phần mở đầu và kết luận, luận văn có kết cấu 3 chƣơng: 6 Chƣơng 1: Một số cơ sở lý luận về quản lý ngân sách nhà nƣớc gắn với mục tiêu phát triển bền vững Chƣơng 2: Thực trạng quản lý ngân sách nhà nƣớc tại huyện Phú Xuyên Chƣơng 3: Giải pháp quản lý ngân sách nhà nƣớc tại huyện Phú Xuyên gắn với mục tiêu phát triển bền vững 7 CHƢƠNG 1. MỘT SỐ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC GẮN VỚI MỤC TIÊU PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG 1. Khái niệm, đặc điểm của ngân sách nhà nƣớc 1. Khái niệm ngân sách nhà nƣớc NSNN có ý nghĩa lớn trong quá trình vận hành và điều tiết các hoạt động kinh tế của quốc gia.
Nhà nƣớc xây dựng các mức thu cần thiết với các đối tƣợng trong xã hội để có đƣợc nguồn lực tài chính đảm bảo, đủ đáp ứng cho các khoản chi về các khía cạnh khác nhau của quốc gia. Vì vậy, có nhiều những định nghĩa đã đƣợc đƣa ra để phản ánh vai trò này. Một số học giả quan niệm NSNN là “bản dự toán thu chi tài chính tổng hợp của Nhà nƣớc trong một năm.” Một số khác thì cho rằng “NSNN là quỹ tiền tệ tập trung của Nhà nƣớc.” Các quan niệm này đã đề cập tới một số nội dung của NSNN nhƣng chƣa bao quát đƣợc hết tổng thể các hoạt động và ý nghĩa. Để làm dẫn chứng cho các tổ chức xã hội trong nƣớc, Luật NSNN Việt Nam đã định nghĩa “NSNN là toàn bộ các khoản thu chi của Nhà nƣớc đƣợc dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền quyết định để đảm bảo thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nƣớc” (Luật Ngân sách Nhà nƣớc, 2015).
Thông qua thực hiện chức năng thu và chi quỹ tiền tệ, NSNN thể hiện mối quan hệ kinh tế giữa Nhà nƣớc với các chủ thể kinh tế trong nền kinh tế - xã hội và trong phân phối tổng sản phẩm xã hội. Một phần thu nhập của các chủ thể kinh tế sẽ đƣợc chuyển vào NSNN. Nhà nƣớc chuyển phần thu nhập này đến các thành phần đƣợc thụ hƣởng để thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của mình. Trong hệ thống NSNN, ngân sách địa phƣơng giữ vai trò quan trọng, tất yếu.
NSNN cấp địa phƣơng đƣợc định nghĩa là “các khoản thu NSNN phân cấp cho cấp địa phương hướng thu bổ sung từ ngân sách trung ương cho ngân sách địa phương và các khoản chi NSNN thuộc nhiệm vụ chi của cấp địa phương, ngân sách địa phương” (Điều 4, Luật Ngân sách nhà nƣớc 2015). NSNN cấp địa phƣơng thể hiện cho kế hoạch thu chi tài chính của chính quyền địa phƣơng, nhằm đáp ứng đƣợc khả năng vận hành của các hoạt động trên địa bàn về an ninh, trật tự, kinh tế, văn hóa, xã hội. Đặc điểm của ngân sách nhà nƣớc 8 NSNN là phƣơng thức thể hiện quan hệ tài chính giữa Nhà nƣớc với các chủ thể trong xã hội (dân cƣ, doanh nghiệp, các tổ chức xã hội, Nhà nƣớc khác, nội bộ bộ máy Nhà nƣớc). Vì vậy, NSNN là hình thức thể hiện rõ nhất tài chính nhà nƣớc, ảnh hƣởng và chi phối đến toàn bộ các hoạt động tài chính, kinh tế của quốc gia.
Thu nhập quốc dân và tốc độ tăng trƣởng kinh tế, xã hội phụ thuộc nhiều vào các chức năng của NSNN. Nhà nƣớc sử dụng NSNN theo hình thức quỹ tập trung, và thực hiện phân chia các khoản, mục nhỏ cho các mục đích và nhu cầu xác định. NSNN đƣợc xây dựng và sử dụng luôn gắn với quyền lực và trách nhiệm của Nhà nƣớc. Nhà nƣớc ra các quyết định trong điều hành các chức năng của quỹ NSNN theo các quy định, khuôn khổ luật hiện hành.
