Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn QLNN về đầu tư công. Chương 2: Thực trạng công tác QLNN về đầu tư công trên địa bàn huyện An Lão, tỉnh Bình Định hiện nay. Chương 3: Định hướng và giải pháp hoàn thiện công tác QLNN về đầu tư công trên địa bàn huyện An Lão, tỉnh Bình Định. 7 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC VỀ ĐẦU TƢ CÔNG 1.
Cơ sở lý luận về đầu tƣ công 1. Một số khái niệm 1. Khái niệm đầu tư Đầu tư là một phạm trù đặc biệt trong lĩnh vực kinh tế - xã hội của đất nước. Đầu tư là việc sử dụng các nguồn lực tài chính, vật chất, lao động, trí tuệ và cả thời gian để đạt được những mục tiêu nhất định.
Theo nghĩa rộng hơn, đầu tư là sử dụng các nguồn lực hiện tại để tiến hành các hoạt động nào đó nhằm thu về những kết quả lớn hơn trong tương lai so với nguồn lực đã sử dụng. Trong hoạt động kinh tế, đầu tư đó là quá trình bỏ vốn vào các hoạt động sản xuất, kinh doanh và dịch vụ nhằm mục đích thu lợi nhuận. Như vậy, có thể hiểu đầu tư là việc nhà đầu tư bỏ vốn hoặc các loại tài sản hữu hình hoặc vô hình để hình thành tài sản tiến hành các hoạt động đầu tư theo quy định của pháp luật hiện hành. Khái niệm đầu tư công Khái niệm đầu tư công được quy định tại khoản 15 Điều 4 Luật Đầu tư công năm 2019: “Đầu tư công là hoạt động đầu tư của Nhà nước vào các chương trình, dự án và đối tượng đầu tư công khác theo quy định của Luật này”.
Khoản 22 Điều 4 Luật Đầu tư công năm 2019 quy định Vốn đầu tư công quy định tại Luật này bao gồm: vốn ngân sách nhà nước; vốn từ nguồn thu hợp pháp của các cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập dành để đầu tư theo quy định của pháp luật [24]. Khái niệm hoạt động đầu tư công Hoạt động đầu tư công: Bao gồm lập, thẩm định, quyết định chủ trương đầu tư; lập, thẩm định, quyết định chương trình, dự án đầu tư công; 8 lập, thẩm định, phê duyệt, giao, triển khai thực hiện kế hoạch, dự án đầu tư công; quản lý, sử dụng vốn đầu tư công; nghiệm thu, bàn giao chương trình, quyết toán dự án đầu tư công; theo dõi và đánh giá, kiểm tra, thanh tra, kế hoạch, chương trình, dự án đầu tư công. Phân loại đầu tư công 1. Căn cứ vào tính chất, dự án đầu tư công được phân loại như sau - Dự án có cấu phần xây dựng là dự án đầu tư xây dựng mới, cải tạo, nâng cấp, mở rộng dự án đã đầu tư xây dựng, bao gồm cả phần mua tài sản, mua trang thiết bị của dự án.
- Dự án không có cấu phần xây dựng là dự án mua tài sản, nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất, mua, sửa chữa, nâng cấp trang thiết bị, máy móc và dự án khác không quy định tại điểm a khoản này [24]. Căn cứ mức độ quan trọng và quy mô, dự án đầu tư công được phân loại thành dự án quan trọng quốc gia, dự án nhóm A, dự án nhóm B, dự án nhóm C theo tiêu chí sau: (1) Tiêu chí phân loại dự án quan trọng quốc gia Dự án quan trọng quốc gia là dự án đầu tư độc lập hoặc cụm công trình liên kết chặt chẽ với nhau thuộc một trong các tiêu chí sau đây: 1. Sử dụng vốn đầu tư công từ 10.000 tỷ đồng trở lên; 2. Ảnh hưởng lớn đến môi trường hoặc tiềm ẩn khả năng ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường, bao gồm: Nhà máy điện hạt nhân; Sử dụng đất có yêu cầu chuyển mục đích sử dụng đất vườn quốc gia, khu bảo tồn thiên nhiên, khu bảo vệ cảnh quan, khu rừng nghiên cứu, thực nghiệm khoa học từ 50 ha trở lên; rừng phòng hộ đầu nguồn từ 50 ha trở lên; rừng phòng hộ chắn gió, chắn cát bay, chắn sóng, lấn biển, bảo vệ môi trường từ 500 ha trở lên; rừng sản xuất từ 1.000 ha trở lên; 3.
