Luận văn thạc sĩ cơ cấu hệ thống chức năng quản lý nhà nước về hoạt động nghiên cứu khoa học của bộ khoa học và công nghệ

Luận văn thạc sĩ phân tích cơ cấu hệ thống chức năng quản lý nhà nước về hoạt động nghiên cứu khoa học của Bộ Khoa học và Công nghệ.

• Tác giả: Lê Thị Thu Hương
• Người hướng dẫn: TS. Hồ Ngọc Luật
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý Khoa học và Công nghệ
• Đề tài: Cơ Cấu Hệ Thống Chức Năng Quản Lý Nhà Nước Về Hoạt Động Nghiên Cứu Khoa Học Của Bộ Khoa Học Và Công Nghệ
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Quản lý và Quản lý hành chính nhà nước
• 2. CHƯƠNG 2: HIỆN TRẠNG CƠ CẤU CHỨC NĂNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ HOẠT ĐỘNG NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CỦA BỘ KH&CN
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP ĐỔI MỚI QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ HOẠT ĐỘNG NGHIÊN CỨU KHOA HỌC TRONG TIẾN TRÌNH CẢI CÁCH HÀNH CHÍNH VÀ TRONG BỐI CẢNH TOÀN CẦU HOÁ HIỆN NAY
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về quản lý nhà nước về nghiên cứu khoa học

Quản lý nhà nước về nghiên cứu khoa học là một lĩnh vực quan trọng trong việc phát triển khoa học và công nghệ tại Việt Nam. Chính sách nghiên cứu khoa học được xây dựng nhằm thúc đẩy sự đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Hệ thống quản lý này không chỉ bao gồm các cơ quan nhà nước mà còn liên quan đến các tổ chức nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp. Việc quản lý hiệu quả sẽ giúp tối ưu hóa nguồn lực và nâng cao chất lượng nghiên cứu.

1.1. Định nghĩa và vai trò của quản lý nhà nước về nghiên cứu khoa học

Quản lý nhà nước về nghiên cứu khoa học là quá trình tổ chức, điều hành và giám sát các hoạt động nghiên cứu nhằm đạt được mục tiêu phát triển khoa học và công nghệ. Vai trò của nó bao gồm việc xây dựng chính sách, phân bổ ngân sách và đánh giá hiệu quả các dự án nghiên cứu.

1.2. Cơ cấu tổ chức quản lý nhà nước về nghiên cứu khoa học

Cơ cấu tổ chức quản lý nhà nước về nghiên cứu khoa học bao gồm Bộ Khoa học và Công nghệ, các sở khoa học và công nghệ địa phương, cùng với các tổ chức nghiên cứu. Mỗi cấp có chức năng và nhiệm vụ riêng, nhưng đều hướng tới mục tiêu chung là phát triển khoa học và công nghệ.

II. Thách thức trong quản lý nhà nước về nghiên cứu khoa học hiện nay

Quản lý nhà nước về nghiên cứu khoa học đang đối mặt với nhiều thách thức, bao gồm sự thiếu hụt nguồn lực tài chính, sự chậm trễ trong việc áp dụng công nghệ mới và sự thiếu hụt nhân lực chất lượng cao. Những vấn đề này cần được giải quyết để nâng cao hiệu quả hoạt động nghiên cứu.

2.1. Thiếu hụt nguồn lực tài chính cho nghiên cứu khoa học

Nhiều dự án nghiên cứu không được cấp đủ ngân sách, dẫn đến việc không thể thực hiện các nghiên cứu quan trọng. Việc quản lý tài chính nghiên cứu cần được cải thiện để đảm bảo nguồn lực được phân bổ hợp lý.

2.2. Sự chậm trễ trong áp dụng công nghệ mới

Việc áp dụng công nghệ mới vào nghiên cứu còn chậm, ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh của các sản phẩm khoa học. Cần có các chính sách khuyến khích việc chuyển giao công nghệ và hợp tác nghiên cứu giữa các tổ chức.

III. Phương pháp cải cách quản lý nhà nước về nghiên cứu khoa học

Để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về nghiên cứu khoa học, cần áp dụng các phương pháp cải cách như đổi mới cơ chế tài chính, tăng cường hợp tác công tư và phát triển nguồn nhân lực. Những phương pháp này sẽ giúp tối ưu hóa quy trình quản lý và nâng cao chất lượng nghiên cứu.

