phần mở đầu, hệ thống chữ viết tắt, mục lục, danh mục tài liệu tham khảo, Luận văn có kết cấu nội dung gồm 3 chương, cụ thể như sau: Chƣơng 1.Cơ sở lý luận của quản lí nhà nước về giải quyết khiếu nại Chƣơng 2.Thực trạng quản lý nhà nước về giải quyết khiếu nại ở tỉnh Phú Thọ Chƣơng 3.Phương hướng và giải pháp tăng cường quản lý nhà nước về giải quyết khiếu nại ở tỉnh Phú Thọ 7 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC VỀ GIẢI QUYẾT KHIỀU NẠI 1. Giải quyết khiếu nại - phƣơng thức bảo đảm pháp chế, kỷ luật trong quản lý hành chính nhà nƣớc 1. Khái niệm khiếu nại và giải quyết khiếu nại 1. Khái niệm khiếu nại Công dân trong bất kỳ một quốc gia nào đều có những quyền và nghĩa vụ cơ bản.
“Ở nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam, các quyền con người,quyền công dân về chính trị, dân sự, kinh tế, văn hoá và xã hội được tôn trọng, bảo vệ, bảo đảm theo Hiến pháp và pháp luật” (Điều 14, Hiến pháp nước CHXH chủ nghĩa Việt Nam năm 2013). Như vậy công dân nước Việt Nam có nhiều quyền khác nhau và được thể hiện ở các nhóm quyền về hành chính -chính trị, dân sự, kinh tế, xã hội. Người ta gọi đó là các quyền con người, quyền công dân. Và khiếu nại là một trong những quyền cơ bản đó.
Trong khoa học pháp lý, thuật ngữ khiếu nại được đề cập đến như là sự phản ứng của các chủ thể trong xã hội đối với quyết định của các cơ quan nhà nước (cơ quan lập pháp, cơ quan hành pháp, cơ quan tư pháp) hoặc hành vi của cán bộ, công chức, người làm việc trong cơ quan nhà nước khi họ cho rằng các quyết định, hành vi đó xâm phạm đến quyền và lợi ích hợp pháp của mình. Điều 30 Hiến pháp 2013 quy định: “ Mọi người có quyền khiếu nại, tố cáo với cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền về những việc làm trái pháp luật của cơ quan, tổ chức, cá nhân”. Hiện nay khiếu nại chủ yếu xảy ra trên hai lĩnh vực quản lý hành chính nhà nước và hoạt động tư pháp. Trong hệ thống pháp luật nước ta, không có quy định cho phép cá nhân, tổ chức khiếu nại đối với các văn bản quy phạm 8 pháp luật.
Vì thế dưới góc độ lý luận, khiếu nại là một thuật ngữ pháp lý chung được phân chia thành hai loại: khiếu nại hành chính và khiếu nại tư pháp. Trong đó, khiếu nại hành chính là việc công dân, cơ quan, tổ chức yêu cầu cơ quan nhà nước, cán bộ, công chức có thẩm quyền xem xét lại các quyết định hành chính hoặc hành vi hành chính của cơ quan nhà nước, cán bộ, công chức phát sinh trong quản lý hành chính, mà người khiếu nại cho rằng quyết định hành chính hay hành vi hành chính đó trái pháp luật, xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của mình. Còn khiếu nại tư pháp là việc công dân yêu cầu cơ quan tư pháp (Tòa án, Viện kiểm sát, Cơ quan điều tra, Cơ quan thi hành án), cán bộ, công chức ngành tư pháp có thẩm quyền xem xét lại những quyết định của cơ quan tư pháp hoặc hành vi công vụ của thẩm phán, kiểm sát viên, điều tra viên, chấp hành viên tiến hành các hoạt động điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án trong các lĩnh vực hình sự, kinh tế, lao động, hành chính theo quy định của pháp luật tố tụng hình sự, dân sự, kinh tế, lao động, hành chính. Để đảm bảo các điều kiện cần thiết cho công dân thực hiện quyền khiếu nại và đảm bảo đúng quy trình trong việc khiếu nại; chế định khiếu nại đã được Nhà nước ta thể chế hoá ở văn bản quy phạm pháp luật cao nhất – đó là Luật Khiếu nại.
