguồn vốn huy động tăng từ 726,02 tỷ đồng năm 2001 lên 1.498,51 tỷ đồng năm 2005, đạt tốc độ tăng trưởng bình quân hàng năm trên 18,71%. Tỷ trọng tiền gửi có kỳ hạn trên 12 tháng tăng mạnh từ 15,33% năm 2001 lên mức 52,02% năm 2005. Hệ số sử dụng vốn của chi nhánh được cải thiện rõ rệt, tăng từ 57,39% năm 2001 lên 87,75% năm 2005.

Thứ hai, nợ xấu có diễn biến phức tạp và tập trung chủ yếu ở các khoản vay ngắn hạn. Tỷ lệ nợ xấu trên tổng dư nợ được kiểm soát trong biên độ từ 2,46% đến 2,95% trong giai đoạn 2001–2004, nhưng tổng khối lượng nợ xấu tuyệt đối tăng từ 14,63 tỷ đồng năm 2001 lên mức cao trong năm 2005. Tín dụng ngắn hạn chiếm tỷ trọng nợ xấu cao nhất, trong khi nợ xấu trung và dài hạn chiếm tỷ lệ nhỏ hơn do tính chất chu kỳ hoàn vốn kéo dài qua nhiều năm.

Thứ ba, sự bùng nổ nợ xấu cục bộ tại các dự án trọng điểm và khu vực kinh tế ngoài quốc doanh. Luận văn ghi nhận các khoản tổn thất lớn điển hình gồm: nợ tồn đọng khắc phục bão lũ lịch sử 1998–1999 lên tới hơn 17 tỷ đồng; nợ quá hạn dự án Nhà máy đường Quảng Nam trị giá 22 tỷ đồng dẫn đến phá sản; nợ đọng dự án Nhà máy chế biến dứa cô đặc 6 tỷ đồng do thiếu hụt nguyên liệu; vụ án lừa đảo chiếm dụng vốn của Công ty TNHH Lý Hồng King gây thất thoát 22 tỷ đồng; và nợ đọng xây dựng cơ bản của các đơn vị thuộc Tổng công ty Xây dựng công trình giao thông 5 lên tới 10 tỷ đồng.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân dẫn đến rủi ro tín dụng tại Agribank Quảng Nam xuất phát từ cả yếu tố môi trường vĩ mô và vi mô. Về mặt khách quan, thiên tai lũ lụt cùng các đợt dịch bệnh gia súc gia cầm gây thiệt hại trực tiếp 700 triệu đồng nợ quá hạn của các hộ chăn nuôi, trong khi vụ hỏa hoạn tại Công ty TNHH Hoàng Long làm phát sinh tranh chấp bồi thường bảo hiểm kéo dài 4 năm. Về mặt chủ quan, vốn tự có của các doanh nghiệp vay vốn rất thấp, chỉ chiếm 25% đến 40% tổng mức đầu tư dự án, khiến rủi ro dồn toàn bộ sang phía ngân hàng. Cán bộ tín dụng còn thiếu kỹ năng thẩm định dự án kỹ thuật chuyên sâu và chưa kiểm soát chặt chẽ mục đích sử dụng vốn sau giải ngân.

