Đề án thạc sĩ quản lý nhà nước vốn đầu tư xây dựng cơ bản tại TP. Gia Nghĩa, Đắk Nông 2025

Nghiên cứu thực trạng và giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước đối với vốn đầu tư xây dựng cơ bản tại thành phố Gia Nghĩa, tỉnh Đắk Nông.

• Tác giả: Trần Hữu Trí
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Đình Chiến
• Trường học: Đại học Huế - Trường Đại học Kinh tế
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Hoàn thiện công tác quản lý nhà nước đối với vốn đầu tư xây dựng cơ bản tại thành phố Gia Nghĩa, tỉnh Đắk Nông
• Loại tài liệu: Đề án thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2025
• Địa điểm: Huế

Tóm tắt

I. Tổng quan quản lý vốn đầu tư xây dựng cơ bản tại Gia Nghĩa

Đầu tư xây dựng cơ bản giữ vai trò huyết mạch trong cơ cấu chi ngân sách địa phương. Tại thành phố Gia Nghĩa, tỉnh Đắk Nông, nguồn vốn này tạo động lực then chốt để xây dựng hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội. Việc quản lý nhà nước chặt chẽ giúp nguồn lực công phát huy tối đa giá trị thực tế. Thành phố Gia Nghĩa là trung tâm hành chính, chính trị và kinh tế của tỉnh Đắk Nông. Đô thị này đối mặt với yêu cầu mở rộng hạ tầng rất lớn. Nguồn vốn đầu tư công bao gồm ngân sách trung ương, ngân sách tỉnh và nguồn thu từ tiền sử dụng đất địa phương. Cơ quan quản lý phải cân đối giữa nhu cầu phát triển đô thị và khả năng cân đối vốn thực tế. Quản lý vốn đầu tư xây dựng cơ bản bao gồm nhiều khâu liên hoàn. Mỗi giai đoạn từ lập dự toán, phê duyệt chủ trương đến phân bổ vốn đều tuân thủ các quy định pháp luật chặt chẽ. Hệ thống quản lý khoa học giúp các công trình đường giao thông, trường học và trạm y tế hoàn thành đúng hẹn. Điều này trực tiếp thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững cho toàn vùng.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của vốn đầu tư xây dựng cơ bản

Vốn đầu tư xây dựng cơ bản là nguồn tài chính dùng để tạo lập tài sản cố định mới hoặc cải tạo công trình hiện có. Nguồn vốn này mang tính chất dài hạn, quy mô lớn và chu kỳ quay vòng chậm. Giá trị của công trình xây dựng hình thành dần qua từng giai đoạn thi công. Quá trình giải ngân phụ thuộc trực tiếp vào tiến độ thực hiện tại hiện trường. Rủi ro về giá cả vật liệu, thời tiết và cơ chế chính sách luôn tiềm ẩn. Do đó, công tác quản lý nhà nước đòi hỏi sự chính xác cao. Mọi chứng từ chi tiêu ngân sách đều cần kiểm soát nghiêm ngặt nhằm tránh lãng phí.

1.2. Vai trò quản lý nhà nước đối với vốn công tại Gia Nghĩa

Quản lý nhà nước bảo đảm nguồn vốn công được sử dụng đúng mục tiêu kinh tế xã hội. Tại thành phố Gia Nghĩa, cơ quan chính quyền đóng vai trò điều tiết và phân bổ nguồn lực hợp lý. Sự kiểm soát chặt chẽ giúp ngăn chặn hiện tượng đầu tư dàn trải, kém hiệu quả. Chính quyền thành phố định hướng dòng vốn vào các công trình hạ tầng trọng điểm. Những dự án giao thông liên xã và chỉnh trang đô thị tạo diện mạo khang trang cho thành phố trẻ. Ngoài ra, việc quản lý minh bạch còn củng cố niềm tin của nhân dân vào các quyết định hành chính công của địa phương.

II. Thực trạng quản lý vốn đầu tư xây dựng cơ bản tại Gia Nghĩa

Giai đoạn 2020 - 2024 ghi nhận nhiều chuyển biến trong quản lý vốn xây dựng tại Gia Nghĩa. Thành phố áp dụng các quy định mới về phân cấp đầu tư theo Nghị định số 15/2021/NĐ-CP. UBND thành phố được chủ động thẩm định và phê duyệt các dự án nhóm C quy mô nhỏ. Nhờ đó, quy trình phê duyệt hồ sơ rút ngắn đáng kể thời gian xử lý thủ tục hành chính. Tuy nhiên, công tác quản lý vốn đầu tư công vẫn bộc lộ nhiều điểm nghẽn nghiêm trọng. Tình trạng nợ đọng xây dựng cơ bản kéo dài tại nhiều xã và phường trên địa bàn. Việc chạy theo thành tích xây dựng nông thôn mới khiến ngân sách cấp xã bị quá tải. Các tiêu chí trường học, đường bê tông nông thôn và trạm y tế đòi hỏi vốn rất lớn. Nguồn thu từ đấu giá quyền sử dụng đất sụt giảm mạnh do thị trường bất động sản đóng băng. Quỹ đất sạch của địa phương ngày càng thu hẹp. Khả năng đóng góp của người dân trên địa bàn chỉ ở mức hạn chế. Sự mất cân đối thu chi gây áp lực lớn lên ngân sách thành phố. Tiến độ giải ngân vốn đầu tư công tại nhiều gói thầu không đạt kế hoạch đề ra.