Theo Luật Khiếu nại 2011 của Nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam quy định: "Khiếu nại là việc công dân, cơ quan, tổ chức hoặc cán bộ, công chức theo thủ tục do Luật này quy định đề nghị cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền xem xét lại quyết định hành chính, hành vi hành chính của cơ quan hành chính nhà nước, của người có thẩm quyền trong cơ quan hành chính nhà nước hoặc quyết định kỷ luật cán bộ, công chức khi có căn cứ cho rằng quyết định hoặc hành vi đó là trái pháp luật, xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của mình" (khoản 1 Điều 2). 9 Như vậy dưới góc độ văn bản pháp luật về khiếu nại thì thuật ngữ khiếu nại đồng nhất với khiếu nại hành chính.Căn cứ vào Luật Khiếu nại 2011, có thể nhận diện khiếu nại thông qua những đặc điểm chính sau: Thứ nhất, đối tượng của khiếu nại bao gồm: quyết định hành chính, hành vi hành chính và quyết định kỷ luật cán bộ, công chức. Quyết định hành chính là văn bản do cơ quan hành chính nhà nước hoặc người có thẩm quyền trong cơ quan hành chính nhà nước ban hành để quyết định về một vấn đề cụ thể trong hoạt động quản lý hành chính nhà nước được áp dụng một lần đối với một hoặc một số đối tượng cụ thể (khoản 8 Điều 2 Luật Khiếu nại năm 2011). Hành vi hành chính là hành vi của cơ quan hành chính nhà nước, của người có thẩm quyền trong cơ quan hành chính nhà nước thực hiện hoặc không thực hiện nhiệm vụ, công vụ theo quy định của pháp luật (khoản 9 Điều 2 Luật Khiếu nại năm 2011).
Quyết định kỷ luật là quyết định bằng văn bản của người đứng đầu cơ quan, tổ chức để áp dụng một trong các hình thức kỷ luật đối với cán bộ, công chức thuộc quyền quản lý của mình theo quy định của pháp luật về cán bộ, công chức (khoản 10 Điều 2 Luật Khiếu nại năm 2011). Thứ hai, mục đích của khiếu nại là để người khiếu nại bảo vệ và khôi phục lại quyền và lợi ích của người khiếu nại đã bị quyết định hành chính, hành vi hành chính trái pháp luật của cơ quan hành chính nhà nước hoặc người có thẩm quyền trong cơ quan hành chính nhà nước xâm hại. Thứ ba, về chủ thể khiếu nại hay còn gọi là người khiếu nại bao gồm: công dân, cơ quan, tổ chức hoặc cán bộ, công chức thực hiện quyền khiếu nại. Cơ quan tổ chức có quyền khiếu nại là cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp, tổ chức kinh tế, đơn vị vũ trang nhân dân(khoản 2 và khoản 4 Điều 2 Luật Khiếu nại 10 năm 2011).
Việc quy định cơ quan, tổ chức có quyền khiếu nại, bởi vì trong quá trình quản lý nhà nước thì nhiều khi các cơ quan nhà nước cũng có những quyết định làm ảnh hưởng đến quyền và lợi ích của các cơ quan, tổ chức khác. Việc khiếu nại của cơ quan, tổ chức được thực hiện thông qua người đại diện hợp pháp của cơ quan, tổ chức đó. Chỉ những người có thẩm quyền đại diện mới được thay mặt cơ quan, tổ chức thực hiện quyền khiếu nại. Các chủ thể này được thực hiện quyền khiếu nại với điều kiện họ là đối tượng chịu sự tác động trực tiếp của các quyết định hành chính, hành vi hành chính; hay nói cách khác, quyết định hành chính, hành vi hành chính bị khiếu nại phải xâm phạm trực tiếp đến quyền và lợi ích của người khiếu nại.