3.1. Đổi mới cơ chế tài chính cho nghiên cứu khoa học

Cần xây dựng một cơ chế tài chính linh hoạt hơn, cho phép các tổ chức nghiên cứu tiếp cận nguồn vốn dễ dàng hơn. Điều này sẽ giúp thúc đẩy các dự án nghiên cứu có tính khả thi cao.

3.2. Tăng cường hợp tác công tư trong nghiên cứu khoa học

Hợp tác giữa các cơ quan nhà nước và doanh nghiệp sẽ tạo ra nhiều cơ hội nghiên cứu và phát triển. Các chính sách khuyến khích hợp tác này cần được xây dựng và thực hiện hiệu quả.

IV. Ứng dụng thực tiễn của quản lý nhà nước về nghiên cứu khoa học

Quản lý nhà nước về nghiên cứu khoa học đã có nhiều ứng dụng thực tiễn, từ việc phát triển các sản phẩm công nghệ mới đến việc nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Những kết quả này không chỉ mang lại lợi ích cho các tổ chức nghiên cứu mà còn cho toàn xã hội.

4.1. Các sản phẩm công nghệ mới từ nghiên cứu khoa học

Nhiều sản phẩm công nghệ mới đã được phát triển từ các dự án nghiên cứu, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống và thúc đẩy phát triển kinh tế. Những sản phẩm này thường được ứng dụng trong các lĩnh vực như y tế, nông nghiệp và công nghiệp.

4.2. Nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp

Các doanh nghiệp đã áp dụng các kết quả nghiên cứu vào sản xuất, giúp nâng cao năng lực cạnh tranh. Việc này không chỉ tạo ra lợi nhuận mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

V. Kết luận và tương lai của quản lý nhà nước về nghiên cứu khoa học

Quản lý nhà nước về nghiên cứu khoa học cần tiếp tục được cải cách và đổi mới để đáp ứng yêu cầu phát triển trong bối cảnh toàn cầu hóa. Tương lai của lĩnh vực này phụ thuộc vào khả năng thích ứng và đổi mới của các cơ quan quản lý nhà nước.

5.1. Định hướng phát triển trong tương lai

Cần có các định hướng phát triển rõ ràng cho quản lý nhà nước về nghiên cứu khoa học, bao gồm việc tăng cường đầu tư và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

5.2. Vai trò của công nghệ thông tin trong quản lý

Công nghệ thông tin sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc cải cách quản lý nhà nước, giúp tối ưu hóa quy trình và nâng cao hiệu quả công việc.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quản lý nhà nước về hoạt động nghiên cứu khoa học và công nghệ (KH&CN) đóng vai trò trọng yếu trong công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, nhất là trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng. Theo ước tính, tỷ lệ các đề tài nghiên cứu khoa học cấp nhà nước tăng gần 30% trong thập kỷ qua, cho thấy sự phát triển mạnh mẽ của lĩnh vực này. Tuy nhiên, cơ cấu hệ thống chức năng quản lý nhà nước về nghiên cứu khoa học tại Bộ Khoa học và Công nghệ vẫn còn những hạn chế, chưa hoàn toàn đáp ứng được yêu cầu đổi mới quản lý trong xu thế toàn cầu hóa và cải cách hành chính hiện đại.

Mục tiêu chính của luận văn là làm rõ các cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý nhà nước đối với hoạt động nghiên cứu khoa học nhằm đề xuất hệ thống các biện pháp đổi mới cơ cấu hệ thống chức năng quản lý hành chính nhà nước tại Bộ Khoa học và Công nghệ, hướng tới nâng cao hiệu quả, hiệu lực quản lý, phù hợp với xu thế phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập khu vực. Phạm vi nghiên cứu tập trung trong khoảng thời gian từ năm 1959 đến năm 2009, tại Bộ Khoa học và Công nghệ cùng hệ thống các cơ quan hành chính nhà nước liên quan ở trung ương và địa phương.

