Chương I, Luật du lịch Việt Nam năm 2005: Du lịch là các hoạt động có liên quan đến chuyến đi của con người ngoài nơi cư trú thường xuyên của mình nhằm đáp ứng nhu cầu tham quan, tìm hiểu, giải trí, nghỉ dưỡng trong một khoảng thời gian nhất định. Như vậy, chúng ta thấy được du lịch là một hoạt động có nhiều đặc thù, bao gồm nhiều thành phần tham gia, tạo thành một tổng thể hết sức phức tạp. Nó vừa mang đặc điểm của ngành kinh tế vừa có đặc điểm của ngành văn hóa – xã hội. Khái niệm về sản phẩm, loại hình du lịch Ở nước ta, qua nghiên cứu cho thấy, các hoạt động du lịch có thể chia thành nhiều nhóm khác nhau tùy thuộc vào các tiêu chí và mục đích mà ta đưa ra.
Hiện nay, đa số các chuyên gia về du lịch Việt Nam phân chia các loại hình du lịch theo các tiêu chí cơ bản dưới đây: * Phân chia theo môi trường tài nguyên: - Du lịch sinh thái (hay du lịch thiên nhiên): là loại hình du lịch lấy các hệ sinh thái đặc thù, tự nhiên làm đối tượng phục vụ cho những khách du lịch yêu thiên nhiên, du ngoạn, thưởng thức những cảnh quan hay nghiên cứu về các hệ sinh thái. Kết hợp chặt chẽ, hài hòa giữa phát triển kinh tế du lịch với việc giới thiệu về những cảnh đẹp của quốc gia cũng như giáo dục, tuyên truyền và bảo vệ, phát triển môi trường và tài nguyên thiên nhiên một cách bền vững. - Du lịch văn hoá: là loại hình du lịch nhằm nâng cao hiểu biết cho du khách về lịch sử, kiến trúc, kinh tế - xã hội, lối sống và phong tục tập quán ở nơi họ đến thăm. Địa điểm đến thăm của du khách có thể là các di tích văn hóa - lịch sử, bảo tàng, lễ hội địa phương, liên hoan nghệ thuật, thể thao,… * Phân loại theo mục đích chuyến đi: - Du lịch tham quan: là hoạt động quan trọng của con người để nâng cao hiểu biết về thế giới xung quanh.
Đối tượng tham quan có thể là một tài nguyên du lịch tự nhiên như một phong cảnh kỳ thú, cũng có thể là tài nguyên du lịch nhân văn như một di tích, một công trình đương đại hay một cơ sở nghiên cứu khoa học, cơ sở sản xuất,… - Du lịch giải trí: những người đi du lịch theo loại hình này nhằm mục đích tách khỏi sự căng thẳng, đơn điệu của công việc hàng ngày, tìm kiếm sự thư giãn thoải mái thông qua các hoạt động giải trí ở điểm đến du lịch. Khách du lịch thường chọn một nơi yên bình, không đi lại nhiều. 7 - Du lịch kinh doanh: mục đích chính của chuyến đi là tìm kiếm cơ hội đầu tư, cơ hội kinh doanh, tìm đối tác làm ăn,… - Du lịch công vụ: khách du lịch công vụ đến một nơi nào đó nhằm mục đích tham dự các hội nghị, hội thảo, hội chợ hoặc tăng cường quan hệ ngoại giao trao đổi văn hóa… - Du lịch nghỉ dưỡng: là những địa điểm có không khí trong lành, khí hậu dễ chịu như các bãi biển, hồ, sông suối, suối nước nóng, vùng núi, vùng nông thôn,… - Du lịch lễ hội: là tham gia vào các lễ hội được tổ chức ở một địa danh nổi tiếng nào đó, qua đó nâng cao hiểu biết về văn hóa, tăng cường mở rộng quan hệ. - Du lịch tôn giáo: chủ yếu để thỏa mãn các nhu cầu thực hiện các lễ nghi tôn giáo của tín đồ hay tìm hiểu, nghiên cứu tôn giáo của người dị giáo.