Khi so sánh với các nghiên cứu tại các đô thị lớn, chẳng hạn như nghiên cứu của Lê Đăng Trung (2005) tại Thành phố Hồ Chí Minh, rủi ro tín dụng tại Quảng Nam mang tính đặc thù sâu sắc của kinh tế nông nghiệp thời vụ và phụ thuộc lớn vào vốn đầu tư công địa phương. Kết quả nghiên cứu có thể được minh họa trực quan thông qua biểu đồ so sánh tương quan giữa nguồn huy động dài hạn và dư nợ trung dài hạn, kết hợp bảng phân tích dịch chuyển nợ xấu theo thành phần kinh tế. Qua đó, các dữ liệu chỉ rõ sự chuyển biến tích cực trong việc giảm nợ xấu hộ cá thể nhưng lại xuất hiện nguy cơ rủi ro cao ở khối doanh nghiệp ngoài quốc doanh và các dự án sản xuất công nghiệp - chế biến quy mô lớn.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bài học kinh nghiệm quốc tế từ mô hình xếp hạng tín dụng đa tầng của Ngân hàng Dresdner (Đức) và cơ chế xử lý giãn hoãn nợ linh hoạt của Ngân hàng Nông nghiệp và Hợp tác xã Thái Lan, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Chuẩn hóa hệ thống chấm điểm tín dụng và xếp hạng khách hàng nội bộ: Triển khai phần mềm chấm điểm tự động tích hợp 10 hạng tín nhiệm cho 100% khách hàng vay vốn. Áp dụng cơ chế cảnh báo sớm theo từng ngành kinh tế cụ thể nhằm mục tiêu giảm tỷ lệ nợ xấu toàn chi nhánh xuống dưới 2,0%. Thời gian thực hiện: Hoàn thành trong năm 2006 do Phòng Tín dụng và Tổ Điện toán chủ trì.
2. Tái cấu trúc quy trình thẩm định và giám sát độc lập sau giải ngân: Ban hành quy định bắt buộc tỷ lệ vốn tự có tối thiểu của chủ đầu tư tham gia vào dự án phải đạt từ 30% đến 40%. Thiết lập bộ phận kiểm tra - kiểm soát nội bộ độc lập với các phòng nghiệp vụ kinh doanh, tiến hành kiểm tra thực tế định kỳ hàng quý đối với 100% khoản vay có giá trị trên 5 tỷ đồng. Thời gian thực hiện: Từ quý I/2006 do Ban Giám đốc chỉ đạo Ban Kiểm tra nội bộ thực hiện.
3. Thực hiện nguyên tắc phân tán rủi ro và quản trị hạn mức: Nghiêm túc tuân thủ quy định trần cấp tín dụng không vượt quá 15% vốn tự có của tổ chức tín dụng cho một khách hàng đơn lẻ theo Luật Các Tổ chức tín dụng. Đa dạng hóa danh mục đầu tư sang các ngành dịch vụ, thương mại nông thôn nhằm hạn chế sự tập trung vốn quá mức vào các dự án công trình giao thông và xây dựng cơ bản. Thời gian thực hiện: Thường xuyên liên tục giai đoạn 2006–2010.
4. Nâng cao hiệu quả xử lý nợ tồn đọng và khai thác tài sản bảo đảm: Thành lập tổ xử lý nợ chuyên trách phối hợp chặt chẽ với Công ty Quản lý nợ và Khai thác tài sản (AMC) cùng các cơ quan tư pháp địa phương. Áp dụng linh hoạt các biện pháp cơ cấu lại kỳ hạn trả nợ, giảm lãi suất cho các hộ nông dân gặp rủi ro thiên tai khách quan, ưu tiên thu hồi nợ gốc trước nợ lãi sau để nhanh chóng thu hồi dòng tiền. Thời gian thực hiện: Triển khai dứt điểm các khoản nợ tồn đọng lớn trong vòng 12 đến 24 tháng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Ban Giám đốc và Cán bộ Tín dụng tại các chi nhánh Ngân hàng Nông nghiệp: Cung cấp bức tranh thực tế về các tình huống rủi ro điển hình tại địa bàn nông thôn miền Trung, từ đó nâng cao nghiệp vụ thẩm định dự án, kiểm soát hợp đồng vay và thiết lập các dấu hiệu cảnh báo sớm dòng tiền của khách hàng.
• Các nhà hoạch định chính sách và Ngân hàng Nhà nước chi nhánh tỉnh: Sử dụng làm căn cứ thực tiễn để xây dựng các quy chế an toàn vi mô, chính sách khoanh nợ, giãn nợ hỗ trợ khắc phục thiên tai lũ lụt và định hướng tái cơ cấu tín dụng nông nghiệp nông thôn phù hợp với đặc thù kinh tế vùng.
• Giảng viên và Nhà nghiên cứu kinh tế: Bổ sung nguồn tài liệu nghiên cứu thực chứng về quản trị rủi ro ngân hàng tại các địa phương đang phát triển, làm rõ sự tương tác giữa chính sách tín dụng chỉ định của Chính phủ và tính tự chủ tài chính của ngân hàng thương mại.
• Học viên Cao học và Sinh viên chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng: Tham khảo phương pháp tiếp cận nghiên cứu trường hợp (case study), phương pháp phân tích dữ liệu thứ cấp chuỗi thời gian 5 năm và cách xây dựng hệ thống giải pháp gắn với thực tiễn hoạt động ngân hàng.