Điều này đảm bảo cho các chủ thể quy phạm trong NSNN có đƣợc một khuôn khổ thống nhất trong hƣớng dẫn triển khai các công việc của mình một cách chuẩn tắc nhờ vào các nội dung minh bạch trong hiến pháp, quy tắc, quyết định của Luật tài chính. Cùng với Nhà nƣớc, Quốc hội cũng soạn thảo và xây dựng các quy định mang tính chính thống dƣới dạng luật ngân sách để chế định NSNN cho các tổ chức, cá nhân trong quốc gia thực hiện theo. Nhà nƣớc sở hữu NSNN, và đặt các lợi ích quốc gia trong các hoạt động của NSNN. Theo đó, các chức năng của NSNN thể hiện cho các quyết định của Nhà nƣớc trong các vấn đề phát triển và đảm bảo sự hài hòa về kinh tế, chính trị, xã hội.
Các quyết định thu – chi tiến hành theo nguyên tắc không hoàn trả trực tiếp để cho phép các cơ quan chính quyền có thể hài hòa, điều phối các lợi ích trong nƣớc trong quá trình tái phân phối các nguồn lực giữa Nhà nƣớc và các tầng lớp xã hội, cũng nhƣ cho các nhiệm vụ quan trọng của quốc gia. NSNN là kế hoạch định hình tài chính của Nhà nƣớc. Bộ máy chính quyền tham gia vào NSNN cần hoạch định và dự báo đƣợc các số liệu, định mức tài chính xác đáng cho các công việc, nhiệm vụ của Nhà nƣớc trong năm tới. Các số liệu thu, chi tài chính là dữ liệu quan trọng để đánh giá mức độ phù hợp của các chiến lƣợc, quyết định phát triển của Nhà nƣớc.
Do đó, các quyết định liên quan đến NSNN là các quyết định có tính chất quan trọng, thể hiện sự đồng thuận của toàn thể bộ máy chính quyền về các quyết sách phát triển trong tƣơng lai. 9 Tính giai cấp thể hiện rõ trong các hạng mục của NSNN. Trong thời kỳ đầu sơ khai, NSNN chƣa có những quy định chặt chẽ, rõ ràng giữa ngân khổ của nhà vua và ngân sách của Nhà nƣớc phong kiến. Điều này là do sự phân hạng giai cấp trong nhà nƣớc phong kiến chủ yếu chỉ phân thành hai hạng mục chính giữa tầng lớp hoàng tộc và tầng lớp phía dƣới.
Hiện nay, với sự phát triển của kinh tề cùng với phƣơng thức sản xuất tiến bộ, các giai cấp trong xã hội cũng có sự phân định rõ rệt hơn. Vì vậy, NSNN đƣợc xem là nguồn tiền chung cho cả quốc gia, và có sự tham gia xây dựng, giám sát của toàn thể xã hội về thời gian sử dụng, hạng mục thu – chi, cách thức kiểm soát. Quản lý ngân sách nhà nƣớc trên địa bàn huyện 1. Khái niệm và mục tiêu quản lý ngân sách nhà nƣớc trên địa bàn huyện 1.
Khái niệm quản lý ngân sách nhà nước trên địa bàn huyện Quản lý NSNN cấp huyện là quá trình hoạch định, tổ chức, điều hành và kiểm soát các hoạt động của NSNN nhằm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ phát triển kinh tế xã hội, an ninh quốc phòng, đảm bảo an sinh xã hội. trên địa bàn huyện. Quản lý NSNN thể hiện hoạt động của các cơ quan quản lý thông qua việc sử dụng có chủ đích các phƣơng pháp và các công cụ quản lý để tác động và điều chỉnh hoạt động của ngân sách cấp huyện nhằm đạt đƣợc mục tiêu đã định. Quản lý NSNN cấp huyện phải gắn chặt với tình hình kinh tế, xã hội và phát triển đời sống dân cƣ trên địa bàn, để từ đó có những dự báo, tính toán các khoản thu, chi phù hợp.