2.1. Phân cấp thẩm quyền quyết định đầu tư tại địa phương

Công tác phân cấp quản lý vốn giúp bộ máy hành chính cấp huyện hoạt động năng động hơn. UBND thành phố Gia Nghĩa được giao thẩm định các dự án có cấu phần xây dựng dưới 5 tỷ đồng. Các dự án không có cấu phần xây dựng dưới 1 tỷ đồng cũng thuộc thẩm quyền thành phố. Quy định này giảm tải khối lượng công việc cho các sở ban ngành cấp tỉnh. Dù vậy, năng lực chuyên môn của cán bộ cấp cơ sở còn bộc lộ điểm yếu. Đội ngũ thẩm định hồ sơ kỹ thuật còn mỏng và thiếu chuyên gia giỏi. Việc đánh giá hiệu quả kinh tế trước đầu tư đôi khi còn mang tính hình thức. Điều này làm tăng nguy cơ phát sinh chi phí trong thi công.

2.2. Vấn đề nợ đọng xây dựng cơ bản và hạn chế nguồn thu

Nợ đọng xây dựng cơ bản tại Gia Nghĩa là hệ quả của việc đầu tư vượt quá khả năng cân đối vốn. Nhiều công trình hoàn thành nhưng kho bạc chưa thể thanh toán do thiếu nguồn tiền mặt. Sự sụt giảm của nguồn thu cấp quyền sử dụng đất tạo áp lực thâm hụt ngân sách nặng nề. Doanh nghiệp xây dựng gặp khó khăn dòng tiền vì bị đọng vốn thi công kéo dài. Tình trạng này làm suy giảm uy tín của chủ đầu tư nhà nước đối với nhà thầu. Mặt khác, công tác đền bù giải phóng mặt bằng diễn ra chậm trễ. Nhiều dự án trọng điểm bị đình trệ kéo dài nhiều tháng, làm phát sinh thêm chi phí quản lý.

III. Giải pháp quản lý vốn đầu tư xây dựng cơ bản tại Gia Nghĩa

Hoàn thiện công tác quản lý vốn đầu tư công tại Gia Nghĩa đòi hỏi chuỗi giải pháp đồng bộ. Chính quyền thành phố cần tuân thủ nghiêm ngặt Luật Đầu tư công và Luật Ngân sách nhà nước. Việc phân bổ vốn phải bám sát kế hoạch đầu tư công trung hạn 5 năm. Các cơ quan chức năng phải kiên quyết loại bỏ những dự án chưa thực sự cấp bách. Quy trình thanh quyết toán vốn đầu tư cần được số hóa toàn diện theo Thông tư số 02/2024/TT-BTC. Ban quản lý dự án và Kho bạc Nhà nước thành phố phải phối hợp chặt chẽ. Hai bên cần rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ thanh toán hợp lệ cho nhà thầu xuống dưới 3 ngày làm việc. Điều này giúp doanh nghiệp duy trì dòng tiền thi công ổn định. Bên cạnh đó, giải quyết dứt điểm tình trạng nợ đọng xây dựng cơ bản là nhiệm vụ hàng đầu. UBND thành phố cần rà soát toàn bộ nợ cũ tại các xã nông thôn mới. Ngân sách hàng năm phải dành tỷ lệ nhất định để thanh toán các khoản nợ đã có khối lượng nghiệm thu. Các đơn vị không được khởi công dự án mới khi chưa cân đối đủ nguồn vốn chi trả.

3.1. Đổi mới quy trình lập kế hoạch và phân bổ vốn công

Công tác lập kế hoạch vốn đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các phòng ban. Thành phố cần thực hiện nghiêm quy trình phân bổ vốn qua 5 bước theo luật định. Danh mục dự án ưu tiên phải phục vụ trực tiếp dân sinh và quy hoạch đô thị. Phòng Tài chính - Kế hoạch cùng Sở Kế hoạch và Đầu tư phải thẩm tra tính khả thi trước khi thông báo vốn. Việc phân bổ vốn cần tập trung, tránh dàn trải gây lãng phí. Những dự án dở dang cần được ưu tiên bố trí vốn dứt điểm để đưa vào khai thác. Ngoài ra, thành phố nên đa dạng hóa nguồn thu để bù đắp hụt thu từ tiền đất.