Câu hỏi thường gặp

Đặc thù lớn nhất của rủi ro tín dụng tại Agribank Quảng Nam là gì? Đặc thù lớn nhất là tính chất rủi ro gắn liền với địa bàn kinh tế thuần nông, thường xuyên chịu ảnh hưởng tiêu cực của thiên tai lũ lụt và dịch bệnh chăn nuôi. Ví dụ thực tế là ngân hàng phải gánh chịu hơn 17 tỷ đồng nợ khó đòi từ chương trình cho vay khắc phục lũ lụt và 700 triệu đồng nợ quá hạn do dịch cúm gia cầm.

Tỷ lệ nợ xấu của chi nhánh trong giai đoạn 2001–2005 biến động như thế nào? Trong giai đoạn 2001–2004, tỷ lệ nợ xấu trên tổng dư nợ của chi nhánh duy trì ở mức an toàn từ 2,46% đến 2,95%, luôn nằm trong giới hạn nội bộ dưới 3,0%. Tuy nhiên, đến năm 2005, do thực hiện phân loại lại nợ theo Quyết định số 1627/2002/QĐ-NHNN và trích lập dự phòng xử lý các dự án tồn đọng, nợ xấu đã bộc lộ rõ nét hơn.

Những sai lầm chủ quan nào từ phía ngân hàng dẫn đến thất thoát vốn vay? Sai lầm chính gồm quy trình thẩm định còn mang tính hình thức, không đánh giá đúng năng lực tài chính và nguồn nguyên liệu thực tế của doanh nghiệp (như dự án dứa 6 tỷ đồng, dự án mía đường 22 tỷ đồng), cùng tình trạng giải ngân trước khi hoàn thiện đầy đủ hồ sơ pháp lý tài sản bảo đảm.

Kinh nghiệm quốc tế nào từ Ngân hàng Dresdner được tác giả đề xuất áp dụng? Luận văn đề xuất áp dụng hệ thống chấm điểm tín dụng vi tính hóa toàn diện của Ngân hàng Dresdner (Đức), trong đó hệ thống tự động hạ điểm tín dụng của tất cả các doanh nghiệp khi ngành kinh tế đó xuất hiện biến động bất lợi, giúp chi nhánh chủ động phòng ngừa rủi ro theo ngành nghề.

Biện pháp tài chính nào được ưu tiên để bù đắp các khoản rủi ro không thể thu hồi? Biện pháp cốt lõi là trích lập đầy đủ Quỹ dự phòng rủi ro tín dụng và hạch toán vào chi phí hoạt động theo đúng quy định của Luật Các Tổ chức tín dụng năm 1997, kết hợp chuyển giao nợ xấu cho Công ty Quản lý nợ và Khai thác tài sản (AMC) để phát mại tài sản thế chấp.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về quản lý rủi ro tín dụng tại các ngân hàng thương mại, chỉ rõ vai trò của hoạt động tín dụng khi chiếm tới 95% thu nhập của Agribank Quảng Nam.
• Đánh giá sâu sắc thực trạng tăng trưởng nguồn vốn từ 726,02 tỷ đồng lên 1.498,51 tỷ đồng trong giai đoạn 2001–2005, đồng thời làm rõ nguyên nhân của các khoản nợ xấu lớn tại khu vực doanh nghiệp ngoài quốc doanh và các dự án công nghiệp chế biến.
• Đúc kết thành công các bài học thực tiễn từ mô hình quản trị rủi ro hiện đại của Đức, Canada và Thái Lan để chuyển giao vào điều kiện cụ thể của hệ thống ngân hàng nông nghiệp tại Việt Nam.
• Đề xuất đồng bộ 4 nhóm giải pháp có tính khả thi cao, bao gồm chấm điểm tín dụng tự động 10 hạng, giám sát độc lập, kiểm soát hạn mức 15% vốn tự có và nâng cấp hiệu quả của bộ máy xử lý nợ.
• Lộ trình thực thi các khuyến nghị được xác định cụ thể trong chu kỳ 2006–2010 nhằm đưa tỷ lệ nợ xấu toàn chi nhánh về mức dưới 2,0%, bảo đảm tối đa hóa hiệu quả sử dụng vốn và an toàn thanh khoản.