Nghiên cứu mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn thiết thực, góp phần hoàn thiện mô hình quản lý nhà nước về nghiên cứu khoa học, từ đó thúc đẩy phát triển KH&CN, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và xây dựng chính phủ điện tử chuyên nghiệp. Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả quản lý hành chính nhà nước như năng suất lao động, chất lượng sản phẩm khoa học, tỷ lệ huy động nguồn lực tài chính đã được đặt ra làm tiêu chuẩn đánh giá thành công các giải pháp đề xuất trong luận văn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn áp dụng hai lý thuyết quản lý chủ đạo để xây dựng khung lý thuyết phân tích:

1. Lý thuyết Quản lý hành chính nhà nước dựa trên quan điểm của Henry Fayol về các chức năng quản lý gồm lập kế hoạch, tổ chức, điều khiển và kiểm tra. Lý thuyết này làm nền tảng để mô tả hệ thống chức năng quản lý hành chính nhà nước và phân biệt rõ chức năng của Bộ Khoa học và Công nghệ trong hệ thống hành chính công.

2. Lý thuyết Tiếp cận hệ thống trong quản lý (Systems Theory) của Chester Irwing Barnard, nhấn mạnh quản lý như một hệ thống mở tương tác với môi trường kinh tế xã hội và các phân hệ trong bộ máy hành chính nhà nước. Lý thuyết này giúp phân tích mối quan hệ giữa các bộ phận trong cơ cấu tổ chức quản lý và quá trình vận hành hệ thống quản lý nghiên cứu khoa học.

Các khái niệm chuyên ngành quan trọng được xem xét gồm: chức năng quản lý hành chính nhà nước, cơ cấu tổ chức quản lý, hoạt động nghiên cứu khoa học (bao gồm nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu ứng dụng và triển khai thực nghiệm), hiệu lực và hiệu quả quản lý, cải cách hành chính nhà nước, và toàn cầu hóa trong quản lý nhà nước.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng kết hợp các phương pháp nghiên cứu sau:

• Phân tích hệ thống: Xem hệ thống quản lý nhà nước về KH&CN như một tổng thể thống nhất, tương tác với môi trường kinh tế xã hội để nhận diện các chức năng, nhiệm vụ và mối liên hệ các bộ phận trong hệ thống.

• Nghiên cứu tài liệu: Thu thập và phân tích hệ thống các văn bản pháp luật, nghị định, chỉ thị; các báo cáo ngành, nghiên cứu trước đây liên quan đến quản lý hoạt động nghiên cứu khoa học và phát triển KH&CN tại Việt Nam từ năm 1959 đến 2009.

• Tổng kết kinh nghiệm: Rút ra bài học từ lịch sử phát triển cơ cấu tổ chức và các mô hình quản lý tại Bộ Khoa học và Công nghệ qua từng giai đoạn; so sánh với thực tiễn quản lý tại một số địa phương và các mô hình quản lý quốc tế.

Quá trình nghiên cứu sử dụng số liệu định lượng về số lượng đề tài nghiên cứu, cơ cấu tổ chức, phân bổ nguồn lực tài chính, nhân lực và các chỉ số đo lường hiệu quả hoạt động quản lý từ các báo cáo chính thức của Bộ và các đơn vị trực thuộc. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ các văn bản quy phạm pháp luật, tổ chức hành chính, và dữ liệu hoạt động trong phạm vi Bộ, các cơ quan ngang bộ và địa phương có liên quan.

Phân tích dữ liệu theo phương pháp tổng hợp, đánh giá định tính kết hợp so sánh các chỉ số định lượng để đưa ra nhận định chính xác về thực trạng và xu hướng phát triển.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Cơ cấu hệ thống chức năng quản lý chưa phù hợp và chưa đồng bộ: Qua phân tích cho thấy đến năm 2008, Bộ Khoa học và Công nghệ vẫn duy trì 19 đơn vị thành viên có chức năng chồng chéo trong quản lý hoạt động nghiên cứu khoa học, gây ra sự phân tán nguồn lực và hiệu quả quản lý còn thấp. Tỷ lệ ngân sách dành cho quản lý hành chính chiếm khoảng 15-20% tổng chi ngân sách KH&CN, cao so với các ngành quản lý tương đương trong khu vực.

2. Chức năng kế hoạch và tổ chức vận hành chưa đồng bộ, dự báo hạn chế: Việc lập kế hoạch nghiên cứu khoa học chưa đạt được độ chuẩn xác cao, dẫn đến nguồn lực không được phân bổ tối ưu. Ví dụ, trong giai đoạn 2003-2007, hơn 30% các đề tài nghiên cứu không hoàn thành đúng tiến độ do tổ chức quản lý chưa khoa học.