Trong quá trình theo đuổi mục tiêu phát triển bền vững, quản lý NSNN phải tính tới sự cân bằng giữa các chức năng của NSNN với các yếu tố bền vững của huyện trong chiến lƣợc phát triển của địa phƣơng ở từng thời gian xác định. Mục tiêu, nhiệm vụ của quản lý ngân sách nhà nước cấp huyện a. Mục tiêu Quản lý NSNN cấp huyện phải hƣớng đến việc hoàn thành và đảm bảo đƣợc các nguồn thu và sử dụng nguồn vốn tối ƣu, chủ động, sáng tạo, thể hiện đƣợc sự hài hòa về quyền lực trong quản lý kinh tế - xã hội ở các cấp chính quyền từ huyện đến cơ sở. Nhiệm vụ Quản lý NSNN trên địa bàn huyện phải thực hiện đƣợc các nhiệm vụ chính nhƣ sau: 10 Một là, ngân sách huyện phải giải quyết và đáp ứng đƣợc các đòi hỏi, vấn đề trong hoạt động an ninh quốc phòng, chính trị và trật tự trị an trong khu vực.
Đây là một trong những vấn đề tiên quyết để xây dựng và phát triển đất nƣớc phồn thịnh. Theo đó, các nhà hoạch định ngân sách phải có sự phân bổ hợp lý các khoản chi, đầu tƣ cho nhiệm vụ này, nhƣ đầu tƣ cho hạ tầng cơ sở, đầu tƣ trang thiết bị quốc phòng, an ninh, có các khoản chi dự phòng rủi ro, mất an ninh trong huyện. Hai là, ngân sách huyện phải góp phần tích cực trong nâng cấp, phát triển bền vững nền kinh tế, xã hội của huyện. Thực thi ngân sách huyện phải bám sát vào các định hƣớng chiến lƣợc kinh tế, tài chính của các cấp cao hơn, từ đó đề xuất đƣợc các giải pháp, hành động phù hợp trong việc phân bổ, tạo nguồn và kiểm soát quá trình.
Huyện cần sử dụng NSNN hiệu quả nhƣ một công cụ đắc lực trong điều tiết nền kinh tế. Trong đó, huyện cần phát huy đƣợc các lợi thế cạnh tranh của mình khi đề xuất các định hƣớng phát triển, cũng nhƣ tạo môi trƣờng kinh doanh thuận lợi cho các tổ chức, doanh nghiệp trên địa bàn. Ba là, ngân sách huyện phải là công cụ để bộ máy chính quyền huyện có thể cân bằng đƣợc các vấn đề, tồn tại trên thị trƣờng nhƣ cạnh tranh, bất bình đẳng lao động, để hƣớng tới mục tiêu công bằng xã hội. Thị trƣờng cạnh tranh gia tăng, kéo theo đó là nhiều vấn đề xung đột xảy ra, đòi hỏi huyện ủy phải làm mềm đƣợc các mâu thuẫn.
Ngân sách huyện phải phát huy đƣợc các chức năng của nó để giảm tải bớt các áp lực về tỉ lệ thất nghiệp cao, chênh lệch thu nhập, khủng hoảng môi trƣờng và an sinh xã hội. Thực hiện hiệu quả các chức năng thu, chi của NSNN cấp huyện sẽ đẩy mạnh đƣợc việc giải quyết các hạn chế này. Nội dung quản lý ngân sách nhà nƣớc trên địa bàn huyện Quản lý NSNN cấp huyện liên quan đến quản lý các mối quan hệ kinh tế phát sinh trong vận hành nguồn tài chính của chính quyền huyện, và thực hiện hiệu quả các nguồn thu, hoạt động chi của huyện theo các kế hoạch dự toán, quyết toán đã xây dựng. Về cơ bản, quản lý NSNN cấp huyện bao gồm: 1.
Lập dự toán ngân sách cấp huyện 11 Lập dự toán ngân sách hƣớng đến việc dự báo và xây dựng đƣợc một kế hoạch niên kỳ đúng đắn, khoa học dựa trên các cơ sở các chỉ tiêu thu, chi của huyện.