Các ngân hàng thương mại và nhà nghiên cứu quan tâm có thể khai thác toàn bộ mô hình và bộ số liệu phân tích của luận văn để áp dụng vào thực tế quản trị rủi ro tín dụng tại các địa bàn có điều kiện kinh tế tương đồng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 Những vấn đề chung về quản lý rủi ro tín dụng trong hoạt động kinh doanh của Ngân hàng thương mại 1. Tín dụng ngân hàng và rủi ro tín dụng trong hoạt động kinh doanh của ngân hàng thương mại 1. Khái quát về ngân hàng thương mại Về mặt lịch sử, NHTM đã có quá trình hình thành và phát triển lâu dài gắn liền với quá trình phát triển của sản xuất và trao đổi hàng hoá. Từ các hoạt động cho vay tư nhân và cầm đồ xuất hiện trong thời kỳ cổ đại, các ngân hàng đã phát triển về quy mô, mở rộng về chức năng qua thời kỳ trung cổ và đạt tới sự phát triển rực rỡ trong nền kinh tế tư bản chủ nghĩa.

Đến thế kỷ thứ 18, với sự can thiệp của nhà nước, ngân hàng phát hành được tách riêng ra để trở thành ngân hàng trung ương của các nước, các ngân hàng còn lại không được phép phát hành tiền, có chức năng chuyên kinh doanh tiền tệ và dịch vụ ngân hàng. Đây chính là tiền thân của các NHTM hiện đại. Ngày nay, nhất là trong các nền kinh tế thị trường (KTTT) phát triển, NHTM đã trở thành các trung tâm tiền tệ, là cầu nối giữa người có vốn nhàn rỗi và người có nhu cầu sử dụng vốn, đồng thời là tổ chức cung cấp các dịch vụ ngân hàng như chiết khấu thương phiếu, bảo quản tài sản, đồ vật quý, thanh toán cho khách hàng, tư vấn. Trong nền KTTT hiện đại, NHTM đã phát triển thành hệ thống nhiều chi nhánh, có vai trò rất quan trọng trên thị trường tài chính và ảnh hưởng lớn đến trạng thái kinh tế vĩ mô của quốc gia, quốc tế.

Về mặt lý luận, có nhiều cách định nghĩa NHTM khác nhau. Nhà kinh tế học Peter S. Rose định nghĩa NHTM như sau: " Ngân hàng là loại hình tổ chức tài chính cung cấp một danh mục các dịch vụ tài chính đa dạng nhất - đặc biệt là tín dụng, tiết kiệm và dịch vụ thanh toán - và thực hiện nhiều chức năng tài chính nhất so với bất kỳ một tổ chức kinh doanh nào trong nền kinh tế" [27, tr. Từ điển Bách khoa Việt Nam cho rằng, NHTM là "tổ chức kinh doanh tiền tệ, hoạt động chủ yếu và thường xuyên là nhận tiền gửi từ khách hàng với trách nhiệm hoàn trả và sử dụng số tiền đó để cho vay, thực hiện nghiệp vụ chiết khấu và thanh toán" [33, tr.

Dù định nghĩa theo cách nào thì NHTM cũng lấy việc huy động tiền gửi để cho vay là hoạt động kinh doanh chủ yếu. NHTM vừa là người cung cấp vốn vừa là người tiêu thụ vốn của khách hàng. Trong chức năng này, đối tượng kinh doanh của NHTM là tiền tệ, một loại hàng hoá đặc biệt. Với chức năng này, NHTM đã góp phần quan trọng vào việc điều hoà lưu thông tiền tệ, làm cho các nguồn vốn trong xã hội được sử dụng có hiệu quả, đồng thời, qua đó tìm kiếm lợi nhuận cho mình.

NHTM có vai trò to lớn trong nền kinh tế hiện đại. Hệ thống NHTM được ví như mạch máu, chất dầu bôi trơn của quá trình tái sản xuất xã hội, là trợ thủ đắc lực của Nhà nước và các chủ thể kinh tế. Tín dụng ngân hàng 1. Khái niệm tín dụng ngân hàng Về mặt ngữ nghĩa, thuật ngữ tín dụng có nguồn gốc từ chữ la tinh "creditum", với nghĩa tin tưởng, tín nhiệm.