3. Quản lý nguồn nhân lực và phát triển chưa đáp ứng yêu cầu đổi mới: Đội ngũ cán bộ quản lý thiếu đào tạo chuyên sâu về quản lý khoa học và đổi mới sáng tạo, tỷ lệ cán bộ có trình độ thạc sĩ trở lên chỉ đạt khoảng 40% trong tổng số cán bộ quản lý tại thời điểm năm 2008.

4. Chức năng ra quyết định hành chính còn chậm, thiếu tính linh hoạt: Quy trình thẩm định, phê duyệt các đề tài nghiên cứu, quyết định cấp vốn còn mang tính hành chính hóa cao, chưa đảm bảo tính linh hoạt và chính xác trong bối cảnh biến động nhanh của thị trường và khoa học công nghệ.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của những hạn chế trên bắt nguồn từ việc cơ cấu tổ chức quản lý chưa được điều chỉnh kịp thời để thích ứng với biến động về kinh tế xã hội, yêu cầu toàn cầu hóa và đẩy mạnh cải cách hành chính theo hướng hiện đại. Việc duy trì mô hình tổ chức từ giai đoạn trước đã dẫn đến phân tán chức năng, sự chồng chéo trong phân công nhiệm vụ giữa các vụ, cục trực thuộc Bộ.

So sánh với các nghiên cứu trong nước và kinh nghiệm quốc tế, các nước OECD tập trung trong việc đơn giản hóa cơ cấu tổ chức quản lý khoa học, tăng tính chuyên trách và linh hoạt trong các chức năng kế hoạch, tổ chức và ra quyết định, đồng thời xây dựng hệ thống đào tạo nút quản lý khoa học bài bản. Điều này tạo ra sự khác biệt rõ rệt về hiệu quả hoạt động quản lý.

Biểu đồ mô tả mối quan hệ giữa số lượng đơn vị quản lý và tỷ lệ hoàn thành kế hoạch nghiên cứu khoa học cho thấy mối tương quan âm tính, khi số lượng đơn vị tổ chức tăng lên thì hiệu quả phối hợp và triển khai kế hoạch giảm xuống. Bảng phân tích tỷ lệ cán bộ có trình độ cao so với thực hiện nhiệm vụ cũng nhấn mạnh vai trò quan trọng của chất lượng nguồn nhân lực quản lý.

Như vậy, việc đổi mới mô hình quản lý nhà nước về hoạt động nghiên cứu khoa học đòi hỏi phải tập trung rà soát, tái cấu trúc cơ cấu tổ chức, nâng cao năng lực cán bộ quản lý và cải tiến quy trình ra quyết định theo hướng hiện đại, minh bạch và linh hoạt.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tái cấu trúc cơ cấu tổ chức quản lý Bộ Khoa học và Công nghệ theo hướng tinh gọn, phân quyền rõ ràng
   Giảm số lượng đơn vị quản lý trực thuộc, tập trung vào 10-12 đơn vị chủ chốt đảm nhận chức năng quản lý nghiên cứu khoa học, công nghệ cao, sở hữu trí tuệ, tiêu chuẩn đo lường; chú trọng phân quyền và phối hợp theo cơ chế hệ thống. Thực hiện trong vòng 1-2 năm, dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Chính phủ và Ban cán sự Bộ.

2. Xây dựng hệ thống lập kế hoạch khoa học và công nghệ hiện đại, dựa trên dự báo khoa học và phân tích dữ liệu lớn
   Áp dụng công nghệ thông tin hỗ trợ lập kế hoạch dự báo, rút ngắn chu kỳ và nâng cao tính chính xác trong hoạch định nhiệm vụ nghiên cứu. Mục tiêu tăng hiệu quả phân bổ vốn lên 25% trong vòng 3 năm. Chủ thể thực hiện: Vụ Kế hoạch và các Viện nghiên cứu chiến lược.

3. Nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ quản lý khoa học, tập trung đào tạo chuyên sâu và bổ sung nhân lực chất lượng cao
   Xây dựng chương trình đào tạo kỹ năng quản lý khoa học và đổi mới sáng tạo cho cán bộ quản lý; đảm bảo tỷ lệ cán bộ có trình độ thạc sĩ trở lên đạt trên 70% trong 5 năm tới. Chủ thể: Bộ Nội vụ phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ, các trường đại học chuyên ngành.