Việc thực hiện quyền khiếu nại phải do chính người đó thực hiện. Trong trường hợp người khiếu nại không thể tự mình thực hiện quyền khiếu nại thì được thực hiện thông qua người đại diện hoặc ủy quyền cho người khác theo quy định. Chủ thể thực hiện quyền khiếu nại phải là người có năng lực hành vi dân sự đầy đủ. Thứ tư, khiếu nại được thực hiện theo thủ tục hành chính được quy định trong Luật Khiếu nại và các văn bản hướng dẫn thi hành.
Với quy định về khái niệm khiếu nại của Luật Khiếu nại 2011, có thể thấy một số điểm bất cập như sau: - Về chủ thể khiếu nại: công dân, cơ quan, tổ chức hoặc cán bộ, công chức. Việc quy định như vậy, vô hình chung loại bỏ một chủ thể là người nước ngoài. Mặt khác, cán bộ, công chức cũng là công dân nên không thể dùng từ “hoặc” như trong khái niệm. - Về đối tượng khiếu nại: quyết định hành chính được hiểu với phạm vi quá hẹp, chỉ bao hàm quyết định hành chính của cơ quan hành chính nhà nước.
Trong khi đó thực tiễn quản lý quyết định hành chính không chỉ cơ quan hành chính nhà nước mà còn cơ quan khác ban hành như: Toà án, Viện 11 kiểm sát, Văn phòng Chủ tịch nước. Mặt khác với quy định về đối tượng khiếu nại như vậy, thì tên gọi Luật khiếu nại là không phù hợp. Như vậy, khiếu nại theo quy định của Luật Khiếu nại 2011 thực chất là các khiếu nại hành chính. Các khiếu nại trong lĩnh vực tư pháp, khiếu nại trong các đơn vị sự nghiệp công lập, doanh nghiệp nhà nước, tổ chức xã hội chưa được điều chỉnh trong luật này.
Từ sự phân tích trên có thể quan niệm: Khiếu nại là một hình thức cá nhân, tổ chức yêu cầu cá nhân, tổ chức có thẩm quyền khi có căn cứ cho rằng quyết định hay hành vi của những cơ quan, tổ chức này xâm phạm tới quyền, lợi ích hợp pháp của mình. Từ khái niệm trên có thể xác định các đặc điểm của khiếu nại như sau: - Chủ thể khiếu nại: cá nhân, cơ quan, tổ chức - Đối tượng: Các quyết định, hành vi của cơ quan, tổ chức; người có thẩm quyền cơ quan, tổ chức - Cơ sở khiếu nại: khi có căn cứ cho rằng quyết định, hành vi xâm phạm trực tiếp quyền lợi ích hợp pháp của người khiếu nại. - Mục đích khiếu nại: khôi phục quyền, lợi ích hợp pháp của người khiếu nại. Căn cứ đối tượng khiếu nại, khiếu nại được chia thành hai loại: khiếu nại hành chính và khiếu nại tư pháp.
Trong đó, khiếu nại hành chính là hình thức cá nhân, tổ chức yêu cầu cơ quan nhà nước, người có thẩm quyền trong cơ quan nhà nước khi có căn cứ cho rằng quyết định hành chính hay hành vi hành vi hành chính của những cơ quan, tổ chức này xâm phạm tới quyền, lợi ích hợp pháp của mình. Phạm vi luận văn này tập trung nghiên cứu về khiếu nại hành chính. Khái niệm giải quyết khiếu nại Theo quy định tại khoản 11 Điều 2 Luật Khiếu nại năm 2011:"Giải quyết khiếu nại là việc thụ lý, xác minh, kết luận và ra quyết định giải quyết 12 khiếu nại".