Theo cách phát triển ngữ nghĩa này, tín dụng chính là quan hệ vay mượn dựa trên cơ sở tin rằng, người vay sẽ hoàn trả số vốn đó cho người cho vay trong tương lai.Mác cho rằng: Tín dụng là quá trình chuyển nhượng tạm thời một lượng giá trị từ người sở hữu đến người sử dụng để sau một thời gian nhất định thu hồi lại một lượng giá trị lớn hơn giá trị ban đầu. Theo chúng tôi, tín dụng là quan hệ giao dịch giữa hai chủ thể trong đó một bên chuyển giao tiền hoặc tài sản cho bên kia sử dụng trong một thời gian nhất định với điều kiện bên nhận tiền cam kết hoàn trả theo điều kiện đã thoả thuận. Về mặt nguyên tắc, tín dụng có thể được thực hiện giữa hai chủ thể bất kỳ trong nền kinh tế. Có nhiều loại tín dụng như: - Tín dụng thương mại: là loại tín dụng do người bán hàng cung cấp cho người mua hàng, lãi suất ẩn trong giá hàng hoá tăng thêm so với giá hàng hoá trả tiền ngay.

- Tín dụng do cá nhân trao cho tổ chức và cá nhân khác như cá nhân mua trái phiếu, cá nhân cho vay tiền trên thị trường phi chính thức. - Tín dụng do các trung gian tài chính cung cấp: ngoài NHTM, còn có các trung gian tài chính khác cung cấp tín dụng như công ty tài chính, các loại quỹ đầu tư, quỹ của chính phủ. Tín dụng ngân hàng là quan hệ tín dụng giữa ngân hàng với các tổ chức kinh tế và cá nhân. Xét theo nghĩa rộng, tín dụng ngân hàng bao gồm cả việc khách hàng cho ngân hàng vay và ngân hàng cho khách hàng vay.

Xét theo nghĩa hẹp, tức theo thuật ngữ chuyên môn của ngân hàng, thì khâu khách cho ngân hàng vay được gọi là huy động vốn, còn khâu ngân hàng cho khách hàng của mình vay được gọi là tín dụng. Luận văn tiếp cận tín dụng ngân hàng theo nghĩa hẹp, nghĩa là là chỉ bao hàm hoạt động cho vay của NHTM. Dù hiểu theo nghĩa hẹp, thì cũng giống như mọi quan hệ tín dụng khác, tín dụng ngân hàng bao hàm các nội dung sau: - Là hoạt động chuyển giao một lượng giá trị được quy ra tiền từ chủ thể cho vay sang chủ thể đi vay dựa trên độ tín nhiệm nhất định của người đi vay. Sự tín nhiệm là một trong những cơ sở quan trọng hàng đầu để cho vay.

Nếu mức tín nhiệm thấp thì người vay, một là, phải thế chấp; hai là, phải chịu lãi suất cao. - Người đi vay phải hoàn trả vốn và lãi cho người cho vay khi hết hạn hợp đồng tín dụng. Nếu người đi vay, do một lý do nào đó, không có khả năng hoàn trả tiền vốn và lãi cho người cho vay thì người cho vay có thể mất cả vốn lẫn lãi. Nói cách khác, tín dụng tiềm ẩn rủi ro mất vốn từ phía người vay rất lớn.

- Tín dụng thực chất là nhượng quyền sử dụng tiền trong một thời hạn nhất định từ người cho vay sang cho người đi vay nên lãi suất theo thời gian chính là giá thị trường của quyền sử dụng vốn. Vai trò của tín dụng ngân hàng trong nền kinh tế thị trường a. Vai trò của tín dụng ngân hàng đối với nền kinh tế * Tín dụng ngân hàng có vai trò to lớn trong tập trung, tích tụ vốn cung cấp cho nền kinh tế. Với vai trò trung gian tài chính trên thị trường, NHTM giúp tập trung các nguồn vốn tạm thời nhàn rỗi của các chủ thể trong nền kinh tế.