Điểm đến của các luồng khách du lịch này là chùa chiền, nhà thờ, thánh địa,… - Du lịch mạo hiểm: là loại hình du lịch dựa trên nhu cầu tự thể hiện mình, tự rèn luyện mình và khám phá bản thân của con người thông qua các môn thể thao như đi bộ, leo núi, chèo thuyền,… tại các địa hình khó khăn, hiểm trở. - Du lịch nghiên cứu học tập: đây là loại hình du lịch nhằm nâng cao, củng cố kiến thức đã học hoặc tìm hiểu sâu về các vần đề tò mò muốn tìm hiểu kiến thức bổ sung ở điểm đến du lịch. - Du lịch thăm thân: mục đích của chuyến đi du lịch theo loại hình này nhằm thăm viếng bà con, gia đình, bạn bè, trong quá trình đó họ kết hợp tham quan, tìm hiểu thêm về đặc trưng văn hóa, điều kiện tự nhiên của khu vực đó và sự thay đổi theo năm tháng mà họ muốn khám phá trải nghiệm. * Phân loại theo lãnh thổ hoạt động: - Du lịch quốc tế, Du lịch nội địa.
* Phân loại theo độ dài chuyến đi : - Du lịch ngắn ngày, Du lịch dài ngày. 8 * Phân loại theo hình thức tổ chức : - Du lịch tập thể, Du lịch cá thể, Du lịch gia đình. Sản phẩm du lịch bao gồm các dịch vụ du lịch, các hàng hóa và tiện nghi cung ứng cho du khách, được tạo nên bởi sự kết hợp của việc khai thác các yếu tố tự nhiên, xã hội với việc sử dụng các nguồn lực: cơ sở vật chất kỹ thuật và lao động tại một cơ sở, vùng hay một địa phương nào đó. Sản phẩm du lịch bao gồm những yếu tố hữu hình (hàng hóa) và vô hình (dịch vụ) để cung cấp cho khách hay nó bao gồm hàng hóa, các dịch vụ và tiện nghi phục vụ khách du lịch.
Xét theo quá trình tiêu dung của khách du lịch trên chuyến hành trình du lịch thì chúng ta có thể tổng hợp các thành phần sản phẩm du lịch theo các nhóm cơ bản sau: Dịch vụ vận chuyển; Dịch vụ lưu trú, dịch vụ ăn uống, đồ ăn, thức uống; Dịch vụ tham quan, giải trí; Hàng hóa tiêu dùng và đồ lưu niệm; Các dịch vụ khác phục vụ khách du lịch. Sản phẩm du lịch về cơ bản là không cụ thể, không tồn tại dưới dạng vật thể. Thành phần chính của sản phẩm du lịch là dịch vụ (thường chiếm 80 – 90% về mặt giá trị), hàng hóa chiểm tỷ trọng nhỏ. Do vậy, việc đánh giá chất lượng sản phẩm du lịch rất khó khăn, vì thường mang tính chủ quan và phần lớn không phụ thuộc vào người kinh doanh mà phụ thuộc vào khách du lịch.
Chất lượng sản phẩm du lịch được xác định dựa vào sự chênh lệch giữa mức độ kỳ vọng và mức độ cảm nhận về chất lượng của khách du lịch. Sản phẩm du lịch thường được tạo ra gắn liền với yếu tố tài nguyên du lịch. Do vậy, sản phẩm du lịch không thể dịch chuyển được. Trên thực tế, không thể đưa sản phẩm du lịch đến nơi có khách du lịch mà bắt buộc khách du lịch phải đến với nơi có sản phẩm du lịch để thỏa mãn nhu cầu của mình thông qua việc tiêu dùng sản phẩm du lịch.