4. Cải tiến quy trình ra quyết định hành chính liên quan đến nghiên cứu khoa học theo hướng minh bạch, linh hoạt và trách nhiệm
   Rút ngắn thời gian thẩm định, phê duyệt các đề tài xuống còn 60 ngày; áp dụng tiêu chí đánh giá dựa trên hiệu quả khoa học và đóng góp thực tiễn; xây dựng hệ thống theo dõi, phản hồi nhanh để điều chỉnh chính sách kịp thời. Chủ thể: Thanh tra Bộ, các Vụ quản lý liên quan.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà quản lý cấp cao trong Bộ Khoa học và Công nghệ
   Là tài liệu tham khảo hữu ích giúp họ nhận diện điểm mạnh, điểm yếu về cơ cấu tổ chức và chức năng quản lý, từ đó hoạch định chiến lược phát triển phù hợp.

2. Cán bộ làm công tác quản lý nhà nước về KH&CN ở địa phương
   Giúp nâng cao nhận thức về vai trò và trách nhiệm trong quản lý khoa học và công nghệ trên địa bàn, đồng thời cung cấp luận cứ để đề xuất đổi mới quản lý.

3. Các nhà nghiên cứu về quản lý hành chính nhà nước và đổi mới quản lý công
   Luận văn cung cấp một khảo sát toàn diện về hệ thống quản lý công trong lĩnh vực KH&CN tại Việt Nam, có giá trị tham khảo trong nghiên cứu lý luận và thực tiễn cải cách hành chính.

4. Các tổ chức quốc tế và cơ quan tư vấn phát triển trong lĩnh vực KH&CN
   Đặc biệt những đơn vị quản lý dự án hỗ trợ Việt Nam phát triển KH&CN sẽ có cơ sở khoa học để thiết kế các chương trình hỗ trợ đổi mới quản lý phù hợp.

Câu hỏi thường gặp

1. Vai trò của Bộ Khoa học và Công nghệ trong quản lý nghiên cứu khoa học là gì?
   Bộ là cơ quan quản lý nhà nước cao nhất chịu trách nhiệm chỉ đạo, lập kế hoạch, quản lý và thúc đẩy toàn bộ hoạt động nghiên cứu khoa học trong phạm vi cả nước, bao gồm nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu ứng dụng và triển khai thực nghiệm.

2. Cơ cấu tổ chức quản lý hiện nay có điểm yếu nào?
   Cơ cấu còn phức tạp với nhiều đơn vị chức năng chồng chéo, gây lãng phí nguồn lực và làm giảm hiệu quả quản lý; chức năng phối hợp giữa các vụ, cục chưa đồng bộ.

3. Đổi mới quản lý nhà nước về nghiên cứu khoa học trước hết cần làm gì?
   Cần tái cấu trúc tổ chức bộ máy theo mô hình tinh gọn, rõ chức năng, đồng thời nâng cao năng lực cán bộ và cải tiến quy trình ra quyết định hành chính.

4. Thời gian thực hiện các giải pháp được đề xuất là bao lâu?
   Từ ngắn hạn (1-2 năm) cho cải cách cơ cấu tổ chức, đến trung và dài hạn (3-5 năm) cho nâng cao năng lực và hoàn thiện quy trình quản lý.

5. Các cơ quan địa phương đóng vai trò thế nào trong quản lý nghiên cứu khoa học?
   Ủy ban nhân dân các cấp chỉ đạo, kiểm tra, quản lý các đề tài nghiên cứu khoa học trong phạm vi địa phương; phối hợp thực hiện nhằm phát huy hiệu quả ứng dụng tiến bộ KH&CN vào phát triển kinh tế - xã hội địa phương.

Kết luận

• Luận văn làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý nhà nước đối với hoạt động nghiên cứu khoa học tại Bộ Khoa học và Công nghệ trong giai đoạn công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập kinh tế.
• Phân tích chi tiết quá trình phát triển, cơ cấu tổ chức và chức năng quản lý của Bộ trong suốt gần 50 năm.
• Đánh giá thực trạng cơ cấu chức năng quản lý nhà nước còn phân tán, chồng chéo và chưa đáp ứng được yêu cầu cải cách hành chính và toàn cầu hóa.
• Đề xuất hệ thống giải pháp đổi mới gồm: tái cấu trúc tổ chức, lập kế hoạch khoa học hiện đại, nâng cao năng lực cán bộ và cải tiến quy trình ra quyết định hành chính.
• Khuyến nghị các bước triển khai cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa Bộ, các cơ quan trung ương, địa phương và các tổ chức quốc tế, với thời gian thực hiện từ 1 đến 5 năm.