Như một cái hồ lớn, ngân hàng tập trung và tích tụ các nguồn vốn nhỏ bé của từng chủ thể thành các khoản vốn to lớn tài trợ cho các khoản đầu tư và tiêu dùng của các doanh nghiệp, nhà nước và người tiêu dùng. Trên giác độ cung cấp vốn lớn cho doanh nghiệp, tín dụng tạo điều kiện thúc đẩy sự ra đời và phát triển của các doanh nghiệp thuộc tất cả các thành phần kinh tế theo mục tiêu phát triển của đất nước. Bởi vì, một trong những nguồn vốn quan trọng để bổ sung vốn lưu động và vốn cố định cho các doanh nghiệp là vốn tín dụng ngân hàng. Trong điều kiện hiện nay, nếu chỉ dựa vào vốn tự có thì các doanh nghiệp có số vốn quá ít ỏi, làm cho doanh nghiệp không đủ sức cạnh tranh và phát triển trong nền kinh tế thị trường.

Tín dụng ngân hàng cũng là nguồn vốn tài trợ quan trọng cho các dự án kinh doanh mới của doanh nghiệp. * Tín dụng ngân hàng thực hiện việc điều hoà dòng lưu chuyển tiền tệ và lưu chuyển tài chính trong xã hội. Với chức năng cầu nối giữa người có vốn nhàn rỗi và người có nhu cầu sử dụng vốn, tín dụng ngân hàng tham gia vào toàn bộ quá trình sản xuất, lưu thông hàng hoá, tiêu dùng. Nhờ có tín dụng ngân hàng, nguồn vốn xã hội được sử dụng hiệu quả hơn, chi phí sử dụng tiền giảm thấp, từ đó tăng năng lực sản xuất của xã hội, tạo điều kiện tăng việc làm và thu nhập cho dân cư.

* Tín dụng ngân hàng là đòn bẩy kinh tế để thực hiện tái sản xuất mở rộng, ứng dụng công nghệ, kỹ thuật tiên tiến hiện đại, nâng cao năng suất và hiệu quả kinh tế, tạo nhiều sản phẩm hàng hóa tiêu dùng nội địa và xuất khẩu. Ngân hàng, với chức năng cho doanh nghiệp vay vốn, đã giúp cho các dự án đổi mới công nghệ, các dự án tạo sản phẩm mới, dự án mở rộng sản xuất, dự án nghiên cứu và triển khai của doanh nghiệp trở thành hiện thực. Trên giác độ đó, tín dụng ngân hàng trở thành đòn bẩy kinh tế quan trọng nhất giúp các nhà sản xuất kinh doanh thực hiện quá trình tái sản xuất mở rộng và ứng dụng công nghệ để cạnh tranh thắng lợi trên thị trường. * Tín dụng ngân hàng thúc đẩy quá trình phân công lao động xã hội và hợp tác kinh tế trong nước và quốc tế.

Các doanh nghiệp, các công ty làm ăn có hiệu quả và uy tín được ngân hàng tập trung đầu tư vốn tạo đà mở rộng quy mô sản xuất và thị trường tiêu thụ. Tín dụng ngân hàng sẽ thúc đẩy nhanh chóng quá trình tập trung và tích luỹ vốn, tạo cho các doanh nghiệp đủ điều kiện hợp tác liên doanh với các tập đoàn kinh tế nước ngoài, đưa nền kinh tế nước ta hội nhập nền kinh tế thế giới. * Hoạt động tín dụng lành mạnh, chính sách tín dụng của các NHTM đúng đắn sẽ góp phần kiềm chế lạm phát, ổn định thị trường tiền tệ, tạo điều kiện cho nền kinh tế phát triển bền vững. Ngoài ra, thông qua hoạt động tín dụng ngân hàng, Nhà nước có thể kiểm soát các hoạt động sản xuất kinh doanh trong nền kinh tế để đề ra các biện pháp, chính sách quản lý kinh tế và pháp lý phù hợp.

Chẳng hạn như, Nhà nước có thể điều chỉnh cơ cấu kinh tế và hoạt động của các thành phần kinh tế thông qua các chính sách về lãi suất, về các điều kiện cho vay an toàn, về bảo hiểm. Vai trò của tín dụng ngân hàng đối với ngân hàng thương mại * Tín dụng ngân hàng là hoạt động cơ bản, là nguồn thu lợi chủ yếu của NHTM.