Việc tiêu dung sản phẩm du lịch thường không diễn ra đều đặn, mà có thể chỉ tập trung vào những thời gian nhất định trong ngày (đối với sản phẩm ở bộ phận nhà hàng), trong tuần (đối với sản phẩm của thể loại du lịch cuối tuần) hoặc 9 trong năm ( đối với sản phẩm của một số loại hình du lịch như: du lịch biển, du lịch nghỉ núi…. Khái niệm về phát triển du lịch Phát triển được hiểu là một quá trình tăng trưởng của nhiều yếu tố cấu thành khác nhau về kinh tế, chính trị, xã hội, văn hóa, khoa học – kỹ thuật,… Đây là xu thế tự nhiên tất yếu của thế giới vật chất nói chung và xã hội loài người nói riêng. Phát triển được định nghĩa khái quát trong Từ điển Oxford là Sự gia tăng dần của một sự vật theo hướng tiến bộ hơn, mạnh hơn (The gradual grow of sth so that it becomes more advanced, stronger…). Trong Từ điển Bách khoa của Việt Nam, phát triển được định nghĩa là Phạm trù triết học chỉ ra tính chất của những biến đổi đang diễn ra trong thế giới.
Con người và mọi sự vật đều thay đổi theo thời gian, nhưng sự phát triển được bao gàm cả khía cạnh thay đổi theo hướng đi lên, hướng tốt hơn tương đối. Từ những nghiên cứu trên chúng ta cũng có thể nhận thấy rằng, phát triển du lịch là ngành dịch vụ hoạt động trong nền kinh tế nhằm thỏa mãn những nhu cầu vui chơi giải trí, tìm hiểu thiên nhiên, các nét đẹp văn hóa…của dân cư các miền khác nhau trên thế giới để thu được lợi nhuận. Vì vậy, việc đẩy mạnh phát triển du lịch thường được các quốc gia trên thế giới quan tâm đề cao vì tính hiệu quả của nó. Nội dung phát triển du lịch Ngành du lịch là ngành kinh tế tổng hợp, vì vậy để phát triển ngành du lịch cần có sự phát triển tổng hợp của các ngành liên quan như: Phát triển nguồn lực về tài nguyên thiên nhiên và nhân văn, Phát triển nguồn lực lao động, Phát triển cơ sở vật chất kỹ thuật và dịch vụ, Phát triển cơ sở hạ tầng xã hội, Phát triển kinh tế, chính trị và pháp luật, Phát triển khoa học công nghệ.
Trên cơ sở đó, ta có thể đi đến việc xác lập nội hàm nội dung của phát triển du lịch như sau: Đó là (1) Sự đảm bảo tiến độ, kế hoạch thực hiện các nội dung đã đề ra tại kế hoạch, Quy hoạch từ giai đoạn trước, (2) Sự gia tăng trong phát triển 10 xây dựng cơ sở hạ tầng phục vụ du lịch, (3) tình hình phát triển nguồn lực tại khu vực nghiên cứu, (4) Sự hiệu quả trong quá trình xúc tiến quảng bá phát triển du lịch, (5) Sự gia tăng sản lượng và doanh thu cùng mức độ đóng góp của ngành du lịch cho nền kinh tế, đồng thời có sự hoàn thiện về mặt cơ cấu kinh doanh và chất lượng kinh doanh của ngành du lịch. Vai trò của du lịch đối với phát triển kinh tế xã hội 1. Vai trò về mặt kinh tế của phát triển du lịch * Ý nghĩa kinh tế của phát triển du lịch nội địa: Tham gia tích cực vào quá trình tạo nên thu nhập quốc dân (sản xuất ra đồ lưu niệm, chế biến thực phẩm, xây dựng các cơ sở vật chất kỹ thuật,); làm tăng thêm tổng sản phẩm quốc nội; tham gia quá trình phân phối lại thu nhập quốc dân giữa các vùng. Du lịch nội địa phát triển tốt sẽ củng cố sức khỏe cho nhân dân lao động, góp phần làm tăng năng suất lao động xã hội.
Ngoài ra du lịch nội địa giúp cho việc sử dụng cơ sở vật chất kỹ thuật của du lịch quốc tế được hợp lý hơn. Vào trước và sau thời vụ du lịch, khi khách quốc tế vắng có thể sử dụng cơ sở vật chất kỹ thuật ấy vào phục vụ khách du lịch nội địa.