Kết quả nghiên cứu này mở ra hướng phát triển về quản lý nhà nước trong lĩnh vực KH&CN, đóng góp thiết thực cho công cuộc xây dựng nền kinh tế tri thức tại Việt Nam. Đề nghị các cơ quan quản lý, nhà nghiên cứu và chuyên gia liên quan cùng nghiên cứu và áp dụng các khuyến nghị nhằm thúc đẩy đổi mới hiệu quả toàn diện.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Phần mở đầu Chƣơng 1: Cơ sở lý luận của vấn đề nghiên cứu Chƣơng 2: Hiện trạng cơ cấu hệ thống chức năng quản lý nhà nƣớc về hoạt động nghiên cứu khoa học của Bộ khoa học và công nghệ Chƣơng 3: Giải pháp đổi mới quản lý nhà nƣớc về hoạt động nghiên cứu khoa học trong tiến trình cải cách hành chính và trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay Kết luận 15 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. QUẢN LÝ VÀ QUẢN LÝ HÀNH CHÍNH NHÀ NƢỚC 1. Quản lý và Quá trình quản lý 1. Quản lý Kể từ khi con ngƣời có nhu cầu lao động và sinh hoạt theo nhóm nhằm thực hiện những mục tiêu mà con ngƣời không thể đạt đƣợc với tƣ cách cá nhân, riêng lẻ, thì quản lý đã là một yếu tố cần thiết để đảm bảo phối hợp với những nỗ lực cá nhân.

Ngày nay, quản lý hiện diện trong tất cả các lĩnh vực hoạt động, và hơn thế nữa, là nhân tố cần thiết, tất yếu để duy trì sự tồn tại và phát triển của các loại hình tổ chức của con ngƣời với mọi quy mô và phạm vi khác nhau. Trong thực tế, có nhiều cách tiếp cận khác nhau để giải thích về khái niệm, về bản chất, về lý luận và về các kỹ thuật làm cơ sở cho thực hành quản lý: - Theo Học thuyết quản lý theo khoa học (Frederick Winslow Taylor, 1856 - 1915), Quản lý là biết đƣợc chính xác điều bạn muốn ngƣời khác làm, và sau đó, hiểu đƣợc rằng họ đã hoàn thành công việc một cách tốt nhất và rẻ nhất. - Theo Thuyết quản lý hành chính (Henry Fayol, 1841 - 1925), Quản lý hành chính là dự đoán và lập kế hoạch, tổ chức điều khiển, phối hợp với kiểm tra. - Theo Thuyết quản lý tổ chức (Chester Irwing Barnard, 1886 - 1961), Quản lý bao giờ cũng là việc quản lý một hệ thống tổ chức nhất định; nó có tính hệ thống và mục đích của nó là làm tăng sức mạnh hệ thống của một tổ chức.

- Theo các thuyết văn hoá quản lý (từ cuối những năm 70), quản lý không những là việc tạo ra cơ cấu và công nghệ, mà còn là việc sáng tạo ra 16 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] những biểu tƣợng, hệ tƣ tƣởng, ngôn ngữ, tín ngƣỡng, nghi lễ và những huyền thoại. Và nhƣ vậy - để có thể trả lời câu hỏi Quản lý là gì? - từ các điểm chung nhất của các cách tìm hiểu khác nhau về quản lý nhƣ đã nêu trên, có thể hiểu: Quản lý là sự tác động của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý nhằm đạt được mục tiêu đặt ra trong điều kiện biến động của môi trường Với cách hiểu nhƣ vậy, quản lý phải bao gồm các yếu tố (các điều kiện) sau: - Phải hƣớng tới một mục tiêu; - Thông qua con ngƣời; - Với kỹ thuật, công nghệ; - Hoạt động bên trong của một tổ chức. Quá trình quản lý Quản lý là quá trình thực hiện những hoạt động (chức năng) riêng biệt nhƣng có liên hệ mật thiết với nhau và theo một trình tự nhất định, hƣớng tới việc phối hợp các nguồn lực (nhân lực, vật lực, tài lực, thông tin) để đạt đƣợc mục tiêu với hiệu quả cao nhất (Hình 1). Đó là các hoạt động: 1) Lập kế hoạch (Phải làm gì); 2) Tổ chức (ai làm và làm cách nào); 3) Điều khiển (gây ảnh hƣởng lên cách làm) và 4) Kiểm tra (bảo đảm kế hoạch đƣợc thực thi).