Sử dụng đất có yêu cầu chuyển mục đích sử dụng đất trồng lúa nước từ hai vụ trở lên với quy mô từ 500 ha trở lên; 9 4. Di dân tái định cư từ 20.000 người trở lên ở miền núi, từ 50.000 người trở lên ở các vùng khác; 5. Dự án đòi hỏi phải áp dụng cơ chế, chính sách đặc biệt cần được Quốc hội quyết định [24]. (2) Tiêu chí phân loại dự án nhóm A Trừ dự án quan trọng quốc gia quy định tại Điều 7 của Luật này, dự án thuộc một trong các tiêu chí sau đây là dự án nhóm A: 1.
Dự án không phân biệt tổng mức đầu tư thuộc một trong các trường hợp sau đây: Dự án thuộc lĩnh vực quốc phòng, an ninh có mức độ tuyệt mật; Dự án sản xuất chất độc hại, chất nổ; Dự án hạ tầng khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao; 2. Dự án có tổng mức đầu tư từ 2.300 tỷ đồng trở lên thuộc lĩnh vực sau đây: Giao thông, bao gồm cầu, cảng biển, sân bay, đường sắt, đường quốc lộ; Công nghiệp điện; Khai thác dầu khí; Hóa chất, phân bón, xi măng; Chế tạo máy, luyện kim; Khai thác, chế biến khoáng sản; Xây dựng khu nhà ở; 3. Dự án có tổng mức đầu tư từ 1.500 tỷ đồng trở lên thuộc lĩnh vực sau đây: Giao thông, trừ dự án quy định tại điểm a khoản 2 Điều này; Thủy lợi; Cấp thoát nước, xử lý rác thải và công trình hạ tầng kỹ thuật khác; Kỹ thuật điện; Sản xuất thiết bị thông tin, điện tử; Hóa dược; Sản xuất vật liệu, trừ dự án quy định tại điểm d khoản 2 Điều này; Công trình cơ khí, trừ dự án quy định tại điểm đ khoản 2 Điều này; Bưu chính, viễn thông; 4. Dự án có tổng mức đầu tư từ 1.000 tỷ đồng trở lên thuộc lĩnh vực sau đây: Sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp, nuôi trồng thủy sản; Vườn quốc gia, khu bảo tồn thiên nhiên; Hạ tầng kỹ thuật khu đô thị mới; Công nghiệp, trừ dự án thuộc lĩnh vực công nghiệp quy định tại các khoản 1, 2 và 3 Điều này; 5.
Dự án có tổng mức đầu tư từ 800 tỷ đồng trở lên thuộc lĩnh vực sau đây: Y tế, văn hóa, giáo dục; Nghiên cứu khoa học, công nghệ thông tin, phát thanh, truyền hình; Kho tàng; Du lịch, thể dục thể thao; Xây dựng dân dụng, 10 trừ xây dựng khu nhà ở quy định tại điểm g khoản 2 Điều này; Dự án thuộc lĩnh vực quốc phòng, an ninh, trừ dự án quy định tại các khoản 1, 2, 3 và 4 Điều này [24]. (3) Tiêu chí phân loại dự án nhóm B 1. Dự án thuộc lĩnh vực quy định tại khoản 2 Điều 8 của Luật này có tổng mức đầu tư từ 120 tỷ đồng đến dưới 2. Dự án thuộc lĩnh vực quy định tại khoản 3 Điều 8 của Luật này có tổng mức đầu tư từ 80 tỷ đồng đến dưới 1.