3.2. Tăng cường thanh tra và nâng cao năng lực cán bộ

Nâng cao chất lượng đội ngũ công chức là giải pháp then chốt để quản lý vốn hiệu quả. Thành phố Gia Nghĩa cần mở các lớp tập huấn chuyên sâu về quản lý dự án xây dựng. Cán bộ thẩm định cần nắm vững luật pháp và các quy chuẩn kỹ thuật xây dựng mới. Song song đó, công tác thanh tra hiện trường phải được tổ chức định kỳ. Thanh tra thành phố cần kịp thời phát hiện các sai phạm về khối lượng và đơn giá thi công. Việc xử lý nghiêm trách nhiệm người đứng đầu khi để xảy ra nợ đọng là bắt buộc. Minh bạch thông tin dự án giúp người dân dễ dàng giám sát công trình công cộng.

IV. Kết luận về quản lý vốn đầu tư xây dựng cơ bản tại Gia Nghĩa

Quản lý nhà nước vốn đầu tư xây dựng cơ bản giữ vai trò chiến lược đối với sự phát triển của thành phố Gia Nghĩa. Cơ chế quản lý tài chính khoa học giúp bảo toàn ngân sách và kiến tạo cơ sở hạ tầng hiện đại. Sự chuyển mình của đô thị Gia Nghĩa đòi hỏi quy trình điều hành vốn phải liên tục đổi mới để thích ứng với bối cảnh kinh tế. Chính quyền địa phương cần biến các đề xuất học thuật thành hành động quản trị cụ thể. Việc siết chặt kỷ luật ngân sách phải đi đôi với phân cấp quyền hạn rõ ràng. Các chủ đầu tư cần chủ động tháo gỡ vướng mắc trong khâu giải phóng mặt bằng và thanh toán vốn. Việc gắn kết quả giải ngân với chỉ số đánh giá thi đua cán bộ sẽ nâng cao trách nhiệm thực thi. Bài học quản lý vốn tại Gia Nghĩa mang lại kinh nghiệm thực tiễn sâu sắc cho các đô thị miền núi Tây Nguyên. Khi nguồn lực tài chính được quản lý chặt chẽ và sử dụng minh bạch, các dự án công cộng sẽ phát huy tối đa công năng. Đây chính là nền tảng vững chắc để thành phố Gia Nghĩa nâng cao chất lượng sống và phát triển kinh tế bền vững.

4.1. Ứng dụng thực tiễn trong công tác điều hành ngân sách

Kết quả nghiên cứu quản lý vốn mở ra hướng tiếp cận mới cho bộ máy điều hành địa phương. UBND thành phố Gia Nghĩa có thể áp dụng các tiêu chí xếp hạng dự án theo thứ tự ưu tiên kinh tế. Việc kiểm soát hồ sơ giải ngân qua hệ thống dịch vụ công trực tuyến của Kho bạc giúp rút ngắn quy trình thủ tục. Chính quyền các phường xã cần chủ động cân đối ngân sách trước khi lập danh mục đầu tư. Việc ngăn chặn các công trình khởi công khi thiếu nguồn vốn sẽ xóa bỏ căn nguyên nợ đọng. Mô hình này giúp ngân sách địa phương vận hành an toàn và tối ưu hóa nguồn lực công.