Tuy nhiên, trong thực tế, các chức năng quản lý nói trên cũng không đƣợc thực hiện một cách riêng biệt và theo một trình tự nhƣ vậy. Bởi lẽ, tại mọi thời điểm, ngƣời quản lý bao giờ cũng đồng thời thực hiện nhiều hoạt động. Và hơn thế nữa, một biến cố phát sinh trong quá trình thực hiện cũng có thể làm thay đổi cách thức phối hợp giữa các chức năng này. Quản lý từ góc độ tiếp cận hệ thống Đây là một trong những cách tiếp cận đƣợc quan tâm và nhấn mạnh để nghiên cứu và phân tích các tƣ tƣởng quản lý trong những năm gần đây.

17 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Về cơ bản, hệ thống là một tập hợp các sự vật (có thể mang tính chất vật lý, tính chất sinh học, hoặc tính chất lý thuyết) có liên hệ tƣơng hỗ hoặc phụ thuộc lẫn nhau để tạo nên một thể thống nhất nhất hoàn chỉnh. Và các hệ thống này, đều tƣơng tác với môi trƣờng và chịu ảnh hƣởng bởi môi trƣờng. Với cách tiếp cận nhƣ vậy, quản lý - đƣợc xem xét với tƣ cách là một hệ thống và là một hệ thống mở đối với môi trƣờng tuy có những giới hạn nhằm thuận tiện cho việc nghiên cứu. Điều đáng chú ý là, trong nội bộ bản thân phạm vi quản lý cũng có các hệ thống: hệ thống lập kế hoạch, hệ thống tổ chức, hệ thống kiểm tra.

Và bên trong các hệ thống này, vẫn còn có các hệ thống con khác (hệ thống uỷ thác, lập kế hoạch theo mạng, các hệ thống ngân quỹ. Việc nghiên cứu có ý thức về các hệ thống cũng nhƣ sự chú trọng tới chúng đã buộc nhiều nhà quản lý và nhiều nhà khoa học xem xét một cách sâu sắc hơn các yếu tố tƣơng tác khác nhau có ảnh hƣởng tới lý thuyết và thực hành quản lý. Tuy vậy, cũng có quan điểm cho rằng, khó có thể xem tiếp cận hệ thống là một cách tiếp cận mới đối với tƣ tƣởng quản lý, bởi trong thực tế, các nhà quản lý thực hành thông minh và có kinh nghiệm vẫn có thói quen xem xét các vấn đề nhƣ một mạng lƣới các phần tử có liên hệ lẫn nhau với sự tƣơng tác thƣờng xuyên giữa các môi trƣờng bên trong và bên ngoài tổ chức. Sơ đồ khái quát về quá trình quản lý Những việc Những việc Những việc Những việc khởi đầu trù bị thực hiện định lượng LẬP TỔ CHỨC ĐIỀU KHIỂN, KẾ HOẠCH PHỐI HỢP KIỂM TRA (Gây ảnh hƣởng lên (Ai làm? cách làm, và bảo đảm Lƣợng giá (Phải làm gì?) Làm cách nào?) thực thi?) 18 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.

Hành chính nhà nước và Quản lý hành chính nhà nước 1.1 Hành chính và Hành chính nhà nƣớc Có rất nhiều cách hiểu khác nhau về khái niệm “Hành chính”. Trong đó: Theo nghĩa rộng, Hành chính đƣợc hiểu là hoạt động hoặc tiến trình chủ yếu có liên quan tới những biện pháp để thực thi những nhiệm vụ và mục tiêu đã đƣợc vạch sẵn. Hay nói theo cách khác, Hành chính là những biện pháp tổ chức và điều hành của các tổ chức, các nhóm, các đoàn thể hợp tác trong hoạt động của mình để đạt đƣợc mục tiêu chung. Theo nghĩa hẹp, Hành chính đƣợc xem là hoạt động quản lý các công việc của Nhà nƣớc, đƣợc ra đời cùng với sự xuất hiện của nhà nƣớc.