Dự án thuộc lĩnh vực quy định tại khoản 4 Điều 8 của Luật này có tổng mức đầu tư từ 60 tỷ đồng đến dưới 1. Dự án thuộc lĩnh vực quy định tại khoản 5 Điều 8 của Luật này có tổng mức đầu tư từ 45 tỷ đồng đến dưới 800 tỷ đồng [24]. (4) Tiêu chí phân loại dự án nhóm C 1. Dự án thuộc lĩnh vực quy định tại khoản 2 Điều 8 của Luật này có tổng mức đầu tư dưới 120 tỷ đồng.
Dự án thuộc lĩnh vực quy định tại khoản 3 Điều 8 của Luật này có tổng mức đầu tư dưới 80 tỷ đồng. Dự án thuộc lĩnh vực quy định tại khoản 4 Điều 8 của Luật này có tổng mức đầu tư dưới 60 tỷ đồng. Dự án thuộc lĩnh vực quy định tại khoản 5 Điều 8 của Luật này có tổng mức đầu tư dưới 45 tỷ đồng [24]. Đặc điểm của đầu tư công Thứ nhất, đầu tư công từ vốn ngân sách Nhà nước luôn gắn với chủ thể là Nhà nước.
Cụ thể, từ việc lên kế hoạch, chủ trương cho đến phê duyệt, ra quyết định đầu tư đều được thực hiện bởi Nhà nước thông qua việc phân cấp quản lý cho những cơ quan, tổ chức có thẩm quyền. Thứ hai, nguồn vốn đầu tư cho hoạt động đầu tư công là từ Nhà nước. Theo Luật Đầu tư công 2019, nguồn vốn đầu tư công bao gồm vốn ngân sách 11 nhà nước, vốn từ nguồn thu hợp pháp của các cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập dành để đầu tư theo quy định của pháp luật. Thứ ba, đầu tư công từ nguồn vốn ngân sách Nhà nước luôn hướng đến mục tiêu công cộng, lợi ích cộng đồng, không vì mục tiêu lợi nhuận.
Vai trò của đầu tư công Một là, đối với nền kinh tế nói chung và nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa như nước ta nói riêng thì đầu tư công từ nguồn vốn NSNN là một trong những công cụ điều hành của Nhà nước, thông qua đầu tư công thực hiện vai trò quản lý kinh tế của Nhà nước, đặc biệt góp phần tạo nền tảng cơ bản về cơ sở hạ tầng KT-XH của nền kinh tế và định hướng, dẫn dắt đầu tư cho các thành phần kinh tế khác của nền kinh tế quốc dân, của các địa phương. Hai là, đầu tư công giúp thúc đẩy tăng trưởng kinh tế dựa vào việc đầu tư cho các công trình hạ tầng, cơ sở vật chất kỹ thuật tối thiểu chung cho xã hội. Đầu tư còn tác động đến sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế, là công cụ thực hiện chiến lược chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Nếu có một cơ chế đầu tư đúng sẽ làm chuyển dịch cơ cấu kinh tế phù hợp với quy hoạch phát triển, chiến lược phát triển KT-XH của ngành, của vùng, tạo ra một sự cân đối trên phạm vi nền kinh tế giữa các ngành, các vùng lãnh thổ, các địa phương phù hợp với chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển KT-XH của đất nước.
Ba là, đầu tư công có ý nghĩa quan trọng, đóng vai trò tạo nền tảng vật chất kỹ thuật quan trọng cho đất nước, là "đòn bẩy" kinh tế đối với một số ngành, lĩnh vực và vùng trọng điểm, đồng thời thực hiện các chính sách phúc lợi xã hội, đảm bảo an ninh, quốc phòng.