4.2. Khuyến nghị định hướng phát triển hạ tầng bền vững

Phát triển hạ tầng đô thị bền vững đòi hỏi tầm nhìn dài hạn trong quản lý nguồn vốn. Thành phố Gia Nghĩa cần đẩy mạnh liên kết giữa nguồn vốn ngân sách nhà nước và các nguồn vốn xã hội hóa. Địa phương cần chuẩn bị quỹ đất sạch nhằm thu hút các dự án đầu tư theo hình thức đối tác công tư. Công tác quy hoạch xây dựng phải đi trước một bước để tránh lãng phí khi mở rộng đô thị. Chính quyền thành phố nên thường xuyên rà soát, đánh giá hiệu quả sử dụng của các công trình sau bàn giao. Điều này đảm bảo mỗi đồng vốn đầu tư đều đem lại lợi ích thiết thực cho cộng đồng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quản lý vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước là nhiệm vụ trọng tâm nhằm kiến tạo hệ thống hạ tầng đồng bộ, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế địa phương. Tại thành phố Gia Nghĩa, tỉnh Đắk Nông – trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa với diện tích tự nhiên 284,11 km² và quy mô dân số trên 68.215 người – nhu cầu nguồn lực để hoàn thiện các tiêu chuẩn đô thị loại II đặt ra nhiều thách thức lớn. Trong giai đoạn 2020 - 2024, tổng kế hoạch vốn đầu tư xây dựng cơ bản do Ủy ban nhân dân thành phố làm chủ đầu tư đạt khoảng 829 tỷ đồng, riêng năm 2022 nguồn vốn được giao quản lý đạt hơn 252 tỷ đồng với 13 dự án khởi công mới. Tuy nhiên, hoạt động phân bổ và giải ngân còn bộc lộ nhiều điểm nghẽn nghiêm trọng: quy hoạch thiếu tính đồng bộ, tình trạng phân bổ vốn dàn trải, áp lực nợ đọng xây dựng cơ bản tại các xã nông thôn mới kéo dài, cùng tỷ lệ sai sót dự toán chiếm 0,9% qua đợt thanh tra 16 dự án vào năm 2023. Đề án thạc sĩ chuyên ngành Quản lý kinh tế của tác giả Trần Hữu Trí, dưới sự hướng dẫn khoa học của Tiến sĩ Nguyễn Đình Chiến tại Trường Đại học Kinh tế - Đại học Huế (năm 2025), tập trung hệ thống hóa khung lý luận, đánh giá thực trạng quản lý giai đoạn 2020 - 2024 và đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu lực sử dụng ngân sách. Mục tiêu nghiên cứu hướng tới việc nâng tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công đạt trên 95% hàng năm, triệt tiêu 100% nợ đọng xây dựng cơ bản và rút ngắn thời gian chuẩn bị dự án, góp phần hoàn thành các chỉ tiêu kinh tế - xã hội giai đoạn 2025 - 2030.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết Quản lý công mới (New Public Management) và lý thuyết Chi tiêu công (Public Expenditure Theory) để xây dựng khung phân tích toàn diện về quản lý nguồn lực tài chính nhà nước. Quá trình vận hành vốn đầu tư xây dựng cơ bản được cấu trúc theo mô hình chu trình khép kín gồm 5 giai đoạn: lập kế hoạch phân bổ vốn, thẩm định phê duyệt dự toán, kiểm soát thanh toán, quyết toán vốn dự án hoàn thành và giám sát, thanh tra.

Khung lý thuyết tập trung vào các khái niệm trụ cột:

• Vốn đầu tư xây dựng cơ bản: Phần vốn từ ngân sách nhà nước chi cho việc xây dựng mới, cải tạo, mở rộng tài sản cố định nhằm tạo tiền đề phát triển kinh tế - xã hội không vì mục tiêu lợi nhuận trực tiếp.
• Phân cấp quản lý tài khóa: Cơ chế phân định thẩm quyền giữa ngân sách tỉnh và thành phố, cụ thể hóa theo Nghị định 15/2021/NĐ-CP với ngưỡng phân cấp phê duyệt dự án xây dựng dưới 5 tỷ đồng và phi xây dựng dưới 1 tỷ đồng cho cấp huyện, thị xã, thành phố.
• Kiểm soát thanh toán Kho bạc: Quy trình đối chiếu theo Thông tư 02/2024/TT-BTC kết hợp hai cơ chế "thanh toán trước, kiểm soát sau" cho từng đợt tạm ứng và "kiểm soát trước, thanh toán sau" cho lần nghiệm thu dứt điểm.
• Quyết toán vốn đầu tư: Bao gồm quyết toán niên độ ngân sách hàng năm và quyết toán toàn diện công trình hoàn thành tuân thủ Thông tư 10/2020/TT-BTC.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp hài hòa giữa nguồn dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp nhằm đảm bảo độ tin cậy và tính khách quan cao nhất:

• Dữ liệu thứ cấp: Thu thập hệ thống văn bản pháp quy từ Luật Đầu tư công 2024, Luật Ngân sách Nhà nước, các báo cáo tài chính, báo cáo thanh tra và số liệu giải ngân thực tế từ Văn phòng Ủy ban nhân dân thành phố Gia Nghĩa, Phòng Tài chính - Kế hoạch và Kho bạc Nhà nước thành phố Gia Nghĩa giai đoạn 2020 - 2024.
• Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu sơ cấp: Tác giả tiến hành phỏng vấn chuyên sâu 25 chuyên gia và cán bộ lãnh đạo (cỡ mẫu n = 25) thuộc Sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh Đắk Nông, Ủy ban nhân dân thành phố Gia Nghĩa, Phòng Tài chính - Kế hoạch và các chủ đầu tư. Mẫu khảo sát được lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu có chủ đích (purposive sampling) nhằm tiếp cận nhóm nhân sự trực tiếp phụ trách các khâu thẩm định, phân bổ và thanh toán vốn. Mẫu kiểm toán hồ sơ gồm 16 dự án được thanh tra chọn lọc trong năm 2023.
• Phương pháp phân tích và lý do lựa chọn: Đề tài áp dụng phương pháp phân tổ thống kê, thống kê mô tả và so sánh chuỗi thời gian (time-series comparison) qua 5 năm liên tục. Lý do lựa chọn là nhằm phản ánh chính xác xu hướng biến động nguồn vốn ngân sách nhà nước, bóc tách cơ cấu chi theo ngành và đo lường mức độ sai lệch dự toán giữa phê duyệt ban đầu với thực tế thi công. Timeline nghiên cứu được thực hiện xuyên suốt từ tháng 01/2024 đến tháng 04/2025.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực trạng quản lý nhà nước đối với vốn đầu tư xây dựng cơ bản tại thành phố Gia Nghĩa giai đoạn 2020 - 2024 mang lại những phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, tổng nguồn vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước do Ủy ban nhân dân thành phố làm chủ đầu tư đạt khoảng 829 tỷ đồng nhưng có xu hướng sụt giảm liên tục qua các năm. Trong tổng nguồn vốn giai đoạn 5 năm, vốn do ngân sách tỉnh quản lý chiếm tỷ trọng chủ đạo với 497 tỷ đồng (tương đương gần 60%), nguồn vốn bổ sung có mục tiêu từ tỉnh là 193 tỷ đồng (chiếm 23,3%), trong khi nguồn vốn tự cân đối từ ngân sách thành phố chỉ đạt 139 tỷ đồng (chiếm 16,7%). Năm 2020 ghi nhận đỉnh vốn ngân sách tỉnh đạt 137.511 triệu đồng (chiếm 57,8%), nhưng sau đó giảm mạnh do việc thắt chặt kỷ cương chi tiêu công và biến động nguồn thu địa phương.

Thứ hai, công tác thẩm định và phê duyệt dự toán còn phát sinh sai lệch kỹ thuật. Báo cáo thanh tra, kiểm toán ngân sách năm 2023 trên mẫu khảo sát chi tiết 16 dự án xây dựng cơ bản đã phát hiện giảm trừ dự toán số tiền hơn 59 triệu đồng, tương ứng tỷ lệ sai lệch 0,9% tổng giá trị dự toán được phê duyệt. Sai phạm tập trung ở việc áp sai định mức nhân công, định mức hao phí máy thi công và bóc tách khối lượng vượt thực tế.

Thứ ba, tình trạng chậm quyết toán và nợ đọng xây dựng cơ bản diễn biến phức tạp. Nhiều công trình hoàn thành đưa vào sử dụng từ trước năm 2023 nhưng chưa thể tất toán tài khoản do thiếu hụt nguồn thu tiền sử dụng đất – nguồn lực bị suy giảm mạnh khi quỹ đất đô thị cạn kiệt. Áp lực nợ đọng tập trung nặng nề ở các xã phấn đấu hoàn thành chuẩn Nông thôn mới nâng cao như Đắk Nia và Đắk R’moan, nơi các công trình hạ tầng đường giao thông, nhà văn hóa và trạm y tế được khởi công ồ ạt vượt khả năng chi trả.

Thứ tư, hiệu quả chuyển dịch cơ cấu đầu tư đạt kết quả tích cực ở hạ tầng giao thông và giáo dục. Tính đến năm 2024, thành phố đã đạt 100% đường nội thị và gần 67% đường nông thôn được cứng hóa, 100% hộ dân dùng điện lưới quốc gia, 96% tuyến đường có cây xanh và tỷ lệ hộ nghèo giảm ấn tượng xuống mức 0,47%. Toàn thành phố phát triển được 494 cơ sở sản xuất kinh doanh công nghiệp - xây dựng với 2.227 lao động.

Thảo luận kết quả

Dữ liệu nghiên cứu phản ánh bức tranh thực tiễn có thể được biểu diễn trực quan qua biểu đồ cơ cấu nguồn vốn giai đoạn 2020 - 2024 (kết hợp cột chồng thể hiện tỷ trọng vốn tỉnh, vốn cân đối địa phương và đường xu hướng tổng mức đầu tư) cùng bảng ma trận so sánh tỷ lệ cắt giảm dự toán qua 16 dự án kiểm toán. Kết quả cho thấy sự phụ thuộc quá lớn vào nguồn điều tiết từ ngân sách cấp trên (ngân sách tỉnh chiếm gần 60%), làm giảm tính chủ động tài khóa của chính quyền cấp thành phố.

Nguyên nhân của những tồn tại xuất phát từ cả yếu tố khách quan lẫn chủ quan. Về mặt khách quan, địa bàn thành phố chịu ràng buộc nghiêm ngặt bởi quy hoạch thăm dò khai thác quặng bôxít và tình trạng thiếu hụt mỏ đất san lấp công trình, khiến tiến độ giải phóng mặt bằng kéo dài, làm đội vốn tổng mức đầu tư. Về mặt chủ quan, trình độ chuyên môn của một bộ phận cán bộ tại các ban quản lý dự án chưa đáp ứng kịp sự thay đổi của hệ thống văn bản pháp luật; quy trình thanh toán vẫn bị dồn ứ cục bộ vào quý 4 hàng năm thay vì giải ngân đều theo từng quý.