Theo cách hiểu này, Hành chính đồng nghĩa với Hành chính nhà nƣớc. Hành chính Nhà nước là một dạng hoạt động tổ chức và điều hành để thực hiện quyền lực Nhà nước. Đó là hoạt động hành chính của các cơ quan thực thi quyền lực Nhà nước (quyền hành pháp) để quản lý, điều hành các lĩnh vực của đời sống xã hội theo luật pháp. Điều chú ý ở đây là, nếu xét về mặt nhà nƣớc, Hành chính không bao hàm toàn bộ nội dung của quản lý nhà nƣớc.

Nếu nội dung toàn diện của quản lý nhà nƣớc bao gồm tất cả các quyền lập pháp, hành pháp và tƣ pháp, thì hành chính chỉ là quyền hành pháp trong hành động, là hoạt động cụ thể của bộ máy hành pháp. Vấn đề quan trọng ở đây là, tổ chức và quy chế hoạt động của Nhà nƣớc ta đƣợc nghiên cứu và thiết kế theo thuyết quyền lực Nhà nƣớc là thống nhất, không phân chia, nhƣng có sự phân công và phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan Nhà nƣớc trong việc thực hiện ba quyền (lập pháp, tƣ pháp và hành pháp). Và ở đây, các cơ quan hành chính Nhà nƣớc thực hiện quyền hành pháp, 19 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] không có quyền lập pháp và tƣ pháp, nhƣng góp phần quan trọng vào các quy trình lập pháp và tƣ pháp. Quản lý hành chính Nhà nƣớc Nhƣ vậy, khi nói đến Hành chính nhà nƣớc là nói đến Quản lý hành chính nhà nƣớc.

Quản lý hành chính Nhà nước là sự thực thi quyền hành pháp của Nhà nước. Đó là sự tác động có tổ chức(*) và điều chỉnh(**) bằng quyền lực pháp luật của Nhà nước đối với các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của con người để duy trì và phát triển mối quan hệ xã hội và trật tự pháp luật, nhằm thực hiện những chức năng và nhiệm vụ của Nhà nước, do các cơ quan trong hệ thống hành chính từ trung ương đến cơ sở tiến hành. Hiểu một cách tƣơng đối, Quản lý hành chính nhà nƣớc là dạng quản lý mà trong đó, chủ thể quản lý chính là Nhà nƣớc. Đó là dạng quản lý xã hội mang tính quyền lực Nhà nước, được sử dụng quyền lực Nhà nước của bộ máy hành chính nhà nước để điều chỉnh các quan hệ xã hội và hành vi hoạt động của con ngƣời.

Theo quy định của Hiến pháp 1992, Chính phủ (cơ quan chấp hành của Quốc hội) là cơ quan hành pháp cao nhất. Tuy nhiên, việc thực hiện chức năng của Chính phủ cần phải thông qua hệ thống thể chế hành chính của nền hành chính Nhà nƣớc. Do vậy, cũng theo quy định của Hiến pháp, Chính phủ còn là cơ quan quản lý hành chính nhà nƣớc cao nhất của Nhà nƣớc ta. CHỨC NĂNG QUẢN LÝ HÀNH CHÍNH NHÀ NƢỚC 1.

Khái niệm Nội dung của quản lý hành chính nhà nƣớc với tƣ cách nhƣ một quá trình đƣợc thể hiện qua chức năng quản lý hành chính nhà nƣớc. (*) Tổ chức - đƣợc hiểu là tổ chức hành chính nhà nƣớc. Đó là sự thiết lập các mối quan hệ xã hội giữa con ngƣời và giữa các tập thể, để thực hiện quản lý hành chính nhà nƣớc một quá trình xã hội. 20 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] (**) Điều chỉnh - là sự quy định về mặt pháp lý, đƣợc thể hiện bằng các quyết định quản lý về các quy tắc, tiêu chuẩn, biện pháp.

nhằm tạo ra sự phù hợp giữa chủ thể và khách thể, tạo sự cân bằng, cân đối các mặt hoạt động của các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của con ngƣời. hành chính nhà nƣớc đối với các dạng quản lý xã hội con ngƣời của các chủ thể khác (Công đoàn, Thanh niên, Phụ nữ .