Khi so sánh với bài học kinh nghiệm tại huyện Phú Bình (tỉnh Thái Nguyên) và thị xã Chơn Thành (tỉnh Bình Phước), thành phố Gia Nghĩa bộc lộ điểm tương đồng về áp lực xử lý nợ đọng nông thôn mới. Tuy nhiên, thị xã Chơn Thành đã kiểm soát hiệu quả nhờ áp dụng nghiêm ngặt nguyên tắc cắt giảm dự án không có khối lượng giải ngân trước ngày 31/10 hàng năm – một kinh nghiệm thực tiễn rất cần thiết để Gia Nghĩa áp dụng nhằm chặn đứng tình trạng nợ đọng xây dựng cơ bản kéo dài.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hoàn thiện công tác quản lý nhà nước đối với vốn đầu tư xây dựng cơ bản tại thành phố Gia Nghĩa đến năm 2030, tác giả đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược:

• Nâng cao chất lượng kế hoạch hóa và phân bổ vốn đầu tư: Ủy ban nhân dân thành phố Gia Nghĩa chỉ đạo Phòng Tài chính - Kế hoạch rà soát chặt chẽ danh mục dự án trung hạn và hàng năm; kiên quyết không bố trí vốn cho các công trình chưa hoàn tất thủ tục phê duyệt trước ngày 31/10 của năm trước năm kế hoạch. Mục tiêu đặt ra là nâng tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công đạt tối thiểu 95% kế hoạch hàng năm trong giai đoạn 2025 - 2027, ưu tiên tuyệt đối nguồn lực cho các trục giao thông đối ngoại kết nối Quốc lộ 14 và Quốc lộ 28.

• Kiểm soát chặt chẽ quy trình thanh toán và đẩy nhanh quyết toán vốn hoàn thành: Kho bạc Nhà nước thành phố phối hợp cùng Phòng Tài chính - Kế hoạch áp dụng nghiêm túc quy trình thanh toán điện tử theo Thông tư 02/2024/TT-BTC; rút ngắn thời gian thẩm tra hồ sơ quyết toán dự án hoàn thành từ 45 ngày xuống dưới 30 ngày. Đặt mục tiêu xử lý dứt điểm 100% nợ đọng xây dựng cơ bản phát sinh trước năm 2023 trong thời hạn trước ngày 31/12/2026, thực hiện nguyên tắc dự án hoàn thành đến đâu quyết toán dứt điểm đến đó.

• Đột phá trong công tác giải phóng mặt bằng và quy hoạch mỏ đất đắp: Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng thành phố chủ động phối hợp với Trung tâm Phát triển quỹ đất và Ủy ban nhân dân các phường, xã xây dựng phương án bồi thường tái định cư minh bạch ngay từ khâu chuẩn bị đầu tư; tham mưu Ủy ban nhân dân tỉnh tháo gỡ điểm nghẽn chồng lấn quy hoạch mỏ quặng bôxít. Chỉ tiêu hướng tới là giảm 20% thời gian giải phóng mặt bằng các dự án trọng điểm trong chu kỳ đầu tư 2025 - 2028.

• Nâng cao năng lực chuyên môn cán bộ và tăng cường thanh tra giám sát: Phòng Nội vụ phối hợp tổ chức đào tạo chuẩn hóa cho 100% cán bộ phụ trách quản lý dự án đạt chứng chỉ chuyên môn theo Luật Đầu tư công 2024 và Luật Xây dựng; Thanh tra thành phố phối hợp Hội đồng nhân dân thành phố duy trì tối thiểu 2 cuộc thanh tra chuyên đề mỗi năm, tập trung kiểm toán hiện trường để kiểm soát sai số dự toán xuống dưới 0,5% giá trị công trình.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nghiên cứu mang giá trị thực tiễn và tính ứng dụng cao đối với 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

• Lãnh đạo và chuyên viên cơ quan quản lý nhà nước cấp huyện, thành phố thuộc tỉnh: Luận văn cung cấp khung tham chiếu thực tiễn về quy trình phân cấp ngân sách, giải pháp xử lý nợ đọng xây dựng cơ bản và kỹ năng lập kế hoạch vốn đầu tư trung hạn thích ứng với điều kiện kinh tế địa phương.

• Cán bộ quản lý tại các Ban Quản lý dự án và Kho bạc Nhà nước cấp cơ sở: Đây là tài liệu hữu ích giúp tối ưu hóa nghiệp vụ kiểm soát chi, nắm vững quy trình "thanh toán trước, kiểm soát sau" theo Thông tư 02/2024/TT-BTC, đồng thời phòng ngừa các sai sót định mức dự toán thường bị xuất toán qua thanh tra.

• Học viên cao học, nghiên cứu sinh chuyên ngành Quản lý kinh tế và Tài chính công: Đề tài là nguồn tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp tiếp cận tình huống điển hình (case study) của một đô thị trẻ miền núi có diện tích 284,11 km², giúp bổ sung dữ liệu thực chứng cho các nghiên cứu về đầu tư công tại khu vực Tây Nguyên.

• Doanh nghiệp xây dựng, nhà thầu tư vấn thiết kế và thẩm tra: Nắm bắt các quy chuẩn thẩm định, trình tự nghiệm thu và cơ chế phân bổ vốn nhà nước giúp doanh nghiệp chủ động dòng tiền, tuân thủ đúng tiến độ hợp đồng và hạn chế rủi ro pháp lý khi tham gia đấu thầu các dự án hạ tầng đô thị loại II.

Câu hỏi thường gặp

Nguồn vốn đầu tư xây dựng cơ bản tại thành phố Gia Nghĩa giai đoạn 2020 - 2024 có đặc điểm gì nổi bật?

Trong giai đoạn 2020 - 2024, tổng vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước do thành phố làm chủ đầu tư đạt khoảng 829 tỷ đồng. Nguồn vốn phụ thuộc lớn vào ngân sách tỉnh với 497 tỷ đồng (gần 60%), phân bổ có mục tiêu đạt 193 tỷ đồng, trong khi nguồn ngân sách thành phố tự cân đối chỉ đạt 139 tỷ đồng, tạo áp lực lớn lên tính tự chủ tài khóa.

Nguyên nhân chủ yếu nào dẫn đến tình trạng nợ đọng xây dựng cơ bản tại các xã thuộc thành phố Gia Nghĩa?

Tình trạng nợ đọng bắt nguồn từ việc đầu tư dàn trải nhằm đạt tiêu chí Nông thôn mới nâng cao tại các xã như Đắk Nia và Đắk R’moan trong khi nguồn thu từ tiền sử dụng đất giảm sút. Ngoài ra, việc chậm trễ lập hồ sơ quyết toán dự án hoàn thành và vướng mắc giải phóng mặt bằng kéo dài tiến độ thi công cũng là nguyên nhân gây ứ đọng nợ.

Báo cáo thanh tra năm 2023 đã phát hiện sai sót cụ thể nào trong công tác lập dự toán dự án?

Qua thanh tra chi tiết 16 dự án đầu tư xây dựng cơ bản năm 2023, cơ quan thanh tra đã kiến nghị giảm trừ dự toán hơn 59 triệu đồng, tương ứng tỷ lệ sai lệch 0,9% trên tổng giá trị dự toán được phê duyệt. Nguyên nhân chủ yếu do các đơn vị tư vấn áp sai định mức nhân công, giá ca máy và bóc thừa khối lượng đào đắp nền móng.

Việc phân cấp quản lý đầu tư theo Nghị định số 15/2021/NĐ-CP mang lại lợi ích gì cho địa phương?

Nghị định 15/2021/NĐ-CP trao quyền cho Ủy ban nhân dân thành phố Gia Nghĩa trực tiếp thẩm định, phê duyệt các dự án có cấu phần xây dựng dưới 5 tỷ đồng và phi xây dựng dưới 1 tỷ đồng. Quy định này giúp rút ngắn từ 15 đến 30 ngày trong khâu chuẩn bị đầu tư, giảm tải áp lực cho sở ngành cấp tỉnh và nâng cao trách nhiệm người đứng đầu thành phố.

Thành phố Gia Nghĩa cần thực hiện giải pháp đột phá nào về mặt bằng để bảo đảm tiến độ vốn đầu tư công?

Thành phố cần kiến nghị Ủy ban nhân dân tỉnh tháo gỡ điểm nghẽn chồng lấn giữa dự án hạ tầng với quy hoạch mỏ quặng bôxít, đồng thời quy hoạch các mỏ đất đắp hợp pháp phục vụ san lấp. Việc chuẩn bị quỹ đất tái định cư trước khi thu hồi đất sẽ giúp rút ngắn 20% thời gian bồi thường, bảo đảm giải ngân vốn đạt trên 95%.

Kết luận

• Đề án đã hệ thống hóa cơ sở lý luận vững chắc và khung pháp lý thực thi về quản lý nhà nước đối với vốn đầu tư xây dựng cơ bản cấp đô thị trực thuộc tỉnh.
• Công trình cung cấp bức tranh thực tiễn chi tiết về quản lý nguồn vốn khoảng 829 tỷ đồng tại thành phố Gia Nghĩa giai đoạn 2020 - 2024, chỉ rõ tỷ lệ sai sót dự toán 0,9% qua 16 dự án kiểm toán thực tế.
• Nhận diện toàn diện các rào cản đặc thù vùng Tây Nguyên, bao gồm xung đột quy hoạch mỏ bôxít, khan hiếm mỏ đất san lấp và áp lực nợ đọng từ các công trình mục tiêu nông thôn mới.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp đồng bộ gắn với mục tiêu định lượng: giải ngân trên 95% vốn hàng năm, rút ngắn thẩm tra quyết toán xuống dưới 30 ngày và chuẩn hóa 100% cán bộ nghiệp vụ.
• Thiết lập lộ trình thực thi khả thi trong giai đoạn 2025 - 2030, tạo động lực tài khóa quan trọng đưa thành phố Gia Nghĩa sớm đạt chuẩn đô thị loại II bền vững.

Các nhà quản lý đô thị, chủ đầu tư và nhà nghiên cứu quan tâm có thể tiếp cận toàn văn đề án thạc sĩ tại thư viện Trường Đại học Kinh tế - Đại học Huế để khai thác sâu hơn hệ thống số liệu và mô hình giải pháp thực tiễn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI VỐN ĐẦU TƯ XÂY DỰNG CƠ BẢN 1. Cơ sở lý luận về vốn đầu tư xây dựng cơ bản 1. Một số khái niệm 1. Khái niệm đầu tư xây dựng cơ bản Đầu tư theo nghĩa rộng là sự hy sinh các nguồn lực ở hiện tại để tiến hành các hoạt động nào đó nhằm đem lại cho nhà đầu tư các kết quả nhất định trong tương lai mà kết quả này thường phải lớn hơn các chi phí về các nguồn lực đã bỏ ra.

Nguồn lực bỏ ra có thể là tiền, là tài nguyên thiên nhiên, là tài sản vật chất khác hoặc sức lao động. Sự biểu hiện bằng tất cả các nguồn lực đã bỏ ra trên đây gọi là vốn đầu tư [7]. Như vậy, mục tiêu của mọi đầu tư là đạt được những kết quả lớn hơn so với những hy sinh về nguồn lực mà người đầu tư phải gánh chịu khi tiến hành đầu tư. Những kết quả của đầu tư đem lại có thể là sự tăng thêm tài sản tài chính (tiền vốn), tài sản vật chất (nhà máy, đường xá, bệnh viện, trường học), tài sản trí tuệ (trình độ văn hóa, chuyên môn, khoa học kỹ thuật,.) và nguồn nhân lực có đủ điều kiện làm việc với năng suất lao động cao hơn trong nền sản xuất xã hội.

Theo nghĩa hẹp, đầu tư chỉ bao gồm những hoạt động sử dụng các nguồn lực ở hiện tại nhằm đem lại cho nhà đầu tư hoặc xã hội kết quả trong tương lai lớn hơn các nguồn lực đã sử dụng để đạt kết quả đó. Như vậy, nếu xem xét trên góc độ đầu tư thì đầu tư là những hoạt động sử dụng các nguồn lực hiệc có để làm tăng thêm các tài sản vật chất, nguồn nhân lực và trí tuệ để cải thiện mức sống của dân cư hoặc để duy trì khả năng hoạt động của các tài sản và nguồn lực sẵn có. Xây dựng cơ bản là hoạt động cụ thể tạo ra các tài sản cố định (khảo sát, thiết kế, xây dựng, lắp đặt máy móc thiết bị) và kết quả của các hoạt động xây dựng cơ bản là các tài sản cố định, với năng lực sản xuất phục vụ nhất định [9]. Như vậy, có thể hiểu đầu tư xây dựng cơ bản là những hoạt động với chức năng 5 tạo ra tài sản cố định cho nền kinh tế thông qua các hình thức xây dựng mới, mở rộng, hiện đại hoá hoặc khôi phục các tài sản cố định.

Đầu tư xây dựng cơ bản trong nền kinh tế quốc dân là một bộ phận của đầu tư phát triển, đây chính là quá trình bỏ vốn để tiến hành các hoạt động xây dựng cơ bản nhằm tái sản xuất giản đơn và tái sản xuất mở rộng ra các tài sản cố định trong nền kinh tế. Do vậy đầu tư xây dựng cơ bản là tiền đề quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội của nền kinh tế. Trong khuôn khổ phạm vi nghiên cứu, Đề án chủ yếu đề cập đến XDCB là xây dựng các công trình hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng cơ sở KT - XH có tính chất xây dựng như: xây dựng công trình giao thông, thủy lợi, thủy điện, xây dựng nhà cửa, công sở, nhà máy phục vụ sản xuất phát triển kinh tế; các công trình phúc lợi xã hội như nhà văn hóa, công viên. phục vụ phát triển của xã hội.

Khái niệm vốn đầu tư xây dựng cơ bản Theo Luật Đầu tư (2014) của Việt Nam: “Vốn đầu tư là tiền và tài sản khác để thực hiện hoạt động đầu tư kinh doanh”. Vốn đầu tư cơ bản là số vốn đầu tư để tạo ra tài sản cố định.